حجاب در دیدگاه عبدالله جوادی آملی

عبدالله جوادی آملی؛ فقیه، فیلسوف و مفسر قرآن از مراجع تقلید شیعه و ایرانی.

حجاب در اندیشه عبدالله جوادی آملی؛ دیدگاه عبدالله جوادی آملی درمورد پوشش زنان مسلمان.

عبدالله جوادی آملی حجاب را حکم الهی، حق‌الله و نشانه کرامت زن می‌داند. به باور او، حجاب پوششی بیرونی و عفاف حالتی درونی است. حدود پوشش زنان در اسلام ثابت است و عرف در آن نقشی ندارد. رعایت حجاب سه بُعد فقهی، اخلاقی و امنیتی دارد و بی‌حجابی ابزار شیطان برای گمراهی انسان است. او بر لزوم آموزش دینی، تقویت غیرت، تسهیل ازدواج و اجرای قانون برای ترویج حجاب در جامعه تأکید می‌کند.

معرفی

عبدالله جوادی آملی (۱۳۱۲ش) فیلسوف، مفسر قرآن، فقیه و مرجع تقلید است. او آثار متعددی در حوزه‌های فقه، تفسیر قرآن، فلسفه و حدیث به رشتهٔ تحریر درآورده است. جوادی آملی برای تبلیغ دین اسلام و احکام الهی به کشورهای آمریکایی و اروپایی متعددی مسافرت کرده است. وی در سال ۲۰۰۰م، در نشست هزارهٔ ادیان در نیویورک، پیام سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران را قرائت کرد.

مفهوم‌شناسی

به عقیدهٔ جوادی آملی حجاب و پوشش امری طبیعی است که مانع دیده‌شدن بدن یا برخورد فیزیکی می‌شود و عفاف امری فراطبیعی و فضیلتی درونی است که در مقابل خواهش‌ها و امیال نفسانی مانع ایجاد می‌کند. انسان عفیف بی‌حجابی یا بدحجابی را نمی‌پذیرد.

حدود پوشش واجب زنان مسلمان

جوادی آملی معتقد است در دین اسلام برای زنان و مردان دو نوع پوشش یا «سَتْر» وجود دارد؛ سَتْر نَفسی و پوشش در برابر دیگران. سَتْر نَفسی مربوط به نماز است؛ مردها باید اندام‌های جنسی خود و زنان باید تمام بدن خود غیر از صورت و مچ دو دست را هنگام نماز بپوشانند و تفاوتی ندارد که کسی آنها را می‌بیند یا خیر. حکم پوشش زنان مسلمان در برابر دیگران در آیهٔ ۳۱ سورهٔ نور مطرح شده است. بر این اساس، زن‌ها باید در برابر دیگران تمام بدن خود، غیر از گردی صورت و مچ و انگشتان دو دست را بپوشانند. از نظر جوادی آملی، حدود پوشش شرعی برای همهٔ زنان مسلمان در هر زمان و مکانی یکسان است و عُرف محل سکونت یا اشتغال اثری در آن ندارد و فقط در مواقع ضروری مثل نیاز پزشکی می‌توان استثنا در نظر گرفت.

وجوب رعایت حجاب در اسلام

جوادی آملی اعتقاد دارد، آفریننده و مالک حقیقی انسان و جهان، قوانین و بایدها و نبایدهایی را برای زندگی وضع کرده است. پوشاندن موی سر و رعایت حجاب، فرمان خداوند در قرآن است و افرادی که به‌سبب ناآگاهی یا عامدانه حجاب را رعایت نمی‌کنند، با امر الهی مخالفت کرده‌اند. وی معتقد است «هیچ اجباری در دین نیست» به‌معنای اختیاری بودن حجاب در جامعهٔ اسلامی نیست؛ زیرا این امر موجب اباحی‌گری و ترویج فساد می‌شود. انسان در پذیرفتن دین صاحب‌اختیار و اراده است؛ ولی پس از آن، ملزم به رعایت احکام شرع و دستورات دین است. به‌عقیده وی، بی‌حجابی عمدی گناهی بزرگ است و اگر پس از تذکر شفاهی و نهی از منکر نیز فرد پوشش خود را اصلاح نکرد، حکومت اسلامی می‌تواند بر اساس قوانین اقدام کند.

فلسفه حجاب در قرآن

جوادی آملی در این کتاب، زنان را تجسم حرمت و عفاف جامعه می‌داند.

