فوتبال زنان در ایران

فوتبال زنان در ایران؛ حضور زنان در عرصه فوتبال.

فوتبال زنان در ایران از دهه ۱۳۴۰ش خورشیدی با حضور غیررسمی دختران در تیم‌های محلی و خیابانی مردان آغاز شد. باشگاه تاج (استقلال) نخستین تیم رسمی فوتبال زنان را تشکیل داد و به تدریج باشگاه‌های پرسپولیس، دیهیم و عقاب نیز به این حوزه وارد شدند. با پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش فوتبال زنان برای بیش از یک دهه تقریباً تعطیل شد. از اوایل دهه ۱۳۷۰ش فعالیت‌ها با برگزاری مسابقات فوتسال در دانشگاه الزهرا از سر گرفته شد و سرانجام در ۱۳۸۵ش نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران مقابل تیم دختران برلین برگزار شد. تیم ملی فوتبال زنان ایران در رتبه‌بندی ۱۳۸۹ فیفا جایگاه ۵۵ را کسب کرد که بالاتر از رتبه تیم مردان در آن زمان بود. با این حال، تیم ملی در آستانه صعود به المپیک لندن با چالش حجاب مواجه شد و علی‌رغم موفقیت در مرحله گروهی مقدماتی، فرصت حضور در المپیک را از دست داد.

تاریخچه

فوتبال زنان در ایران از ۱۳۴۹ش با حضور غیررسمی دختران در تیم‌های محلی و خیابانی مردان آغاز شد. فدراسیون فوتبال ایران با شناسایی استعدادهای زنان، گروهی را برای آموزش مربیگری به کلاس‌های فیفا اعزام کرد. باشگاه تاج (استقلال) نخستین تیم رسمی فوتبال زنان را تشکیل داد و در ۱۳۴۹ش در بازی مقابل دیهیم به برتری ۶ بر صفر دست یافت. سپس باشگاه‌های پرسپولیس، دیهیم و عقاب نیز به تیم‌داری در این حوزه پرداختند.

موفقیت‌های بین‌المللی

نخستین بازی بین‌المللی فوتبال زنان ایران در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۵۰ش برگزار شد که طی آن تیم تاج (نماینده ایران) با نتیجه ۲ بر صفر مغلوب تیم منتخب ایتالیا شد. در دیداری دیگر، تیم ملی زنان ایتالیا مقابل منتخب ایران (نخستین تیم ملی زنان ایران) به برتری ۴ بر صفر دست یافت. پس از انقلاب اسلامی و تعطیلی حدود دودهه، در سال ۱۳۸۵ نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران در فضای باز برگزار شد و تیم دختران نوجوان ایران به تساوی ۲ بر ۲ مقابل تیم دختران برلین دست یافت. تیم ملی فوتبال زنان ایران در رتبه‌بندی سال ۱۳۸۹ش فیفا جایگاه ۵۵ جهان را کسب کرد. این تیم در مسابقات مقدماتی جام ملت‌های آسیا در سال ۱۳۸۷ش موفق به شکست هند و تایوان شد و در سال ۱۳۸۸ش در مرحله مقدماتی جام ملت‌های آسیا برابر تایلند و ازبکستان قرار گرفت. همچنین تیم فوتبال دختران ایران در المپیک نوجوانان سنگاپور (۱۳۸۹ش) شرکت کرد و به مرحله نیمه‌نهایی راه یافت. در رقابت‌های مقدماتی المپیک لندن، تیم ملی زنان ایران با کسب هفت امتیاز در صدر گروه خود ایستاد، اما در مرحله نهایی به دلیل موضوع حجاب از صعود بازماند.

فوتبال زنان ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی

با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش فوتبال زنان به‌صورت رسمی تعطیل شد. در ۱۳۷۱ش فوتبال زنان با برگزاری مسابقات فوتبال سالنی در دانشگاه الزهرا دوباره فعالیت خود را آغاز کرد. در دوران ریاست‌جمهوری سید محمد خاتمی، نسبت به سال‌های اول انقلاب توجه بیشتری به فوتبال زنان شد و امکانات گسترده‌تری در اختیار آن قرار گرفت. با حمایت فائزه هاشمی در عرصه ورزش زنان و محسن صفایی فراهانی در ریاست فدراسیون فوتبال، فوتبال دختران از فضای سالن به فضای باز و زمین چمن منتقل شد. در هشتم اردیبهشت ۱۳۸۵، نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران در فضای باز پس از انقلاب برگزار شد.

