اپلیکهدوزی؛ چسباندن یا دوختن قطعات کوچکی از پارچه با رنگها و طرحهای متفاوت روی یک پارچهٔ دیگر بهمنظور تزیین یا ایجاد طرح.
اپلیکهدوزی یک تکنیک تزئینی در پارچهدوزی است که در آن قطعاتی از پارچههای رنگارنگ و با بافتهای مختلف مانند نمد، گیپور یا توری، روی یک پارچه زمینه دوخته یا چسبانده میشوند تا طرحهای برجسته و حجمدار ایجاد کنند. این هنر که به روشهای دستی یا با چرخ خیاطی اجرا میشود، در تزئین پوشاک بهویژه لباسهای مجلسی، لوازم خانگی، کالای خواب و صنایع دستی کاربرد دارد و اغلب با دیگر روشهای تزئینی مانند سنگدوزی یا مرصعدوزی ترکیب میشود. اپلیکهدوزی با هدف زیباسازی و ایجاد جلوههای بصری منحصربهفرد انجام میگیرد و برخلاف تکهدوزی ساده، ماهیتی هنری و تزئینی دارد.
تعریف اپلیکه
اپلیکهدوزی (از واژه فرانسوی appliqué بهمعنای «بهکار بردن») یک تکنیک تزئینی در هنر پارچهدوزی است که در آن قطعاتی از پارچههای رنگارنگ، در اندازهها و بافتهای مختلف، روی یک پارچهٔ زمینه دوخته یا چسبانده میشوند.[۱] این روش علاوه بر ایجاد جلوههای بصری منحصربهفرد و حجمدار، برای تزئین پوشاک، لوازم خانگی، آثار هنری و صنایع دستی بهکار میرود.[۲]
انواع اپلیکهدوزی
اپلیکهدوزی بسته به جنس پارچهٔ مورد استفاده به گونههای مختلفی اجرا میشود:
- اپلیکه نمدی: نمد به دلیل انعطاف و سهولت برش، اغلب در تزئین وسایلی مانند تشک و بالش، دکوراسیون خانه و آشپزخانه، اسباببازی و تابلوهای دیواری کاربرد دارد.
- اپلیکه گیپور: پارچه گیپور با ایجاد بافت برجسته و بازتاب نور، معمولاً در لباسهای مجلسی، لباس عروس و لباس شب استفاده میشود.
- اپلیکه توری: برای بخشیدن جلوهای شیک و براق به یقه، آستین یا بخشهای مختلف لباسهای زنانه بهکار میرود.
- اپلیکه سنتی: با استفاده از نقوش و طرحهای اصیل، در تزئین کیف، کفش، رومیزی و پوشاک سنتی استفاده میشود.[۳]
مواد و روشهای اجرا
پارچههای متنوعی مانند کتان، ساتن، نمد، گیپور، چرم، توری و پارچههای طرحدار برای اپلیکهدوزی، مناسب هستند. برخی پارچهها برای جلوگیری از ریشریش شدن نیاز به لایهای محافظ (لایی) دارند.[۴] در اپلیکهدوزی از تکهپارچههایی با نقوش ساده، راهراه، گلدار، چهارخانه و طرحهای عروسکی نیز بهعنوان اپلیکه روی پارچهٔ اصلی دوخته میشوند.[۵] اپلیکههای آماده در دو نوع چسبدار و ساده در بازار موجود هستند که نوع چسبدار آن با اتو به پارچه چسبانده میشوند. این روش به دلیل دقت و سرعت اجرایی، روزبهروز محبوبیت بیشتری در صنعت مد پیدا کرده است.[۶]
پارچههای طرحدار یا نقوش آماده[۷] معمولاً با دست یا با استفاده از چرخ خیاطی، دوخته میشوند:
- اپلیکه با چرخ خیاطی: روشی سریع و دقیق که در آن قطعات از پیش برشخورده (گاهی با لیزر) با دوخت زیگزاگ یا راسته روی زمینه ثابت میشوند.[۸]
- اپلیکه دستی: روشی سنتی و ظریف که با سوزن و نخ انجام میشود بهدلیل نیاز به مهارت فنی بالا و صرف زمان طولانی، ارزش هنری بالاتری دارد.[۹] در روشهایی مانند «چرخش سوزنی»، لبههای قطعات بهصورت تمیز به داخل تا شده و دوخته میشوند. این عمل باعث ایجاد خط دوختی دقیق و بدون لبههای خام (ریشریش) بر روی کار میگردد.[۱۰]
سبکهای مختلف
در تکنیک خیاطی اپلیکه امکان اجرای طرحهای متنوع و دلخواه وجود دارد. این روش امکان برش و دوخت اشکال گوناگون را بر روی پارچهٔ زمینه فراهم میسازد. با این حال، اجرای فرمهای پیچیده نظیر اشکال منحنی، موجدار یا دایرهای، مستلزم دقت در مرحله دوخت است و انتخاب طرحهای ساده، تسهیلگر فرایند کار خواهد بود.[۱۱]
اپلیکهدوزی، سبکهای مختلفی دارد؛ ازجمله:
- لبهصاف: لبههای قطعه اپلیکه به دقت تا و دوخته میشوند تا خطی تمیز و فاقد ریشه و درز اضافی ایجاد شود.
