اپلیکهدوزی
اپلیکهدوزی؛ چسباندن یا دوختن قطعات کوچکی از پارچه با رنگها و طرحهای متفاوت روی یک پارچۀ دیگر بهمنظور ایجاد طرح و تزیین.
اپلیکه شامل قطعات سه بعدی و برجستهای از پارچه است که روی انواع لباسها دوخته میشود. اپلیکهها در انواع مختلف نمدی، گیپور، توری و سنتی در بازار موجود هستند. اجرای این تکنیک بهدلیل آزادی در ایجاد طرحهای متنوع جزء ابزارها در خیاطی بهشمار میرود. از اپلیکهدوزی در لباسهای شب و عروس، مانتوها و کیف و کفش مجلسی، تزیین جهاز و سیسمونی، طراحی دکوراسیون منزل و دیگر موارد به کار میرود.
تعریف اپلیکه
اپلیکهدوزی (از واژه فرانسوی appliqué بهمعنای «بهکار بردن») یک تکنیک تزئینی در هنر پارچهدوزی است که در آن قطعاتی از پارچههای رنگارنگ، در اندازهها و بافتهای مختلف، روی یک پارچهٔ زمینه دوخته یا چسبانده میشوند.[۱] این روش علاوه بر ایجاد جلوههای بصری منحصربهفرد و حجمدار، برای تزئین پوشاک، لوازم خانگی، آثار هنری و صنایع دستی بهکار میرود.[۲]
انواع اپلیکهدوزی
اپلیکهدوزی بسته به جنس پارچهٔ مورد استفاده به گونههای مختلفی اجرا میشود:
- اپلیکه نمدی: نمد به دلیل انعطاف و سهولت برش، اغلب در تزئین وسایلی مانند تشک و بالش، دکوراسیون خانه و آشپزخانه، اسباببازی و تابلوهای دیواری کاربرد دارد.
- اپلیکه گیپور: پارچه گیپور با ایجاد بافت برجسته و بازتاب نور، معمولاً در لباسهای مجلسی، لباس عروس و لباس شب استفاده میشود.
- اپلیکه توری: برای بخشیدن جلوهای شیک و براق به یقه، آستین یا بخشهای مختلف لباسهای زنانه بهکار میرود.
- اپلیکه سنتی: با استفاده از نقوش و طرحهای اصیل، در تزئین کیف، کفش، رومیزی و پوشاک سنتی استفاده میشود.[۳]
مواد و روشهای اجرا
پارچههای متنوعی مانند کتان، ساتن، نمد، گیپور، چرم، توری و پارچههای طرحدار برای اپلیکهدوزی، مناسب هستند. برخی پارچهها برای جلوگیری از ریشریش شدن نیاز به لایهای محافظ (لایی) دارند.[۴] در اپلیکهدوزی از تکهپارچههایی با نقوش ساده، راهراه، گلدار، چهارخانه و طرحهای عروسکی نیز بهعنوان اپلیکه روی پارچۀ اصلی دوخته میشوند.[۵] اپلیکههای آماده در دو نوع چسبدار و ساده در بازار موجود هستند که نوع چسبدار آن با اتو به پارچه چسبانده میشوند. این روش به دلیل دقت و سرعت اجرایی، روزبهروز محبوبیت بیشتری در صنعت مد پیدا کرده است.[۶]
پارچههای طرحدار یا نقوش آماده[۷] معمولاٌ با دست یا با استفاده از چرخ خیاطی، دوخته میشوند:
- اپلیکه با چرخ خیاطی: روشی سریع و دقیق که در آن قطعات از پیش برشخورده (گاهی با لیزر) با دوخت زیگزاگ یا راسته روی زمینه ثابت میشوند.[۸]
- اپلیکه دستی: روشی سنتی و ظریف که با سوزن و نخ انجام میشود بهدلیل نیاز به مهارت فنی بالا و صرف زمان طولانی، ارزش هنری بالاتری دارد.[۹] در روشهایی مانند «چرخش سوزنی»، لبههای قطعات بهصورت تمیز به داخل تا شده و دوخته میشوند. این عمل باعث ایجاد خط دوختی دقیق و بدون لبههای خام (ریشریش) بر روی کار میگردد.[۱۰] از اپلیکهدوزی دستی در حوزههای مختلف صنعت نساجی و پوشاک کاربرد دارد:
- پوشاک: از این تکنیک بهطور گسترده در تزئین مانتوها و لباسهای مجلسی استفاده میشود. اجرای دقیق جزئیات در این بخش، باعث افزایش پیچیدگی طراحی و ارزش نهایی محصول میگردد.[۱۱]