باشگاه‌های فوتبال زنان در ایران

امروزه فوبال زنان قالب ۹۱ تیم باشگاهی شناسایی شده که در ۲۴ استان کشور پراکنده می‌باشند که عبارتند از: تهران، اصفهان، فارس، خوزستان، کرمان، مازندران، گیلان، خراسان رضوی، البرز، کرمانشاه، کردستان، همدان، آذربایجان غربی، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، یزد، مرکزی، ایلام، کهگیلویه و بویراحمد، قزوین، گلستان، خراسان شمالی، سمنان و همچنین استان‌های دارای تیم‌های «نماینده» که عمدتاً مربوط به دوره‌های نخست مسابقات بوده است. بیشترین تمرکز تیم‌ها در استان تهران و پس از آن در استان‌های فارس و اصفهان است. برخی از باشگاه‌ها دارای تیم‌های دوم (ب) نیز هستند. همچنین تیم‌هایی با نام نمایندگان استانی عمدتاً در دوره‌های اولیه برگزاری مسابقات حضور داشته‌اند.

شایعه حضور افراد دوجنسه در تیم ملی

در تابستان ۱۳۸۸، شایعاتی درباره حضور افراد دوجنسه و ترنس در تیم ملی فوتبال زنان ایران مطرح شد. فدراسیون فوتبال ایران این مسئله را تکذیب کرد. فاطمه اردستانی، بازیکن شماره ۱۰ اسبق تیم ملی فوتبال زنان ایران، در این باره گفت: تمام اعضای تیم ملی فوتبال بانوان قبل از اعزام به رقابت‌های سنگاپور نزدیک به ۱۰ تست دادیم و این تست‌ها به سنگاپور فرستاده شد و آنها تأیید کردند که بانوان ایرانی نه مشکل دوپینگ دارند و نه هیچ مشکل دیگری.

نبود پوشش رسانه‌ای

در دوره برگزاری رقابت‌های بین‌المللی، نه تنها از پخش زنده یا پخش با تأخیر بازی‌های ایران خبری نبود، بلکه از پخش تصاویری کوتاه از گل‌های زده ایران نیز در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران خودداری می‌شد. بخش‌های خبری تلویزیون هنگام پوشش اخبار این تیم، صرفاً به پخش یک عکس از بازیکنان تیم ملی ایران اکتفا می‌کردند. فرازونشیب‌های فعالیت و چالش‌های بین‌المللی

تیم ملی فوتبال بانوان

لیگ برتر کوثر

باشگاه های

افتخارات ملی و بین‌المللی

تیم ملی فوتبال بانوان در سال های 84 و 90 عنوان نایب قهرمانی غرب آسیا را کسب کرد. همچنین حضور در رقابتهای جام ملتهای فوتبال آسیا 2022 هند و 2026 استرالیا را کسب کرده و تاکنون 3مرتبه جواز حضور در دور دوم رقابت های المپیک را به دست آورده است.

جایگاه بین المللی

فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) جدیدترین رنکینگ تیم‌های ملی زنان جهان را اعلام کرد که بر اساس آن تیم ملی زنان ایران با دو پله صعود نسبت به رتبه قبلی، از جایگاه ۷۰ به رتبه ۶۸ جهان ارتقا یافته است.

۱) زهرا قنبری، ۱۳۷۰، بازیکن فوتبال ایران است که در فصل ۹۸-۹۷ با ۵۱ گل زده خانم‌گل فوتبال ایران شد. او به عنوان نخستین لژیونر فوتبال بانوان ایران شناخته می‌شود.

