تشییع جنازه سید روحالله خمینی
تشییع جنازه سید روحالله خمینی؛ بزرگترین آیین خودجوش ملی-مذهبی در تاریخ ایران، نماد اتحاد ملی، پیوند عاطفی اقشار مردم با رهبر انقلاب اسلامی ایران و بازتولید گفتمان استقلال، عدالتخواهی و هویت اسلامی.
تشییع جنازه سید روحالله خمینی در خرداد ۱۳۶۸ش بهعنوان یکی از باشکوهترین و پرشمارترین مراسم سوگواری در تاریخ ایران شناخته میشود که با حضور میلیونی مردم در تهران و شهرهای مختلف کشور و با مشارکت اقشار گوناگون از جمله مراجع تقلید، مسئولان نظامی و کشوری، روحانیون و گروههای مختلف مردمی برگزار شد و به اعتقاد تحلیلگران، پیامهای متعددی در سطوح داخلی، منطقهای و بینالمللی به همراه داشت. این رویداد که از مصلای تهران آغاز و در مسیر بیستکیلومتری تا بهشت زهرا ادامه یافت، با نشانههای نمادین عاشورایی، عزاداری سنتی و حضور خودجوش اقشار مردم، به بازنمایی همبستگی ملی، ارادت عمیق به بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و بازتولید گفتمان استقلال، عدالتخواهی و هویت دینی انجامید. بازتاب گستردهٔ این مراسم در رسانههای جهانی و تأکید بر ابعاد سیاسی و اجتماعی آن، نشاندهندهٔ تأثیر عمیق این رویداد بر معادلات داخلی و تصویر جمهوری اسلامی ایران در سطح جهان بود. ثبت این رویداد در کتاب رکوردهای جهانی گینس بهعنوان پرجمعیتترین تشییع جنازه تاریخ، جایگاه آن را در شمار بزرگترین گردهماییهای انسانی جهان تثبیت کرده است.
درگذشت
ساعت ۷ صبح روز ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش، محمدرضا حیاتی خبر رحلت سید روحالله خمینی را از در اولین بخش خبری رادیو سراسری ایران اعلام کرد.[۱] تشییع جنازهٔ سید روحالله خمینی به رویدادی آیینی اشاره دارد که پس از درگذشت وی بر اثر سرطان معده و ایست قلبی[۲] در شامگاه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش در تهران، از روز ۱۵ خرداد با مراسم وداع و نماز میت سیدمحمدرضا گلپایگانی در مصلای تهران آغاز و تا ۱۶ خرداد با خاکسپاری در جوار بهشت زهرا ادامه یافت.[۳] سید روحالله خمینی در وصیتنامهٔ خود، ترتیبی برای خواندن آن برای مردم تعیین کرده بود که بر اساس اولویت، به ترتیب عبارت از احمد خمینی، رئیسجمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی، رئیس دیوان عالی کشور و در نهایت، یکی از فقهای شورای نگهبان قانون اساسی بود.[۴] سیدعلی خامنهای بهعنوان رئیسجمهور وقت وصیتنامه را برای مردم قرائت کرد و بر تداوم راه و اندیشهٔ او تأکید کرد.[۵] مجلس خبرگان با اکثریت قاطع ۶۰ رأی از ۷۴ رأی، سیدعلی خامنهای را بهعنوان رهبر موقت جمهوری اسلامی ایران تا زمان برگزاری همه پرسی برگزید.[۶]
تشییعکنندگان
در آیین تشییع پیکر سید روحالله خمینی در تهران و شهرهای مختلف ایران، طیفهای گستردهای از اقشار مختلف جامعه از جمله مسئولین و گروههای مختلف مردمی حضور داشتند.[۷] حضور گسترده و خودجوش مردم از سراسر کشور، بر ایجاد وحدت و انسجام میان اقشار مختلف مردم با وجود تنوع فکری و اجتماعی تأکید داشت؛ وحدتی که با محوریت اسلام و آرمانهای انقلابی شکل گرفت و به یک نیروی عظیم اجتماعی در مسیر مبارزه با رژیم پهلوی تبدیل شد و پیوند عمیق آنان را با بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران به نمایش گذاشت.[۸] مراسم تشییع پیکر سید روحالله خمینی رهبر با حضور بیش از ده میلیون نفر[۹] در سال ۱۳۶۸ش و مشارکت ۲۰درصدی کل جمعیت ایران بهعنوان یکی از پرجمعیتترین و بزرگترین مراسمهای تشییع جنازه در دنیا بیان شده است. جمعیت ایران در آن سال حدود ۵۰ میلیون نفر بوده است.[۱۰] این مراسم در سطح جهانی در سال ۲۰۱۲م از نظر تعداد شرکتکنندگان بعد از مراسم تشییع شخصیتی مانند آنا دورای در هند،[۱۱] بهعنوان شلوغترین تشییع جنازهٔ تاریخ در کتاب رکوردهای جهانی گینس به ثبت رسیده است.[۱۲]
