ترانه علیدوستی

ترانه علیدوستی؛ بازیگر سینما، تئاتر و شبکهٔ نمایش خانگی ایران.

ترانه علیدوستی بازیگر ایرانی، فعالیت حرفه‌ای خود را از اواخر دههٔ ۱۳۷۰ش آغاز کرد و با ایفای نقش در فیلم «من، ترانه ۱۵ سال دارم» شناخته شد. علیدوستی در طول فعالیت هنری خود در آثار متعددی در سینما، تئاتر و مجموعه‌های نمایش خانگی حضور داشته و جوایز داخلی و بین‌المللی متعددی دریافت کرده است. افزون بر بازیگری، او در زمینه‌هایی چون داوری جشنواره‌های سینمایی و ترجمهٔ آثار ادبی فعال بوده و برخی مواضع اجتماعی و سیاسی او نیز بازتاب رسانه‌ای داشته است.

خانواده و تحصیلات

ترانه علیدوستی در ۲۲ دی ۱۳۶۲ش در تهران زاده شد. پدر او، حمید علیدوستی، بازیکن پیشین تیم ملی فوتبال ایران است. مادرش، نادره حکیم‌الهی، هنرمند مجسمه‌ساز و سنگ‌تراش است که نگارخانهٔ الهی را در شهر رشت تأسیس کرده است. برادر ترانه علیدوستی، پویان علیدوستی، در جریان مراسم چهارشنبه‌سوری سال ۱۳۸۳ش بر اثر انفجار مواد محترقه جان باخت.

علیدوستی در دورهٔ راهنمایی به‌مدت دو سال به یادگیری موسیقی پرداخت و نواختن سازهای کلارینت و پیانو را آموخت. او آموزش خود را در مقطع دبیرستان در رشتهٔ علوم تجربی آغاز کرد؛ اما به‌دلیل شرکت در کلاس‌های بازیگری و انتخاب‌شدن در فیلم «من، ترانه ۱۵ سال دارم» در تحصیلش وقفه افتاد و درنهایت دیپلم رشتهٔ کامپیوتر را دریافت کرد.

او در سال ۱۳۹۰ش و در ۲۶سالگی با علی منصور ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دختری به نام حنا است.

ورود ترانه علیدوستی به عرصهٔ بازیگری

ورود ترانه علیدوستی به عرصهٔ بازیگری با شرکت در کلاس‌های بازیگری امین تارخ در سال ۱۳۷۹ش آغاز شد و یک سال بعد برای ایفای نقش «ترانه پرنیان» در فیلم «من، ترانه ۱۵ سال دارم» انتخاب شد. بازی او در این فیلم با تحسین منتقدان سینمایی همراه شد و جوایز متعددی را برایش به‌همراه داشت. علیدوستی برای این نقش، سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را از بیستمین جشنوارهٔ فیلم فجر دریافت کرد و به جوان‌ترین بازیگر زن تاریخ سینمای ایران تبدیل شد که این جایزه را کسب کرده است. همچنین، او جایزهٔ پلنگ برنزی بهترین بازیگر زن را از جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم لوکارنو در سوئیس دریافت کرد.

فعالیت‌های هنری ترانه علیدوستی

سینما

ترانه علیدوستی در طول فعالیت حرفه‌ای خود در آثار سینمایی متعددی ایفای نقش کرده و نام او برای مخاطبان شناخته‌شده است:

سال	عنوان	نقش	کارگردان
۱۴۰۱	برادران لیلا	لیلا جورابلو	سعید روستایی
۱۴۰۰	سمفونی حمید	ترانه	جعفر صادقی
۱۴۰۰	تفریق	فرزانه	مانی حقیقی
۱۴۰۰	اورکا	الهام اصغری	سحر مصیبی
۱۳۹۴	فروشنده	رعنا	اصغر فرهادی
۱۳۹۳	استراحت مطلق	سمیرا	عبدالرضا کاهانی
	مادر قلب‌اتمی	آرینه	علی احمدزاده
۱۳۹۱	زندگی مشترک آقای محمودی و بانو	ساناز	روح‌الله حجازی
۱۳۹۲	آسمان زرد کم‌عمق	غزل	بهرام توکلی
۱۳۹۰	پذیرایی ساده	لیلا	مانی حقیقی
۱۳۸۹	انتهای خیابان هشتم	نیلوفر	علیرضا امینی
۱۳۸۹	هرچی خدا بخواد	پارمیدا نصیری	نوید میهن‌دوست
۱۳۸۸	راز دشت تاران	پرستار	هاتف علیمردانی و محمد لطفعلی
	زندگی با چشمان بسته	پرستو	رسول صدرعاملی
۱۳۸۷	دربارهٔ الی	الی	اصغر فرهادی
	تردید	مهتاب	واروژ کریم‌مسیحی
	شیرین	ترانه علیدوستی	عباس کیارستمی
۱۳۸۶	کنعان	مینا	مانی حقیقی
۱۳۸۴	چهارشنبه‌سوری	روحی	اصغر فرهادی
۱۳۸۲	شهر زیبا	فیروزه	اصغر فرهادی
۱۳۸۰	من ترانه ۱۵ سال دارم	ترانه پرنیان	رسول صدرعاملی

