ولادیمیر پوتین

ولادیمیر پوتین؛ سیاست‌مدار و رییس‌جمهوری فدراسیون روسیه.

ولادیمیر پوتین، سیاستمدار برجستهٔ روسی و رئیس‌جمهور فعلی فدراسیون روسیه، از ۲۰۰۰م با پنج دوره ریاست‌جمهوری و یک دوره نخست‌وزیری، بر ساختار قدرت در روسیه مسلط بوده است. به نظر برخی تحلیلگران او با اتخاذ رویکردی عمل‌گرایانه در سیاست داخلی، بر تمرکزگرایی، نظم امنیتی و محدودسازی نهادهای مدنی تأکید داشته و با مهار الیگارش‌ها، بازتوزیع ثروت و افزایش هزینه‌های دفاعی، اقتصاد کشور را در مسیر خودکفایی راهبردی هدایت کرده است. در عرصۀ سیاست خارجی، پوتین با مخالفت با توسعهٔ ناتو، الحاق کریمه، حمله به اوکراین و گسترش روابط راهبردی با چین، ایران و کشورهای همسو، به دنبال بازتعریف جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل و ایجاد نظمی چندقطبی با محوریت منافع ملی و حوزهٔ نفوذ منطقه‌ای بوده است. روابط او با غرب از همکاری اولیه پس از ۱۱ سپتامبر به تیرگی و تحریم‌های متقابل انجامیده و در پایین‌ترین سطح خود از پایان جنگ سرد قرار دارد. پوتین در داخل روسیه از حمایت نسبی برخوردار است اما با انتقادات گستردهٔ بین‌المللی به‌دلیل مداخلات نظامی و سیاست‌های یکجانبه مواجه بوده است. الگوی حکمرانی او که به «پوتینیسم» شهرت یافته، ترکیبی از دولت‌گرایی، تمرکز قدرت و عمل‌گرایی محافظه‌کارانه است که ضمن تأمین ثبات داخلی، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک دارد.

زندگی‌نامه

تولد و تحصیلات

ولادیمیر ولادیمیرویچ پوتین در ۷ اکتبر ۱۹۵۲م در لنینگراد (سن پترزبورگ کنونی) متولد شد. وی تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه شماره ۱۹۳ لنینگراد آغاز کرد و پس از آن در دبیرستان شماره ۲۸۱ با گرایش شیمی به تحصیل پرداخت و در ۱۹۷۰م فارغ‌التحصیل شد. پوتین در همان سال وارد دانشکده حقوق دانشگاه دولتی لنینگراد شد و در ۱۹۷۵م با مدرک حقوق فارغ‌التحصیل گردید و چند سال بعد نیز مدرک دکترای اقتصاد دریافت کرد.

خاندان

پدر ولادیمیر پوتین، ولادیمیر اسپیریدونویچ، فرزند یک خانوادهٔ روستایی از استان تور بود که در جنگ جهانی دوم شرکت داشت و پس از آن به‌عنوان نگهبان و سپس سرکارگر در کارخانه واگن‌سازی مشغول به کار شد. مادر وی، ماریا ایوانوونا شلومووا، خانه‌دار و به گفتهٔ پوتین، فردی مهربان و خیرخواه بود. خانوادهٔ پوتین در سال‌های پس از جنگ، در یک آپارتمان اشتراکی در کوچهٔ باسکوف لنینگراد زندگی می‌کردند که فاقد آسانسور بود و پوتین آن را نمونه‌ای از زندگی سادهٔ طبقهٔ کارگر توصیف کرده است. پدرش در اصل از اهالی استان تور و مادرش اهل روستای پومینوو بود و آنها در سن هفده‌سالگی با یکدیگر ازدواج کردند.

ازدواج و فرزندان

ولادیمیر پوتین در ۱۹۸۳م با لیودمیلا شرکنوا، که در آن زمان مهماندار هواپیما بود، ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ماریا و کاترینا است؛ آنها در ۲۰۱۳م با اعلام اینکه به‌ندرت یکدیگر را می‌بینند و هر یک زندگی جداگانه‌ای دارند، به‌طور مشترک تصمیم به جدایی گرفتند و لیودمیلا نیز غرق شدن پوتین در کار را از دلایل این جدایی عنوان کرد. ماریا ورونتسوا، فرزند بزرگ پوتین، متخصص سیستم غدد درون‌ریز و دارای فعالیت‌های دانشگاهی و بازرگانی است و پیشتر با تاجری هلندی ازدواج کرده بوده است. کاترینا تیخونوا، فرزند کوچک‌تر، در زمینه فناوری عصب‌شناسی و بازرگانی فعالیت دارد و به مهارت خود در راک اند رول نیز شهرت یافته است. هر دو دختر در روسیه تحصیل کرده و به چند زبان خارجی مسلط هستند. پوتین به‌ندرت درباره خانواده‌اش سخن می‌گوید و بر زندگی مستقل آنان تأکید دارد. وی همچنین اشاره کرده است که دارای نوه است، اما از تعداد و جزئیات بیشتر درباره آنها خودداری می‌ورزد. همچنین پس از طلاق، در سال‌های اخیر شایعاتی دربارۀ ازدواج مجدد پوتین مطرح شد که توسط سخنگوی کرملین به‌عنوان اخبار غیرقابل استناد و شایعات آنلاین تکذیب گردید.

