پیش‌نویس:مدگرایی مردانه

مدگرایی مردانه؛ چگونگی و میزان استفاده مردان از مدهای روز در پوشش و آراستگی.

تمایل به آراستگی امر فراجنسیتی بوده و آراستگی مردان در نظام‌های فرهنگی متفاوت، پسندیده تلقی می‌شود؛ اما مدگرایی به‌بثابه مصرف‌ متظاهرانه مد از تمایلات عمدتاً زنانه و کمتر مردانه به‌شمار می‌آید. در گذشته، مردان کمتر به خودآرایی پرداخته و منزلت مردانه با معیارهای غیر از اندام مردانه سنجیده می‌شد؛ اما امروزه مدگرایی مردانه به‌مثابه پدیدهٔ چند لایه از موضوعات مهم سبک‌زندگی در جهان معاصر شمرده می‌شود. پژوهش‌ها؛ مدگرایی مردانه را عمدتاً مرتبط با هویت مردانه، تحولات فرهنگی، اقتصادی و تأثیر رسانه‌ها تحلیل کرده و دیدگاه‌های متنوعی دربارهٔ کارکردها، انگیزه‌ها و پیامدهای آن ارائه داده‌اند. همچنین این پدیده در نظام‌های ارزشی مختلفُ تفسیرها و گونه‌بندی‌های متفاوتی یافته است.

تعریف مدگرایی مردانه

مدگرایی مردانه زیر مجموعه مفاهم مد و مدگرایی است. مدگرایی مردانه ارتباط نزدیک با مدل شدن مردان نیز دارد. مدگرایی به نقش مردان به‌عنوان مصرف‌ کنندگان مد پرداخته و مدلینگ اشاره به تبلیغ مدهای جدید توسط مردان دارد. مدهای مردانه کدهایی برای نمایش هویت مردانه هستند. مدهای مردانه گرایش‌ها و باورهای مردانه را بازتاب داده و انعکاسی از نوع رابطه اجتماعی مردان با زنان نیز است. این مفهوم دارای ابعاد و سطوح مختلف است که یکی از آنها زنانه‌پوشی مردان است؛ اما مدل شدن مردان امر جدیدی است که مردانگی مردان را به‌مثابه سوژه جنسی مصرف‌کننده، بازنمایی کرده و در عین حال منعکس‌کننده تغییرات فزاینده در هنجارهای اجتماعی، فرهنگی و فناوری نیز به‌شمار می‌رود.

تاریخچه مدگرایی مردانه

بر مبنای پژوهش‌ها؛ در گذشته، لباس‌های مردانه عمدتاً کاربردی و برای محافظت از بدن طراحی می‌شدند. به‌تدریج؛ لباس به یک نشانگر مهمی برای موقعیت اجتماعی تبدیل شد. برخی محققین با اشاره به نسبت مد و جنسیت معتقد است؛ در گذشته برخی از مدها برای مردان عیب شمرده شده، بازنمایی بدن اعتبار خود را از ارزش‌های جنسیتی و اجتماعی می‌گرفت. در سبک‌زندگی ایرانی اسلامی نیز؛ داش‌ها و مشهدی‌ها (مشتی‌ها)، بعضاً آیه قرآن و مدعیان پهلوانی، تصاویری از حیوانات تنومند مانند پلنگ و شیر را بر بدن خود خال‌کوبی می‌کردند؛ اما امروزه با کمرنگ شدن مرزهای جنسیتی، مردان به استفاده از مدهای زنانه تشویق می‌شوند و مد مردانه با طیف وسیعی از سبک‌های متناسب با سلایق مختلف رشد یافته است. برخی؛ ورود مردان در حوزه مد را نقطه عطفی در نزدیکی دنیای مردانه و زنانه دانسته و معتقدند؛ بازتولید و بازنمایی مردان با جذابیت‌های ظاهری که محصولات مراقبت از پوست و مو مصرف کرده و در حوزه مدلینگ نیز فعالیت می‌کنند، مفهوم زنانه شدن مردانگی را برساخته است.