۲) سارا قمی، ۱۳۶۶، رکورددار بیشترین گل‌زده در لیگ بانوان ایران است. او تا اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۶، تعداد ۳۵ بار (یا بیشتر) برای تیم ملی در میادین مختلف بازی کرده و موفق به ۲۳ بار (یا بیشتر) گل‌زنی برای تیم ملی ایران شده‌ است.

۳) شقایق نوری‌زاده، ۱۳۷۸، این بانوی فوتبالیست، ورزش حرفه‌ای خود را در نونهالی با شرکت در تست‌های استعدادیابی فوتسال استان فارس شروع کرد. از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶ در تمامی رده‌های تیم ملی فوتبال بانوان حضور داشته ‌است و در مسابقات آسیایی و تورنمنت‌های بین‌المللی و اروپایی متعددی سابقه بازی دارد.

۴) مریم ایراندوست، ۱۳۵۷، بازیکن سابق تیم ملی فوتبال زنان ایران و مربی تیم سپاهان اصفهان بود. او تا سال ۱۳۹۶ به عنوان مدرس بین‌المللی فوتبال در چندین کشور به تدریس فوتبال پرداخته‌ بود.

موانع مدیریتی توسعه فوتبال قهرمانی زنان در ایران

بر اساس یافته‌های تحقیقی، مهمترین موانع به ترتیب اولویت عبارتند از:

• اماکن و تسهیلات ورزشی: کم‌توجهی به زیرساخت‌های استاندارد و مناسب، مهمترین مانع این حوزه شناخته شده است. کیفیت ضعیف اماکن ورزشی و عدم رعایت استانداردهای بین‌المللی از جمله دلایل عدم توفیق ایران در اخذ میزبانی مسابقات بین‌المللی؛
• حمایت شغلی و ورزشی: نبود حمایت از ورزشکاران از جمله بیمه و حقوق پس از دوران قهرمانی؛
• توسعه استعدادیابی ورزشی: کم‌توجهی به توسعه فوتبال بانوان در سطوح پایه باشگاه‌ها؛
• مشارکت ورزشی: عدم تخصیص عادلانه منابع فدراسیون‌ها بین زنان و مردان؛
• رقابت‌های ملی: نبود استراتژی ملی برای سازماندهی رقابت‌های بین‌المللی در کشور؛
• پژوهش علمی: اولویت نداده‌شدن به تحقیقات علمی، چالش اصلی این حوزه است؛
• توسعه مربیگری: عدم وجود نظام نوین مربیگری در ورزش کشور؛
• سازماندهی و سیاست‌های ورزشی: مدیریت ضعیف در تیم‌های فوتبال زنان و فقدان جایگاه زنان در مدیریت و سیاست‌های ورزشی کشور؛
• حمایت مالی: نبود سرمایه‌گذاری مناسب از طرف بخش‌های خصوصی.

طراحی و تولید لباس فوتبال بانوان در ایران

امروزه لباس فوتبال بانوان در ایران به دلیل نیاز جامعه به هویت‌سازی و بازنمایی فرهنگی و اجتماعی، به گونه‌ای طراحی و تولید شده است که فراتر از یک پوشش ورزشی صرف عمل می‌کند. این لباس‌ها به گونه‌ای طراحی می‌شوند که ضمن رعایت اصول حجاب و استانداردهای فنی، احساس آزادی و زیبایی را در زمین بازی برای بازیکنان به همراه داشته باشد. طراحی این لباس‌ها شامل محورهایی همچون هماهنگی با فرهنگ و رنگ ملی، طراحی اختصاصی متناسب با آناتومی بانوان، هویت تیمی و جایگاه اسپانسر، استفاده از نقوش ایرانی با الهام‌گیری سنتی مدرن، و افزودن نام و شماره بازیکن با فونت اختصاصی هر تیم است.