سبک زندگی

ولادیمیر پوتین خود را فردی با زندگی معمولی و دور از تجملات معرفی می‌کند و بر عدم استفاده از شبکه‌های اجتماعی، علاقه به مطالعه، موسیقی، ورزش و تعامل با دوستان تأکید دارد. او همچنین به زبان‌های آلمانی و انگلیسی مسلط بوده و روزانه اخبار و مطبوعات را دنبال می‌کند. با این حال، منتقدان تصویر ساده‌زیستانه‌ای که پوتین از زندگی شخصی خود ارائه می‌دهد، با واقعیت‌های پنهان اقتصادی وی در تضادی آشکار می‌دانند و مدعی‌اند که ثروت واقعی او بالغ بر ۱۶۰ میلیارد پوند و شامل اقامتگاه‌های باشکوه، قطارهای مجهز و ناوگانی از قایق‌های تفریحی فوق‌لوکس است که از طریق شبکه‌های مالی غیرشفاف و سوءاستفاده از بودجه‌های عمومی تأمین شده است.

علایق و مهارت‌ها

ولادیمیر پوتین از سن ۱۱ سالگی به ورزش‌های رزمی، به‌ویژه جودو و سامبو، علاقه داشته و موفق به کسب کمربند مشکی دان هشت در جودو و دان‌هایی در کاراته کیوکوشین و تکواندو شده است. او جودو را فراتر از یک ورزش و ابزاری برای تقویت اراده، احترام به دیگران و حفظ عزت نفس در مواجهه با مشکلات می‌داند و به‌گفته وی، این مهارت‌ها در تعاملات سیاسی نیز مؤثر بوده و با برخی همتایان خارجی، ازجمله رئیس‌جمهور مغولستان، به‌دلیل اشتراک در این ورزش، سریع‌تر به تفاهم رسیده است. پوتین همچنین به فعالیت‌هایی چون شنا، اسب‌سواری، پرواز با گلایدر و گشت‌زنی با خودروهای سنگین علاقه نشان داده و در کنار سبک زندگی منظم و دوری از فناوری‌های نوین، تصویری از رهبری با عادات خاص و جسمانی ورزیده ارائه داده است.

باورها و کنش‌های دینی

ولادیمیر پوتین در طول دوران زمامداری خود، با حضور در مراسم مذهبی مسیحیان ارتدوکس، ادای احترام به مقدسات اسلام مانند بوسه‌زدن بر قرآن در سفر به چچن و اهدای آن به رهبران اسلامی و دیدار با خاخام‌های یهودی، تصویری از احترام به ادیان مختلف ترسیم کرده است. با این حال، تحلیلگران در ارزیابی این کنش‌ها، بر جنبه‌های سیاسی و کارکردی آن تأکید دارند و معتقدند که پوتین از نمادهای دینی به‌عنوان ابزاری برای مدیریت جامعه چندمذهبی روسیه، تقویت وفاداری در مناطق مسلمان‌نشین و کنترل جریان‌های افراطی بهره می‌گیرد. برخی نیز به پیشینه کمونیستی خانواده و غسل تعمید مخفیانه او در دوران کودکی اشاره کرده‌اند که این روایت در میان مسیحیان ارتدوکس اعتباری نمادین برای وی ایجاد کرده است، اما ناظران بر این باورند که اولویت اصلی پوتین، استفاده از دین در چارچوب منافع ملی و راهبردی کشورش است. به نظر تحلیلگران جنگ اوکراین نیز با ایجاد شکاف در کلیسای ارتدوکس و کاهش حمایت برخی روحانیون مسیحی از سیاست‌های کرملین، نشان داده است که رابطه میان دین و قدرت در روسیه با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شده است.

فعالیت‌های پیش از ریاست‌جمهوری

اطلاعاتی و امنیتی

پوتین فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۷۵م با پیوستن به کاگب آغاز کرد و پس از گذراندن دوره‌های آموزشی در مسکو، در ۱۹۸۵م به‌عنوان افسر اطلاعاتی به آلمان شرقی اعزام شد و تا ۱۹۹۰م در دفتر اطلاعاتی درسدن مشغول به کار بود. وی در این دوره به درجهٔ سرهنگ دومی ارتقا یافت و نشان «خدمت وفادارانه به ارتش ملی خلق» جمهوری دموکراتیک آلمان را دریافت کرد. پس از بازگشت به روسیه، در ۱۹۹۸م به ریاست سرویس امنیت فدرال (جانشین کاگب) منصوب شد و از مارس ۱۹۹۹م نیز دبیری شورای امنیت روسیه را بر عهده گرفت.

