تشییع جنازه سید روحالله خمینی؛ بزرگترین آیین خودجوش ملی-مذهبی در تاریخ ایران، نماد اتحاد ملی، پیوند عاطفی اقشار مردم با رهبر انقلاب اسلامی ایران و بازتولید گفتمان استقلال، عدالتخواهی و هویت اسلامی.
تشییع جنازه سید روحالله خمینی در خرداد ۱۳۶۸ش بهعنوان یکی از باشکوهترین و پرشمارترین مراسم سوگواری در تاریخ ایران شناخته میشود که با حضور میلیونی مردم در تهران و شهرهای مختلف کشور و با مشارکت اقشار گوناگون از جمله مراجع تقلید، مسئولان نظامی و کشوری، روحانیون و گروههای مختلف مردمی برگزار شد و به اعتقاد تحلیلگران، پیامهای متعددی در سطوح داخلی، منطقهای و بینالمللی به همراه داشت. این رویداد که از مصلای تهران آغاز و در مسیر بیستکیلومتری تا بهشت زهرا ادامه یافت، با نشانههای نمادین عاشورایی، عزاداری سنتی و حضور خودجوش اقشار مردم، به بازنمایی همبستگی ملی، ارادت عمیق به بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و بازتولید گفتمان استقلال، عدالتخواهی و هویت دینی انجامید. بازتاب گستردهٔ این مراسم در رسانههای جهانی و تأکید بر ابعاد سیاسی و اجتماعی آن، نشاندهندهٔ تأثیر عمیق این رویداد بر معادلات داخلی و تصویر جمهوری اسلامی ایران در سطح جهان بود. ثبت این رویداد در کتاب رکوردهای جهانی گینس بهعنوان پرجمعیتترین تشییع جنازه تاریخ، جایگاه آن را در شمار بزرگترین گردهماییهای انسانی جهان تثبیت کرده است.
درگذشت
ساعت ۷ صبح روز ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش، محمدرضا حیاتی خبر رحلت سید روحالله خمینی را از در اولین بخش خبری رادیو سراسری ایران اعلام کرد.[۱] تشییع جنازهٔ سید روحالله خمینی به رویدادی آیینی اشاره دارد که پس از درگذشت وی بر اثر سرطان معده و ایست قلبی[۲] در شامگاه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ش در تهران، از روز ۱۵ خرداد با مراسم وداع و نماز میت سیدمحمدرضا گلپایگانی در مصلای تهران آغاز و تا ۱۶ خرداد با خاکسپاری در جوار بهشت زهرا ادامه یافت.[۳] سید روحالله خمینی در وصیتنامهٔ خود، ترتیبی برای خواندن آن برای مردم تعیین کرده بود که بر اساس اولویت، به ترتیب عبارت از احمد خمینی، رئیسجمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی، رئیس دیوان عالی کشور و در نهایت، یکی از فقهای شورای نگهبان قانون اساسی بود.[۴] سیدعلی خامنهای بهعنوان رئیسجمهور وقت وصیتنامه را برای مردم قرائت کرد و بر تداوم راه و اندیشهٔ او تأکید کرد.[۵] مجلس خبرگان با اکثریت قاطع ۶۰ رأی از ۷۴ رأی، سیدعلی خامنهای را بهعنوان رهبر موقت جمهوری اسلامی ایران تا زمان برگزاری همه پرسی برگزید.[۶]
تشییعکنندگان
