ریالدوزی؛ هنر رودوزی در پوشاک سنتی ایرانیان با استفاده از سکههای ریال.
 زنان با سربند ریالدوزیشده |
ریال دوزی، هنر دست زنان عشایر در ایران است که با استفاده از سکههای ریال، انواع پوشاک زنانه را تزیین میکنند. هنر ریالدوزی، شاخهٔ جدیدتری از هنر سنتی و کهن سکهدوزی در پوشاک ایرانی است.
مفهومشناسی
ایرانیان از دوران باستان برای انواع پوشاک خود از آرایههای تزئینی بهره میگرفتند. گاهی زیباسازی پوشاک، با هنر سوزندوزی و با استفاده از نخهای رنگی صورت میگرفته و گاهی از اشیائی همچون سکه برای این منظور استفاده میشد. اشیاء و اجناس مورد استفاده در دوختها نیز به منطقهٔ جغرافیایی و مواد در دسترس افراد بستگی داشته است. در این چارچوب، انواع هنرهای سوزندوزی و سکهدوزی میان ایرانیان مرسوم بوده و در مناطق مختلفی هنوز این هنرها وجود دارد. امروزه، ریالدوزی از انواع رودوزیهای سنتی ایرانی بهشمار میرود که در کنار سایر انواع رودوزی، هنوز محبوب بوده و بر روی لباسهای محلی، بهخصوص زنان عشایر، بهچشم میخورد.[۱] ریالدوزی، شاخهای از هنر سکهدوزی بر روی پارچه است که هم زیبایی آن را دوچندان میکند و هم بر قیمت آن میافزاید. گردشگران ایرانی و خارجی بسیاری در بازدید از مناطق مختلف ایران، از جمله بلوچستان و کردستان، این لباسها را بهعنوان صنایع دستی خریده و برای سوغاتی به عزیزان خود هدیه میدهند.[۲]
پیشینه
ژان شاردن، جهانگرد فرانسوی، در کتاب خود به سکهدوزیهای صورت گرفته بر لباس زنان در دوران صفویه اشاره کرده و آن را نوعی رودوزی و تزئین پوشاک زنان در ایران معرفی کرده است.[۳] کارشناسان معتقدند که اصطلاح ریالدوزی همزمان با تغییر واحد پول ایران به «ریال» به جمع انواع دوختهای ایرانی اضافه شده است.[۴] هرچند، ریالهای امروزی ارزش چندانی ندارند، اما این هنر دستی هنوز هم در مناطقی از ایران، از جمله کردستان، سیستان و بلوچستان و نیز میان عشایر بختیاری طرفداران خود را دارد. لباسهای ریالدوزی شده، امروزه، تنها در جشنها و برخی مراسمهای شاد استفاده شده و دیگر رونق گذشتهٔ خود را از دست دادهاند.[۵]
فرهنگ ریالدوزی
کارشناسان بر این باورند که زنان در گذشته، با دوخت سکهها به حاشیهٔ لباسهای خود، در جمعآوری و نگهداری آنها تلاش میکردهاند. زنان ایرانی، در بیشتر نقاط ایران، مدیریت هزینهٔ خانوار و حسابوکتاب زندگی را بر عهده داشتند، بنابراین با استفاده از ایدههای هنری و خلاقیت در این زمینه، نهتنها به زیباتر کردن لباسها میپرداختند بلکه از اجناسی که به احتمال زیاد دور ریز میشدند در این زمینه استفاده میکردند. هرچند، برای تزئین هر لباس، در حدود ۲۰۰ سکه لازم بود و این به سنگینی لباس منجر میشد، اما زنان این لباسها را امنترین صندوق پسانداز برای خود میدانستند. از دیگر مزایای این دوختها، در دسترس بودن این سکهها بوده تا در موقع نیاز، استفاده شوند. از سوی دیگر، سنگینی این سکهها از چروک شدن لباسها جلوگیری کرده و در زمان وزش باد نیز منجر به تکان نخوردن لباس و حفظ پوشش زنان میشدند.[۶]
موسیقی ریالدوزی
هنر دستی ریالدوزی، به آراستن پوشاک محدود نمیشود، بلکه برخورد آنها به یکدیگر، ضربآهنگ و موسیقی مخصوصی را ایجاد میکند. زنان، بسته به نحوهٔ دوختن سکهها در کنار هم، موسیقیهای متنوعی را ایجاد میکردند. آنها، به این مهارت دست یافته بودند که با چه روش دوخت و چه فاصلهای میتوان سکهها را در کنار یکدیگر قرار داد تا آهنگ بهتری را بسازند. نوای این آهنگ، خبر از حضور زنان میداد و در آن زمان، مردان، به حرمت حضور زنان، مسیر را خالی کرده و راه را برای رفتوآمد آنها باز میکردند. از سوی دیگر، از آنجاییکه زندگی مردمان عشایر همواره در خطر حملهٔ جانوران موذی قرار داشته، صدای ایجاد شده توسط این سکهها، سادهترین و خلاقانهترین روش برای دور کردن جانوران از محیط زیست انسانها بوده است.[۷]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ ایلبیگی، «ریالدوزی، هنر زنان عشایر و کاربردهای غیر ریالی آن»، وبسایت مجلۀ فرهنگی وبلایت.
- ↑ «سکهدوزی روی لباس»، وبسایت اسرین کالا.
- ↑ «سکهدوزی»، وبسایت مجلۀ دیپیا.
- ↑ ایلبیگی، «ریالدوزی، هنر زنان عشایر و کاربردهای غیر ریالی آن»، وبسایت مجلۀ فرهنگی وبلایت.
- ↑ قاسمی، «ریالدوزی»، وبسایت ای گیفت لند.
- ↑ ایلبیگی، «ریالدوزی، هنر زنان عشایر و کاربردهای غیر ریالی آن»، وبسایت مجلۀ فرهنگی وبلایت.
- ↑ ایلبیگی، «ریالدوزی، هنر زنان عشایر و کاربردهای غیر ریالی آن»، وبسایت مجلۀ فرهنگی وبلایت.
منابع
- ایلبیگی، سعید، «ریالدوزی، هنر زنان عشایر و کاربردهای غیر ریالی آن»، وبسایت مجلهٔ فرهنگی وبلایت، تاریخ بارگذاری: ۴ خرداد ۱۳۹۹ش.
- «سکهدوزی روی لباس»، وبسایت اسرین کالا، تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۲ش.
- «سکهدوزی»، وبسایت مجلهٔ دیپیا، تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۲ش.
- قاسمی، منصوره، «ریالدوزی»، وبسایت ای گیفت لند، تاریخ بارگذاری: ۲ تیر ۱۳۹۷ش.