سیاسی

پوتین فعالیت سیاسی خود را در اوایل دههٔ ۱۹۹۰م آغاز کرد. او از ۱۹۹۱م تا ۱۹۹۴م به‌عنوان معاون شهردار سن پترزبورگ و از ۱۹۹۴م تا ۱۹۹۶م به‌عنوان معاون اول شهردار این شهر مشغول به کار بود. در اوت ۱۹۹۶م به مسکو نقل مکان کرد و معاون ادارهٔ امور کرملین شد. در مارس ۱۹۹۷م، ریاست ادارهٔ کنترل عمومی کرملین و معاونت رئیس‌ستاد کرملین را بر عهده گرفت. در ژوئیه ۱۹۹۸م به‌عنوان رئیس سرویس امنیت فدرال منصوب شد و در مارس ۱۹۹۹م، مسئولیت شورای امنیت کرملین نیز به وظایف او افزوده شد. در اوت ۱۹۹۹م، بوریس یلتسین او را به‌عنوان نخست‌وزیر معرفی کرد و از ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م، پوتین به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت فعالیت خود را آغاز کرد.

ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیری

ولادیمیر پوتین از ۲۰۰۰م تاکنون در پنج دوره ریاست‌جمهوری به‌عنوان رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه انتخاب شده است. وی همچنین در فاصله سال‌های ۲۰۰۸م تا ۲۰۱۲م به‌دلیل محدودیت قانون اساسی برای دوره‌های متوالی، سمت نخست‌وزیری را بر عهده داشت و در ۲۰۲۰م با تصویب اصلاحات قانون اساسی، امکان نامزدی مجدد برای دوره‌های پیاپی برای او فراهم شد.

• دوره نخست ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴م: پوتین در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م به دنبال استعفای بوریس یلتسین، به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت منصوب شد و در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۰م آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام کرد. وی در انتخابات ۲۶ مارس ۲۰۰۰م با کسب ۵۳٫۴درصد آرا به پیروزی رسید.
• دوره دوم ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸م: پوتین در پایان سال ۲۰۰۳م قصد خود را برای نامزدی مجدد اعلام کرد و در انتخابات ۱۴ مارس ۲۰۰۴م با کسب ۷۱٫۹درصد آرا برای دومین بار انتخاب شد.
• دوره سوم ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸م: پس از یک دوره نخست‌وزیری ۲۰۰۸تا ۲۰۱۲م، در سپتامبر ۲۰۱۱م با پیشنهاد حزب روسیه متحد، پوتین نامزدی خود را برای انتخابات ۲۰۱۲م اعلام کرد و در ۴ مارس ۲۰۱۲م با کسب ۶۴٫۴درصد آرا برای سومین بار به ریاست‌جمهوری رسید. این دوره بر اساس اصلاحات قانون اساسی، شش ساله بود.
• دوره چهارم ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴م: پوتین در دسامبر ۲۰۱۷م و در دیدار با کهنه‌سربازان روس، نامزدی خود را اعلام کرد و در انتخابات ۱۸ مارس ۲۰۱۸م با کسب ۷۷٫۵ درصد آرا برای چهارمین بار انتخاب شد.
• دوره پنجم ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰م: پس از اعلام تاریخ انتخابات توسط شورای فدراسیون در دسامبر ۲۰۲۳م پوتین برنامه انتخاباتی خود را ارائه داد و در انتخابات ۱۵ تا ۱۷ مارس ۲۰۲۴م با کسب ۸۷٫۲۸درصد آرا و با مشارکت ۷۷٫۴۴درصدی واجدان شرایط، برای پنجمین بار به ریاست‌جمهوری روسیه انتخاب شد.

اقدامات مهم دوران ریاست‌جمهوری

ولادیمیر پوتین از آغاز ریاست‌جمهوری خود در سال ۲۰۰۰م، مجموعه‌ای از سیاست‌های داخلی و خارجی را در پیش گرفت که از جمله آنها می‌توان به بازپس‌گیری کنترل نظامی بر منطقه چچن از طریق عملیات نظامی در سال‌های ۱۹۹۹-۲۰۰۰م اشاره کرد که در مارس ۲۰۰۰م با پیروزی روسیه در این درگیری همراه شد. در حوزه نظامی و توسعه مرزهای نفوذ، روسیه در سال‌های بعد به ترتیب به گرجستان (۲۰۰۸م)، الحاق شبه‌جزیره کریمه (۲۰۱۴م) و در نهایت آغاز درگیری تمام‌عیار در اوکراین (۲۰۲۲م) دست زد که به نظر تحلیلگران، هر یک از این اقدامات در چارچوب رویکرد توسعه‌طلبانه و بازتعریف جایگاه روسیه در عرصه بین‌المللی قابل بررسی است.

