فرار از خانه

فرار از خانه

غزل حیدری دختر 17ساله متاهل اهوازی، که بعد از فرار از خانه ،به دست همسرش کشته شد

پادکست مقاله | 🡇 noicon

فرار از خانه؛ ترک منزل و خانواده بدون اجازۀ سرپرست قانونی.

گریختن فرزندان از خانه به‌منظور ترک خانواده و بدون اجازۀ والدین یا وصی قانونی آنها که اصطلاحاً فرار از خانه نامیده شده، نوعی واکنش نوجوانان یا جوانان نسبت به شرایطی است که از نظر آنها نامساعد، غیرقابل تحمل و تغییرناپذیر انگاشته می‌شود. بسته به نظام ارزشی حاکم در هر جامعه این عمل می‌تواند نوعی هنجارشکنی و آسیب اجتماعی به‌شمار آید.

فرار از خانه معمولاً به‌دلیل مشکلات خانوادگی، اجتماعی یا اقتصادی اتفاق می‌افتد و می‌تواند به پیامدهای جدی منجر شود. مهم‌ترین پیامدها شامل آسیب‌های جسمی، روانی و اجتماعی است. فرار از خانه می‌تواند به جرم‌آوری، اعتیاد، روابط جنسی ناامن، آسیب‌های جسمی و روانی، و تضعیف روابط خانوادگی بیانجامد. دختران بیشتر از پسران فرار می‌کنند و بیشتر در معرض خطر سوءاستفاده قرار می‌گیرند. به‌علاوه، فراری‌ها معمولاً با مشکلات اقتصادی روبه‌رو هستند که آنها را به‌سمت کارهای غیرقانونی مانند دزدی و خودفروشی سوق می‌دهد.

مفهوم‌شناسی

فرار از خانه، از نظر فرد فراری نوعی مکانیسم دفاعی به‌منظور کاهش ناملایمات زندگی و رهایی از محرک‌های آزاردهنده و زیان‌بار است که با هدف دست‌یابی به خواسته‌های مورد نظر و آرزوهای دور و دراز صورت می‌گیرد. البته از نظر جامعه این کار نه تنها راه‌حل نیست بلکه زیان اور است. این اقدام نوعی انحراف است که به جرایم دیگر منجر می‌شود. فرار از منزل، نقض مقررات خانواده است که افراد برای مدتی سایر مکان‌ها را به منزل ترجیح می‌دهند.

انواع فرار

فرار از جهت‌های مختلفی تقسیم‌بندی شده است. از نظر جنس و تأهل؛ از نظر اطلاع خانواده؛ از نظر همراهان؛ از نظر مدت زمان؛ از نظر مبدأ و مقصد؛ و از نظر تکرار؛

از نظر جنس و تأهل؛ فرار از خانه در هر دو جنس زن و مرد و متأهل یا مجرد وجود دارد. با این وجود پدیدۀ فرار در دختران به ترک محل زندگی بدون اجازۀ سرپرست خود، اعم از شوهر و یا والدین و زندگی در بهزیستی، زندان یا مرکز بازپروری زنان اشاره دارد. پسران به‌دلیل حس آزادی و استقلال بیشتر و خطر کمتر در محیط خارج از منزل، نسبت به دختران تمایل بیشتری به فرار دارند. درمورد پسران، ترک منزل بعد از دوازده سالگی، فرار تلقی نمی‌شود و پسران زیادی بعد از سن دوازده سالگی به کار مشغول می‌شوند.

پدیده فرار دختران با دو رویکرد انگیزشی و شخصیتی توسط تحلیل‌گران مورد کنکاش قرار گرفته است. در رویکرد انگیزشی، انگیزه‌های افراد و عواملی مانند گرایش به یک موضوع و اجتناب از آن و نیازهای جسمی، روان‌شناختی و اجتماعی تعیین‌کنندۀ رفتار هستند. بر این اساس، دختران بر اثر تحقیر شدن در مدرسه، با انگیزۀ فرار از مناقشات خانوادگی، جست‌وجوی خوشی و انجام دادن فعالیت‌های ممنوع در خانه، مانند مصرف الکل و فعالیت جنسی فرار می‌کنند. در رویکرد شخصیتی که بر همراهی انگیزه‌ها با ویژگی‌های شخصیتی دختران و تسلط بیرونی و درونی تمرکز دارد، به رابطۀ بین فرار و ویژگی‌های شخصیتی مانند هیجان‌پذیری، خطرپذیری و تکانشی بودن تأکید دارد و بیان می‌کند که حس تسلط نداشتن، موجب میل به رفتارهای بیانگر حس ناامیدی مانند فرار از خانه می‌شود.

