شهدای اغتشاشات دی 1404؛ نیروهای مدافع امنیت و شهروندان بیگناهی که در جریان ناآرامیها و اقدامات خشونتآمیز گروههای مسلح در دیماه ۱۴۰۴ش در ایران جان خود را از دست دادند.
شهدای اغتشاشات دی ۱۴۰۴ به مجموعه افرادی اطلاق میشود که در جریان ناآرامیهای دیماه ۱۴۰۴ش در ایران جان خود را از دست دادند. این رویداد که از سوی مقامات جمهوری اسلامی ایران بهعنوان فتنه دی و کودتای برنامهریزیشده توصیف شد، منجر به کشتهشدن شماری از شهروندان، از جمله نیروهای مدافع امنیت، رهگذران بیگناه و افرادی که فریبخورده اغتشاشگران تلقی میشدند، گردید.
پیشینه و زمینه وقوع اغتشاشات
در دیماه ۱۴۰۴، تجمعاتی در برخی شهرهای ایران در واکنش به مسائل اقتصادی و معیشتی شکل گرفت. بر اساس گزارشهای رسمی، این تجمعات با مداخله گروهها و افراد مسلح به خشونت کشیده شد. به گفته مقامات جمهوری اسلامی، دستگاههای اطلاعاتی و جاسوسی آمریکا و رژیم صهیونیستی با همکاری برخی کشورهای دیگر، از مدتها قبل اقدام به جذب و آموزش عناصر مسلح کرده و با ارائه سلاح و امکانات، آنها را برای خرابکاری و حمله به مراکز نظامی و دولتی به داخل کشور اعزام نمودند. این عناصر در نیمه دیماه با بهرهگیری از خشم معترضان، وارد میدان شده و با خشونت گسترده، اقدام به تخریب اموال عمومی، آتشسوزی و تیراندازی کردند. نیروهای انتظامی، بسیج، سپاه و جمعی از مردم در مقابل این اقدامات ایستادگی کرده و نهایتاً اغتشاشات پس از حدود دو هفته فروکش نمود.
دستهبندی جانباختگان
رهبر جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی ۲۷ دیماه ۱۴۰۴، جانباختگان حوادث دی را به سه دسته تقسیم کردند:
مدافعان امنیت
این دسته شامل نیروهای انتظامی، بسیج، سپاه و افرادی از مردم عادی بود که در مقابله با اغتشاشگران و حفظ نظم و امنیت عمومی جان خود را از دست دادند. در بیانات رهبری، از این گروه بهعنوان «شهیدان برتر امنیت و آرامش جامعه» یاد شده است.
رهگذران بیگناه
دسته دوم شامل شهروندانی بود که هیچ نقشی در ناآرامیها نداشته و صرفاً در مسیر حوادث قرار گرفته و قربانی خشونت اغتشاشگران مسلح شدند. در روایت رسمی، این افراد نیز شهید محسوب شده و خون آنها ناحق ریخته شده تلقی گردید. از مشهورترین این قربانیان، **ملینا اسدی**، دختر سهساله کرمانشاهی بود که در شامگاه ۱۸ دی همراه با پدرش برای خرید از منزل خارج شد و در مسیر بازگشت بر اثر اصابت گلوله از سوی افراد مسلح جان باخت.
فریبخوردگان
دسته سوم افرادی بودند که بدون آگاهی از ماهیت برنامهریزیشده اغتشاشات، تحت تأثیر تبلیغات یا عصبانیت لحظهای با فتنهگران همراه شدند و در جریان درگیریها جان باختند. رهبری با اشاره به اینکه این افراد نیز «از ما و فرزندان ما هستند»، برای آنها طلب رحمت و مغفرت کردند و از دریافت نامههایی با ابراز پشیمانی از سوی برخی از این افراد خبر دادند.
نمادهای شهادت
در میان قربانیان غیرنظامی، نام **ملینا اسدی** بهعنوان نماد مظلومیت کودکان در اغتشاشات دی برجسته شد. این کودک سهساله که در ۲۷ مرداد ۱۴۰۱ در کرمانشاه متولد شده بود، در شامگاه ۱۸ دی بههمراه پدر و مادربزرگش برای تهیه شیرخشک و دارو از منزل خارج شد. در مسیر بازگشت و در حالی که خانواده قصد دوری از محل درگیریها را داشتند، گلولهای از سوی افراد مسلح به سر او اصابت کرد و منجر به شهادتش گردید. پدر ملینا در مصاحبهای تأکید کرد که دخترش در آغوش او به شهادت رسید و او خواستار تقاص خون فرزندش شد. مادر ملینا نیز ضمن جدایی خط معترضان از اغتشاشگران، شهادت دخترش را سند مظلومیت وطن خود دانست.
