پیش‌نویس:مدگرایی مردانه

مدگرایی مردانه؛ چگونگی و میزان استفاده مردان از مدهای روز در پوشش و آراستگی.

مدگرایی به‌معنای آراستگی و مصرف متظاهرانه مد از تمایلات عمدتا زنانه و کمتر مردانه شمرده می‌شود. در گذشته، مردان کمتر به خودآرایی پرداخته و منزلت مردانه با معیارهای غیر از اندام مردانه سنجیده می‌شد؛ اما امروزه مدگرایی مردانه به‌مثابه پدیدة چند لایه از موضوعات مهمی سبک‌زندگی در جهان معاصر به‌شمار می‌آید. پژوهش‌ها؛ مدگرایی مردانه را عمدتا مرتبط با هویت مردانه، تحولات فرهنگی، اقتصادی و تأثیر رسانه‌ها تحلیل کرده و دیدگاه‌های متنوعی دربارة کارکردها، انگیزه‌ها و پیامدهای آن ارائه داده‌اند. همچنین این پدیده در نظام‌های ارزشی مختلف، از جمله در چارچوب‌های دینی و فرهنگ اسلامی، تفسیرها و گونه‌بندی‌های متفاوتی یافته است.

تعریف مدگرایی مردانه

مدگرایی مردانه زیر مجموعه مفاهم مد و مدگرایی است. مردان دو گونه نقش در صنعت مد ایفا می‌کنند؛ از یک طرف مصرف کننده‌ مدهای جدید هستند و از سوی دیگر به‌عنوان مدلینگ به تبلیغ مدهای جدید می‌پردازند. مدهای مردانه کدهای برای نمایش هویت مردانه هستند. مدهای مردانه گرایش‌ها و باورهای مردانه را بازتاب داده و انعکاسی از نوع رابطه اجتماعی مردان با زنان نیز است. این مفهوم دارای ابعاد و سطوح مختلف است که یکی از آنها زنانه‌پوشی مردان است؛ اما مدل شدن مردان امر جدیدی است که مردانگی مردان را به‌مثابه سوژه جنسی مصرف کننده، بازنمایی کرده و در عین حال منعکس کننده تغییرات فزاینده در هنجارهای اجتماعی، فرهنگی و فناوری نیز به‌شمار می‌رود.

تاریخچه مدگرایی مردانه

به گزارش منابع تاریخی، در گذشته، لباس‌های مردانه عمدتاً کاربردی و برای محافظت از بدن طراحی می‌شدند. به‌تدریج؛ لباس به یک نشانگر مهمی برای موقعیت اجتماعی تبدیل شد. هولمز با اشاره به نسبت مد و جنسیت معتقد است؛ در گذشته برخی از مدها برای مردان عیب شمرده ‌شده، بازنمایی بدن اعتبار خود را از ارزش‌های جنسیتی و اجتماعی می‌گرفت. در سبک‌زندگی ایرانی اسلامی نیز؛ داش‌ها و مشهدی‌ها، گاه آیه قرآن و مدعیان پهلوانی، تصاویری از حیوانات تنومند مانند پلنگ و شیر را بر بدن خود خال‌کوبی می‌کردند؛ اما امروزه با کمرنگ رنگ شدن مرزهای جنسیتی، مردان به استفاده از مدهای زنانه تشویق می‌شوند و مد مردانه با طیف وسیعی از سبک‌های متناسب با سلایق مختلف رشد یافته است.

از منظر برخی؛ ورود مردان در حوزه مد و بازنمایی آنها به‌عنوان مصرف کننده مد، مرز‌های جنسیتی را بیشتر تضعیف کرده است و نقطه عطفی در نزدیکی دنیای مردانه و زنانه به‌شمار می‌آید. بازتولید و بازنمایی مردان با جذابیت‌های ظاهری که محصولات مراقبت از پوست و مو مصرف کرده و در حوزه مدلینگ نیز فعالیت می‌کنند، مفهوم زنانه شدن مردانگی را برساخته است.