در حوزه اقتصاد، پوتین با تنظیم روابط با گروه‌های الیگارش و کاهش نفوذ آنان در تصمیم‌گیری‌های کلان، درصدد ایجاد توازن میان دولت و بخش خصوصی برآمد؛ به‌گونه‌ای که در نشست ژوئیه ۲۰۰۰م با بیست و یک تن از رهبران تجاری، بر لزوم حمایت آنان از برنامه اصلاحات مالیاتی و عضویت روسیه در سازمان تجارت جهانی تأکید ورزید. وی همچنین با تأکید بر نظارت دولت بر قوانین اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، ساختار مالی کشور را به‌سوی خودکفایی راهبردی سوق داد و در عین حال با افزایش هزینه‌های دفاعی، بودجه نظامی را برای تأمین اهداف راهبردی و عملیات خارجی تقویت کرد.

در عرصه فرهنگی و اجتماعی، پوتین با ترویج ارزش‌های سنتی، حمایت از کلیسای ارتدکس و اعمال محدودیت‌هایی بر نهادهای مدنی، انسجام اجتماعی را حول محور دولت تقویت کرد. از جمله اقدامات شاخص در این حوزه می‌توان به تصویب اصلاحات قانون اساسی در ۲۰۲۰م مبنی بر تعریف ازدواج به‌عنوان پیوند میان زن و مرد و نیز تصویب قوانین محدودکننده در حوزه مسائل اجتماعی در بازه ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳م اشاره کرد که با پشتیبانی کلیسای ارتدکس همراه شد.

محبوبیت پوتین در روسیه

طبق نظرسنجی مرکز تحقیقات افکار عمومی روسیه (VCIOM) در ژوئیه ۲۰۲۶م ۷۳.۳درصد از شهروندان روس به ولادیمیر پوتین اعتماد دارند و نرخ تأیید عملکرد وی ۶۶.۹درصد گزارش شده است. اعتماد به دولت و نخست‌وزیر وی، میخائیل میشوستین نیز به ترتیب ۴۵.۷ و ۵۵.۷درصد است. همچنین حزب روسیه متحد با ۳۲.۶درصد، بالاترین سطح حمایت را در میان احزاب سیاسی دارد.

سیاست خارجی

بازتعریف جایگاه روسیه

سیاست خارجی ولادیمیر پوتین بر پایه بازتعریف جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل، مخالفت با ساختار تک‌قطبی و تلاش برای ایجاد نظمی چندقطبی با محوریت منافع ملی و حوزه نفوذ منطقه‌ای تدوین شده است. وی با انتقاد از توسعه ناتو به سمت شرق، اقدامات نظامی غرب در بالکان و خروج آمریکا از پیمان‌های راهبردی، نارضایتی خود را از نظم لیبرال بین‌المللی ابراز داشته و بر ضرورت احترام به حاکمیت کشورها و عدم دخالت در امور داخلی قدرت‌های بزرگ تأکید کرده است. در این چارچوب، روسیه با امضای بیانیه مشترک با چین در ۲۰۲۲م همکاری راهبردی خود را با پکن در حوزه‌های اقتصادی و نظامی گسترش داده و در عین‌حال با بهره‌گیری از ابزارهای انرژی، تحریم‌ها و معاهدات دوجانبه، کوشیده است تا وزن خود را در معادلات جهانی افزایش دهد.