آیینهای بزرگداشت و سوگواری
تشییع
در این مراسم، نشانهها و نمادهای متعددی به کار گرفته شد. گروههای مختلف از شهرستانها و روستاها دیده میشد.[۱۳] مردم با پوشیدن لباس سیاه و در دست داشت تصاویر و عکسهای گوناگون سید روحالله خمینی، به هدایت ائمه جمعه و جماعات و مسئولین استانها و شهرها، در مساجد، تکایا، حسینیهها و مصلاهای جمعه جمع شدند و به سخنان و رهنمودهای آنان گوش فرا دادند.[۱۴] پاسداران، بسیجیان، رزمندگان، ارتشیان، جانبازان و خانوادههای شهدا و مردم عزادار در دستهجات سینهزنی و زنجیرزنی با شعارهای جمعی نظیر اللهاکبر، یاحسین،[۱۵] عزا عزاست امروز، روز عزاست امروز، مهدی صاحب زمان، صاحب عزاست امروز و خمینی عزیزم راهت ادامه دارد به نوحهسرایی پرداخته و به سمت محل مراسم حرکت کردند.[۱۶] تشکیل صفوف نماز بر پیکر با وجود شخصیتهای مهم و سران برخی از ممالک اسلامی،[۱۷] گریهٔ گستردهٔ شرکتکنندگان،[۱۸] هجوم جمعیت و دستههای عزادار در اطراف تابوت و پوشاندن تابوت با پارچه سفید جلوهای دیگر از نمادپردازیهایی از آیینهای اجراشده در این مراسم بود.[۱۹]
سالگرد
این مراسم که با حضور گسترده مردم از نقاط مختلف ایران، مسئولان عالیرتبه نظام جمهوری اسلامی و شخصیتهای بینالمللی[۲۰] از بیش از ۵۰ کشور جهان همراه است، به یکی از مهمترین رویدادهای رسمی و مردمی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است.[۲۱] در ۱۴ خرداد ۱۴۰۴ش، سخنرانی سیدعلی خامنهای بهعنوان بخش اصلی این آیین، به تبیین اندیشهها و وصیتنامه سید روحالله خمینی، تجلی میثاق ملت با آرمانهای امام راحل و تجدید بیعت با رهبری اختصاص داشت و پیش از آن، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و سیدحسن خمینی تولیت حرم مطهر به سخنرانی پرداختند.[۲۲] حدود ۱۵ هزار نفر از اقشار گوناگون مردم شهرستانهای استان تهران، در قالب کاروانهای سازماندهیشده، در مراسم سالگرد ارتحال سید روحالله خمینی شرکت کردند. بهمنظور انتقال ایمن و منظم زائران، از بهکارگیری تمام ظرفیتهای سپاه، بسیج و دستگاههای اجرایی برای خدمترسانی استفاده شد.[۲۳] پوشیدن لباس سیاه، سیاهپوش کردن معابر، میادین، مساجد، حسینیهها، منازل، ادارات، موکبهای خدمترسانی و ایستگاههای صلواتی، اعزام روحانی به نواحی روستایی، برپایی آیینهای شب شعر،[۲۴] برگزاری اجلاس بینالمللی غزه، مظلوم مقاوم، تولید محتوای چندزبانه، انتشار ویژهنامه دوزبانه و مجله، برگزاری نمایشگاه کتاب و عکس، مسابقات دلنوشته و پویش رسانهای صدای مظلومان،[۲۵] حملونقل، اسکان موقت، خدمات فرهنگی و پشتیبانی، برگزاری مسابقه وصیتنامه امام و کتابخوانی، اجرای کاروانهای خودرویی، پیادهروی و دوچرخهسواری، غرفههای ویژهٔ کودکان توسط بسیج جامعهٔ زنان، خدمات پزشکی توسط بسیج جامعهٔ پزشکی و اجرای گروههای سرود در طول مسیر و داخل حرم مطهر از دیگر اجزای این آیین بود.[۲۶]
در سیوهفتمین سالگرد ارتحال در ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش، به دلیل شهادت سیدعلی خامنهای، ساختار مراسم سالگرد سید روحالله خمینی تغییر کرد. پیام کتبی سیدمجتبی خامنهای توسط حاجعلی اکبری قرائت شد و مسئولان کشوری و لشکری مانند غلامحسین محسنی اژهای و سیدحسن خمینی حضور یافتند. تصویر خامنهای بر صندلی خالی جایگاه سخنران، فضای سوگ و میثاق را تداعی کرد و شعار میثاق با امامین انقلاب و بیعت با رهبری محور اصلی مراسم بود.[۲۷]
آرامگاه