از نظر سنی، اولین تصمیم فرار از منزل از نه سالگی شروع می‌شود که برای دفعۀ اول خطرناک نیست؛ زیرا کودکان و نوجوانان فراری، بعد از چند ساعت سرگردانی و پریشانی به منزل بر‌می‌گردند و در صورت برخورد و تنبیه شدید است که اقدام به فرار مجدد و یا خودکشی می‌کنند. در 12 تا 20 سالگی میل به فرار جدی‌تر است. کودکان و نوجوانان به‌دلیل استقلال، خشم، عدم کنترل هیجان، جست‌وجوی هیجان و خودمختاری از خانه فرار می‌کنند.

متخصصان، فرارها را از جهت انگیزه آنها، به انواع مختلفی تقسیم کرده‌اند. از جمله آنها فرار واکنشی است. در این حالت، فرار با هدف هشدار، استفاده می‌شود؛ مانند فرد نوجوانی که احساس می‌کند در خانه به‌دست فراموشی سپرده شده و والدین را غرق در امور روزمرۀ خود می‌بیند و به‌منظور آگاه‌ساختن آنها و اعتراض به شرایط موجود، تصمیم به فرار از خانه می‌گیرد. فرار برای زندگی راحت دیگر انگیزه فرار از خانه است. زمانی‌که افراد، خانواده را مانعی بر سر راه فعالیت‌های خود می‌بینند، تلاش می‌کنند تا با فرار از خانه، به گونه‌ای از زندگی آزادتر دست پیدا کنند. فرار برای آینده نیز دیگر انگیزه فرار از خانه بیان شده است. در این حالت، افراد به‌منظور شکل دادن زندگی و ساختن آیندۀ دلخواه، از خانه فرار می‌کنند.

از نظر اطلاع خانواده؛ در بیشتر موارد فرار بدون اطلاع اعضای خانواده و ناگهانی است؛ ولی پسران معمولاً قصد خود را به‌شکل تهدید به فرار اطلاع می‌دهند. از نظر همراهان؛ فرار به‌صورت تنها، فرارهای گروهی و فرار با جنس مخالف برای دوستی و قرار ملاقات. از نظر مدت زمان؛ فرار از خانه در صورت بی‌برنامه بودن و مواجهه با مشکلات، کوتاه مدت و در صورت حاد بودن مشکلات خانوادگی بدون بازگشت خواهد بود. از نظر مبدأ و مقصد؛ فرار از شهرستان‌ها به شهرهای بزرگ یا از شهرها به کشورهای دیگر. از نظر تکرار؛ فرار برای اولین بار و فرار مجدد علی‌رغم تلاش مددکاران برای برگشت به خانه.

انگیزه‌های فرار

فرار از خانه تلاشی برای جلب توجه، اثبات وجود و تحمیل تمایلات به دیگران است. این اقدام می‌تواند به‌منظور کسب آزادی از محدودیت‌ها، فشارها و هنجارهای خانواده یا از سر لجاجت با والدین صورت گیرد.

نقش رسانه

رسانه‌ها نقش دوگانه و مهمی در جامعه‌پذیری و یا انحرافات اجتماعی دارند. رسانه‌ها با آشناکردن افراد با لذت‌ها و چشم‌اندازهای جدید بر خواسته‌ها دامن می‌زنند، پاسخگونبودن خانواده به خواسته‌های ناشی از آشنایی افراد با لذت‌ها و چشم‌اندازهای جدید ناشی از رسانه، موجب دلزدگی فرزند از خانواده می‌شود. فیلم‌های منتشرشده در مطبوعات و رسانه‌ها در مورد فرار، قبح این عمل را از بین می‌برد. حس شکاف بین چشم‌انداز ارائه‌شدۀ خانوادگی و اجتماعی نشرشده و زندگی واقعی موجب شکاف می‌شود.

نقش باورهای مذهبی

تمایلات مذهبی به‌عنوان عامل نظارتی، موجب جلوگیری از فرار از خانه می‌شود. افراد معتقد به عقاید مذهبی که جامعه‌پذیری خود را در خانواده گذرانده‌اند و برای خانواده و نقش آن اهمیت قائل هستند، به‌دلیل اعتقاد و پای‌بندی به اصول شرع و امید دستیابی به لذت‌های باقی، نیازهای خود را برای رسیدن به رستگاری به تأخیر می‌اندازند و از لذایذ افسارگسیخته دوری می‌کنند.

علل و عوامل فرار

حدود 5درصد از دختران فراری به‌دلیل ناسازگاری با والدین، 5درصد مشکلات روانی، 15درصد اوضاع نامساعد مالی، 3درصد اعتیاد، 13درصد نبود امنیت در خانه، 16درصد اغفال، 7درصد گرایش به موضوعات انحرافی، 5درصد ازهم‌پاشیدگی خانواده، 5درصد ازدواج نابسامان، 70درصد برخورد ناشایست والدین، 53درصد کنترل شدید رفتار توسط سرپرست و والدین، 40درصد به‌دلیل فرزند طلاق بودن، 30درصد وجود اعضای معتاد در خانواده، 22درصد داشتن سابقۀ زندان و 7درصد به‌دلیل اینکه غالبا شاهد مشاجره در خانواده بوده‌اند، اقدام به فرار کرده‌اند.