نمایش خانگی

ترانه علیدوستی در مجموعه‌های تلویزیونی و نمایش خانگی نیز به‌عنوان بازیگر حضور داشته است. نقش اصلی او در مجموعهٔ نمایش خانگی شهرزاد است که در هر سه فصل این مجموعه، نقش شخصیت شهرزاد سعادت را ایفا کرد. این مجموعه در سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۷ش تولید و منتشر شد و آخرین تجربهٔ او در قالب سریال به‌شمار می‌آید.

تئاتر

ترانه علیدوستی در سال ۱۳۸۴ش، پس از فعالیت در سینما، به‌عنوان بازیگر تئاتر نیز فعالیت خود را آغاز کرد و در نمایش‌های فنز (۱۳۸۴ش) و مانیفست چو (۱۳۸۷ش) به کارگردانی محمد رحمانیان حضور داشت؛ همچنین قرار بود در نمایش روز حسین (۱۳۸۸ش) به کارگردانی او ایفای نقش کند که این اثر اجرا نشد.

صداپیشگی و نمایش‌نامه‌خوانی

ترانه علیدوستی علاوه بر بازیگری، در زمینه‌های دیگری از جمله صداپیشگی و نمایشنامه‌خوانی نیز فعالیت داشته است. همچنین، او به‌عنوان سرمایه‌گذار در فیلم سینمایی «اژدها وارد می‌شود!» به کارگردانی مانی حقیقی مشارکت داشته است.

داور جشنواره‌های بین‌المللی

علیدوستی در طول فعالیت حرفه‌ای خود، سابقهٔ حضور در هیئت داوران چندین جشنوارهٔ بین‌المللی سینمایی را داشته است، از جمله:

• جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو (۲۰۱۸م): او به‌عنوان یکی از پنج داور بخش اصلی و رقابتی سی‌ویکمین دورهٔ این جشنواره در ژاپن انتخاب شد. در این دوره، ریاست هیئت داوران بر عهدهٔ بریلیانت مندوزا، فیلمساز فیلیپینی، بود و علیدوستی در کنار چهره‌هایی همچون برایان برک، استنلی کوان و کاهو می‌نامی به داوری آثار پرداخت.
• جشنواره بین‌المللی سینمای آسیایی وزول (۲۰۱۴م): علیدوستی عضو هیئت داوران بین‌المللی بیستمین دورهٔ این جشنواره در فرانسه بود. پیش‌تر نیز او برای بازی در فیلم «پذیرایی ساده» جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران این جشنواره را در سال ۲۰۱۳م دریافت کرده بود.
• جشنواره فیلم هانوی (۲۰۱۲م): او به‌عنوان داور در دومین دورهٔ جشنوارهٔ فیلم هانوی در ویتنام حضور داشت.

آثار ترجمه شده

ترانه علیدوستی علاوه بر فعالیت‌های سینمایی، داستان‌های کوتاه و نقدهایی را در مجلات، روزنامه‌ها و وبگاه شخصی خود منتشر کرده است. او همچنین در حوزهٔ ترجمه نیز فعالیت دارد و چندین کتاب را به زبان فارسی برگردانده است.

جوایز و نامزدی‌های ترانه علیدوستی

سال	کار نامزدشده	جشنواره	بخش	نتیجه	منبع
۱۳۸۰	من ترانه ۱۵ سال دارم	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	برنده
۱۳۸۱		سومین جشنوارهٔ اجتماعی آبادان	جایزهٔ نخل زرین بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۱		پنجاه و پنجمین جشنوارهٔ فیلم لوکارنو سوئیس	جایزه بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۱		انجمن منتقدین و نویسندگان سینمای ایران	جایزه بهترین بازیگر زن	برنده
۱۳۸۲	شهر زیبا	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۸۳		جشن خانه سینما		نامزد
۱۳۸۴	چهارشنبه‌سوری	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش مکمل زن	برنده
۱۳۸۵		دهمین دوره جشن خانه سینما		نامزد
۱۳۸۷	تردید	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۸۸		سومین جشن انجمن منتقدان		نامزد
۱۳۹۰	پذیرایی ساده	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۱		جشنواره وزول		برنده
۱۳۹۱		جشنواره فیلم آسیایی و عربی اوسیان سینه فن		برنده
۱۳۹۱	ترانه علیدوستی	جایزه ادبی پروین اعتصامی	جایزه ادبی پروین اعتصامی	برنده
۱۳۹۱	آسمان زرد کم‌عمق	جشنواره فیلم فجر	بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۲		انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران		نامزد
۱۳۹۵	شهرزاد	جشن حافظ	بهترین بازیگر زن درام	نامزد
۱۳۹۶	فروشنده		بهترین بازیگر نقش اول زن	نامزد
۱۳۹۷	شهرزاد		بهترین بازیگر زن درام	نامزد