روابط با جمهوری اسلامی ایران

روابط جمهوری اسلامی ایران و روسیه در دوران ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین بر پایه همکاری‌های اقتصادی، انرژی، حمل‌ونقل و هماهنگی‌های منطقه‌ای، به‌ویژه در حوزه سوریه و آسیای مرکزی، توسعه یافته است. پوتین با وجود رویکردهای متفاوت در برخی مسائل بین‌المللی، بر مخالفت با یکجانبه‌گرایی و گسترش ناتو به شرق تأکید داشته و همکاری با ایران را در چارچوب نهادهایی چون سازمان همکاری شانگهای و بریکس دنبال کرده است. وی طی سال‌های اخیر با امضای اسناد راهبردی و اجرای پروژه‌های مشترک، از جمله نیروگاه اتمی بوشهر، کریدور شمال-جنوب و مبادلات تجاری، روابط دو کشور را گسترش داده است. این همکاری‌ها در حالی ادامه یافته که جمهوری اسلامی ایران و روسویه هر یک با تحریم‌های غرب مواجه بوده و پوتین بر تقویت استقلال راهبردی روسیه و همکاری با ایران در این مسیر تأکید داشته است. وی طی سال‌های اخیر با امضای اسناد راهبردی و اجرای پروژه‌های مشترک از جمله نیروگاه اتمی بوشهر و کریدور شمال-جنوب، روابط دو کشور را گسترش داده و در سفرهای خود به ایران، دیدار با سید علی خامنه‌ای، رهبر سابق را در اولویت برنامه‌های خود قرار داده است. پوتین شخصیت سید علی خامنه‌ای دارای نفوذ و صاحب‌نظر در مسائل کلان منطقه‌ای توصیف کرده و بر اهمیت رهنمودهای وین در سیاست‌گذاری‌های منطقه‌ای تأکید داشته است.وی همچنین بر حق مسلم ایران مبنی بر برخورداری از یک برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز تأکید و آمادگی روسیه را برای همکاری با ایران در این رابطه اعلام کرده است. افزوین بر این، وی با اشاره به جنگ رمضان، بر شجاعت و شهامت مردم ایران تأکید کرد و گفت رهبران بسیاری از کشورها، ایستادگی مردم ایران در برابر متجاوزان را تحسین می‌کنند. از سوی دیگر، تحلیلگران روابط همگرایانۀ جمهوری اسلامی ایران با پوتین را به‌طور عمده بر پایه دو عامل کلیدی استوار می‌دانند: نخست، مقابله با سیاست‌های ضدایرانی و ضدروسی ایالات متحده و تلاش برای خنثی‌سازی تحریم‌های غرب از طریق توسعۀ همکاری‌های اقتصادی و منطقه‌ای و دوم، اشتراک‌نظر در مخالفت با نظم تک‌قطبی و هژمونیک‌گرایی آمریکا و تلاش برای شکل‌دهی به نظام بین‌المللی چندقطبی مبتنی بر حکمرانی جهانی با سازوکارهای چندجانبه‌گرایانه. 

روابط با غرب و چین

روابط روسیه با ایالات متحده و اتحادیه اروپا در دوران ریاست‌جمهوری پوتین با فراز و نشیب‌های فراوان همراه بوده و از همکاری اولیه در مبارزه با تروریسم به‌تدریج به تقابل و بی‌اعتمادی راهبردی انجامیده است. تنش‌ها در حوزه‌هایی نظیر توسعه ناتو به شرق، جنگ اوکراین، کنترل تسلیحات و امنیت سایبری به پایین‌ترین سطح از پایان جنگ سرد رسیده و پوتین تعامل با دولت ترامپ را بر گفت‌وگو با اروپا ترجیح می‌دهد. به باور پوتین، مدل توسعه‌ای که غرب طراحی کرده، در عمل برای ایجاد وابستگی سایر کشورها به غرب و بهره‌برداری از منابع آنان است و وی همواره بر ضرورت پایان‌دادن به این نظام تک‌قطبی تأکید داشته است. از نگاه وی، حملۀ نظامی ایالات متحده به عراق در ۲۰۰۳م زمینه‌ساز شکل‌گیری گروه‌های تروریستی از جمله داعش شد و روسیه در چارچوب سیاست مقابله با تروریسم، با ورود به بحران سوریه و حمایت از دولت قانونی این کشور، مخالفت خود را با گسترش این گروه‌ها نشان داده است. در نقطه مقابل، روابط با چین در زمان ریاست‌جمهوری پوتین از تعاملات سنتی به مشارکت راهبردی جامع ارتقا یافته و مبادلات مالی با ارزهای ملی و حجم تجارت بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار، هماهنگی در نهادهای بین‌المللی و مخالفت با نظم تک‌قطبی از ویژگی‌های این همگرایی است. تحلیگران این رویکرد پوتین را تلاش رهبر روسیه برای ایجاد توازن در برابر غرب و شکل‌دهی به نظم چندقطبی در نظام بین‌الملل توصیف می‌کنند.

پوتینیسم

پوتینیسم به الگوی سیاسی‑اجرایی اطلاق می‌شود که در دوران زمامداری ولادیمیر پوتین در روسیه شکل گرفته و بر محور بازسازی قدرت دولتی، تمرکزگرایی، نظم امنیتی و احیای جایگاه بین‌المللی روسیه استوار است. این الگو که ریشه در سنت دولت‌گرایی روسی و تجارب تاریخی این کشور دارد، با بهره‌گیری از منابع انرژی، تقویت نهادهای امنیتی و کنترل بر رسانه‌ها، فضایی را پدید آورده است که در آن نهادهای مدنی و مخالفان سیاسی به حاشیه رانده می‌شوند و قانون به‌عنوان ابزاری برای تحکیم قدرت اجرایی به کار گرفته می‌شود. به باور تحلیلگران، پوتینیسم نه یک ایدئولوژی منسجم، بلکه مجموعه‌ای از راهبردهای عمل‌گرایانه برای تداوم سلطهٔ یک رهبر قدرتمند بر ساختارهای سیاسی و اقتصادی روسیه است که ضمن تأمین امنیت و ثبات داخلی، با تفسیر خاصی از دموکراسی و حاکمیت قانون، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک غربی دارد. این رویکرد، هرچند در افکار عمومی روسیه با اقبال همراه بوده، اما در عرصهٔ بین‌المللی به‌دلیل سرکوب مخالفان، مداخلات نظامی و سیاست‌های یکجانبه، با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است.

