قمپز در کردن
قمپز در کردن؛ اصطلاحی عامیانه برای اشاره به لافزنی توخالی و خودستایی پوچ و بیپشتوانه.
قمپز در کردن بهمعنای لافزدن بیاساس و خودستایی توخالی، از نام توپ جنگی عثمانیها به نام قمپز، گرفته شده است که صدایی بلند اما بیاثر تولید میکرده است. این اصطلاح امروزه برای تمسخر ادعاهای پوچ و فخرهای بیپایه در فرهنگ عامیانه استفاده میشود.
واژهشناسی قمپز
در لغتنامهٔ دهخدا، قُمپُز بهمعنای دعوای بیدلیل، فخر و مباهات بیمورد و بالیدن نابهجا آمده است و قمپز درکردن نیز به دعاوی دروغین اشاره دارد.[۱] در فرهنگ معین غُنپز یا غُمپز بهمعنی لاف و گزاف، ادعا و فخر فروشی تعریف شده است.[۲] در فرهنگ فارسی عمید نیز قمپز در کردن بهمعنای لافزدن و خودستایی عامیانه معرفی شده است.[۳] در زبان انگلیسی قمپز در کردن با دو عبارت to bluff یا swagger شناخته میشود.[۴] اصطلاح بلوفزدن نیز در فرهنگ عامیانه ایرانیان بهمعنای لافزدن و ادعای بیپایه و اساس است.[۵]
ریشه تاریخی قمپز درکردن
ریشهٔ تاریخی اصطلاح قمپز در کردن بهنوعی توپ جنگی به نام «قمپز» بازمیگردد؛ عثمانیها در نبردهای تاریخی با ایران، بهویژه در قرنهای ۱۶ و ۱۷م از این توپ جنگی استفاده میکردند. این توپ جنگی فقط با باروت و پارچههای فشرده پر میشد و فاقد گلولهٔ واقعی بود و تنها صدایی مهیب برای به وحشت انداختن سربازان و چهارپایان دشمن تولید میکرد، بدون آنکه تخریبی در پی داشته باشد.[۶] بیخطر بودن این توپ جنگی بهتدریج موجب شد که در فرهنگ عامیانه ایرانیان، برای تمسخر لافزنی و ادعاهای بزرگ، اما پوچ و بیاثر، از عبارت قمپز درکردن، استفاده شود.[۷]
کاربرد قمپز درکردن در زندگی روزمره
اصطلاح قمپز درکردن، در زبان عامیانه برای تمسخر ادعاهای بیپایه، استفاده میشود؛[۸] زیرا این افراد با لافزدن و بزرگنمایی قصد دارند دیگران را با خود همسو کنند. برخی از این مصادیق عبارتند از:
- در روابط اجتماعی: وقتی کسی موفقیتهای ساختگی خود را به رخ دیگران میکشد، پشت سر او میگویند: فلانی قمپز در میکنه و فقط حرف میزنه.
- در فضای مجازی: برای پستهای خودستایانه و بدون پشتوانهٔ برخی بلاگرها در نمایش ثروت یا دانش خود یا تبلیغات دروغین در فضای مجازی این اصطلاح کاربرد دارد.
- در محیط کار یا سیاست: توصیف وعدههای توخالی مسئولان یا رقبا، به معنای قمپز در کردن بدون عمل نیز تعبیر میشود.[۹]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه قمپز.
- ↑ معین، فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه قمپز.
- ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه قمپز.
- ↑ «قمپز در کردن به انگلیسی»، وبسایت فست دیکشنری.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه بلف.
- ↑ پیرانی و پیری، «قمپز در کردن»، وبسایت ادبستان شعر پارسی.
- ↑ «قُمپُز در کردن یعنی چه؟»، وبسایت تبیان.
- ↑ «اصطلاح قمپز در کردن از کجا آمد؟»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «قمپز در کردن»، وبسایت یوتاب.
منابع
- «اصطلاح قمپز در کردن از کجا آمد؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۴ فروردین ۱۴۰۰ش.
- پیرانی، امین و پیری، حامد، «قمپز در کردن»، وبسایت ادبستان شعر پارسی، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- «قمپز در کردن»، وبسایت یوتاب، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- «قمپز در کردن به انگلیسی»، وبسایت فست دیکشنری، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- «قُمپُز در کردن یعنی چه؟»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۳۹۲ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.