براساس آمارها، 80درصد از دختران فراری متعلق به خانواده‌های نابسامان هستند. 30درصد دختران جوان به‌دلیل نارضایتی به ازدواج فرار می‌کنند. تبعیض بین فرزندان، محدودیت و آزادی مطلق آنان، فرار از خانه با وعدۀ پوچ مهاجرت به اروپا، فریب دختران با وعدۀ ازدواج، گسترش ارتباطات مجازی و روابط دختر و پسر، رشد انحراف به‌دنبال سخت‌گیری‌های غیرمنطقی و بی‌جای بزرگ‌سالان، میل به رهایی از قیدوبندهای خانواده، فرار از فشارهای اجتماعی و خانواده، خشم، ترس، انتقام‌جویی، عوامل آشفتۀ خانوادگی، اختلالات روحی، عاطفی و ژنتیکیِ منجر به افسردگی و خودگریزی، فساد اخلاقی، اعتیاد، بدرفتاری و بحران‌های اخلاقی والدین، طلاق، تنوع‌طلبی والدین، دریافت حمایت کم، آزارهای جنسی از سوی خانواده، شرایط غیرقابل تحمل خانه، فقدان ابراز محبت در خانه، تنبیه زیاد، مشکلات ارتباطی در خانه، داشتن مشکل با نامادری و ناپدری، حس بی‌ارزشی، خردشدگی، شنیدن ناسزا، بدرفتاری برادر بزرگ‌تر در صورت سرپرستی، مشاجرۀ دایمی و سوءرفتار جنسیتی دوران کودکی موجب فرار دختران از منزل می‌شود. به طور کلی عوامل فرار از خانه را به موارد زیر تقسیم کرده‌اند:

• بین فرار از خانه با جنسیت، دلبستگی به خانواده و دوستان، نابسامانی و گسیختگی خانواده ارتباط وجود دارد.
• درونی؛ ویژگی‌های روانی، شخصیتی و جسمی شامل عوامل شخصیتی، ژنتیکی، روحی-روانی و بلوغ.
• بیرونی؛ عوامل خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و تربیتی.
• کمبود تعلیم و تربیت؛ نداشتن مهارت‌های زندگی و پایین بودن سطح تعلیم افراد موجب کاهش سطح زندگی افراد، روی آوردن به مشاغل کاذب، بی‌توجهی به خواسته‌های اعضای خانواده و کاهش توانایی افراد در درک اقدامات آینده می‌شود.
• زنان متأهل به‌دلیل مشکلات اخلاقی همسر مانند خیانت و خشونت خانگی فرار می‌کنند. مردان متأهل به‌دلیل ناتوانی در تأمین هزینۀ زندگی، نداشتن قدرت اِعمال خشونت و کتک خوردن توسط زنان از خانه فرار می‌کنند. تشویق دوستان، خلأ عاطفی، نبود رابطۀ مناسب والدین و فرزندان از علل فرار پسران از منزل است. تحقیقات مختلفی در ایران نشان داده‌اند که عواملی مانند درگیری‌ها و تنش‌های موجود در خانه، طلاق والدین و نداشتن سرپرست یا بدسرپرستی، مهاجرت از شهرستان‌ها به تهران، ناآگاهی و بی‌بهره بودن از ضریب هوشی بالا (میانگین ضریب هوشی در حدود 88 درصد)، منجر به انتخاب گزینۀ فرار از خانه به‌عنوان راه‌ حل مشکلات از نظر فرد فراری شده است.