پس از درگذشت سید روحالله خمینی، گزینههای متعددی برای محل خاکسپاری ایشان از جمله جماران، مسجد جمکران، مصلای تهران، حرم فاطمه معصومه، کوشک نصرت در قم، پادگان قلعهمرغی و بهشت زهرا در تهران مطرح شد.[۲۸] در نهایت، زمینی خالی در جوار بهشت زهرا برای این منظور برگزیده شد تا امکان توسعۀ آیندهٔ آن فراهم باشد. در مدت یکسال پس از درگذشت او، هیچ سازۀ ویژهای برای استقبال از زائران و علاقهمندان به این مکان احداث نشد. اما در سالهای بعد، بنایی بزرگ در محل دفن ایشان ساخته شد و فرآیند توسعۀ آن تا امروز نیز ادامه دارد.[۲۹]
امروزه این مکان به یکی از پایگاههای مهم اعلام وفاداری با آرمانهای انقلاب اسلامی ایران تبدیل شده است. شخصیتهای سیاسی، کارکنان دولت، دانشجویان، دانشآموزان و اقشار گوناگون مردم، با حضور در این آرامگاه، در اصطلاح ادبیات رسمی با آرمانهای امام راحل تجدید میثاق میکنند.[۳۰]
پیامدها
- گسترش گفتمان انقلاب اسلامی ایران فراتر از مرزهای ایران و تداوم پیوند ملتها از جمله فیلیپین، پاکستان، هندوستان، بنگلادش، مالزی، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان،چین، ژاپن، لبنان، سوریه، ارمنستان، افغانستان، تاجیکستان، آذربایجان، قطر، ترکمنستان، الجزایر، سنگال، غنا، کنیا، تانزانیا، اوگاندا، آفریقای جنوبی، بوتسوانا، اریتره، رواندا، نیجریه، یونان، ایتالیا، اسپانیا، بوسنی و هرزگوین، انگلیس، آلمان، فرانسه، روسیه، ارمنستان، آذربایجان، قزاقستان، آمریکا و کانادا با آرمانهای انقلابی سید روحالله خمینی.[۳۱]
تعطیلی رسمی
۱۴ روز خرداد هر سال در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران بهعنوان روز رحلت سید روحالله خمینی تعطیل رسمی است.[۳۲]
پانویس
- ↑ «لحظه اعلام خبر ارتحال امام خمینی(ره) از رادیو توسط محمدرضا حیاتی»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «امام خمینی (ره) بر اثر چه بیماری از دنیا رفتند؟»، تابناک.
- ↑ «تشییع بیسابقه!»، ایسنا.
- ↑ «متن کامل وصیتنامه الهی سیاسی حضرت امام خمینی رحمهالله»، دفتر حفظ و نشر آثار امام مجاهد شهید حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، امامخمینی به روایت آیتاللههاشمی رفسنجانی، ۴۲۴.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، امامخمینی به روایت آیتاللههاشمی رفسنجانی، ۴۲۵.
- ↑ «تصاویری از حضور مردم و مسئولین در نماز و تشییع پیکر امام خمینی سال ۶۸»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «امام خمینی(ره) عزتنفس ملی را در گفتمان انقلاب اسلامی نهادینه کرد»، ایسنا.
- ↑ «هشدار امام خمینی به کارگزاران نظام / مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن / سپردن وصیتنامه امام / اعلام خبر رحلت امام در تلویزیون / روایت آسوشتیدپرس از رحلت امام»، تابناک.
- ↑ «تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیتترینها»، ایمنا.
- ↑ «تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیتترینها»، ایمنا.
- ↑ «نام امام خمینی(ره) در کتاب رکوردهای گینس»، ایسنا.
- ↑ «یادی از مراسم تشییع پیکر امام(ره) با مرور چند عکس + فیلم»، ایسنا.
- ↑ «۱۴ خرداد | امام خمینی دار فانی را وداع گفت»، پارسینه.
- ↑ «یادی از مراسم تشییع پیکر امام(ره) با مرور چند عکس + فیلم»، ایسنا.
- ↑ «۱۴ خرداد | امام خمینی دار فانی را وداع گفت»، پارسینه.
- ↑ «آیت الله گلپایگانی و نماز بر پیکر امام (ره)»، پرسمان دانشگاهیان.
- ↑ «۱۴ خرداد | امام خمینی دار فانی را وداع گفت»، پارسینه.
- ↑ «جزئیات تشییع پیکر حضرت امام خمینی به روایت ناطق نوری»، خبرگزاری رسا.
- ↑ انصاری، «پشت صحنه مراسم ۱۴ خرداد و حوادث تلخ آن»، حضور، ۱۰۳.
- ↑ «حضور بیش از ۳۵۰ میهمان خارجی در مراسم سالگرد ارتحال امام»، مشرق نیوز.
