جشن تکلیف

جشن تکلیف

جشن تکلیف دانش‌آموزان پسر در حضور رهبر انقلاب

پادکست مقاله | 🡇 noicon

جشن تکلیف؛ آیین آشنایی دختران و پسران نوبالغ با زندگی دینی و حرکت در مسیر آن.

جشن تکلیف یک برنامهٔ شیرین تربیتی برای بزرگداشت رسیدن دختران و پسران به آغاز بندگی خداوند است. مراسم جشن تکلیف همزمان با بالغ شدن دختران و پسران در خانه و مدرسه برگزار می‌شود.

مفهوم‌شناسی

تکلیف در اصطلاح شرعی به‌معنای اوامر و نواهی خداوند برای انجام یا ترک برخی امور توسط بندگان است. در فقه اسلامی، زمانی به فرد، مکلف گفته می‌شود که صلاحیت انجام یا ترک امور را داشته باشد؛ این صلاحیت معمولاً در بازه سِنی مشخصی تحقق می‌یابد. فقیهان مسلمان، سن تکلیف را برای دختران، پایان نه‌سالگی و برای پسران پایان پانزده‌سالگی دانسته‌اند. مراسم جشن تکلیف یا همان جشن عبادت یکی از مراسم‌هایی است که برای پسران و دخترانی که تازه بالغ شده‌اند، برگزار می‌شود.

اهمیت

از نظر سید بن طاووس سن تکلیف همان رسیدن به سن کمال عقلی است که فرد را شایستهٔ تکلیف از سوی خداوند متعال کرده است؛ از این رو، لازم است که انسان منتظر فرا رسیدن چنین روزی باشد و آن را از بهترین روزهای زندگی به‌شمار آورده و به‌عنوان عید به آن نگاه کند و هر سال آن روز را با صدقه دادن و شکرگزاری به خاطر نعمت عقلی که خدا به او داده است، سپری کند.

جشن تکلیف از نظر آیت‌الله خامنه‌ای بسیار مهم است و او به‌صورت مکرر با حضور در این جشن بر اهمیت آن تأکید ورزیده است؛ برای مثال در ۱۳۷۵ش در استان آذربایجان غربی جمعی از دختران نوبالغ در حضور وی جشن تکلیف خود را برگزار کردند. در ۱۳۸۱ش نیز جشن تکلیف دختران و پسران نوبالغ همراه با نماز جماعت با حضور او برپا شد. در ۱۳۹۵ش جشن تکلیف پسرانه با حضور آیت‌الله خامنه‌ای در حسینیهٔ امام خمینی برگزار شد. در ۱۴ بهمن ۱۴۰۱ش جشن تکلیف دختران با نام «جشن فرشته‌ها» همراه با نماز جماعت با حضور و امامت آیت‌الله خامنه‌ای در حسینیهٔ امام خمینی تهران برگزار شد.

پیشینه

جشن تکلیف در آیین زرتشت برای نوجوانان بین ۷–۱۵سالگی با عنوان «سدره‌پوشی» و «کشتی بندان» با پوشیدن پیراهن سفید و بستن کمربند آیینی انجام می‌شد. جشن تکلیف در دین یهودیت نیز با عنوان «برمیتسوا» یا «بت میتسوا» در دوازده‌سالگی دختران و سیزده‌سالگی پسران برگزار و اعلام می‌شود که زین پس نوجوان خود مسئول اعمال خویش است. مراسم «غسل تعمید» در مسیحیت نیز گونه‌ای جشن تکلیف برای ورود انسان مسیحی به مرحلهٔ «تأیید» دانسته شده است.

در عراق

قدمت برگزاری این جشن به قرن هفتم هجری قمری بازمی‌گردد و از افتخارات سید بن طاووس، (۵۸۹–۶۶۴ق) است. وی پس از این‌که وارد سال شانزدهم عمر خود شد، خود را لایق درک محضر الهی، مخاطب دستورات خدا و فرمان‌برداری از خداوند دید؛ بنابراین با دعوت، پذیرایی و شیرینی‌دادن به مردم جشن بندگی خود را برپا کرد و این جشن را «جشن تشریف» نامید؛ زیرا او معتقد بود که در این روز به‌طور رسمی به شرف و افتخار دین اسلام رسیده است. وی در حقیقت، بر این باور بود که در این روز «مُشرَّف» شده است و نَه «مکلّف». از این رو، او به انجام اعمال دینی عشق می‌ورزید و انجام دستورات الهی را همراه با سختی و زحمت نمی‌دانست؛ بلکه آن را باعث شادمانی و شایستهٔ جشن تلقی می‌کرد.