- لبهخام: قطعات مستقیماً دوخته میشوند و لبههای آنها بدون پرداخت باقی میماند؛ روشی سریع و مناسب برای طرحهای غیررسمی.
- معکوس: در این روش با دوخت و سپس برش لایههای رویی، رنگهای لایههای زیرین نمایان میشود تا طرحی پیچیده، تازه و چشمنواز ایجاد شود.
- کوک تزئینی: در این سبک با تمرکز بر زیبایی، از دوختهای تزئینی چرخ خیاطی مانند دندانموشی برای مرزبندی و زیباسازی بیشتر استفاده میشود.[۱۲]
کاربردها و زیباییشناسی
از اپلیکه در تزیین انواع لباس، کیف و کفش، پوشاک، وسایل جهیزیه، سیسمونی، نو کردن لباسهای کهنه، عروسک روی لباس کودکان و ساختن تل و دستبند، استفاده میشود.[۱۳] همچنین اپلیکهدوزی در طراحی مد برای افزودن بافت، حجم و جلوهای سهبعدی به لباسهای ساده، بهویژه در لباسهای شب و مجلسی کاربرد گستردهای دارد[۱۴] و در تزئین کالای خواب مانند لحاف، منسوجات خانگی و صنایع دستی مانند تابلو، استفاده میشود.[۱۵] اپلیکهدوزی اغلب با دیگر تکنیکهای تزئینی مانند سنگدوزی، مرواریددوزی و نگینکاری ترکیب میشود تا اثر نهایی پیچیدهتر و ارزشمندتر گردد.[۱۶]
تفاوت با دیگر تکنیکها
برخلاف تکهدوزی ساده که اغلب هدفی کاربردی مانند وصلهکردن دارد، اپلیکهدوزی عموماً جنبهای تزئینی و هنری محض دارد و ایجاد طرحهای برجسته و حجمدار هدف اصلی آن است.[۱۷] تکنیک اپلیکهدوزی بهعنوان یکی از زیرمجموعههای اصلی هنر سوزندوزی، با هنرهایی مانند آجیدهدوزی، چهلتکهدوزی، لحافدوزی، مطلسهدوزی، خاتمدوزی و مرصعدوزی نیز مرتبط است و گاهی در ترکیب با آنها بهکار میرود.[۱۸]
پانویس
- ↑ فخاری و امیدقائمی، آموزش تکهدوزی و چهلتکه باران، 1380ش، ص39.
- ↑ در%20زمینهای%20بزرگتر%20متصل%20میشود. حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ سنجری، گلدوزی با ماشین، 1390ش، ص175.
- ↑ فخاری و امیدقائمی، آموزش تکهدوزی و چهلتکه باران، 1380ش، ص39.
- ↑ لطیف%20برای%20اپلیکه%20دوزی%20مناسباند. «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ محمدی القار، چهلتکهدوزی با ماشین (مقدماتی)،1398ش، ص46.
- ↑ در%20زمینهای%20بزرگتر%20متصل%20میشود. حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ در%20زمینهای%20بزرگتر%20متصل%20میشود. حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ در%20زمینهای%20بزرگتر%20متصل%20میشود. حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ در%20زمینهای%20بزرگتر%20متصل%20میشود. حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ در%20زمینهای%20بزرگتر%20متصل%20میشود. حاجیبابایی،«اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک.
- ↑ «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک.
- ↑ لطیف%20برای%20اپلیکه%20دوزی%20مناسباند. «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ فخاری و امیدقائمی، آموزش تکهدوزی و چهلتکه باران، 1380ش، ص69.
منابع
- «آشنایی با هنر اپلیکه»، وبسایت تندیس برتر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۴۰۲ش.
- «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت الکا بوتیک، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۴۰۴ش.
- «اپلیکهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۴ش.
- حاجیبابایی، آرزو، «اپلیکه (Applique) چیست؟»، مجله مد سارک، تاریخ درج مطلب: ۳۰ جولای ۲۰۲۴م.
- حیدری، الهه، «اپلیکهدوزی»، نخستین کنفرانس طراحی لباس، تکنولوژی دوخت، نساجی و پوشاک، بهمن ماه ۱۳۹۹ش.
- سنجری، توران، گلدوزی با ماشین، تهران، سازمان آموزش فنی و حرفهای، ۱۳۹۰ش.
- فخاری، فاطمه و امیدقائمی، جعفر، آموزش تکهدوزی و چهلتکه باران، اصفهان، بصائر، ۱۳۸۰ش.
- محمدی القار، معصومه، چهلتکهدوزی با ماشین (مقدماتی)، گرگان، نشر پیک ریحان، ۱۳۹۸ش.