تقویت همبستگی اجتماعی، حمایت نمادین از مردم در بحرانها، اثرگذاری فرهنگی و رسانهای بر افکار عمومی
مروج
رسانههای ایرانی، کاربران شبکههای اجتماعی، هنرمندان و فعالان فرهنگی
مورد احترام
بخشی از افکار عمومی حامی هویت ملی
آثار مرتبط
پویش «به نام ایران»، چالش «من تهرانم»، پویش «وطنم، ایران»، بیانیه هنرمندان ایرانی دربارهٔ حملات نظامی، آثار حماسی هنرمندان موسیقی و هنرهای تجسمی
زیرنویس عنوان
چهرههای شناختهشدهٔ همسو با هویت ملی و همبستگی اجتماعی در شرایط بحرانی
سلبریتی وطندوست، اصطلاحی است که در خلال جنگ رمضان و حمله آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی ایران، به ادبیات رسانهای ایرانیان وارد شد. در این چارچوب، سلبریتی وطندوست به چهرههای شناختهشدهای اطلاق میشود که در شرایط بحرانی، بهویژه در زمان جنگ یا بحرانهای ملی، با تأکید بر هویت ملی، همبستگی اجتماعی و حمایت از مردم، مواضعی همسو با منافع و ارزشهای کشور اتخاذ میکنند.
در ادبیات رسانهای و اجتماعی، مفهوم سلبریتی وطندوست با شاخصهای ویژهای تعریف میشود، ازجمله اینکه چنین چهرههایی در زمان بحرانها از منافع ملی در برابر تهدیدات خارجی حمایت کرده و بهدور از فشارهای رسانهای مخالفین، مواضعی صریح در قبال حوادث امنیتی کشور اتخاذ میکنند.[۱] از دیگر ویژگیهای برشمرده برای این مفهوم، داشتن آگاهی سیاسی و پرهیز از همراهی با موجهای زودگذر فضای مجازی است؛ بهگونهای که از شهرت خود در راستای تقویت همبستگی اجتماعی و امنیت ملی بهره میبرند.[۲] تعهد به تکثر فرهنگی ایران، واکنش دغدغهمندانه به مسائل جامعه و استفاده از ظرفیتهای هنری برای حفظ یکپارچگی و بازتاب همدلی ملی، از دیگر شاخصهای فعالیت حرفهای این افراد دانسته میشود.[۳]
در سطح فردی نیز، اقداماتی نظیر اولویت دادن به هویت ملی در انتخابهای شخصی مانند تولد فرزند در داخل کشور و ارزشنهادن به تابعیت ایرانی، در تقابل با تمایل به دریافت تابعیتهای مضاعف غربی، از مصادیق این رویکرد عنوان شده است.[۴]
مضامین رایج در واکنشها
محتوای واکنشهای این گروه از سلبریتیها اغلب شامل موارد زیر است:
بر اساس منابع موجود، چهرههای شناختهشده در شرایط بحرانی، بهویژه طی رویدادهای موسوم به جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان، از طریق اقداماتی نظیر فعالیت در شبکههای اجتماعی، خلق آثار هنری با مضامین حماسی، انجام مصاحبه، حضور در تجمعات مردمی و دیدار با نیروهای انتطامی و امدادی، به ابراز همبستگی با کشور پرداختهاند. همچنین انتشار پیامهایی خطاب به افکار عمومی جهان در محکومیت اقدامات خصمانه، از دیگر رویههای ثبتشده در این زمینه است.[۶]
در بخش کنشهای جمعی، مشارکت این افراد در پویشهای مختلفی نظیر «به نام ایران» و چالش «من تهرانم» با هدف تقویت همبستگی ملی[۷] و پویش «وطنم، ایران» بهمنظور بازتاب هنری وقایع جنگ مورد توجه بوده است.[۸] افزون بر این، همراهی با کارزارهایی نظیر «تحریم شبکه اینترنشنال» در مخالفت با رسانههایی که ایرانستیز خوانده میشدند، از دیگر اقدامات این چهرهها شمرده شده است.[۹]
نمونه واکنشها
بازنشر سخنرانی انتقادی مارک بوتنگا، نماینده بلژیکی پارلمان اروپا از سوی پیمان معادی
در جریان بحرانهای پیشآمده در ایران، شماری از چهرههای هنری و فرهنگی با انتشار پیامها و اقدامات مختلف، مواضعی در حمایت از وطن و همبستگی ملی ابراز کردند؛ ازجمله:
حامد بهداد: انتشار تصویری از زنجیرهٔ انسانی بر روی پل سفید اهواز همراه با تأکید بر همبستگی و ارزشهای انسانی مردم ایران.[۱۰]