سید رضی‌الدین علی بن طاووس، مشهور به سید بن طاووس (۵۸۹–۶۶۴ق)، در پایان پانزده‌سالگی، جشنی برای خود برپا کرد و به میهمانان اعلام کرد که این جشن تشریف من است. او برای فرزند خود محمد نیز با حضور اعضای خانواده در شهر نجف، جشن تکلیف برگزار کرد و رسیدن به سن تکلیف را «عید» و «رسم الهی» معرفی کرد. وی در آداب جشن تکلیف کتابی به نام «التشریف بتعیین وقت التکلیف» نوشت.

در ایران

فرهنگ برگزاری جشن تکلیف با الهام از آموزه‌های اسلامی، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به‌تدریج نهادینه شد و امروزه این جشن با آداب و برنامه‌های خاص برپا می‌شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، برپایی آیین شکرانهٔ رسیدن نوجوانان به سن تکلیف به‌صورت گسترده‌ای رواج یافت که با نام «جشن تکلیف» یا «جشن عبادت» از آن یاد می‌شود. در این جشن، نوجوانان به جهت رسیدن به شرایط عمومی تکلیف مانند بلوغ، عقل، علم و قدرت، تکریم می‌شوند. از این منظر، جشن تکلیف نوعی ابراز رضایت و شادمانی به‌خاطر تکامل جسمی و عقلی نوجوان و رسیدن او به مرحله‌ای است که می‌تواند مخاطب شریعت در انجام تکالیف دینی باشد. این رویداد مذهبی یکی از جشن‌های مهم در ایران است. این جشن که یادآور یک مرحلهٔ شیرین در زندگی انسان مسلمان است، در اکثر خانواده‌ها و مدارس کشور به‌شکل باشکوهی به اجرا در می‌آید و تا مدت‌ها در ذهن نوجوانان باقی می‌ماند.

مراسم جشن تکلیف دختران با حضور رهبر انقلاب

در سال ۱۳۹۹ش جشن تکلیف ویژهٔ دختران با عنوان «شده‌ام نه ساله» در حرم حضرت معصومه در شهر قم با حضور ۱۵۰ دختر نوجوان برگزار شد. در سال ۱۴۰۱ش نیز صدها تن از دانش‌آموزان دختر ایرانی، آغاز فصل بندگی خود را با حضور رهبر انقلاب اسلامی ایران جشن گرفتند. آیت‌الله خامنه‌ای در این مراسم، جشن تکلیف را یک عید واقعی دانست که فرد از آن لحظه، قابلیت «مخاطبِ خدا شدن»، را که رتبه‌ای بسیار با ارزش در انسانیت است، پیدا می‌کند.

در دیگر کشورها

امروزه جشن تکلیف در کشورهای مختلفی که مسلمانان و به‌ویژه شیعیان، حضور دارند با آداب ویژه‌ای برگزار می‌شود. مراسم جشن تکلیف در کشورهای اسلامی، مانند لبنان، سوریه، افغانستان، نیجریه، هند، گینه، پاکستان، عراق، روسیه و در مراکز اسلامی کشورهایی مانند کنگو، انگلیس، آلمان و آمریکا برگزار می‌شود.

جشن تکلیف بین‌المللی

جشن تکلیف ۲۰۰ دختر از سراسر جهان اسلام در حرم مطهر رضوی

در سال ۱۴۰۰ش، مراسم جشن شکوفه‌های بهشتی برای دختران تازه مکلّف یازده کشور اسلامی، شامل افغانستان، آذربایجان، ایران، پاکستان، سوریه، عراق، لبنان، گامبیا، گینه، نیجریه و هندوستان برای نخستین بار در سطح بین‌المللی و در حرم مطهر رضوی برگزار شد. همچنین در ۱۴۰۲ش جشن تکلیف ۲۵۰ دختران نوجوان از کشورهای عراق، سوریه، نیجریه، پاکستان، افغانستان، لبنان، هندوستان، بحرین، عربستان و ایران در حرم امام رضا برگزار شد.