در آیین تشییع پیکر سید روحالله خمینی در تهران و شهرهای مختلف ایران، طیفهای گستردهای از اقشار مختلف جامعه از جمله مسئولین و گروههای مختلف مردمی حضور داشتند.[۷] حضور گسترده و خودجوش مردم از سراسر کشور، بر ایجاد وحدت و انسجام میان اقشار مختلف مردم با وجود تنوع فکری و اجتماعی تأکید داشت؛ وحدتی که با محوریت اسلام و آرمانهای انقلابی شکل گرفت و به یک نیروی عظیم اجتماعی در مسیر مبارزه با رژیم پهلوی تبدیل شد و پیوند عمیق آنان را با بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران به نمایش گذاشت.[۸] مراسم تشییع پیکر سید روحالله خمینی رهبر با حضور بیش از ده میلیون نفر[۹] در سال ۱۳۶۸ش و مشارکت ۲۰درصدی کل جمعیت ایران بهعنوان یکی از پرجمعیتترین و بزرگترین مراسمهای تشییع جنازه در دنیا بیان شده است. جمعیت ایران در آن سال حدود ۵۰ میلیون نفر بوده است.[۱۰] این مراسم در سطح جهانی در سال ۲۰۱۲م از نظر تعداد شرکتکنندگان بعد از مراسم تشییع شخصیتی مانند آنا دورای در هند،[۱۱] بهعنوان شلوغترین تشییع جنازهٔ تاریخ در کتاب رکوردهای جهانی گینس به ثبت رسیده است.[۱۲]
آرامگاه
پس از درگذشت سید روحالله خمینی، گزینههای متعددی برای محل خاکسپاری ایشان از جمله جماران، مسجد جمکران، مصلای تهران، حرم فاطمه معصومه، کوشک نصرت در قم، پادگان قلعهمرغی و بهشت زهرا در تهران مطرح شد.[۱۳] در نهایت، زمینی خالی در جوار بهشت زهرا برای این منظور برگزیده شد تا امکان توسعۀ آیندهٔ آن فراهم باشد. در مدت یکسال پس از درگذشت او، هیچ سازۀ ویژهای برای استقبال از زائران و علاقهمندان به این مکان احداث نشد. اما در سالهای بعد، بنایی بزرگ در محل دفن ایشان ساخته شد و فرآیند توسعۀ آن تا امروز نیز ادامه دارد.[۱۴]
امروزه این مکان به یکی از پایگاههای مهم اعلام وفاداری با آرمانهای انقلاب اسلامی ایران تبدیل شده است. شخصیتهای سیاسی، کارکنان دولت، دانشجویان، دانشآموزان و اقشار گوناگون مردم، با حضور در این آرامگاه، در اصطلاح ادبیات رسمی با آرمانهای امام راحل تجدید میثاق میکنند.[۱۵]
سالگرد
۱۴ روز خرداد هر سال در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران بهعنوان روز رحلت سید روحالله خمینی تعطیل رسمی است. این آیین هر ساله در سالروز ارتحال امام خمینی با حضور و سخنرانی سیدعلی خامنهای و سیدحسن خمینی بهعنوان تولیت حرم، سران کشور، مسئولان نظام، اقلیتهای مذهبی و مهمانان خارجی در آرامگاه سید روحالله خمینی تکرار میشد و سخنرانی سیدعلی خامنهای، بخش ثابت این مراسم بود. همچنین در دیگر نقاط تهران، شهرهای ایران و حتی کشورهای مختلف جهان، مردم با دستههای سینهزنی و مجالس سوگواری، این سالگرد را گرامی داشتند.
در ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش، بر خلاف سالهای گذشته که سخنرانی اصلی توسط سیدعلی خامنهای انجام میشد، در این مراسم، بهدلیل فقدان او، ساختار سخنرانیها به شکل متفاوتی رقم خورد. قرائت پیام کتبی سیدمجتبی خامنهای توسط حاج علی اکبری امام جمعه موقت تهران، عدم سخنرانی سیدحسن خمینی، حضور مسئولان کشوری و لشکری مانند غلامحسین محسنی اژهای و فضای حرم با تصویری از سیدعلی خامنهای بر روی صندلی خالی جایگاه سخنران، جلوهای از سوگ و میثاق با رهبران انقلاب اسلامی ایران را رقم زد و شعار میثاق با امامین انقلاب و بیعت با رهبری، محور اصلی این گردهمایی بود.
پانویس
- ↑ «لحظه اعلام خبر ارتحال امام خمینی(ره) از رادیو توسط محمدرضا حیاتی»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «امام خمینی (ره) بر اثر چه بیماری از دنیا رفتند؟»، تابناک.