مدگرایی مردانه در ایران

بر مبنای گزارش‌های تاریخی؛‌ در گذشته برای مردان ایرانی «نحوه بودن» موضوعیت جدی نداشت و «نحوه عملکرد» بازتابنده مردانگی بود؛ اما با ورود فرهنگ مدرن، برای مردان نیز نحوه بودن اهمیت جدی یافته است و برخی مردان، مردانگی خود را نه در عملکرد که در صدد بازتعریف بدن خویش از طریق استایل ظاهری و زیبایی اندام بوده و تمایل به مصرف مدهای غربی دارند. کارشناسان؛ توجه فزاینده به اندام مردانه، لباس‌های کوتاه، تنگ، و تی‌شرت‌هایی با رنگ‌ها و نوشته‌های خاص، چیدن ابرو‌ها و لاک زدن پسران را از نمادهای این گرایش می‌دانند. طبق آمارها؛ 60 % مردان ایرانی به انجام عمل زيبايي بینی تمایل دارند. در برخی از وب‌سایت‌ها از شصت مدل موی مردانه برای ارضای سلیقه‌های مردان به‌عنوال ترندهای سال 2025م. تبلیغ می‌شوند. از منظر کارشناسان فرهنگی؛ رسانه‌های ایران هرچند الگویی مردسالاری را نقد می‌کنند؛ اما در تصویرسازی الگوی مردانگی متناسب با فرهنگ ایرانی اسلامی موفق نبوده‌اند.

عوامل مدگرایی مردانه

بر مبنای برخی پژوهش‌ها؛ مدگرایی مردانه عمدتا ریشه در الگوگیری از سبک‌زندگی غربی دارد؛ خاستگاه اصلی آن فردگرایی بوده و مردان برای بیشتر دیده‌ شدن و متمایز شدن، به مدهای روی می‌آورند که هویت متمایز او را بازتاب دهند. برخی؛ توجه فزاینده به بدن مردانه و مدگرایی مردان را متأثر از سودگرایی، تبلیغات و الزامات اجتماعی معاصر می‌دانند:

سودآوری

برمبنای پژوهش‌ها؛ صنعت مد از بازارهای سودآور جهان شمرده شده و ارزش صنعت مد مردانه میلیاردها دلار برآورد می‌شود.

تبلیغات رسانه‌ای

از منظر محققین؛ مردانگی در تعریف سنتی دلالت صریح بر قدرت داشت؛ اما در دنیای مدلینگ، بدن عضلانی، کمال مطلوب اندام مردانه شمرده شده و به‌عنوان عنصر زیبا شناختی و ابژه جنسی بازنمایی می‌شود. اسطوره ‌مردانگی که رسانه‌ها بازنمایی می‌کنند کسی است که برای آخرین ابزارهای الکترونیک، محصولات زیبایی و مد پول خرج می‌کند. تبلیغات رسانه‌ای مردان زن‌نما را نیز تیپ ایده‌آل مردانه نشان داده و مردان را به ‌الگوگیری از این مدل‌ها تشویق می‌کند.

فشارهای اجتماعی

زیمل، نسبت مدگرایی مردانه و زنانه را مرتبط با فرصت‌های زنان و مردان در تحرک اجتماعی تعیین می‌کند، به عقیده وی؛ مردان زمینه‌های بشتری برای تحرک اجتماعی داشته و کمتر نیازمند مد هستند؛ اما برمبنای پژوهش‌های دیگر؛ استایل ظاهری برای احراز موقعیت‌های اجتماعی برای مردان نیز مهم است و آنها به‌دلیل تحرک اجتماعی و اشتغال در کارهای فنی و اداری بیش‌ از زنان خانه‌دار گرایش به مد دارند. برخی مردان برای جلب مقبولیت‌‌اجتماعی، اجتناب از برچسب‌های ارتجاعی، به مصرف مد پرداخته و استفاده از کالاهای تجملی و مدل جدید را نشانه ارتقای منزلت اجتماعی می‌دانند.