مدگرایی مردانه در ایران

بر مبنای پژوهش‌ها؛ در گذشته برای مردان ایرانی «نحوه بودن» موضوعیت جدی نداشت و «نحوه عملکرد» بازتابنده مردانگی به‌شمار می‌آمد؛ اما با ورود فرهنگ مدرن، برای مردان نیز نحوه بودن اهمیت یافته است؛ برخی مردان، مردانگی خود را نه در عملکرد که در صدد بازتعریف آن از طریق استایل و زیبایی اندام بوده و تمایل به مصرف مدهای غربی دارند. کارشناسان؛ توجه فزاینده به اندام مردانه، لباس‌های کوتاه، تنگ و تی‌شرت‌هایی با نوشته‌های خاص، چیدن ابروها و لاک زدن پسران را از نمادهای این گرایش می‌دانند. طبق آمارها؛ ۶۰ درصد مردان ایرانی به انجام عمل زیبایی بینی تمایل دارند. در برخی از وب‌سایت‌ها شصت مدل موی مردانه برای ارضای سلیقه‌های مردان به‌عنوال ترندهای سال ۲۰۲۵م. تبلیغ می‌شوند. از منظر کارشناسان فرهنگی؛ رسانه‌های ایران هرچند الگویی مردسالاری را نقد می‌کنند؛ اما در تصویرسازی الگوی مردانگی متناسب با فرهنگ ایرانی اسلامی موفق نبوده‌اند.

عوامل مدگرایی مردانه

بر مبنای پژوهش‌ها؛ مدگرایی مردانه عمدتاً ریشه در الگوگیری از سبک‌زندگی غربی دارد؛ فردگرایی از عوامل مهمی آن شمرده شده و مردان برای بیشتر دیده شدن و متمایز شدن، به مدهایی روی می‌آورند که هویت متمایز او را بازتاب دهند. برخی؛ توجه فزاینده به بدن مردانه و مدگرایی مردان را متأثر از سودگرایی، تبلیغات و الزامات اجتماعی معاصر تحلیل کرده‌اند:

سودآوری

برمبنای گزارش‌ها؛ صنعت مد از بازارهای سودآور جهان است. سودآوری نقش محوری در توسعه مدگرایی مردانه داشته است و امروزه؛ ارزش صنعت مد مردانه میلیاردها دلار برآورد می‌شود.

تبلیغات رسانه‌ای

از منظر محققین؛ مردانگی در تعریف سنتی دلالت صریح بر قدرت داشت؛ اما در دنیای مدگرایی و مدلینگ، بدن عضلانی، کمال مطلوب اندام مردانه شمرده شده و به‌عنوان عنصر زیباشناختی و ابژه جنسی بازنمایی می‌شود. اسطوره مردانگی که رسانه‌ها بازنمایی می‌کنند کسی است که برای آخرین ابزارهای الکترونیک، محصولات زیبایی و مد، پول خرج می‌کند. تبلیغات رسانه‌ای، مردان زن‌نما را نیز تیپ ایده‌آل مردانه نشان داده و مردان را به الگوگیری از این مدل‌ها تشویق می‌کند.

فشارهای اجتماعی

زیمل، نسبت مدگرایی مردانه و زنانه را مرتبط با فرصت‌های زنان و مردان در تحرک اجتماعی تعیین می‌کند، به عقیده وی؛ مردان زمینه‌های بیشتری برای تحرک اجتماعی داشته و کمتر نیازمند مد هستند؛ اما برمبنای پژوهش‌های دیگر؛ استایل ظاهری برای احراز موقعیت‌های اجتماعی برای مردان نیز مهم است و آنها به‌دلیل تحرک اجتماعی و اشتغال در کارهای فنی و اداری بیش از زنان خانه‌دار گرایش به مد دارند. برخی مردان برای جلب مقبولیت‌اجتماعی، اجتناب از برچسب‌های ارتجاعی، به مصرف مد پرداخته و استفاده از کالاهای تجملی و مدل جدید را نشانه ارتقای منزلت اجتماعی می‌دانند.

