غض بصر
.jpg) سکانس پریدن حامد از پنجره دانشگاه به خاطر مزاحمت دانشجویان دختر | |
پادکست مقاله | 🡇
|
غض بصر؛ از آموزههای اخلاقی و فقهی اسلام است که به خودداری از نگاه شهوتآلود یا کنترل نگاه به نامحرم اشاره دارد.
غض بصر یا کنترل نگاه از آموزههای اخلاقی و فقهی اسلام است که به خودداری از نگاه شهوتآلود یا کنترل نگاه به نامحرم اشاره دارد. این مفهوم با استناد به آیات قرآن و روایات اسلامی، از عوامل حفظ عفت، پیشگیری از چشمچرانی و تقویت خودسازی دانسته شده و درباره معنا، قلمرو، احکام، آثار و شیوههای تحقق آن دیدگاههای مختلفی در میان مفسران و فقیهان مطرح شده است.
مفهومشناسی
در آموزههای اسلامی، غض بصر (کنترل نگاه) از راهکارهای پیشگیری از چشمچرانی و تقویت خودسازی و فضایل اخلاقی دانسته شده است.[۱] آیات ۳۰ و ۳۱ سوره نور، مردان و زنان مؤمن را به کنترل نگاه و رعایت عفاف فرا میخواند.[۲] در روایات اسلامی، شأن نزول آیات غض بصر به ماجرای نگاه جوانی از انصار به زنی در مدینه نسبت داده شده است.[۳]
تفسیر غض بصر
مفسران قرآن درباره مفهوم غض بصر دیدگاههای متفاوتی ارائه کردهاند. گروهی، از جمله ابوالفتوح رازی و علامه طباطبایی، آن را به معنای خودداری از نگاه به نامحرم[۴] و پرهیز از چشمچرانی بهواسطه چشمپوشی تفسیر کردهاند.[۵] گروهی دیگر، مانند راغب اصفهانی،[۶] طبرسی، طریحی و مرتضی مطهری، غض بصر را به معنای کاهش نگاه و پرهیز از خیره شدن دانستهاند.[۷][۸] برخی فقهای معاصر نیز غض بصر را کنایه از چشم فروانداختن و خودداری از نگاه به نامحرم تفسیر کردهاند.[۹][۱۰] سید ابوالقاسم خویی نیز آن را ناظر به پرهیز از هرگونه بهرهگیری جنسی از نامحرم، از جمله نگاه شهوانی، میداند.[۱۱]
حکم شرعی
در حدیثی از امام علی، از تکرار نگاه به نامحرم نهی شده است.[۱۲] فقیهان درباره محدوده غض بصر دیدگاههای مختلفی دارند. برخی آن را شامل نگاه به بدن نامحرم و عورت همجنس میدانند؛ برخی تعیین مصادیق را به سنت واگذار کردهاند؛ گروهی معیار را عرف و محدوده وجوب پوشش دانستهاند و گروهی نیز آیات غض بصر را ناظر به پرهیز از نگاه شهوانی به چهره نامحرم تفسیر کردهاند.[۱۳]
اهمیت و آثار
امروزه از لحاظ روانشناسی چشمچرانی یک بیماری روانی است که لازم است درمان شود. برخی عالمان مسلمان، کنترل نگاه را در تقویت اراده، تحکیم خانواده، کاهش آسیبهای اجتماعی، رشد و تکامل عقل مؤثر دانستهاند.[۱۴] در منابع اسلامی، کنترل نگاه از عوامل دستیابی به عفت، پاکدامنی[۱۵] و مهار غریزه جنسی دانسته شده است.[۱۶] سید قطب، کنترل نگاه را عاملی برای حفظ نظم روانی و مهار تمایلات جنسی میداند. بهاعتقاد او، چشمپوشی از نگاههای شهوانی، نخستین گام در جلوگیری از شکلگیری وسوسه و کنترل انگیزههای نفسانی است.[۱۷] همچنین، در منابع اخلاقی، با استناد به زندگی برخی شخصیتها همچون حضرت یوسف، ابنسیرین و شیخ رجبعلی خیاط، چشمپوشی از نگاه حرام از عوامل دستیابی به مراتب معنوی معرفی شده است.[۱۸]
روشها
در منابع اخلاق اسلامی، برای کنترل نگاه و پیشگیری از چشمچرانی راهکارهای زیر پیشنهاد شده است:
- تقویت اراده و استمرار در ترک گناه؛ با تأکید بر امید به اصلاح،[۱۹] تمرین مستمر[۲۰][۲۱] و ناامید نشدن در صورت لغزش.[۲۲]
- توجه به پیامدهای چشمچرانی؛ اندیشیدن به آثار فردی و اجتماعی این رفتار و فواید کنترل نگاه.[۲۳]