- کالای خواب و منسوجات خانگی: این روش بهویژه در تولید لحافهای تزئینی کاربرد دارد؛ زیرا امکان ایجاد طرحهای حجیم و سهبعدی را بر روی پارچه فراهم میکند.[۱۲] نقوش مورد استفاده در این سبک بسیار متنوع بوده و شامل طرحهای گیاهی (گل و برگ)، جانوری و اشکال انتزاعی است.[۱۳]
مزایای استفاده از اپلیکه در طراحی لباس
در تکنیک خیاطی اپلیکه امکان اجرای طرحهای متنوع و دلخواه وجود دارد. این روش امکان برش و دوخت اشکال گوناگون را بر روی پارچۀ زمینه فراهم میسازد. با این حال، اجرای فرمهای پیچیده نظیر اشکال منحنی، موجدار یا دایرهای، میتواند مستلزم دقت در مرحلهی دوخت باشد؛ در نتیجه، انتخاب طرحهای ساده، تسهیلگر فرآیند کار خواهد بود. علاوه بر این، در ساختار لحافها، از تکنیک اپلیکه بهطور مؤثر برای ایجاد عمق، بافت و ارتقای جلوه بصری کلی اثر استفاده میشود.[۱۴]
کاربرد اپلیکهدوزی
از اپلیکه در موارد مختلفی چون تزیین انواع لباس، کیف و کفش، پوشاک، وسایل جهاز، سیسمونی، نو کردن لباسهای کهنه، عروسک روی لباس کودکان و ساختن تل و دستبند با کمترین هزینه برای هدیه، استفاده میشود.[۱۵]
تفاوت اپلیکهدوزی با سایر تکهدوزیها
اپلیکهدوزی شامل طرحهای برجسته و سهبعدی روی پیراهن، مانتو و شال و روسری مجلسی است و جنبۀ تزیینی دارد؛ اما انواع تکهدوزیها سادهتر است و اغلب جنبۀ کاربردی برای پوشاندن پارگی قسمتی از لباس دارد.[۱۶]
تکنیکهای مشترک اپلیکهدوزی با سایر دوختهای تزیینی
تکنیک اپلیکهدوزی بهعنوان یکی از زیرمجموعههای اصلی هنر سوزندوزی، در ترکیب با سایر شیوههای دوخت تزیینی، از جمله آجیدهدوزی، لحافدوزی، مطلسهدوزی، مرصعدوزی، خاتمدوزی و تکهدوزی آزاد، بهکار گرفته میشود. در این هنر، اگر قسمتهایی از طرح و نقش با پنبه حجیم شود، در واقع اپلیکهدوزی در کنار هنر آجیدهدوزی قرار گرفته است.[۱۷] در مواقعی که نقوش سنتی و هندسی وجود داشته باشد و طرحها با نظم خاصی کنار یکدیگر قرار گیرند، یک اثر چهلتکهدوزی بهوجود میآید که در صورت تکرار اشکال هندسی از جمله مثلث بهعلت تشابه به خاتم، چهلتکۀ خاتمی شکل میگیرد.[۱۸] اگر یک اثر چهلتکه با پشم و شیشه بهصورت منظم روی طرح چرخکاری شود، مطلسهدوزی بهوجود میآید. همچنین اگر اپلیکه یا چهلتکه با پولک، منجوق، مهره و سایر تزیینات همراه شود، مرصعدوزی شکل میگیرد. هر یک از این هنرها اگر بهصورت تکههای جدا کنار هنر اپلیکه یا سایر رودوزیها قرار گیرد، به این تکههای جدا، تکهدوزی آزاد گویند.[۱۹]
کاربرد و زیباییشناسی اپلیکهدوزی
اپلیکهدوزی در طراحی لباسهای مجلسی و صنعت مد برای ایجاد بافت و حجم کاربرد دارد.در این روش، قطعاتی از پارچههایی مانند تور، گیپور، حریر یا مخمل با طرحهای گلدار، هندسی یا انتزاعی برش خورده و با استفاده از دوختهای دستی یا ماشینی بر روی پارچه اصلی تثبیت میشوند. این فرآیند باعث ایجاد جلوهای سهبعدی و برجسته بر روی سطح لباس میگردد. استفاده از اپلیکهدوزی در لباسهای شب، موجب تغییر در ساختار بصری پارچههای ساده میشود. برای نمونه، افزودن طرحهای گیپور برجسته به لباسهای تیره، ویژگیهای بصری جدیدی به پوشش اضافه میکند که آن را برای مراسم رسمی مناسب میسازد. این تکنیک امکان ترکیب بافتهای مختلف و ایجاد تضاد رنگی را فراهم میآورد. اپلیکهدوزی به دلیل بهرهگیری از صنایع دستی و متریالهای متنوع، باعث افزایش پیچیدگی طراحی و ارزش تجاری لباس میشود. بسیاری از برندهای بینالمللی در مجموعههای خاص خود از این شیوه استفاده میکنند. همچنین این تکنیک بهطور معمول با هنرهای دیگری نظیر سنگدوزی، مرواریددوزی و نگینکاری ترکیب میشود تا جزئیات بیشتری به محصول نهایی افزوده شود.[۲۰]