شیوه برخود با منتقدان

در طول زمامداری ولادیمیر پوتین، شمار قابل‌توجهی از مخالفان، روزنامه‌نگاران، فعالان حقوق بشر و چهره‌های سیاسی و نظامی که به نحوی نسبت به سیاست‌های رئیس‌جمهور ابراز انتقاد کرده‌اند، با حوادثی از جمله مرگ‌های مشکوک، سوءقصدها، مسمومیت‌ها یا بازداشت‌های طولانی‌مدت مواجه شده‌اند. این موارد که بیشتر از سوی مقامات رسمی روسیه رد یا به عواملی همچون خودکشی، تصادف یا بیماری نسبت داده شده‌اند، همواره با واکنش ناظران بین‌المللی، سازمان‌های حقوق بشری و رسانه‌های خارجی همراه بوده و در بسیاری از موارد، ادعاهایی مبنی بر دست داشتن دستگاه‌های امنیتی روسیه در این حوادث مطرح شده است. فهرست زیر شامل شماری از مشهورترین این افراد است که سرنوشت آنها در دوران حاکمیت پوتین با ابهام همراه بوده است:

• ویکتور یوشچنکو (۲۰۰۴م): رهبر اپوزیسیون اوکراین که در جریان مبارزات انتخاباتی با دیوکسین مسموم شد و با وجود آسیب‌های جدی به صورت و بدن، جان سالم به در برد و بعداً به ریاست‌جمهوری رسید.
• الکساندر لیتویننکو (۲۰۰۶م): افسر سابق کاگب و افاسبی که در لندن با پولونیوم ۲۱۰ مسموم و کشته شد. تحقیقات بریتانیا، عوامل روسی را مسئول دانستند.  
• آنا پولیتکوفسکایا (۲۰۰۶م): روزنامه‌نگار منتقد جنگ چچن که در آسانسور منزلش در مسکو به قتل رسید.  
• ناتالیا استمیرووا (۲۰۰۹م): فعال حقوق بشر و عضو سازمان «مموریال» که در چچن ربوده و با شلیک گلوله کشته شد.  
• آناستازیا بابوروا (۲۰۰۹م): روزنامهنگار که به همراه وکیل حقوق بشر استانیسلاو مارکلوف هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت.  
• سرگئی ماگنیتسکی (۲۰۰۹م): وکیل مالیاتی که به دلیل افشای فساد مالی مقامات روسی در بازداشت درگذشت و مرگ او به محرومیت از درمان پزشکی نسبت داده شد.
• الکساندر پرپیلیچنی (۲۰۱۲م): پناهنده روسی در بریتانیا که در نزدیکی خانه خود در لندن درگذشت؛ تحقیقات نشان داد که سم نادر ژلسمیوم در معده او یافت شده است.
• بوریس برزوفسکی (۲۰۱۳م): الیگارش و منتقد سرسخت پوتین که در تبعید در بریتانیا با شرایط مشکوک درگذشت.  
• بوریس نمتسوف (۲۰۱۵م): معاون پیشین نخستوزیر روسیه و از منتقدان برجسته که با چهار گلوله از پشت در نزدیکی کرملین به قتل رسید.  
• میخائیل لسین (۲۰۱۵م): مشاور رسانهای پوتین که در هتلی در واشنگتن با ضربه شدید به سر و مسمومیت با الکل درگذشت.  
• ولادیمیر کارا-مورزا (۲۰۱۵/۲۰۱۷م): فعال اپوزیسیون روسی که گزارش‌های پزشکی نشان داد دو بار با مقادیر بالایی از فلزات سنگین مسموم شده است؛ وی از این حملات جان سالم به در برد.     
• سرگئی اسکریپال (۲۰۱۸م): مأمور دو جانبه سابق روسی که به همراه دخترش در سالزبری انگلستان با عامل اعصاب نوویچوک مسموم شد؛ هر دو جان سالم به در بردند و روسیه هرگونه دخالت را رد کرده است.
• زلیمخان خانگوشویلی (۲۰۱۹م): فرمانده سابق جدایی‌طلبان چچنی که در برلین با شلیک گلوله کشته شد و آلمان عامل آن را فردی وابسته به دستگاههای امنیتی روسیه معرفی کرد.    
• پاول آنتوف (۲۰۲۲م): نماینده متمول پارلمان منطقه‌ای روسیه که در دسامبر ۲۰۲۲ در هند درگذشت؛ وی پیشتر در پیامی از جنگ با اوکراین انتقاد کرده بود.  
• راویل ماگانوف (۲۰۲۲م): مدیرعامل غول نفتی لوک اویل که در سپتامبر ۲۰۲۲ بر اثر سقوط از پنجره بیمارستانی در مسکو جان باخت؛ شرکت تحت مدیریت وی پیشتر خواستار پایان درگیری در اوکراین شده بود.  
• دن راپوپورت (۲۰۲۲م): تاجر روسی که در اوت ۲۰۲۲م در واشنگتن دی‌سی با شرایط نامشخصی درگذشت؛ وی پیشتر در رسانه‌های اجتماعی به طور علنی از اوکراین حمایت کرده بود.
• یوگنی پریگوژین (۲۰۲۳م): رهبر گروه واگنر که پس از یک شورش نافرجام، در سقوط یک جت تجاری جان باخت و پوتین او را فردی با اشتباهات جدی خواند و پس از مرگش، نیروهای او موظف به سوگند ملی شدند.
• الکسی ناوالنی (۲۰۲۴م): مخالف برجسته سیاسی که در زندان درگذشت و بسیاری از کشورهای غربی کرملین را مسئول مستقیم مرگ وی دانستند.    