- پایبندی به عبادت و یاد خدا؛ بهویژه نماز و مراقبت معنوی، که از عوامل مهار تمایلات نفسانی دانسته شدهاند.[۲۴][۲۵] از توصیههای علمای اخلاق، خواندن یازده بار سورهٔ توحید پساز نماز صبح گزارش شده است.[۲۶]
- مدیریت ذهن و پرهیز از زمینههای گناه؛ از جمله کنترل افکار و دوری از موقعیتهای تحریککننده.[۲۷]
- توجه به کرامت انسانی؛ با تأکید بر ارزش انسان و بهرهگیری صحیح از نعمت بینایی.[۲۸]
- ازدواج بههنگام؛ بهعنوان یکی از راهکارهای پاسخگویی به نیازهای جنسی و کاهش زمینههای چشمچرانی.[۲۹][۳۰]
پانویس
- ↑ میرباقری، راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ کلینی، الکافی،1401ق، ج5، ص521.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج15، ص155.
- ↑ قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص105.
- ↑ نیلچیزاده، «رویکردى قرآنى به گونهها و مدلهاى برتر و نازل حجاب»، 1388ش، ص56.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوبارۀ 3محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ هاشمی، «رابطه حجاب و عفاف»، 1386ش، ج51، ص19.
- ↑ اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وبسایت مدرسه فقاهت.
- ↑ ابنبابویه، عیون اخبار الرضا،(ع)، بیتا، ج1، ص70.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ حسینی، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، 1387ش.
- ↑ مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم،1410ق، ص717.
- ↑ قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.
- ↑ مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.
- ↑ «درمان چشمچرانی»، وبسایت دکتر نجفی توانا.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص9.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشمچران»، خبرگزاری میزان.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور
- ↑ نراقی، تذکره الاحباب، 1383ش، ص59.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.
- ↑ سوره نور، آیه 32.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.
منابع
- ابنبابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا (ع)، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا.
- تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، قم، چاپ دوم، 1410ق.
- حسینی، جواد، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، نشریۀ پاسدار اسلام، شمارۀ 13، 1387ش.
- سروش، محمد، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدودۀ مجاز نگاه»، قم، پیام زن، شمارۀ 97، 1379ش.
- طباطبایی، محمدحسین، ترجمۀ تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.
- کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
- قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، 1412ق.
- نیلچیزاده، فروغ، «رویکردى قرآنى به گونهها و مدلهاى برتر و نازل حجاب»، بانوان شیعه، شمارۀ دهم، 1388ش.
- هاشمی، حسین، «رابطۀ حجاب و عفاف»، قم، پژوهشهای قرآنی، شمارۀ 51 و 52، 1386ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی، رستگاران، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ۵، ۱۴۰۲ش.
- نراقی، احمد، تذکره الاحباب، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
- قطب، سید، فی ظلال القرآن، قطب، سید، بیروت، دارالشروق، ۱۴۰۸ق.
- حیدری، عزیزالله، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، قم، مسجد جمکران، ۱۳۸۷ش.