1. وضعیت خانوادگی؛ از مهم‌ترین عوامل فرار دختران از خانه است که ترکیبی از نااستواری روابط والدین، از هم گسیختگی خانوادگی، نابسامانی اقتصاد خانواده و ضعف کنترل اجتماعی خانواده است. همچنین، کم‌رنگ بودن ارزش‌های اخلاقی در خانواده، ضعف والدین در انتقال مهارت‌های زندگی و عدم توجه به نیازهای روحی و عاطفی فرزندان در دوران بلوغ، باعث می‌شود تا گاهی نوجوانان و جوانان حتی در خانواده‌های دارای وضعیت مالیِ مناسب، از خانه فرار کنند.
2. وضعیت روانی؛ در بُعد روانی، نگرش فرد به خود از اهمیت بسیاری برخوردار است. احساس اهمیت، احساس خوشبختی و احساس تبعیض در خانواده و جامعه، در تصمیم فرد به فرار تأثیرگذار است.
3. تضاد در خانواده؛ این مفهوم متأثر از سبک تربیتی در خانواده است؛ برای مثال، در سبک تربیتی مستبدانه، والدین اهمیت کمی به شخصیت و نظرات فرد در خانواده می‌دهند؛ اما روابط صمیمی اعضای خانواده تضاد در خانواده‌ها را به حداقل می‌رساند.
4. نحوۀ گذران اوقات فراغت؛ هرچه میزان تماس روزانۀ فرد با بیرون از خانه بیشتر باشد و نیز نگرش او نسبت به فضای بیرون از خانه مثبت‌تر از فضای درون خانه باشد، احتمال فرار فرد افزایش می‌یابد.
5. رابطۀ فرد با همسالان؛ در صورتی‌که فرد با همسالانی که در گذشته سابقۀ مجرمیت و فرار داشته‌اند، ارتباط نزدیک برقرار کند، می‌تواند فرار را به‌عنوان مکانیسمی در مقابله با مشکلات خود انتخاب کند.
6. گسترش شبکه‌های اجتماعی و شکاف بین نسلی؛ امروزه، به‌دلیل گسترش شبکه‌های اجتماعی، افزایش اطلاعات، ارتباطات و آشنایی اعضای خانواده با حقوق خود، توقعات و انتظارات افراد از یکدیگر نیز افزایش یافته است. تأخر فرهنگی والدین از شرایط فعلی و متناسب با توقعات و انتظارات فرزندان، شکاف بین نسلی فرزندان و والدین را بیشتر کرده است.
7. رسانه؛ در صورتی‌که آمارهای غلوآمیز در مورد فرار توسط رسانه‌ها اعلام شده و فرار از خانه به‌عنوان پدیده‌ای در جامعه مطرح شود که قبح زیادی ندارد، با افزایش شیوع پدیدۀ فرار از خانه مواجه خواهیم شد. کارشناسان معتقدند که عدم نظارت خانواده در زمان تماشای بسیاری از فیلم‌ها و سریال‌ها، حتی در شبکه‌های داخلی، توسط فرزندان، منجر به ترویج پدیدۀ فرار از خانه می‌شود.
8. سن بلوغ؛ افراد در سنین نوجوانی آسیب‌پذیرتر بوده و احساس می‌کنند که کسی آنها را درک نمی‌کند. آنها در این سنین که به سن بلوغ معروف است، دچار زودرنجی، حساسیت، درون‌گرایی، انزواطلبی و جلب توجه شده و در آستانۀ آسیب اجتماعی خانه‌گریزی قرار دارند.
9. سخت‌گیری والدین در ازدواج فرزندان؛ در برخی موارد، تلاش‌های دختر و پسر برای ازدواج، به‌دلیل سختگیری‌های خانوادۀ دختر، ناموفق بوده و در نتیجه آنها تلاش می‌کنند تا با فرار از خانه به این مهم دست یابند. در برخی موارد نیز دختران از ترس ازدواج اجباری، دست به فرار زده و از بازگشت به خانه امتناع می‌کنند.
10. تغییر ارزش‌ها؛ بسیاری از جوانان امروزی با مشکل بحران هویت روبه‌رو بوده و در برخی موارد، ارزش‌های اجتماعی و خانوادگی را در تضاد می‌انگارند. این گروه از اشخاص، ممکن است برای فرار از این حالت، به فرار از خانه متوسل می‌شوند.

فرار در فرهنگ و ملل

در جهان غرب

زوال ارزش‌های خانواده در غرب با مادی‌‌گرایی، رضایت شخصی و لذت آنی به‌جای سعادت جمعی در خانواده‌ مشهود است و دگرگونی هنجارهای اجتماعی موجب گرایش به خانواده‌های از‌هم‌پاشیده و نابسامانی کودکان شده است. در آمریکا سالانه حدود 1.5 میلیون کودک از خانه فرار می‌کنند. به ازای هر هفت نوجوان، یک نفر از خانه فرار می‌کند که بیشتر آنها پسر هستند. درصد بالایی از دختران نوجوان فراری در آمریکا به خانواده‌هایی با مشکلات اقتصادی و اجتماعی شرایط نامتعادل تعلق دارند و دچار حاملگی قبل از ازدواج می‌شوند و در رفتارهایی مانند بی‌بندوباری جنسی، ولگردی و خودکشی درصد بالاتری از پسران دارند.

آمار فرار

بر اساس اعلام سازمان بهزیستی، سالانه بین 10 تا 15 درصد از دختران 14 تا 18 ساله از خانه‌های خود فرار می‌کنند. کارشناسان معتقدند اعدادی که به‌عنوان آمار دختران فراری در ایران اعلام می‌شود، آمار دخترانی است که خدمات دریافت کرده و به نوعی ساماندهی شده‌اند. بنابراین، اگر این آمار در شهر یا منطقه‌ای بیشتر باشد، به‌معنای تعداد بیشتر فرار دختران از خانه نیست.

پسران نیز در مواردی از خانه فرار می‌کنند، اما به‌دلیل حساسیت کمتر نسبت به پسران در این حوزه، آمار دقیقی از آن در دسترس نیست. در صورت فرار پسران از خانه، آنها را در مراکز کودکان کار و خیابان و مراکز نگهداری موقت، اسکان داده و در برخی موارد، به مراکز شبه خانواده می‌فرستند. کارشناسان معتقدند که پسران نیز در صورت فرار از خانه، در معرض انواع آسیب قرار می‌گیرند و خانواده‌ها باید نسبت به هر دو جنس پسر و دختر حساس باشند.