پیامدهای مدگرایی مردانه

برخی دیدگاه‌ها؛ مدگرایی افراطی مردانه را دارای پیامدهای برای فرد، خانواده و جامعه می‌دانند:

۱- پیامدهای اخلاقی و اجتماعی:

• کاهش منزلت مرد در سطح مصرف‌کننده کالاهای مد روز.
• رفت‌وآمد غیرهدفمند پسران جوان در مراکز فروش کالاهای لوکس.
• بحران خانوادگی ناشی از ناسازگاری برخی زنان با مردان زن‌نما.

۲- پیامدهای روان‌شناختی

• عدم انطباق هویت برساخته با هویت مردانگی.
• اضطراب مردان برای تأمین نیازهای خود و خانواده.
• اعتیاد به خرید و مصرف مدهای جدید.

اسلام و مدگرایی مردانه

بر مبنای پژوهش‌های اسلامی؛ مدگرایی مردانه با ارجاع به مطلوبیت آراستگی مردان، اجتناب از اسراف، حفظ عفت و حریم، تناسب با ارزش‌های اعتقادی و هویت مردانگی، ارزش‌گذاری می‌شود. بر همین مبنا؛ در اسلام ضمن تأیید مدگرایی مردانه مطابق با معیارهای دینی، بر اجتناب مردان از پوشیدن لباس‌های شهرت تأکید شده است. برخی کارشناسان؛ به‌منظور تقویت فرهنگ آراستگی و جلوگیری از پیامدهای مدگرایی افراطی مردانه در جامعه اسلامی ایران، معتقد به سیاست‌گذاری، نظارت و تقویت فرهنگ عمومی در حوزه صنعت مد مردانه، متناسب با منزلت مردانگی در فرهنگ ایرانی اسلامی هستند.

پانویس

دیدگاه‌های ارزیابان

منابع

• قرآن کریم
• پاینده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحة مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲ش.
• «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت، تاریخ بازدید مطلب: ۲۰ آبان ۱۴۰۴ش.
• «حجاب مردان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۳۹۷ش.
• خراسانی، صالح، «مد و هویت مردانه»، وب‌سایت جامعه‌سرا، تاریخ بازدید مطلب: ۲۸ آبان ۱۴۰۴ش.
• رفیعی، ملکه و بخارایی، احمد، «زنان و گرایش به مد»، زن در توسعه و سیاست، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۵ش.
• «۶۰ مدل موی جدید پسرانه»، وب‌سایت فروشگاه شیکسون، تاریخ بازدید مطلب: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش.
• عبداللهیان، حمید و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، جامعه‌پژوهی فرهنگی، شماره ۳۳، آذر ۱۳۹۸ش.
• علیخواه، فردین، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وب‌سایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۴ش.
• «غول‌های صنعت فشن، چطور دنیای پوشاک را می‌چرخانند؟»، پایگاه خبری اتاق بازرگانی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۳۹۵ش.
• کارپرور، ریحانه، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، طهورا، شماره۱۱، زمستان ۱۳۹۰ش.
• گنجی، مهدی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، مطالعات زن و خانواده، شماره ۱۳، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش.
• مقصودی‌پور، محمدرضا، «جایگاه مد در سیاست، جامعه و جنسیت چیست؟»، وب‌سایت مدرسه هنری ایده، تاریخ درج مطلب: ۱۹اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
• مؤذن سلطان‌آبادی، معصومه و مریجی، شمس‌الله، «بررسی مناسبات هویت و جنسیت با مصرف در دو رهیافت غربی و اسلامی»، دو فصلنامه دین و سیاست فرهنگی، شماره ۷، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
• موسوی، سیده‌طاهره، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، تبلیغ و خانواده، شماره ۵، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.
• نقدی، اسداله و دیگران، «تحلیل جامعه‌شناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرف‌گرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهه‌های۵۰، ۶۰ و ۷۰ شهر اصفهان»، جامعه‌شناسی کاربردی، شماره۴، زمستان ۱۳۹۷ش.