وضعیت سلامتی ترانه علیدوستی

علیدوستی پیش‌تر اعلام کرده بود که به کلاستروفوبیا یا تنگناهراسی مبتلا است و به همین دلیل با حضور در فضاهای بسته‌ای مانند مترو یا اتوبوس دچار مشکل می‌شود. در سال ۱۴۰۳ش، گزارش‌هایی دربارهٔ ابتلای او به سندروم درِس (DRESS Syndrome) منتشر شد. وکیل او تأیید کرد که این بیماری در سال ۱۴۰۲ش تشخیص داده شده است. این بیماری نوعی واکنش شدید سیستم ایمنی بدن به برخی داروها است که با علائمی مانند ضایعات پوستی، تب و درگیری اندام‌های داخلی همراه است.

دیدگاه و فعالیت‌های سیاسی

ترانه علیدوستی در برخی منابع و بازتاب‌های رسانه‌ای، به دلیل مواضع و دیدگاه‌هایش مورد توجه مخاطبان قرار گرفته است.

فمینیسم

ترانه علیدوستی در اظهارنظرهایی از فمینیسم حمایت کرده است. او در صفحهٔ شخصی خود در اینستاگرام به برداشت‌های متفاوت و انتقادهای موجود از این جریان اشاره کرده و بر ضرورت بررسی مستقیم تعاریف و دیدگاه‌های مرتبط با آن تأکید داشته است.

سابقه قضایی

به‌گفته رسانه‌ها، آن‌گونه که وکیل ترانه علیدوستی گزارش داده، در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ش با احضار و بازداشت قضایی مواجه بوده است. او در سال ۱۳۹۸ش به دادسرای فرهنگ و رسانه احضار و در سال ۱۳۹۹ش در ارتباط با پرونده‌ای قضایی، به حبس تعزیری محکوم شد که این حکم به‌طور تعلیقی اجرا نشد. همچنین در آذر ۱۴۰۱ش مدتی بازداشت بود و سپس با قرار وثیقه آزاد شد. برخی عناوین اتهامی که وکیل او نام برده عبارتند از: توهین به مأموران انتظامی در حین انجام وظیفه، فعالیت تبلیغی علیه نظام و نشر اکاذیب و افترا.

تحریم اسکار ۲۰۱۷

در سال ۲۰۱۷م و در پی صدور دستور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده آمریکا، مبنی بر منع ورود شهروندان هفت کشور مسلمان از جمله ایران به آمریکا، ترانه علیدوستی اعلام کرد که در اعتراض به این تصمیم، در مراسم اسکار شرکت نخواهد کرد. این موضع‌گیری بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت.

مستند ترانه

در تاریخ ۴ دی ۱۴۰۴ش، مصاحبه‌ای تصویری با ترانه علیدوستی به‌تهیه‌کنندگی و اجرای پگاه آهنگرانی در صفحهٔ اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی منتشر شد. این اثر با محوریت گفت‌وگو با ترانه علیدوستی و مرور دیدگاه‌ها و تجربه‌های شخصی او تولید شده است. در این گفت‌وگوی تصویری، علیدوستی به بیان روایت خود از وقایع موسوم به «زن، زندگی، آزادی» پرداخت. انتشار این اثر با واکنش‌ها و نقدهای متفاوتی در رسانه‌ها و فضای عمومی همراه شد و برخی آن را در چارچوب فعالیت‌های رسانه‌ای و سیاسی مورد ارزیابی قرار دادند. برخی منتقدان معتقد بودند که این اثر فراتر از بیان موضع سیاسی سوژه، با چالش‌هایی در زمینهٔ روایت و شیوهٔ پرداخت مواجه است. به‌گفتهٔ این منتقدان، مستند از همان ابتدا با چارچوبی از پیش تعیین‌شده دربارهٔ شخصیت ترانه علیدوستی پیش می‌رود و روایت، کمتر وارد فرایند پرسش‌گری یا واکاوی انتقادی می‌شود. از این منظر، اثر بیش از آن‌که به کشف و بررسی چندسویهٔ موضوع بپردازد، به ارائهٔ تصویری یک‌دست و تأییدکننده از سوژه گرایش دارد. همچنین، برخی نقدها به وجود ابهام‌ها و تناقض‌های حل‌نشده در روایت شخصی ارائه‌شده در مستند اشاره داشته‌اند.