آمار تلخ فرار دختران از خانه در روزنامه دیدبان

• از نظر محل زندگی؛ بر اساس پژوهشی، 24درصد دختران فراری در ایران، قبل از فرار، با پدر و مادر، 44درصد با یکی از والدین و 32درصد با ناپدری و نامادری زندگی می‌کنند.
• براساس جنسیت؛ آمار فرار از منزل در دختران در ایران شش برابر پسران است. 44درصد دختران فراری ترک تحصیل کرده‌اند، بیش از 35درصد دختران فراری سابقۀ اعتیاد دارند و نیمی از آنها عمدتاً از تریاک و هروئین استفاده می‌کنند.
• براساس سن؛ براساس آمار سازمان جهانی بهداشت سالانه حدود یک میلیون نوجوان سیزده تا نوزده سال منزل را ترک می‌کنند. سن فرار در کودکان و نوجوانان در دنیا، زیر هجده سال است. سن فرار از منزل دختران در ایران به نه سالگی کاهش یافته است و بر اساس گزارش نیروی انتظامی سالانه شش هزار دختر از خانه فرار می‌کنند که با افزایش 15 تا 20درصد در سال مواجه است.
• براساس شهر؛ شهرهای تهران، مشهد، رشت، اصفهان و شیراز به‌ترتیب مقصد افراد فراری است. بیشترین آمار فرار مربوط به استان‌های خوزستان و لرستان است.
• از نظر نحوۀ تأمین مخارج زندگی دختران فراری؛ بر اساس پژوهش انجام گرفته، حدود 10درصد دختران فراری در ایران برنامه‌ای برای تأمین مخارج ندارند، 50درصد فاقد سرپناه مشخص برای سکونت، 8درصد قرض گرفتن، 5درصد خودفروشی، 22درصد برداشتن پول از خانه، 5درصد تبادل موادمخدر، 6درصد زندگی با جنس مخالف و ازدواج با او، 4درصد کار کردن و 6درصد دزدی.

کتاب عوامل پیشگیرانه فرار دختران از منزل

راهکارهای پیشگیری

کارشناسان، توصیه‌هایی را در راستای پیشگیری از فرار فرزندان از خانه ارائه داده‌اند:

1. بهبود ارتباط والدین با فرزندان به‌خصوص نوجوانان؛ نحوۀ رفتار با فرزند نوجوان به‌صورت کامل با کودک متفاوت است. برقراری ارتباط نزدیک با فرزندان باعث می‌شود تا والدین، بهتر به فرزندان نزدیک شده و از درون آنها باخبر شوند.
2. دقت کردن به وضعیت روانی فرزندان؛ بخش عمده‌ای از تصمیم فرزندان به فرار از خانه، با شرایط فشار و استرس‌های آنها در خانه مرتبط است.
3. جدی گرفتن هرگونه تهدید مبنی بر ترک خانه؛ این تهدیدها گاهی در راستای باج‌گیری از والدین صورت می‌گیرند اما کارشناسان معتقدند که هزینۀ بررسی خواسته‌های فرزندان به‌مراتب از هزینه‌های بی‌توجهی به تهدیدها و مواجه شدن با فرار آنها از خانه کمتر است.
4. پررنگ شدن نقش مدارس؛ کارشناسان معتقدند که بیشترین آمار دختران و پسران فراری از خانه در سنی رخ می‌دهد که آنها مشغول تحصیل در مدارس هستند. آنها بر این باورند که آموزش مهارت‌های زندگی و مدیریت کنترل رفتار در مدارس، ضعیف بوده و وزارت آموزش و پرورش با پررنگ کردن این آموزش‌ها در مدارس می‌تواند در کاهش پدیدۀ فرار از خانه تأثیرگذار باشد.
5. اصلاح ویژگی‌های شخصیتی؛ ارتقای تعادل شخصیتی و انعطاف‌پذیری مانند عزت‌نفس، خودپندارۀ مثبت، خودکنترلی، خودگردانی و خوش‌بینی.
6. ایجاد مهارت ارتباطی؛ توانایی بهرۀ مناسب از مهارت‌های کسب شده و ایجاد تعادل بین آموخته‌ها و استعدادهای درونی نوجوانان.
7. آگاه‌سازی؛ افزایش آگاهی کودکان و نوجوانان، با نمایش فیلم، انتشار پوستر و کتاب و سخنرانی به‌منظور تغییر در نگرش و رفتار آنها و آگاه‌سازی والدین به جایگاه خود و تببین حق فرزندان و مشارکت آنها در اجرای برنامه‌ها.
8. جایگزینی موقعیت؛ ایجاد موقعیت‌هایی جذاب مرتبط با زندگی واقعی برای تقویت اعتمادبه‌نفس و استفاده از فعالیت‌های هنری، ورزشی و تفریحی برای آرامش، نوجویی و هیجان.
9. پرورش عاطفی؛ رشد ویژگی‌های عاطفی از راه برنامه‌هایی مانند بهبود نگرش، مسئولیت‌پذیری، خودشناسی و کمک به تحقق نیازهای فردی.
10. حمایت خانواده؛ وجود پیوندهای عاطفی در خانواده، مراقبت والدین و تأمین رشد و پرورش، امن نگه داشتن محیط خانه، آموزش فرزندان برای بیان مشکلات خود، نشان دادن علاقه به فرزندان، همدلی با فرزندان، حمایت از آنها در بحران‌ها، توجه به تهدیدهای فرزندان در مورد فرار، جویا شدن علل و یافتن راهکار برای آن.
11. رسانه؛ ارائۀ ارزش‌ها، آموزش مهارت‌های اجتماعی، آگاه‌سازی کودکان از موقعیت‌های خطرناک، نقد رفتارهای نابهنجار در کودکان و ارتقای موفقیت‌جویی در نوجوانان با استفاده از رسانه قابل تحقق است. برنامه‌ریزی درست و بررسی عوامل مؤثر بر فرار، نمایش هنجارهای سالم و متناسب با فرهنگ ایرانی در رسانه، آگاه‌سازی والدین به وظایف آنها در قبال فرزندان، افزایش اطلاعات جوانان و نوجوانان با هدف هویت‌بخشی، شخصیت‌سازی و فرهنگ‌سازی، تقویت پایه‌های اعتقادی، مذهبی و فرهنگ ایرانی در رسانه و به تصویر کشیدن واقعیت زندگی فرار دختران از خانه برای تأمل در عواقب آن برای دخترانی که قصد فرار دارند.
12. حمایت آموزش‌وپرورش؛ برخورداری کودکان و نوجوانان از آموزش‌وپرورش رایگان، تناسب امکانات آموزشی با زندگی واقعی، ایجاد تحولات فرهنگی بنیادی و افزایش سطح دانش دانش‌آموزان.
13. آموزش والدین دربارۀ نحوۀ رفتار با جوانان از راه رسانه و سمینار، استفاده از مشاوران و مددکاران مجرب در مدارس؛
14. کسب رویکرد عقلانی، اجتماعی و عاطفی؛ آموختن مهارت‌های لازم توسط نوجوانان برای قدرت تشخیص و زیرسؤال‌بردن عقاید نامعقول اکتسابی و ساخته‌شده و حفظ‌شده و تغییر واکنش‌های هیجانی با توجه به موقعیت‌ها.
15. توانمندسازی فرهنگی خانواده‌ها، آموزش مهارت‌های فرزندپروری، همسویی ارزش‌های خانواده و محیط آموزشی و رسانه برای ایجاد تعادل در پیشگیری از فرار کودکان و نوجوانان مؤثر است.

پیامدهای فرار از خانه

آمارها و شواهد نشان داده‌اند که فرار از خانه، مشکلات دختران را کاهش نمی‌دهد، بلکه آنها را وارد یک چرخۀ آسیب‌زای اجتماعی می‌کند. کارشناسان معتقدند که فرار دختران از خانه، منجر به افزایش جرم و جنایت در جامعه شده و امنیت و سلامت اجتماعی را به خطر می‌اندازد. خود فروشی، اعتیاد به مواد مخدر، توزیع مواد مخدر، رواج روسپیگری، شیوع انواع بیماری‌های مقاربتی، تشکیل باندهای فساد و فریب سایر زنان و دختران، ضربه خوردن به حیثیت و شرافت خانوادگی، طرد شدن از خانواده، تحمل‌ناپذیری فضای خانواده پس از فرار و کاهش احتمال تشکیل خانواده برای دختر، از پیامدهای فرار دختران از خانه است. اگرچه فرار از منزل پدیده‌ای فردی به‌نظر می‌آید؛ ولی منشأ رفتارهای ضداجتماعی، آشفتگی و اختلال در جامعه است.