فوتبال زنان ایران در ۱۴۰۴ش

رسانه‌ها سال ۱۴۰۴ش را برای فوتبال زنان در ایران سالی همراه با تحولات و دستاوردها ارزیابی کرده‌اند. برای مثال در بخش باشگاهی، حضور تیم‌های تازه‌وارد در لیگ برتر، رقابت‌ها را جذاب‌تر ساخته و تیم خاتون بم برای چهارمین دوره متوالی قهرمان لیگ شده و سپس به عنوان نماینده ایران در جام باشگاه‌های آسیا حضور یافته است. در سطح ملی نیز، تیم فوتبال بانوان ایران موفق شده برای دومین بار در تاریخ جواز حضور در جام ملت‌های آسیا را کسب کند. به گزارش رسانه‌ها، کاروان ایران در رقابت‌های جام ملت‌های آسیا در اسفند ۱۴۰۴ش نمایشی آبرومندانه ارائه داده است. بر اساس آمار منتشرشده، تیم ملی بانوان در مجموع ۱۳ بازی رسمی و دوستانه سال ۱۴۰۴، ۷ پیروزی و ۶ باخت به دست آورده است. منابع خبری همچنین از افزایش توجه رسانه‌ها به لیگ بانوان و گام‌برداری این رشته به سمت حرفه‌ای‌ترشدن خبر داده‌اند.

فوتبال زنان ایران در جنگ رمضان

بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، تیم ملی فوتبال زنان ایران برای شرکت در رقابت‌های جام ملت‌های آسیا 2026م به استرالیا سفر کرده بود. پس از پایان مسابقات و با توجه به بسته بودن آسمان ایران بهدلیل حملات آمریکا و اسرائیل بر ایران در جنگ رمضان 1404ش، اعضای تیم در هتلی در استرالیا منتظر تسهیل شرایط برای بازگشت به کشور بودند. در این بازه زمانی، هفت عضو تیم شامل شش بازیکن و یک عضو کادر فنی به‌دلیل شرایط رونی ایجاد شده توسط رسانه‌های مخالف و کشور میزبان، هتل را ترک کرده و درخواست پناهندگی دادند. با این حال، پس از پیگیری‌های فدراسیون فوتبال و دستگاه دیپلماسی، پنج نفر از آنان از تصمیم خود منصرف شده و به کاروان تیم ملی پیوستند. تیم ملی در نهایت بدون دو عضو باقی‌مانده، به کشور برگشتند و مورد استقبال پرشور مردم ایران قرار گرفتند.

منابع

• «استقبال با شکوه از تیم ملی فوتبال زنان/ دختران «وطن» در آغوش ملت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.

• افتخاری، عذرا و دیگران، «شناسایی موانع توسعه مدیریتی فوتبال زنان در ایران»، فصلنامۀ مدیرت و توسعۀ ورزش، شمارۀ 14، 1397ش.
• «بانوان تاج مقابل منتخب ایتالیا | نخستین رویارویی بین‌المللی فوتبال زنان در ایران + تصاویر»، وب‌سایت صاحب‌خبران، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1401ش.
• «پیشرفت ورزش بانوان بعد از انقلاب اسلامی»، وب‌سایت فوتبال برتر، تاریخ درج مطلب: 21 بهمن 1403ش.
• «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1390ش.
• «تاریخچه فوتبال زنان در ایران + عکس»، وب‌سایت فوتبال‌دخت، تاریخ درج مطلب: 5 فروردین 1399ش.
• «تیم ملی فوتبال زنان ایران»، وب‌سایت فوتبال‌دخت، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
• «تیم ملی فوتبال بانوان ایران»، وب‌سایت فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
• «تیم های باشگاهی فوتبال زنان ایران»، وب‌سایت فوتبال‌دخت، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
• «زهرا قنبری هم از پناهندگی در استرالیا پشیمان شد؛ کاپیتان تیم ملی در راه مالزی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «سیر تا پیاز پناهندگی بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان در استرالیا»، خبرگزاری جماران، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «صعود دو پله‌ای زنان فوتبال ایران در رنکینگ FIFA»، وب‌سایت نور نیوز، تاریخ درج مطلب: 20 آبان 1404ش.
• «فوتبال بانوان در سالی پرفراز و نشیب/ لیگی تازه‌نفس و تیم ملی پرافتخار»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1405ش.
• «کامبک زنان ایران از دل پناهندگی به آغوش وطن؛ منتظر تصمیم نهایی ۳ نفر دیگر!»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «ماجراي فوتبال زنان در ايران»، وب‌سایت جهان نیوز، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1390ش.