پس از انتشار این مصاحبه، برخی رسانه‌ها و نهادها همکاری ترانه علیدوستی با بی‌بی‌سی فارسی را مورد انتقاد قرار دادند و آن را مصداق همکاری با رسانه‌های خارج از کشور دانستند. این موضوع واکنش‌ها و موضع‌گیری‌های متفاوتی را در فضای رسانه‌ای ایران به دنبال داشت.

منابع

• «بازتاب خارجی تحریم اسکار توسط ترانه علیدوستی»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۳۹۵ش.
• «برندگان سیمرغ بلورین بهترین بازیگر زن در دهه ۸۰»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۴۰۰ش.
• «برگزیدگان سومین شب منتقدان معرفی شدند»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۸۸ش.
• «بهترین فیلم‌های ترانه علیدوستی که باید ببینید»، وب‌سایت فیلیمو، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۳ش.
• «بیوگرافی ترانه علیدوستی / زندگی شخصی و حرفه‌ای، فیلم‌ها + عکس»، وب‌سایت رکنا، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «بیوگرافی ترانه علیدوستی +زندگی شخصی و حرفه‌ای»، وب‌سایت راز موفقیت، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۴۰۳ش.
• «بیوگرافی ترانه علیدوستی؛ دربارهٔ زندگی شخصی و لیست بهترین فیلم‌های وی»، وب‌سایت روزانه، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «بیوگرافی ترانه علیدوستی»، وب‌سایت زومجی، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۹۵ش.
• «بیوگرافی و زندگینامه ترانه علیدوستی/ از این بازیگر چه می‌دانیم؟»، وب‌سایت انتخاب، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
• «ترانه علیدوستی»، وب‌سایت پاراج، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «ترانه علیدوستی»، وب‌سایت فیلیمو، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «ترانه علیدوستی داور جشنواره «وزول» فرانسه شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۳۹۲ش.
• «ترانه علیدوستی داور جشنواره فیلم توکیو شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۴ مهر ۱۳۹۷ش.
• «ترانه علیدوستی داور جشنواره فیلم «ویتنام» شد»، وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۴ آبان ۱۳۹۱ش.
• «جشن خانه سینما ـ دوره هشتم (۱۳۸۳)»، وب‌سایت بانک جامع اطلاعات سینمای ایران، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «جشن خانه سینما ـ دوره دهم (۱۳۸۵)»، وب‌سایت بانک جامع اطلاعات سینمای ایران، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «جوایز بازیگری جشنواره «سینه فن» به ایران رسید»، وب‌سایت پایگاه خبری فیلم کوتاه، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۳۹۱ش.
• «خداحافظی با تئاتر روز حسین :»، وب‌سایت بلاگفا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۸۸ش.
• «در مورد ترانه علیدوستی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بازدید: ۱۴دی ۱۴۰۴ش.

«زنجیره «کشته‌سازی» ضدانقلاب و ضرورت حفاظت از ترانه علیدوستی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۴۰۴ش.

• «شانزدهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۵)»، وب‌سایت رسمی جشن حافظ، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «فهرست کامل برندگان سیمرغ‌های سی‌امین جشنواره فیلم فجر / نیمی از سیمرغ‌ها برای سه فیلم دفاع مقدس»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۳۹۰ش.
• «لیست جوایز اهدا شده در جشنواره بین‌المللی فیلم فجر ـ دوره بیست و چهارم(۱۳۸۴)»، وب‌سایت بانک جامع اطلاعات سینمای ایران، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «مراقب باشید بیماری ترانه علیدوستی را نگیرید | این افراد در معرض «سندرم DREES» هستند»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
• «مستند یا بیانیه؟ پروژه تطهیر سیاسی ترانه علیدوستی به روایت پگاه آهنگرانی/ ترانه علیدوستی؛ فمینیسم انتخابی برای رسانه‌های امن»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۴ش.
• «نامزدهای «سودای سیمرغ» جشنواره فیلم فجر اعلام شدند/ استرداد، دربند و دهلیز در صدر نامزدها»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۱ش.
• «نامزدهای هفتمین جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی معرفی شدند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۲ش.
• «واکنش متنوع رسانه‌های داخلی به مستند «ترانه»: از حمله اصولگرایانه تا روایت اصلاح‌طلبان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۴ش.
• «هجدهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۷)»، وب‌سایت رسمی جشن حافظ، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.
• «هفدهمین دوره جشن حافظ (سال ۱۳۹۶)»، وب‌سایت رسمی جشن حافظ، تاریخ بازدید: ۱۰ دی ۱۴۰۴ش.