• فرار از خانه موجب بی‌خانمانی، فحشا، اعتیاد به موادمخدر، بی‌بندوباری جنسی، سرقت، اعتیاد، توزیع موادمخدر، تشکیل خانه‌های فساد، مورد آزار و سوءاستفاده قرارگرفتن، افزایش جرم و جنایت، پیدایش و افزایش باندهای جنایت و بزهکاری برای استثمار دختران نوجوان، آسیب سلامت و امنیت می‌شود.
• پیامدهای فرار کودکان و نوجوانان؛ فرار کودکان از منزل موجب ایجاد پدیدۀ کودکان خیابانی، بزهکاری، ورود زودرس به محیط آسیب‌زای بیرون منزل، فریب نوجوانان دیگر، ازبین‌رفتن نوجوانان به‌عنوان آینده‌سازان و سرمایۀ اجتماعی ملی و رفتارهای جنسی پرخطر می‌شود. نوجوانان پس از فرار در مواجهه با محیط خارج از منزل، دچار سردرگمی می‌شوند. با افزایش مخاطرات و تنش‌ها، به‌دلیل ناتوانی در کنترل هیجان، قادر به ارزیابی موقعیت جدید و بازداری بر رفتار خود نیستند و به‌جای حل مسئله، دچار هیجان می‌شوند که موجب ایجاد الگوی غیرمنعطف تجربه و پاسخ و آسیب‌های اجتماعی و روان‌شناختی می‌شود.
• پیامدهای فرار دختران؛ به 60درصد از دختران فراری از هفتۀ اول تعرض می‌شود و بیش از نیمی از آنها برای کسب سرپناه یا پول در مدت فرار، هر روز ارتباط جنسی دارند. 90درصد دختران فراری جذب باندهای فساد می‌شوند. به بیشتر دختران فراری در کمتر از 24 ساعت پس از فرار تجاوز می‌شود. طبق آمار بین‌المللی، این باندها، سالانه ده میلیون دلار بابت قاچاق و تجارت دختران و زنان سود می‌کنند.
• فرار دختران از منزل موجب می‌شود که آنها در تربیت نسل آینده و الگوبودن برای فرزندان دچار مشکل شوند. بروز معضل زنان خیابانی، کاهش سن آسیب‌های اجتماعی، خودفروشی و خودکشی از پیامدهای فرار دختران از منزل است. فرار دختران باعث بدنامی و ننگ خانواده می‌شود و ضربۀ شدیدی به شرافت و حیثیت خانواده وارد می‌کند و نمایانگر ناکارآمدی، اختلاف و تعارض خانواده است.

حمایت از فراریان

مددکاران مستقر در پارک‌ها و پایانه‌های مسافربری، دختران و پسران فراری را شناسایی می‌کنند. پذیرش افراد فراری در مراکز بهزیستی به‌‌صورت خودمعرف، دستور قاضی یا نیروی انتظامی و اورژانس اجتماعی است. توجه نداشتن به ریشۀ فرار و طراحی مکانی موقت، محیطی برای کسب اطلاعات و تجارب تازه‌کارها، توجیه فرار، جسورتر شدن آنها، عاملی برای تکرار این عمل برای افراد مستقر در بهزیستی است.

منابع

• افراسیابی، حسین و عرب مقدم، نرگس، «مطالعۀ عوامل مرتبط با گرایش نوجوانان به فرار از خانه»، فصلنامۀ دانش انتظامی، شمارۀ دوم، 1390ش.
• «افزایش فرار مردان همسردار از خانه»، روزنامۀ توسعۀ ایرانی، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1401ش.
• «انواع فرار از خانه»، وب‌سایت فیلیا، تاریخ بازدید: 2 فروردین 1403ش.
• «اختلاف نظر فرزندان با پدر و مادر دلیل فرار از خانه»، مهرنیوز، تاریخ درج مطلب: 3 بهمن 1401ش.
• «ارتباطات مجازی فرار از خانه را به فرار در خانه تبدیل کرده است»، خبرگزاری ایرنا، تایخ بازدید: 2 فروردین 1403ش.
• «اصرار غرب بر ترویج فردگرایی در ایران»، وب‌سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تاریخ درج مطلب: 7 آذر 1401ش.
• «آسیب اجتماعی فرار از خانه و زمینه‌ها و ابعاد آن»، وب‌سایت افسران، تاریخ بازدید: 2 فروردین 1403ش.
• «بن‌بستی به نام فرار از خانه»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 4 بهمن 1396ش.
• «بیشترین سن فرار از خانه چند سالگی است؟/ چرا نوجوانان فراری به تهران و مشهد روی می‌آورند»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران - ایسکانیوز، تاریخ درج مطلب: 15 بهمن 1396ش.
• «تحقیق بررسی علل فرار دختران»، وب‌سایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1403ش.
• «جلوگیری از فرار در منزل» وب‌سایت ذهن نو، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1403ش.
• جوادی، محمدرضا، «انگیزه و انواع فرار»، وب‌سایت میگنا، تاریخ درج مطلب 30 دی 1400ش.
• حقیقت‌دوست، زهرا، «عوامل زمینه‌ساز فرار دختران از خانه»، فصلنامۀ رفاه اجتماعی، شمارۀ سیزده، تابستان 1383ش.
• «خانواده در فرهنگ ایرانی»، وب‌سایت بلوگفا، تاریخ بازدید: 2 فروردین 1403ش.
• «دختران و پسران فراری به این 5 استان می‌روند!/ علل فرار از خانه!»، وب‌سایت رکنا، تاریخ درج مطلب: 6 بهمن 1399ش.
• «دختر جوان با رویای ازدواج و مهاجرت از خانه گریخت»، ‌اعتمادآنلاین، تاریخ درج مطلب: 27 شهریور 1402ش.
• «سن دختران فراری هر روز کاهش می‌یابد»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 16 دی 1388ش.
• صدیق اورعی، غلامرضا، «نفوذ فرهنگ غرب در ایران»، نامۀ پژوهش، شمارۀ چهارده و پانزده، پاییز و زمستان 1378ش.
• عابدی تهرانی، طاهره و افشاری، فاطمه، «تأثیر رسانه در گسترش مصادیق بی‌بندوباری (فرار از خانه و روابط جنسی نامشروع) و راه‌حل‌های آن»، فقه و حقوق خانوده، شمارۀ 55، پاییز و زمستان 1390ش.
• «علل و پیامدهای فرار دختران از خانه»، وب‌سایت مگز ایرانز، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1403ش.
• «فرار از خانه»، وب‌سایت فیلیا، تاریخ بازدید: 25 اسفند 1402ش.
• «فرار از خانه با وعدۀ پوشالی مهاجرت به اروپا»، وب‌سایت پایگاه خبری خلیج‌فارس، تاریخ درج مطلب: 28 شهریور 1402ش.
• «فرار از منزل چیست و علل فرار دختران از خانه چیست؟»، وب‌سایت مؤسسۀ حقوق سروش نافعان دادمان، تاریخ بازدید: 25 اسفند 1402ش.
• قاسمی، اعظم و دیگران، «اثربخشی رفتار درمانی عقلانی- هیجانی بر سیستم‌های فعال‌ساز/ بازداری رفتاری، رفتارهای پرخطر جنسی و اجتناب تجربی در نوجوانان دارای سابقۀ فرار از خانه»، رویش روان‌شناسی، شمارۀ دوازده، اسفند 1400ش.
• «مسابقۀ اروپا و آمریکا در فروپاشی زندگی خانوادگی»، وب‌سایت پیشخوان، تاریخ درج مطلب: 7 آذر 1402ش. معظمی، شهلا و اسمعیلی، محسن، «جرم‌شناسی پدیدۀ فرار از منزل نوجوانان»، رهیافت پیشگیری از جرم، دورۀ سوم، تابستان 1399ش.
• نیک‌پور، سحر، «مقایسۀ نهاد خانواده در اسلام و غرب»، فصلنامۀ تحقیقات نوین میان رشته‌ای حقوق، شمارۀ سوم، پاییز 1401ش.

