حجاب در دیدگاه آمنه ودود
حجاب در اندیشه آمنه ودود؛ دیدگاه آمنه ودود در مورد پوشش زنان مسلمان.
آمنه ودود (۱۹۵۳م) قرآنپژوه و فمینیست مسلمان آمریکایی-آفریقاییتبار، رعایت قواعد پوشش شرعی را وظیفهٔ زنان مسلمان نمیداند و عقیده دارد، قرآن مردان و زنان مسلمان را به لباس تقوا توصیه کرده است.
معرفی آمنه ودود
آمنه یا آمینه ودود، با نام اصلی مری تسلا، در سال ۱۹۵۳م در مریلند آمریکا متولد شد. پدر وی مسیحی پروتستان و آمریکایی-آفریقاییتبار بود. مری تسلا در سال ۱۹۷۲م مسلمان شد و دو سال بعد، نام خود را به آمنه ودود تغییر داد. او دکترای خود را در رشتهٔ ادبیات عرب و مطالعات اسلامی از دانشگاه میشیگان آمریکا دریافت کرد و چند سال در دانشگاههای ویرجینیای آمریکا، مالزی و اندونزی تدریس کرد.[۱]
دیدگاه آمنه ودود درمورد حجاب
آمنه ودود حجاب را با معنای پوشش زنان مسلمان در برابر نامحرم مورد بررسی قرار داده است.[۲] او حجاب را دارای اهمیتی نمادین و نمایانگر هویت اسلامی میداند. ودود بهعنوان یک زن مسلمان خود را ملزم به رعایت پوشش شرعی میداند؛ ولی حجاب را برای زنان مسلمان وظیفهای شرعی و دارای اهمیت مذهبی و نشانهٔ عفاف و پاکدامنی قلمداد نمیکند. بهعقیدهٔ وی، با وجودیکه حجاب نشانهای از التزام زنان به دین اسلام است؛ ولی نمیتواند تضمینی برای محافظت از آنها باشد.[۳] به عقیدهٔ ودود، قرآن لباس تقوا را برای تمام مردان و زنان مسلمان بهترین لباس میداند[۴] و فتوای فقها درمورد قواعد و نحوهٔ پوشش زنان، ارتباطی با آیات قرآن ندارد و برگرفته از شیوهٔ زندگی اعراب قرن هفتم میلادی است. او معتقد است، از آنجا که در آن زمان شیوهٔ خاصی در پوشش و روبند زدن بین زنان عرب رواج پیدا کرده بود، فقها نیز همان شیوه را که متناسب با بافت فرهنگی آن دوران بود، مبنای فتوای خود قرار دادهاند؛ درحالیکه آیات قرآن خواستار رعایت تقوا و عفت برای همهٔ انسانها است و این امر با شیوهٔ پوشش اعراب دوران نزول وحی و روبند زدن یا انزوا و خانهنشینی زنان متفاوت است. از نظر ودود، آیات قرآن پیرامون حجاب و قواعد پوشش زنان مسلمان، بیانگر نوع پوشش زنان عرب در همان دورهٔ تاریخی است و نباید بهعنوان حکم دین، مبنای استنباط فقها قرار بگیرد.[۵]
دیدگاه اندیشمندان دربارهٔ اندیشه آمنه ودود
وضع قوانین خاص برای پوشش زنان، قبل از دین اسلام صورت گرفته است. سالها قبل از ظهور اسلام، در میان زرتشتیان اصل حجاب وجود داشت. در آموزههای دین یهود، حجاب زنان از اهمیت زیادی برخوردار است و در مسیحیت نیز علاوه بر واجبدانستن حجاب، تلاش شده تا عفت درونی هم پشتوانهٔ پوشش بیرونی باشد.[۶] در قرآن نیز آیات ۵۹ سورهٔ احزاب و ۳۱ سورهٔ نور بهصورت مشخص، زنان مسلمان را بهرعایت ضوابط خاصی در پوشش امر کردهاند. با استناد بههمین آیات مشخص میشود که قبل از ظهور اسلام، زنان از پوششی مانند روسری استفاده میکردند؛ ولی آن را بهپشت گوشهای خود میانداختند که موجب نمایانشدن گوشها و گلوی آنها بود؛[۷] بنابراین قبل از ظهور اسلام نیز زنان پوشش خاصی داشتند که دارای نواقصی بود و در سالهای پنجم و ششم پس از هجرت در شهر مدینه، قواعد پوشش صحیحی برای زنان مسلمان تبیین شد و آنها نیز مطابق با دستور قرآن در این مورد عمل کردند. از این روی، ادعای آمنه ودود در مورد اینکه آیات مذکور دستور قرآن به تمام زنان مسلمان در مورد قواعد پوشش اسلامی نیست و فقط توصیف وضعیت زنان عصر نزول وحی است، قابل پذیرش نیست.[۸]
