سرزمین فلسطین با وسعت ۰۲۴/۲۷ کیلومتر مربع، در نیمکرهٔ شمالی و در جنوبغربی آسیا، شرق دریای مدیترانه و در همسایگی کشورهای لبنان در شمال، سوریه در شمالشرقی، اردن در مشرق، مصر در جنوبغربی واقع شده و جزو کشورهای خاورمیانه محسوب میشود. سرزمین فلسطین، همچنین از جنوب به دریای سرخ و صحرای سینا در مصر محدود میشود.[۱] معروفترین کوه فلسطین جرموق نام داد که ارتفاع آن به ۱۲۰۸ متر میرسد.[۲] رودهای مهم که در فلسطین جریان دارد عبارت است از رود اردن که از منطقهٔ بانیاس در شمال سوریه سرچمه گرفته و حدود ۳۰۰ کیلومتر طول دارد. رود یرموک با چهل کیلومتر طول، رود العوجه با ۲۶ کیلومتر و رود المقطع با سیزده کیلومتر طول از دیگر آبهای جاری این کشور است.[۳][۴] این کشور دارای سه دریاچه به نامهای حوله، بحر المیت و طبریا است. فلسطین در منطقه معتدل واقع شده است اما آبوهوای آن در همه نقاط یکسان نیست.[۵]
نامگذاری
فلسطین از دوران پارینه سنگی محل سکونت بشریت بوده است. قدیمیترین نام شناخته شده فلسطین، سرزمین کنعان است که از کنعانیان نخستین گروه ساکن در فلسطین، گرفته شده است. این گروه در هزارههای سوم و چهارم پیش از میلاد، فلسطین را برای سکونت انتخاب کردند. تحول نام این سرزمین به فلسطین به مهاجرت اقوام پلست در حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد بازمیگردد که نام خود را بر این منطقه نهادند و آن را در تاریخ تثبیت کردند.[۶][۷]
تاریخ
در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷م، سازمان ملل طرح تقسیم فلسطین به دو کشور را تصویب و بیتالمقدس را تحت اداره بینالمللی قرار داد.[۸] طبق طرح تقسیم، ۵۶/۴٪ سرزمین به یهودیها که حدود ۳۰٪ جمعیت را تشکیل میدادند و ۴۲/۸٪ به عرب و کشورهای عربی اعطا شد.[۹] اسرائیل در ۱۴ مه ۱۹۴۸م اعلام استقلال کرد و روز بعد کشورهای عربی همزمان به آن حمله نمودند که با شکست عربها، به گسترش خشونت در فلسطین منجر شد.[۱۰] متعاقباً جنگهای ۱۹۵۶،[۱۱] ۱۹۶۷[۱۲] و ۱۹۷۳م[۱۳] رخ داد. در ۱۹۶۷م به دنبال جنگ شش روزه اسرائیل با چهار کشور عربی اردن، سوریه، عراق، مصر و شکست اعراب، مناطق مختلفی مانند بخش شرقی بیتالمقدس، نوار غزه، صحرای سینا، ساحل غربی رود اردن، شهر قًنَیْطَره و بلندیهای جَوْلان در سوریه توسط اسرائیل تصرف شد.[۱۴] تشکیلات خودگردان فلسطین، سازمان ملل و نهادهای بینالمللی، بیتالمقدس شرقی را بخشی از کرانه باختری میدانند، هرچند اسرائیل اقتدار خود را بر آن اعمال میکند که بر اساس کنوانسیون چهارم ژنو، غیرقانونی تلقی میشود.