سبکهای مختلف اپلیکه
اپلیکۀ لبه صاف
این روش نیازمند دقت بالاست؛ در آن، لبههای پارچۀ اپلیکه بهصورت دستی یا توسط دستگاههای مخصوص، به طور دقیق به داخل تاه میخورند و سپس با یک دوخت بسیار ظریف فیکس میشوند تا ظاهری کاملاً مرتب و بدون درز اضافی داشته باشد.[۲۱]
اپلیکۀ لبه خام
اپلیکۀ لبه خام از سادهترین روشها است که در آن تکههای پارچه مستقیماً بر روی پارچۀ پسزمینه قرار گرفته و دوخته میشوند. این روش برای ایجاد طرحهای سریع یا پروژههایی که ماهیت غیررسمی دارند، ایدهآل است و نیاز به هیچگونه کار تکمیلی روی لبهها نیست.[۲۲]
اپلیکۀ معکوس
در روش اپلیکه معکوس، معمولاً از سه لایه پارچه استفاده میشود؛ بهعنوان نمونه پارچههایی با رنگهای سفید، قرمز و مشکی. در این تکنیک، ابتدا لایههای سفید و قرمز بر روی پارچه مشکی دوخته میشوند. سپس طرح موردنظر بر روی لایههای بالایی (سفید و قرمز) دوخته میشود. در مرحلهی پایانی، بخشهایی از لایههای بالایی که نیازی به باقی ماندن آنها نیست، با دقت بریده میشوند تا رنگ پارچههای زیرین مانند قرمز یا مشکی نمایان گردد. بدین ترتیب، طرحی تازه و چشمنواز شکل میگیرد که حاصل تلفیق رنگها و لایهبندی پارچهها است.[۲۳]
کوک تزئینی
این تکنیک بر زیباییشناسی دوخت تمرکز دارد. با استفاده از دوختهای خاص چرخ خیاطی مانند دوخت دندان موشی یا دوختهای طرحدار، میتوان مرز بین اپلیکه و پارچه زمینه را مشخصتر کرد یا به کل طرح، جلوهای هنری بخشید.[۲۴]
پانویس
- ↑ فخاری و امیدقائمی، آموزش تکهدوزی و چهلتکه باران، 1380ش، ص39.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ سنجری، گلدوزی با ماشین، 1390ش، ص175.
- ↑ فخاری و امیدقائمی، آموزش تکهدوزی و چهلتکه باران، 1380ش، ص39.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ محمدی القار، چهلتکهدوزی با ماشین (مقدماتی)،1398ش، ص46.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ فخاری و امیدقائمی، آموزش تکهدوزی و چهلتکه باران، 1380ش، ص69.
- ↑ محمدی القار، چهلتکهدوزی با ماشین (مقدماتی)،1398ش، ص8.
- ↑ حیدری، «اپلیکهدوزی»، 1399ش، ص4.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
منابع
- «آشنایی با هنر اپلیکه»، وبسایت تندیس برتر، تاریخ درج مطلب: 25 تیر 1402ش.
- «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک، تاریخ درج مطلب: 29 مرداد 1404ش.
- «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین، تاریخ بازدید: 20 آذر 1404ش.
- حاجیبابایی، آرزو، «اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک، تاریخ درج مطلب: 30 جولای 2024م.
- حیدری، الهه، «اپلیکهدوزی»، نخستین کنفرانس طراحی لباس، تکنولوژی دوخت، نساجی و پوشاک، بهمن ماه 1399ش.
- سنجری، توران، گلدوزی با ماشین، تهران، سازمان آموزش فنی و حرفهای، 1390ش.
- فخاری، فاطمه و امیدقائمی، جعفر، آموزش تکهدوزی و چهلتکه باران، اصفهان، بصائر، 1380ش.
- محمدی القار، معصومه، چهلتکهدوزی با ماشین (مقدماتی)، گرگان، نشر پیک ریحان، 1398ش.