فیلم، مستند و کتاب درباره پوتین

ولادیمیر پوتین به عنوان یکی از چهره‌های تأثیرگذار سیاسی قرن بیست‌ویکم، همواره مورد توجه مستندسازان قرار داشته است؛ ازجمله مستند‌های زیر درباره زندگی و اقدامات او ساخته شده است:

• پوتین؛ داستان یک جاسوس روس (۲۰۲۰م): سریالی سه‌قسمتی که مسیر صعود پوتین از عضویت در کاگب تا ریاست‌جمهوری را روایت می‌کند و شامل گفت‌وگوهایی با نزدیکان و مخالفان اوست.  
• قصری برای پوتین (۲۰۲۱م): ساخته الکسی ناوالنی که به ادعای فساد مالی و ساخت قصر لوکسی برای پوتین در ساحل دریای سیاه پرداخته است.  
• شاهدان پوتین (۲۰۱۸م): مستندی که چگونگی جانشینی پوتین توسط بوریس یلتسین در سال ۱۹۹۹م را با استفاده از فیلم‌های آرشیوی و مصاحبه با چهره‌های کلیدی بررسی می‌کند.  
• پوتین، روسیه و غرب (۲۰۱۱م): ساخته نورما پرسی که با تمرکز بر روابط کرملین با غرب، بحران‌هایی چون انقلاب نارنجی و جنگ گرجستان را از منظر مقامات ارشد روس روایت می‌کند.  
• ناوالنی (۲۰۲۲م): مستندی درباره الکسی ناوالنی که ادعا می‌کند پوتین با استفاده از سم نوویچوک قصد ترور او را داشته است.  
• آقای پوتین کیست؟ (۲۰۱۵م): مستندی که با تکیه بر تحقیقات روزنامه‌نگاران، به ارتباط پوتین با گروه‌های مافیایی و مقامات کاگب در صعود به قدرت پرداخته است.
• پوتین (۲۰۲۲): کتابی که توسط فیلیپ شورت نوشته شده، بیوگرافی جامعی است که با نگاهی بی‌طرفانه به بررسی مسیر زندگی، قدرت‌یابی و دوران حکمرانی وی می‌پردازد و تأثیر پوتین بر روسیه و نظم بین‌المللی را تحلیل می‌کند. این اثر با تکیه بر پیشینه نویسنده در نگارش زندگینامه رهبران پیچیده، تصویری واقع‌بینانه از شخصیت و سیاست‌های پوتین ارائه می‌دهد.