- ↑ «جزئیات مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «۱۵ هزار زائر از شهرستانهای تهران به مراسم سالگرد امام(ره) اعزام میشوند»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «در آستانه سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)، قشم سیاهپوش شد»، خبرگزاری موج.
- ↑ «جزئیات مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «۱۵ هزار زائر از شهرستانهای تهران به مراسم سالگرد امام(ره) اعزام میشوند»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «مراسم سیوهفتمین سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) برگزار شد+ عکس و فیلم»، مشرق نیوز.
- ↑ بصیرتمنش، فصل صبر: خاطراتي از ایام بیمارى و ارتحال حضرت امام (س)، ۱۱۵.
- ↑ «۱۴ خرداد سالروز رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و رهبر آزادگان جهان تسلیت باد»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «۱۴ خرداد سالروز رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و رهبر آزادگان جهان تسلیت باد»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) در سراسر جهان برگزار شد»، سازمان ارتباطات و فرهنگ اسلامی.
- ↑ «۱۴ خرداد سالروز رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و رهبر آزادگان جهان تسلیت باد»، خبرگزاری صدا و سیما.
منابع
«آیت الله گلپایگانی و نماز بر پیکر امام (ره)». پرسمان دانشگاهیان. ۱۴ خرداد ۱۳۹۱. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«امام خمینی(ره) عزتنفس ملی را در گفتمان انقلاب اسلامی نهادینه کرد». ایسنا. ۱۳ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«امام خمینی (ره) بر اثر چه بیماری از دنیا رفتند؟». تابناک. ۱۴ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۴.
انصاری، محمدعلی (۱۳۸۹). «پشت صحنه مراسم ۱۴ خرداد و حوادث تلخ آن». حضور، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، مؤسسه چاپ و نشر عروج (هفتاد و دوم).
بصیرتمنش، حمید (۱۳۷۷). فصل صبر: خاطراتي از ایام بیمارى و ارتحال حضرت امام (س). به کوشش حمید بصیرتمنش و اصغر میرشکارى. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
«مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) در سراسر جهان برگزار شد». سازمان ارتباطات و فرهنگ اسلامی. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت ترین ها». ایمنا. ۱۷ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۱ بهمن ۱۴۰۴.
«تشییع بیسابقه!». ایسنا. ۱۳ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«تصاویری از حضور مردم و مسئولین در نماز و تشییع پیکر امام خمینی سال ۶۸». خبرگزاری دفاع مقدس. ۱۵ خرداد ۱۳۹۳. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«جزئیات تشییع پیکر حضرت امام خمینی به روایت ناطق نوری». خبرگزاری رسا. ۱۳ خرداد ۱۳۹۶. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«جزئیات مراسم بزرگداشت سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)». خبرگزاری صدا و سیما. ۱۳ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«حضور بیش از ۳۵۰ میهمان خارجی در مراسم سالگرد ارتحال امام». خبرگزاری تسنیم. ۱۳ خرداد ۱۴۰۳. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«در آستانه سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)، قشم سیاهپوش شد». خبرگزاری موج. ۱۳ خرداد ۱۴۰۳. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«لحظه اعلام خبر ارتحال امام خمینی(ره) از رادیو توسط محمدرضا حیاتی». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۴ خرداد ۱۳۹۸. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«مراسم سیوهفتمین سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) برگزار شد+ عکس و فیلم». مشرق نیوز. ۱۴ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«متن کامل وصیتنامه الهی سیاسی حضرت امام خمینی رحمهالله». دفتر حفظ و نشر آثار امام مجاهد شهید حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای. ۱۴ خرداد ۱۳۶۸. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«نام امام خمینی(ره) در کتاب رکوردهای گینس». ایسنا. ۱۴ فروردین ۱۳۹۲. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (۱۳۸۵). امامخمینی به روایت آیتاللههاشمی رفسنجانی. به کوشش تهیه و تنظیم عبدالرزاق اهوازی. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
«هشدار امام خمینی به کارگزاران نظام / مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن / سپردن وصیتنامه امام / اعلام خبر رحلت امام در تلویزیون / روایت آسوشتیدپرس از رحلت امام». تابناک. ۱۴ خرداد ۱۳۹۸. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«یادی از مراسم تشییع پیکر امام(ره) با مرور چند عکس + فیلم». ایسنا. ۱۴ خرداد ۱۳۹۷. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«۱۴ خرداد | امام خمینی دار فانی را وداع گفت». پارسینه. ۱۴ خرداد ۱۳۹۷. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
«۱۴ خرداد سالروز رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و رهبر آزادگان جهان تسلیت باد». خبرگزاری صدا و سیما. ۱۳ خرداد ۱۴۰۲. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«۱۵ هزار زائر از شهرستانهای تهران به مراسم سالگرد امام(ره) اعزام میشوند». خبرگزاری فارس. ۱۲ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.