اندیشمندان معتقدند در این که قرآن لباس تقوا را بهترین لباس برای انسانها معرفی کرده است، شکی نیست؛ ولی لباس تقوا دارای دو جنبهٔ باطنی و ظاهری است که باید تقوای باطنی در نحوهٔ پوشش و شکل ظاهری وی نیز نمایان شود.[۹] در آیات قرآن و روایات و سنت پیامبر اسلام و معصومین، ویژگیهای انسان باتقوا، ازجمله نحوهٔ پوشش ظاهری وی تبیین شده است و همهٔ افراد ملزم بهرعایت آن هستند. همچنین هیچکدام از آیات و روایات، زنان را به انزوا و دوری از اجتماع یا استفاده از روبند امر نکردهاند؛ ولی رعایت شرایط خاصی برای پوشش در برابر نامحرم را از همهٔ زنان و دختران مسلمان خواستهاند.[۱۰]
اندیشمندان مسلمان بر این باورند که دین اسلام از طریق حجاب میخواهد تمام لذتهای جنسی فقط در چارچوب شرع و در محیط خانواده تأمین شود و این هدف بهشرایط تاریخی و فرهنگی خاصی محدود نمیشود.[۱۱] هدف اصلی ودود، اثبات برابری جنسیتی بین زن و مرد در قرآن است. او حجاب را مخالف عدالت جنسیتی میداند و لباس تقوا را برای زنان و مردان، جایگزین پوشش شرعی قلمداد میکند؛ درحالیکه به ویژگیهای ظاهری و باطنی که در آموزههای دینی برای انسان باتقوا ذکر شده است، اشاره نمیکند.[۱۲]
پانویس
- ↑ عباسی و موسوی، «قرائتی نو از قرآن با رهیافتی زنمحور بررسی دیدگاههای آمنه ودود در کتاب قرآن و زن»، 1394ش، ص130.
- ↑ .Wadud, Inside of Gender Jihad, 2006, p.219
- ↑ .Wadud, Inside of Gender Jihad, 2006, p.219
- ↑ سورهٔ اعراف، آیهٔ 26.
- ↑ .Wadud, Qur'an and woman, 1999, p.44&10
- ↑ کاشانی، بررسی تاریخی و جامعهشناختی حجاب در ادیان الهی، 1386ش، ص7.
- ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج5، ص521.
- ↑ بهمنپوری و آلکثیر، بررسی و نقد استنباط فمینیستها از حجاب، 1394ش، ص170.
- ↑ میرشمسی، لباس تقوا، 1386ش، ص109.
- ↑ بهمنپوری و آلکثیر، بررسی و نقد استنباط فمینیستها از حجاب، 1394ش، ص170.
- ↑ مطهری، مسئلهٔ حجاب، 1379ش، ص76.
- ↑ رضائی، زن و جایگاه آن از منظر آیتالله جوادی آملی و آمنه ودود، 1399ش، ص72-74.
منابع
- قرآن مجید
- بهمنپوری، عبدالله و آلکثیر، صدیقه، «بررسی و نقد استنباط فمینیستها از حجاب»، فصلنامهٔ علمی-پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی، سال سوم، شمارهٔ دوم، پاییز ۱۳۹۴ش.
- رضائی، عاطفه، زن و جایگاه آن از منظر آیتالله جوادی آملی و آمنه ودود، پایاننامهٔ دورهٔ کارشناسیارشد، اصفهان، دانشکدهٔ الهیات و معارف اهل بیت (ع) دانشگاه اصفهان، اسفند ۱۳۹۹ش، بازدید در سایت ایرانداک.
- کاشانی، مجید، «بررسی تاریخی و جامعهشناختی حجاب در ادیان الهی»، مجلهٔ مباحث بانوان شیعه، شمارهٔ ۱۱، ۱۳۸۶ش.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- مطهری، مرتضی، مسئلهٔ حجاب، تهران، صدرا، ۱۳۷۹ش.
- میرشمسی، صدیقه، «لباس تقوا»، مجلهٔ نامهٔ الهیات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، شمارهٔ ۱، ۱۳۸۶ش.
- ودود، آمنه، قرآن و زن: بازخوانی متن مقدس از منظر یک زن، ترجمهٔ اعظم پویا و معصومه آگاهی، چاپ دوم، ۱۳۹۴ش.
- Wadud, Amina, Qur'an and woman. rereading the interpretation sacred text from a womans perspective, NewYork, Oxford University Press,1999.
- Wadud, Amina, Inside of Gender Jihad, Oxford: Oneworld Publications,2006.