بهرام افشاری: تأکید بر ضرورت پاسداری از ایران و سرمایههای ملی فراتر از شعار، با اشاره به رنج مردم. او، همچنین، اشاره میکند که میهنپرستی تنها فریاد زدن نام زیبای ایران نیست، بلکه محافظت از سرمایههای این سرزمین با هر نقش و وظیفهای است.[۱۲]
علی زندوکیلی: اجرای نمادین بر روی ریل قطار و انتشار آن برای ابراز همدلی با مردم و تأکید بر اهمیت زیرساختهای ملی.[۱۳]
اصغر فرهادی: دعوت از هنرمندان جهان برای واکنش به تخریبها و توقف اقدامات نظامی علیه غیرنظامیان.[۱۴]
علی قمصری (آهنگساز و نوازندهٔ تار): حضور نمادین در کنار زیرساختهای حیاتی، از جمله نیروگاه برق دماوند و تأکید بر حفاظت از منابع ملی.[۱۶]
هنرمندان موسیقی نواحی: تأکید بر پیوند سنتهای فرهنگی با روحیهٔ حماسی در مواجهه با تهدیدات. آنها اشاره کردند که هرچند لالایی مادران این سرزمین از صلح و دوستی روایت میکند ولی وقتی تهاجمی از سوی دشمنان به خاک ایران صورت گیرد همان لالاییها با درونمایهٔ حماسی خوانده میشوند.[۱۷]
محمدرضا گلزار: اعلام حمایت مالی برای بازسازی و درمان آسیبدیدگان جنگ.[۱۸]
واکنش پرویز پرستویی به شادی برخی ایرانیان از حمله به ایرانپرویز پرستویی: تأکید بر حفظ ایران و محکومیت مواضع همسو با آسیب به مردم. او، در بخشی از پیام خود به شادی برخی ایرانیان خارجنشین از حمله به ایران اشاره کرده و نوشت: «تاریخ در مورد شما جاده صافکنهای بمباران و کشتار کودکان با بیرحمی قضاوت خواهد کرد».[۱۹]
محسن چاوشی: در واکنش به جنگ رمضان نوشت: «لگد کردی لگد میشی… الا لعنته الله علی الظالمین».[۲۰]
مجید مجیدی: اشاره به ثبت تاریخی جنایات جنگی و تأثیر آن بر حافظه جمعی. او در بیانیهای نوشت: «تاریخ برای آیندگان شهادت خواهد داد که چطور رهبر بزرگش در کنار فرماندههان ارشد در کنار مردم بیدفاع، کودکان معصوم دخترانه دبستان میناب، بیمارستانها، منازل مسکونی، بدون هیچ سر پناهی مورد هجوم وحشیانه قرار میگیرند و همانند هم به شهادت میرسند».[۲۱]
مریلا زارعی: ابراز خشم و محکومیت صریح حملات علیه ایران. او خطاب به رژیم صهیونیستی اظهار داشت که «بدان که پایانت نزدیکتر از نزدیک است».[۲۲]
پرواز همای: تأکید بر اهمیت وفاداری به وطن در شرایط بحرانی. او در متنی نوشت که «این روزها از مرگ نترسید؛ از این بترسید که نامتان در صفحه وطنفروشان تاریخ نوشته شود!».[۲۳]
هنرمندان هنرهای تجسمی: گروه بزرگی از هنرمندان هنرهای تجسمی با تولید آثار گرافیکی و بصری، به بازنمایی مفاهیم ملی و اجتماعی پرداختند. این آثار اغلب دارای ویژگیهایی مانند استفاده از نمادهای ملی، پیامهای مستقیم و تأکید بر همبستگی اجتماعی هستند.[۲۴]
واکنشها به اقدامات سلبریتیهای وطندوست
همزمان با فعالیتهای وطندوستانه پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش برخی سلبریتیها، پویشی در فضای مجازی با عنوان «بایکوت سلبریتیهای ساکت» شکل گرفت که ضمن درخواست برای تحریم حرفهای هنرمندان منفعل، از مواضع برخی چهرهها نظیر محسن چاوشی و مریلا زارعی تقدیر و حمایت کرد.[۲۵]
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرده است که نگاه حاکمیت بر ایجاد فرصت برای تعامل و همکاری با هنرمندان وطندوست، چه در داخل و چه در خارج از کشور، مثبت است. او با انتقاد از وجود موانع میانی در بدنهٔ اجرایی این امر و تأکید بر ادبیات رهبری و سران قوا بر اتحاد ملی، بیان کرد که با رفع موانع میانی، امید میرود هنرمندان وطندوست خارجنشین بتوانند به کشور بازگشته و میان مردم ایران حضور پیدا کنند.[۲۶]