• «31 خانۀ سلامت به دختران فراری خدمات می‌دهند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 مهر 1397ش.
• «آسیب‌شناسی اجتماعی زنان»، وب‌سایت تبیان، تاریخ بارگذاری: 2 مرداد 1382ش.
• اعزازی، شهلا، «خشونت خانوادگی- خشونت اجتماعی»، نامۀ انجمن جامعه‌شناسی ایران، ویژه‌نامه همایش آسیب‌های اجتماعی ایران، تهران، شمار ۀ4، 1380ش.
• «انگیزه و انواع فرار از خانه»، وب‌سایت روانشناسی میگنا، تاریخ بازدید: 9 خرداد 1402ش.
• «بررسی عوامل روانی- اجتماعی مرتبط با فرار دختران از خانه»، وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، تاریخ درج مطلب: 20 آذر 1398ش.
• «چرا دختران از خانه فرار می‌کنند؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 9 خرداد 1402ش.
• «چقدر دختر فراری در ایران وجود دارد؟» همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 20 آذر 1400ش.
• «خانواده‌های مستعد فرار دختران از خانه+ راه کار»، وب‌سایت نمناک، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1402ش.
• «سرنوشت متفاوت دختران فراری در مشهد/ رفتار اصلاح‌گرانه با پناهندگان به امام مهربانی‌ها»، خبرگزاری فارس، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1402ش.
• گیدنز، آنتونی، جامعه شناسی، ترجمۀ منوچهر منصوری، تهران، نی، 1378ش.
• «فرار دختر و پسر برای ازدواج»، وب‌سایت مهر پارسیان، تاریخ بارگذاری: 27 فروردین 1398ش.
• فولادیان، مجید و دیگران، «عوامل مؤثر بر فرار دختران از منزل»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پرتال جامع علوم انسانی، بی‌تا.
• معظمی، شهلا، فرار دختران چرا؟، تهران، گرایش، 1382ش.
• میرزمانی، محمود و دیگران، «ویژگی‌های زمینه‌ای دختران و زنان گریزان از خانه، تحت پوشش مراکز بازپروری سازمان بهزیستی استان تهران»، مجلۀ تازه‌های روان درمانی، شماره 33 و 34، 1383ش.
• هاشمی، سیدضیا و دیگران، «پیامدهای فرار دختران از منزل»، نشریۀ رفاه اجتماعی، دوره 11، شماره 40، 1390ش.
• «یک تصمیم غلط، یک دنیا پشیمانی»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1402ش.
• Nye, Ivan, F. “Family Relationships and Delinquent Behaviour”, New york, John Wiley Press, 1975.