- ↑ «تشییع بیسابقه!»، ایسنا.
- ↑ «متن کامل وصیتنامه الهی سیاسی حضرت امام خمینی رحمهالله»، دفتر حفظ و نشر آثار امام مجاهد شهید حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، امامخمینی به روایت آیتاللههاشمی رفسنجانی، ۴۲۴.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، امامخمینی به روایت آیتاللههاشمی رفسنجانی، ۴۲۵.
- ↑ «تصاویری از حضور مردم و مسئولین در نماز و تشییع پیکر امام خمینی سال ۶۸»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «امام خمینی(ره) عزتنفس ملی را در گفتمان انقلاب اسلامی نهادینه کرد»، ایسنا.
- ↑ «هشدار امام خمینی به کارگزاران نظام / مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن / سپردن وصیتنامه امام / اعلام خبر رحلت امام در تلویزیون / روایت آسوشتیدپرس از رحلت امام»، تابناک.
- ↑ «تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیتترینها»، ایمنا.
- ↑ «تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیتترینها»، ایمنا.
- ↑ «نام امام خمینی(ره) در کتاب رکوردهای گینس»، ایسنا.
- ↑ بصیرتمنش، فصل صبر: خاطراتي از ایام بیمارى و ارتحال حضرت امام (س)، ۱۱۵.
- ↑ «۱۴ خرداد سالروز رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و رهبر آزادگان جهان تسلیت باد»، خبرگزاری صدا و سیما.
- ↑ «۱۴ خرداد سالروز رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و رهبر آزادگان جهان تسلیت باد»، خبرگزاری صدا و سیما.
منابع
«امام خمینی(ره) عزتنفس ملی را در گفتمان انقلاب اسلامی نهادینه کرد». ایسنا. ۱۳ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«امام خمینی (ره) بر اثر چه بیماری از دنیا رفتند؟». تابناک. ۱۴ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۴.
بصیرتمنش، حمید (۱۳۷۷). فصل صبر: خاطراتي از ایام بیمارى و ارتحال حضرت امام (س). به کوشش حمید بصیرتمنش و اصغر میرشکارى. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
«تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت ترین ها». ایمنا. ۱۷ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۱ بهمن ۱۴۰۴.
«تشییع بیسابقه!». ایسنا. ۱۳ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«تصاویری از حضور مردم و مسئولین در نماز و تشییع پیکر امام خمینی سال ۶۸». خبرگزاری دفاع مقدس. ۱۵ خرداد ۱۳۹۳. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«لحظه اعلام خبر ارتحال امام خمینی(ره) از رادیو توسط محمدرضا حیاتی». باشگاه خبرنگاران جوان. ۱۴ خرداد ۱۳۹۸. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«متن کامل وصیتنامه الهی سیاسی حضرت امام خمینی رحمهالله». دفتر حفظ و نشر آثار امام مجاهد شهید حضرت آيتاللهالعظمی سيدعلی خامنهای. ۱۴ خرداد ۱۳۶۸. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«نام امام خمینی(ره) در کتاب رکوردهای گینس». ایسنا. ۱۴ فروردین ۱۳۹۲. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
هاشمی رفسنجانی، اکبر (۱۳۸۵). امامخمینی به روایت آیتاللههاشمی رفسنجانی. به کوشش تهیه و تنظیم عبدالرزاق اهوازی. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
«هشدار امام خمینی به کارگزاران نظام / مراسم تشییع امام خمینی و حواشی آن / سپردن وصیتنامه امام / اعلام خبر رحلت امام در تلویزیون / روایت آسوشتیدپرس از رحلت امام». تابناک. ۱۴ خرداد ۱۳۹۸. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
«۱۴ خرداد سالروز رحلت بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران و رهبر آزادگان جهان تسلیت باد». خبرگزاری صدا و سیما. ۱۳ خرداد ۱۴۰۲. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.