بلوغ

نشانه‌های بلوغ

از نشانه‌های بلوغ می‌توان به بیرون آمدن منی، روییدن موی درشت بالای اندام جنسی و سن (کامل شدن ۹ سال قمری برای دختران و کامل شدن ۱۵ سال قمری برای پسران) اشاره کرد؛ هرکدام از این نشانه‌ها زودتر پدیدار شود، فرد باید همانند یک انسان بزرگ به انجام عبادات بپردازد و از آنچه خدا ممنوع کرده است، پرهیز کند. نخستین عادت ماهانه و بارداری نیز از نشانه‌های اختصاصی بلوغ دختران است.

شیوهٔ برگزاری

آداب ویژهٔ جشن تکلیف، آن را از دیگر جشن‌های آیینی متمایز می‌سازد. در فرهنگ اسلامی، به یاد داشتن زمان دقیق تولد برای محاسبهٔ بلوغ سنی، دارای اهمیت است و انجام اعمالی چون غسل، توبه، پوشیدن لباس پاکیزه، برپایی نماز و سجدهٔ شکر، صدقه‌دادن و آشنایی بیشتر با مسائل اعتقادی، از جمله آداب جشن تکلیف دانسته شده است.

مکان برگزاری

معمولاً مراسم جشن تکلیف برای دختران و پسران در خانه و مدرسه برگزار می‌شود. برای برگزاری جشن تکلیف در خانه، دعوت از همسالان و افرادی که تناسب لازم با این فضای معنوی و اخلاقی را دارند، باعث افزایش تأثیرگذاری مراسم است. همچننی این جشن در منزل به‌صورت خصوصی و با حضور اعضای خانواده برگزار می‌شود و برنامه‌های متنوعی دارد. در مدارس نیز جشن تکلیف برای دانش‌آموزانی که تازه به بلوغ رسیده‌اند، به‌صورت همزمان برگزار می‌شودو اولین نکته در برگزاری مراسم، بزرگ‌بودن فضا و برگزاری مراسم در فضای معنوی مانند مسجد و حسینیه است. همچنین نمازخانه، سالن اجتماعات، حیاط مدرسه، پارک، پایگاه‌های گردشی و فرهنگ‌سراها از جمله مکان‌های برگزاری مراسم جشن تکلیف است.

جزئیات برگزاری

هدیه جشن تکلیف

این مراسم باید به گونه‌ای برگزار شود که لذت معنوی این جشن به نوجوانان منتقل شود و محتوای جشن در پرورش و رشد روحی و فکری آنان اثرگذار باشد؛ لذا کارشناسان تربیتی برای برگزاری جشنی به یاد ماندنی، برنامه‌های زیر را پیشنهاد می‌دهند: انتخاب مکان و زمان مناسب، انتخاب مجری، دعوت از سخنران، تهیهٔ هدیه، تعهدنامه، لوح و بستهٔ جشن تکلیف و پذیرایی؛ این جشن گاهی در خانه و توسط والدین برگزار می‌شود و همراه با تزئین منزل و تدارک خوراکی‌های ویژه است و نوجوانان از این جشن خاطرات خوشی را تا سال‌ها با خود دارند. در جشن تکلیف دختران به پوشش دینی مانند چادر و تدارک تاج بندگی، اهتمام ویژه‌ای وجود دارد.

• انجام‌دادن تزییناتی خاص با استفاده از پارچهٔ ساتن سفید و رنگی، روبان، بادکنک، تور سفید و گل‌های تزیینی؛
• تهیهٔ لباس سفید و تاج بندگی برای تقویت اعتمادبه‌نفس فرد مکلّف؛
• دعوت از مهمانان؛
• قرائت قرآن؛
• اجرای نمایش با موضوع اطاعت از خدا و نماز؛
• برگزاری مسابقه؛
• خواندن سرود جشن تکلیف؛
• اهدای بستهٔ جشن تکلیف برای دختران، شامل چادرنماز، کیف و سجاده و هدیه، مانند چادر مشکی مدل‌دار، عطر، قرآن رنگی، مقنعه‌های دخترانه، ساق‌دست و روسری، تونیک دخترانه و بستهٔ جشن تکلیف پسران، شامل سجاده، مهر رکعت‌شمار، تسبیح، قبله‌نما و قرآن جیبی و هدیهٔ مناسب، مانند بازی‌های فکری، کتاب، نرم‌افزار آموزش قرائت قرآن و رفتن به اردوی گردشی و زیارتی؛
• سخنرانی کارشناس دین در مورد مسائل اعتقادی، اخلاقی و فقهی مانند انتخاب مرجع تقلید؛
• اقامهٔ نماز جماعت؛
• خواندن دسته‌جمعی تعهدنامه بعد از اقامهٔ نماز؛
• پهن‌کردن سفرهٔ جشن تکلیف و پذیرایی؛
• تهیه کیک جشن تکلیف؛
• اهدای لوح یادبود مراسم؛
• فیلم‌برداری و عکس‌گرفتن؛
• بدرقه با ردکردن از زیر قرآن.