هزینه اشغال برای اسرائیل طی ۴۰ سال در سالهای ۲۰۰۷-۱۹۶۷م بالغ بر ۵۰ میلیارد دلار و هزینه سالیانه آن برای اقتصاد فلسطین در ۲۰۱۳م، ۳/۴ میلیارد دلار برآورد شد. در ۱۹۸۸م، اردن ادعای ارضی خود بر کرانه باختری را پس گرفت و در ۱۹۹۳م، پیمانهای اسلو، بخشهایی از کرانه باختری بهعنوان مناطق الف و ب را تحت اداره تشکیلات خودگردان قرار داد، در حالی که اسرائیل کنترل نظامی و کنترل غیرنظامی ۶۱٪ از کرانه باختری بهعنوان منطقه ج را حفظ کرد. دسترسی دریایی غزه نیز از ۲۰ مایل دریایی در پیمان اسلو به ۳ مایل محدود شد. اسرائیل در ۲۰۰۵م از غزه خارج شد، اما پس از تسلط حماس در ۲۰۰۷م، فلسطین از نظر سیاسی دچار انشعاب شد. سازمان ملل در ۲۰۰۹م، کرانه باختری و غزه را همچنان در اشغال اسرائیل محسوب کرد.
در نوامبر ۲۰۱۲م، مجمع عمومی سازمان ملل با قطعنامه ۶۷/۱۹،[۱۵] حق فلسطین برای تعیین سرنوشت را تأیید و به آن جایگاه دولت ناظر غیرعضو اعطا کرد. یک ماه بعد، یادداشت قانونی سازمان ملل، نام دولت فلسطین را به رسمیت شناخت.[۱۶] سازمان بینالمللی استانداردسازی نیز در ۲۰۱۳م این تغییر نام را اعمال کرد.[۱۷] با این حال، شورای امنیت همچنان با فلسطین بهعنوان نهاد غیرحاکم رفتار کرده و از عضویت کامل آن جلوگیری میکند.[۱۸] کابینه اسرائیل این منطقه را درگیر اختلاف سرزمینی میداند، در حالیکه تشکیلات خودگردان بر خط سبز، مرزهای ۱۹۶۷م بهعنوان مبنای مذاکرات تأکید دارد.[۱۹] از ۱۹۸۸م، دولت فلسطین توسط بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته شده، اما اسرائیل و بیشتر کشورهای غربی از جمله ایالات متحده آمریکا آن را به رسمیت نمیشناسند.[۲۰] در ۲۰۱۴م، فتح و حماس توافق اتحاد کردند، اما این دولت پس از نبرد ۲۰۱۴م غزه و انحلال در ژوئن ۲۰۱۵م دوام نیاورد.[۲۱][۲۲] براساس گزارشها، در مجامع بینالمللی تا سال ۲۰۲۳م کمتر از ۱۵٪ از این سرزمین شامل نوار غزه و بخشهای پراکندهای از منطقه کرانه باختری در اختیار فلسطینیها است و سایر مناطق توسط رژیم صهیونیستی اشغال شده است.[۲۳][۲۴] همچنین دادگاه بینالمللی دادگستری در لاهه، در سال ۲۰۲۴م، تصرف سرزمینهای فلسطین از سوی اسرائیل را برخلاف قوانین بینالمللی اعلام کرد و از اسرائیل خواست تا به اشغال و شهرکسازی غیرقانونیاش در فلسطین ادامه ندهد.[۲۵]
جمعیت
بر اساس جدیدترین دادههای منتشرشده از سوی سازمان ملل متحد، جمعیت کنونی دولت فلسطین در سال ۲۰۲۶م بالغ بر ۵,۶۸۷,۳۲۸ نفر برآورد شده است. این جمعیت، معادل ۰/۰۶۹ درصد از کل جمعیت جهان را تشکیل داده و رتبه ۱۱۹ را از نظر تعداد جمعیت در میان کشورهای جهان به خود اختصاص داده است. از نظر ساختار جمعیتی، ۸۴/۹۸٪ از ساکنان معادل ۴,۸۳۷,۸۳۵ نفر در مناطق شهری سکونت داشته و میانگین سنی جمعیت این کشور تنها ۲۰/۳ سال است که معرف جامعهای بسیار جوان و در حال رشد است.[۲۶]
اهمیت و جایگاه فلسطین
فلسطین سرزمین انبیای بزرگ و محل ظهور و گسترش ادیان الهی، همواره کانون توجه و احترام پیروان ادیان و مذاهب بزرگ دنیا و همهٔ ملل جهان بوده است.[۲۷]