پانویس

منابع

• «آیا ادعای پوتین مبنی بر خلف وعده غرب در مورد گسترش ناتو درست است؟». وب‌سایت یورو نیوز. ۸ مارس ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «احترام پوتین به اسلام با دادن هدیه به رهبر ایران». وب‌سایت شیعه نیوز. ۳ آذر ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «اسرار زندگی زیرپوستی و لاکچری رهبر روسیه/ شهرزاد گرانبهای پوتین چه ویژگی‌هایی دارد؟». خبر آنلاین. ۱ آذر ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «بهترین مستندها دربارۀ ولادیمیر پوتین». خبرگزاری فرارو. ۷ اسفند ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «پای زن دیگری در زندگی پوتین در میان است؟». خبرگزاری شبستان. ۳ مهر ۱۳۹۲. دریافت‌شده در ۱۷ مرداد ۱۴۰۵.
• «پوتین از نوع رابطه اش با چین پرده برداری کرد». وب‌سایت تابناک. ۸ شهریور ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «پوتین: ایجاد روابط با طالبان ضروری است». وب‌سایت روزنامه اطلاعات روز. ۹ خرداد ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «پوتین: ایران حق برخورداری از برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز را دارد». خبرگزاری ایسنا. ۱۵ خرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد». خبرگزاری ایرنا. ۲۸ اسفند ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «پوتین:جنگ آمریکادرعراق سبب تشکیل داعش شد». وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد. ۲۲ فروردین ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «پوتین در مواجهه با ادیان؛ نمادها، باورها و سیاست‌ها». وب‌سایت دویچه‌وله. ۲۸ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «پوتین: رهبران جهان شجاعت مردم ایران را تحسین می‌کنند». خبرگزاری مهر. ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «پوتین: مدل توسعه‌ غرب برای چپاول جهان بود». خبرگزاری ایمنا. ۱۵ خرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «تاریخچه‌ سفرهای پوتین به تهران نگاه ویژه کرملین به ایران». وب‌سایت کائنات. ۲۶ تیر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «تصاویر | دختران پوتین که هستند؟ | نکات ویژه در مورد خانواده رئیس جمهور روسیه». هشمهری آنلاین. ۲۶ فروردین ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «تنش میان اروپا و روسیه؛ ۳ باری که ولادیمیر پوتین مستقیما کشورهای اروپایی را تهدید کرد». وب‌سایت یورو نیوز. ۳ دسامبر ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «جزئیاتی از زندگی خصوصی پوتین». وب‌سایت اقتصاد نیوز. ۳۱ تیر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۷ مرداد ۱۴۰۵.
• «چرا رابطه ترامپ و پوتین تیره شده و احتمال سرشاخ شدن آنها نزدیک است؟». وب‌سایت بی بی سی. ۱۴ مرداد ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «چشم انداز روابط روسیه و طالبان». وب‌سایت مطالعات شرق. ۲۹ مهر ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «چگونه اروپا می‌تواند توجه پوتین را جلب کند». وب‌سایت روزنامه هم‌میهن. ۱۶ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «چگونه مهارت‌های رزمی پوتین به تعاملات سیاسی او کمک می‌کند؟». خبرگزاری میزان. ۱۲ شهریور ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی نژاد و روحانی». وب‌سایت اقتصاد نیوز. ۲۶ تیر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «رازهای زندگی شخصی ولادیمر پوتین رئیس جمهور روسیه». وب‌سایت خبر فوری. ۹ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
• رضاپور، دانیال؛ صبوری، مصطفی (۱۴۰۴). «واکاوی راهبردی ولادیمیر پوتین در قبال نظم نوین جهانی با تأکید بر جنگ اوکراین». پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل. سیزدهم (۲۶): ۱۶۶-۱۸۷.
• «روابط چین و روسیه در اوج». وب‌سایت سیاست روز. ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «روسیه و چین رقابت دوستانه اهداف راهبردی». وب‌سایت مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی. ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک». خبرگزاری ایسنا. ۲۸ تیر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «سندی از خانواده پوتین که به نمایش گذاشته شد | ویدئو». هشمهری آنلاین. ۱۷ خرداد ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «فراتر از تشریفات». وب‌سایت دیگران. ۳ آذر ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «فراز و فرود روابط آمریکا و روسیه پوتین». وب‌سایت صدای آمریکا. ۱۵ تیر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «قاطعیت روسیه در مبارزه با داعش». وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد. ۹ آبان ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۲۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «کتاب پوتین». وب‌سایت ایران کتاب. دریافت‌شده در ۲۰ مرداد ۱۴۰۵.
• «کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟». وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد. ۱۵ اسفند ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
• کولایی، الهه (۱۳۸۶). «پدیده پوتینیسم در روسیه». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «منتقدان سرشناس پوتین که سر به نیست شدند». وب‌سایت یورو نیوز. ۲۸ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۰ مرداد ۱۴۰۵.
• «نگاهی به روابط پر تلاطم پوتین با پنج رئیس جمهور آمریکا + تصاویر». وب‌سایت آفتاب. ۲۶ خرداد ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.
• «۱۰ مخالف مشهور پوتین را بشناسید/ چه بلایی سرشان آمد؟». وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد. ۲ شهریور ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۰ مرداد ۱۴۰۵.
• «Biography». Vladimir Putin. دریافت‌شده در ۵ اوت ۲۰۲۶.
• «Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine». bbc. ۱۷ مارس ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶.
• «Vladimir Putin». themoscowtimes. مارس ۲۲, ۲۰۰۰. دریافت‌شده در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶.
• «Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine». bbc. ۱۷ مارس ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۵ اوت ۲۰۲۶.
• «Vladimir Putin's televised heroics – in pictures». theguardian. ۱۷ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۶.

«Russians' trust in Putin exceeds 73% — pollster». tass. ۳ جولای ۲۰۲۶. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۶.