شکرانهٔ جشن تکلیف

در این مراسم نوجوانان به شکرانهٔ پیدا کردن شایستگی برای سخن گفتن خدا با آنها، به کارهای زیر می‌پردازند:

• سجدهٔ شکر؛
• صدقه دادن؛
• سلام بر فرشتگان؛
• پناه‌بردن به خدا از شرّ شیطان.

جشن تکلیف مجلّل

برگزاری جشن تکلیف در مکان‌های مجلّل و با تزیینات گران‌قیمت و پوشاندن لباس‌های نامناسب با حال‌وهوای جشن تکلیف بر تن کودکان و تبدیل‌کردن آن‌ها به بازیگران مد و لباس، نشان‌دهندهٔ فاصله گرفتن از اهداف این برنامه معنوی و دینی است. برخی از کارشناسان فرهنگی، برگزاری جشن تکلیف مجلّل را در واقع، نوعی تغییر فرهنگی با الهام از برنامه‌های خارجی و نمایانگر تفاخر، ایجاد حس بدبینی به ارزش‌های دینی، سوءاستفاده از کودک، اظهار خودشیفتگی و به نمایش گذاشتن شکاف طبقاتی می‌دانند.

کارکردها

امروزه جشن تکلیف در فرهنگ مسلمانان و به‌ویژه شیعیان، به عنوان عید، سنت حسنه و نمونه‌ای از تعظیم شعائر الهی شناخته می‌شود. این جشن، راهی برای آگاهی نوجوانان از صلاحیت آنها در پذیرش مسئولیت‌های دینی و تکالیف الهی است. آشنایی بیشتر با تکالیف شرعی، اهتمام بیشتر به رعایت حجاب شرعی، افزایش انگیزه برای فراگیری معارف دینی و انجام واجبات و ترک محرمات، عشق ورزیدن به خداوند، آگاهی از مسئولیت‌های فردی و اجتماعی، نهادینه‌سازی پوشش دینی، ایجاد خاطرهٔ شیرین تربیتی و معنوی برای دختران و پسران و آفت‌زدایی از زندگی دینی، از کارکردهای جشن تکلیف است.