فلسطین در بین سه دین از ادیان بزرگ معاصر یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت اهمیت فراوانی دارد و مقدس شمرده میشود.مسجد الاقصیمسجد الاقصیکشور فلسطین بهدلیل وجود مسجد الاقصی (نخستین قبلهٔ مسلمانان) در این سرزمین، موقعیت ویژهای برای همهٔ مسلمانان جهان دارد.[۲۸]
در منابع دینی از جمله در قرآن کریم، سرزمین فلسطین با عنوان «ارض مقدسة» و «ارض مبارکة» یاد شده است و برخی از مفسّران، این عناوین را فلسطین یا شام دانستهاند.[۲۹]
به نظر پژوهشگران دینی، مقدس و مبارکبودن فلسطین بهدلیل تأثیر شگرف آن در تاریخ بشر و اهتمام موسی پیامبر برای ورود به این سرزمین بوده است.[۳۰]
قدس که بخشی از سرزمین فلسطین و نقطهٔ درخشان آن محسوب میشود، به نظر مفسران پنج بار در قرآن توصیف شده است و گروهی از مفسران نیز مصداق «وَٱلتِّینِ وَٱلزَّیْتُونِ * وَطُورِ سِینِینَ * وَهَـذَا ٱلْبَلَدِ ٱلأَمِینِ»[۳۱] را پایتخت فلسطین، بیتالمقدس دانستهاند.[۳۲]
فلسطین محل دفن تعدادی از انبیاء و بزرگان دینی است. بهعنوان نمونه یحیی در شهر سامریه[۳۳] و ابراهیم در شهر الخلیل[۳۴] و مادر عیسی مسیح، مریم در شهر ناصره، دفن هستند. بیتالمقدس پایتخت فلسطین نیز محل ظهور ادیان یهودیت و مسیحیت بوده است. مقبرهٔ داوود نبی، مقام موسی پیامبر، مسجدالاقصی و مسجد صخره در این شهر قرار دارند.[۳۵]
فلسطین از نظر استراتژیک، موقعیت بسیار حساس و مهمی دارد. این کشور بهمثابه پلی است که آسیا را به آفریقا متصل میکند و راه ارتباط جزیرةالعرب به دریای مدیترانه را هموار میکند. موقعیت استراتژیکی این سرزمین موجب شده است تا استعمارگران نقشهٔ جدایی بین دو بخش عمدهٔ جهان اسلام را طرح و اجرا کنند.[۳۶]
فلسطین قطعهای از خاک اسلامی است و همهٔ مذاهب اسلامی معتقدند که اگر قطعهای از خاک اسلامی بهوسیله دشمن جدا و تصرف شود، همه باید بکوشند تا حاکمیت اسلام به آن سرزمین برگردد.[۳۷]
روح تمدن غرب با محوریت بریتانیا و آمریکا از آن رو که تحمل هیچ رقیب فکری را ندارند، به هدف جنگ با اسلام و نابودی آن با کشف ظرفیت یهود در ایجاد صهیونیسم، تصمیم گرفتند تا در کنار تلاشهای فرهنگی و سیاسی، یک پادگان پیشرفتهٔ نظامی به نام «اسرائیل» را در عمق جامعه و جغرافیای اسلامی (فلسطین) ایجاد کنند.[۳۸]
به گفتهٔ سید علی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، مسئلهٔ فلسطین فقط مسئلهٔ جغرافیا و تنها مسئلهٔ تاکتیکی یا یک استراتژی سیاسی نیست؛ بلکه مسئله انسانیت، عقیده، دل و مسئلهٔ ایمان است.[۳۹]
سرزمین فلسطین نقطهٔ استراتژیک و ژیوپولیتیکی جهان است که در مقاطع مختلف تاریخی تمام قدرتهای جهان درصدد رسیدن به این منطقه بودهاند. به نظر تحلیلگران هر قدرتی که بر آن سیطره پیدا کند، محوریت جهان را به دست آورده و از تمدن و نفت کشورهای خاورمیانه برخوردار میشود.[۴۰]
«ماجرای فلسطین و استراتژی جمهوری اسلامی ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۴۰۲ش.
محجوب، محمود؛ یاوری، فرامرز (بیتا). گیتاشناسی کشورها: جغرافیای طبیعی سیاسی اقتصادی و تاریخی. قم: موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}