واکنش مقامات و نهادها
رهبر جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی ۲۷ دیماه با اشاره به کشتهشدن کودکان بیگناه از جمله ملینا اسدی، این رخدادها را بخشی از فتنه آمریکایی و نتیجه اقدامات خشونتآمیز اغتشاشگران توصیف کردند. ایشان با مقایسه رفتار اغتشاشگران با اقدامات داعش از حیث خشونت و مثلهسازی، خواستار برخورد قاطع با عاملان داخلی و خارجی این حوادث شدند.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، در گفتوگوی تلفنی با پدر ملینا، داغ فرزند را سنگین توصیف کرده و اعلام نمود که همه مردم ایران داغدار این کودک هستند. نماینده ولیفقیه در کرمانشاه نیز با حضور در منزل ملینا، او را «جگرگوشه ایران» نامید. مدیرکل تبلیغات اسلامی کرمانشاه نیز شهادت ملینا را عامل تأثر همه مردم ایران دانست.
راهپیماییها و مراسمها
پس از فروکش کردن اغتشاشات، دو راهپیمایی گسترده در ۲۲ دی و ۲۲ بهمن در سراسر کشور برگزار شد که رهبری آنها را از «آیات الهی» و نشانه زنده بودن ملت ایران توصیف کردند. در این راهپیماییها، تصاویر شهدا بهویژه ملینا اسدی توسط مردم حمل میشد و شرکتکنندگان با خانوادههای داغدار ابراز همدردی میکردند.
مراسم تشییع پیکر ملینا اسدی در ۲۱ دی با حضور گسترده مردم، مسئولان استانی، فرماندهان نظامی و خانوادههای شهدا در کرمانشاه برگزار شد. در این مراسم، مقامات محلی از ملینا بهعنوان قربانی تروریسم خیابانی یاد کردند و خواستار برخورد قاطع با عاملان جنایت شدند.
ثبت و گرامیداشت یاد شهدا
لباسهای ملینا اسدی توسط خانوادهاش به موزه دفاع مقدس کرمانشاه اهدا گردید. حسن روحالامین، طراح و گرافیست شناختهشده، اثری هنری با موضوع این شهیده خلق کرد که با هدف گرامیداشت یاد او و بازتاب مظلومیت و معصومیتش منتشر شد.
بازتابهای رسانهای
خبرگزاریهای داخلی از جمله تسنیم در گزارشی با عنوان «رد خون ملینا»، این کودک را شهید مظلوم ناامنیهای ناشی از اغتشاشات معرفی کرده و از وی بهعنوان نماد جنایت اغتشاشگران مسلح یاد نمودند. در این گزارشها، نیروهای امنیتی و انتظامی بهعنوان مدافعان نظم و جان مردم معرفی شده و تأکید گردید که اغتشاشگران مسئول مستقیم ناامنیها و قربانیشدن افراد بیگناه هستند.
در مقابل، برخی نهادهای حقوق بشری و رسانههای مستقل روایت رسمی را به چالش کشیده و گزارشهایی از فشار بر خانواده قربانیان برای تأیید این روایت منتشر کردند. در فضای مجازی نیز دو قطبی گستردهای شکل گرفت؛ گروهی جمهوری اسلامی را مسئول مرگ قربانیان دانسته و گروهی دیگر اغتشاشگران را محکوم و خواستار مجازات آنها شدند.
تحلیل و پیامدها
رهبر جمهوری اسلامی ایران در تحلیل این حوادث، ماهیت اغتشاشات را نه یک حرکت اعتراضی صرف، بلکه «کودتای برنامهریزیشده» با مشارکت دستگاههای اطلاعاتی آمریکا، رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای دیگر توصیف کردند. به گفته ایشان، هدف اصلی این اقدامات متزلزل کردن پایههای نظام جمهوری اسلامی بود که با ایستادگی نیروهای امنیتی و مردمی ناکام ماند.
در بیانات رهبری، بر ضرورت «تبیین ماهیت و ابعاد فتنه دیماه از زبان اهل فکر و تحلیل» تأکید شد و دستگاههای قضایی و امنیتی موظف به تعقیب و مجازات سران اصلی اغتشاشگران گردیدند. همچنین بر لزوم حفظ آمادگی، هوشیاری و اتحاد ملی برای مقابله با نقشههای بعدی دشمن تأکید گردید.
از منظر اقتصادی، رهبری خواستار فعالیت مضاعف دولتمردان برای حل مشکلات، مهار تورم و حفظ ارزش پول ملی شدند و تأکید کردند که مردم باید با آرامش و اعتماد به نفس به کار و زندگی خود ادامه دهند.