منابع

• «آغاز سنّ تکلیف پسران و دختران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۳۹۹ش.
• «آنچه باید دربارهٔ جشن تکلیف پسرانه بدانید!»، وب‌سایت رایاد، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «ایده‌های تزیین جشن تکلیف در منزل/ چگونه جشن تکلیف زیبایی داشته باشیم؟»، وب‌سایت جدول‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «ایده‌های جشن تکلیف پسرانه»، وب‌سایت کلید موفقیت، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۱ش.
• «برپایی جشن تکلیف دختران ایرانی و لبنانی مقیم سنگال»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۶ یهمن ۱۳۹۲ش.
• «برگزاری «جشن تکلیف» در کارگیل هند»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
• «برگزاری جشن تکلیف برای دانش‌آموزان دختر مدارس عراق با همکاری آستان قدس عباسی»، شبکهٔ جهانی الکفیل، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مارس ۲۰۱۹م.
• «برگزاری جشن تکلیف جمعی از دختران در مجمع اسلامی کشور گینه + تصاویر»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۰ش.
• «برگزاری جشن تکلیف دختران شیعه در روسیه/ فیلم»، پایگاه خبری- تحلیلی حقایق قفقاز، تاریخ درج مظلب: ۷ بهمن ۱۴۰۰ش.
• «برگزاری جشن تکلیف در منزل»، وب‌سایت رایاد، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «برگزاری جشن تکلیف»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله ابراهیم امینی، تاریخ بازدید: ۲۱ دی ۱۴۰۲ش.
• «برگزاری جشن تکلیف»، وب‌سایت رایکا، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «جشن بهار قرآن، عبادت و تکلیف در لاهور برگزار شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۳۹۸ش.
• «جشن تکلیف (جشن عبادت)»، وب‌سایت رایاد، تاریخ بازدید: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «جشن تکلیف از چه زمانی باب شد؟»، جام جم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۳۹۴ش.
• «جشن تکلیف بیش از ۲۰۰ دختر از سراسر جهان اسلام در حرم مطهر رضوی»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۲ش.
• «جشن تکلیف چیست؟ (قسمت اول)»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲۲ دی ۱۴۰۲ش.
• «جشن تکلیف چیست؟»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید، ۱۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «جشن تکلیف دختران تازه مکلّف از ۱۱ کشور اسلامی در حرم مطهّر رضوی برگزار شد»، خبرگزاری فارس، ۷ فروردین ۱۴۰۰ش.
• «جشن تکلیف دختران در انگلیس»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
• «جشن تکلیف دخترانِ شهرک «کمپ سخی» در مزار شریف برگزار شد»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند ۱۳۹۶ش.
• «جشن تکلیف لاکچری؛ رسم تازهٔ ایرانی‌ها برای چشم و هم‌چشمی»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۳۹۹ش.
• «جشن تکلیفی متفاوت برای دختران ایران اسلامی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۳۹۹ش
• «دانش‌آموزان سرمایهٔ بزرگ جامعه هستند/ جشن تکلیف دختران مدرسهٔ حاج میری برگزار شد + عکس»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «سید بن طاووس مبدع جشن تکلیف در هشت قرن پیش»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۳۹۶ش.
• «سید بن طاووس، مبدع جشن تکلیف در ۸ قرن پیش»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۳۹۶ش.
• «عکس خبری/ جشن تکلیف دختران شیعه در شهر لاذقیهٔ سوریه»، وب‌سایت مدافعون، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «عکس: جشن تکلیف دختران شیعه در کنگو»، فردا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ تیر ۱۳۹۵ش.
• «فیلم وقتی جشن تکلیف هم لاکچری می‌شود»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۳۹۹ش.
• «مراسم جشن تکلیف + عکس‌ها و ایده‌های جذاب»، وب‌سایت‌های حجاب، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
• «مراسم جشن تکلیف دختران دانش‌آموز با حضور رهبر انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب»: ۱۱ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «مراسم جشن تکلیف دختران در ایالت میشیگان آمریکا»، وب‌سایت ویس‌گون، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• «مراسم جشن تکلیف نوجوانان مسلمان در نیجریه برگزار شد»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۶ش.
• «مراسم جشن فرشته‌ها با حضور صدها تن از دختران در حسینیهٔ امام خمینی برگزار شد»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «نحوهٔ برگزاری جشن تکلیف توسط مدارس یا والدین»، وب‌سایت دلگرم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
• «وقتی چشم جشن تکلیف هم به لاکچری‌بازی روشن می‌شود»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آذر ۱۳۹۹ش.
• «هرآنچه باید دربارهٔ جشن تکلیف بدانید»، وب‌سایت کلید موفقیت، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
• براتی، عبدالعلی، «حجاب و رسانه»، نشریهٔ فرهنگ کوثر، شمارهٔ ۷۶، ۱۳۸۷ش.
• جعفری، اسمر، «به مناسب برگزاری جشن تکلیف: نامه‌ای به دخترم»، نشریهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۴۵–۳۴۶، ۱۳۸۷ش.
• رجایی، زینب، «بازخوردهای یک دیدار شیرین/ کام چه کسانی از جشن فرشته‌ها تلخ شد؟»، وب‌سایت خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
• سید بن طاووس، برنامه سعادت، ترجمة محمدباقر شهیدی گلپایگانی، تهران، مکتبة المرتضویه، بی‌تا.
• محمدی ری‌شهری، محمد، جشن تکلیف ویژهٔ پسران، قم، مؤسسهٔ فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۷۵ش.
• معصومی، مسعود، «برگزاری جشن تکلیف دختران»، نشریهٔ مبلغان، شمارهٔ ۲۰۹، ۱۳۹۵ش.
• نوابی، سید احمد، «مراسم جشن تکلیف دختران در شب میلاد حضرت فاطمه در مرکز اسلامی برلین»، مجمع جهانی شیعه‌شناسی، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۰ش.
• هاشمی، محمدمنصور، «تکلیف (در قرآن، در فقه، در کلام)»، دانشنامهٔ جهان اسلام، ج۸، ۱۳۸۳ش.
• یوسفیان، الهام، «بررسی انگیزه‌ها و عوامل و پیامدهای برگزاری جشن تکلیف (نشانه موردی دبستان شمیم رحمت (۱))»، نشریهٔ فرهنگ پژوهش، شمارهٔ ۴۹، ۱۴۰۱ش.