پیامدهای مدگرایی مردانه

برخی دیدگاه‌ها، مدگرایی افراطی مردانه را دارای پیامدهای برای فرد، خانواده و جامعه می‌دانند:

1) پیامدهای اخلاقی و اجتماعی:

• کاهش منزلت مرد در سطح مصرف کننده کالاهای مد روز.

• رفت‌وآمد غیرهدفمند پسران جوان در مراکز فروش کالاهای لوکس.

• بحران خانوادگی ناشی از ناسازگاری برخی زنان با مردان زن‌نما.

2) پیامدهای روان‌شناختی

• عدم انطباق هویت برساخته با هویت مردانگی.

• اضطراب مردان برای تأمین نیازهای خود و خانواده.

• اعتیاد به خرید و مصرف مدهای جدید.

اسلام و مدگرایی مردانه

بر مبنای پژوهش‌های اسلامی؛ مدگرایی مردانه با ارجاع به آراستگی مردان، اجتناب از اسراف، حفظ حریم، تناسب با هویت اعتقادی و مردانگی، ارزش‌گذاری می‌شود. بر همین مبنا؛ در اسلام ضمن تأیید مدگرایی مردانه مطابق با معیارهای دینی، بر اجتناب مردان از پوشیدن لباس‌های شهرت تأکید شده‌ است. برخی کارشناسان، به‌منظور تقویت فرهنگ آراستگی و جلوگیری از پیامدهای مدگرایی افراطی مردانه در جامعه اسلامی ایران، معتقد به سیاست‌گذاری‌، نظارت و تقویت فرهنگ عمومی در حوزه صنعت مد مردانه، متناسب با منزلت مردانگی در فرهنگ ایرانی اسلامی هستند.

منابع

• قرآن کریم
• پاينده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحة مجموعه كلمات قصار حضرت رسول، تهران،‏ دنياى دانش، ‏1382ش.
• «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت، تاریخ بازدید مطلب: 20 آبان 1404ش.
• «حجاب مردان»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 10 مرداد 1397ش.
• خراسانی، صالح، «مد و هویت مردانه»، وب‌سایت جامعه‌سرا، تاریخ بازدید مطلب: 28 آبان 1404ش.
• رفیعی، ملکه و بخارایی، احمد، «زنان و گرایش به مد»، زن در توسعه و سیاست، شماره 3، پاییز 1395ش.
• «60 مدل موی جدید پسرانه»، وب‌سایت فروشگاه شیکسون، تاریخ بازدید مطلب: 24 آبان 1404ش.
• عبداللهیان، حمید و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، جامعه‌پژوهی فرهنگی، شماره 33، آذر 1398ش.
• علیخواه، فردین، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وب‌سایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 1 آبان 1404ش.
• «غول‌های صنعت فشن، چطور دنیای پوشاک را می‌چرخانند؟»، پایگاه خبری اطاق بازرگانی، تاریخ درج مطلب: 17 مرداد 1395ش.
• کارپرور، ریحانه، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، طهورا، شماره11، زمستان 1390ش.
• گنجی، مهدی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‏کاری بدن در زنان ایرانی»، مطالعات زن و خانواده، شماره 13، بهار و تابستان 1398ش.
• مقصودی‌پور، محمدرضا، «جایگاه مد در سیاست، جامعه و جنسیت چیست؟»، وب‌سایت مدرسه هنری ایده، تاریخ درج مطلب: 19اردیبهشت 1400ش.
• موذن سلطان‌آبادی، معصومه و مریجی، شمس الله، «بررسی مناسبات هویت و جنسیت با مصرف در دو رهیافت غربی و اسلامی»، دو فصلنامه دین و سیاست فرهنگی، شماره 7، پاییز و زمستان 1395ش.
• موسوی، سیده‌طاهره، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، تبلیغ و خانواده، شماره 5، پاییز و زمستان 1403ش.
• نقدی، اسداله و دیگران، «تحلیل جامعه‌شناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرف‌گرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهه‌های50، 60 و 70 شهر اصفهان»، جامعه‌شناسی کاربردی، شماره4، زمستان 1397ش.