جوادی آملی، فلسفه حجاب را براساس فرهنگ قرآنی تبیین نموده و معتقد است حجاب به‌معنای ارزش قائل شدن و حفظ احترام زنان مسلمان و ممانعت از نگاه جنسیتی به آنها است. وی حجاب را نشانهٔ عظمت زنان و یکی از راه‌های پیمودن درجات کمال انسانی قلمداد می‌کند. وی معتقد است، در دین اسلام حیثیت و حرمت زن امانت و حقّ خداوند است و برای حفظ این حقّ الهی، زنان موظف به پوشاندن بدن خود در برابر نامحرم هستند. به اعتقاد وی، خداوند سرمایهٔ محبت و رأفت را در وجود زنان قرار داده است تا آنها احساسات و عواطف انسانی را در خانواده و جامعه گسترش دهند. برای اینکه زنان بتوانند نقش خود را به‌خوبی در جامعه ایفا کنند و از نگاه‌های شهوانی و جنسیتی به آنها جلوگیری شود، خداوند حجاب را به‌عنوان «حق‌الله» وظیفهٔ زنان قرار داد و مخالفت خانواده، همسر و جامعه با حجاب نباید مانعی برای رعایت این حقّ و امانت الهی ایجاد کند. به عقیدهٔ جوادی آملی، انسان عفیف حریم خود را امانت الهی دانسته و از آن محافظت می‌کند و امیال و خواسته‌های شخصی خود را بر فرمان الهی ترجیح نمی‌دهد.

ابعاد سه‌گانه رعایت حجاب در قرآن

جوادی آملی معتقد است وجوب حجاب در قرآن دارای ابعاد سه‌گانه است؛ حُکم فقهی، حکم اخلاقی، حکم امنیتی. به‌زعم وی، این احکام سه‌گانه دائمی هستند و حتی درصورتی که امنیت کامل در جامعه برقرار باشد، به‌سبب رعایت حُکم فقهی و اخلاقی، رعایت حجاب واجب است.

لباس و پوشش نیاز فطری انسان

به‌عقیدهٔ جوادی آملی، براساس آیات قرآن استفاده از لباس و خودداری از عریانی، نیاز ذاتی بشر است و انسان از همان ابتدای خلقت و پس از آنکه تحت تأثیر حیلهٔ شیطان و استفاده از میوهٔ ممنوعه عریان شد، تلاش کرد با هرچه در دسترس دارد، بدن و اندام‌های جنسی خود را بپوشاند.

بی‌حجابی ابزار شیطان برای گمراهی انسان

جوادی آملی معتقد است، با تدبّر در قرآن مشخص می‌شود شیطان دشمنی عمیقی با انسان‌ها دارد و هدف اصلی او گمراهی بشر و دور کردن او از رضایت و خشنودی خداوند است. اولین اقدام شیطان برای رسیدن به این هدف، وسوسه کردن انسان برای نافرمانی از خدا و بی‌حجاب کردن آنها است. شیطان از طریق بیان دلایل دروغین و قسم خوردن، در افکار انسان نفوذ و او را به‌سمتی سوق می‌دهد تا قوانین و فرمان‌های الهی را نادیده بگیرد.

نقش حجاب در رشد و تعالی شخصیت زنان

به‌عقیدهٔ جوادی آملی، رعایت حجاب در تکامل شخصیت زنان نقش مهمی دارد و هر عاملی که موجب کمال انسان باشد، حقّ الهی است. به‌زعم وی، هر کس از حقّ الهی بهره‌مند شود و در حفظ آن تلاش کند، به مقام قُرب و رضایت خداوند نزدیک‌تر می‌شود.

روش ترویج حجاب و عفاف در جامعه

عدالله جوادی آملی معتقد است عفاف و حجاب فضیلت جامعهٔ اسلامی است و باید برای نهادینه‌سازی آن برنامه‌ریزی شود.

تقویت معارف و اعتقادات دینی

آموزش و تقویت معارف و اعتقادات دینی در خانواده و جامعه از مهم‌ترین عوامل اشاعهٔ فرهنگ حجاب و عفاف در اندیشه جوادی آملی قلمداد می‌شود. گسترش فرهنگ دینی موجب تربیت انسان‌هایی باکرامت می‌شود. براساس آموزه‌های قرآن و سخنان پیامبر و امامان، انسان‌ها بیهوده خلق نشده‌اند و مرگ پُلی است که آنها را به حیات ابدی می‌رساند و شیوهٔ زندگی دنیوی، کیفیت زندگی جاودانهٔ انسان را تعیین می‌کند. فهم این موضوع و تقویت اعتقادات دینی در فرد و جامعه، رعایت حجاب را در پی خواهد داشت.

پیوند حجاب و غیرت

جوادی آملی حجاب و عفاف زنان و مردان جامعه را با ویژگی غیرت مرتبط می‌داند. به عقیدهٔ وی، غیرت شامل خودشناسی، دیگران را به حریم خود راه ندادن و خودداری از ورود به حریم دیگران است. اگر انسان هویت و حریم خود را بشناسد، در سایهٔ حجاب و عفاف از آن محافظت می‌کند.

روش‌های برخورد با پدیدهٔ بی‌حجابی

جوادی آملی حجاب را حکمی واجب و برخورد صحیح با بی‌حجابی را ضروری می‌داند.

امربه‌معروف و نهی از منکر

عدالله جوادی آملی امر به معروف و نهی از منکر را یکی از ابزارهای دینی برای مقابله با بدحجابی قلمداد می‌کند. به عقیدهٔ وی، امر به معروف با سخنرانی، تبلیغ و ارشاد تفاوت دارد و با رعایت شرایط و قواعد بر همهٔ مسلمانان واجب است. نارضایتی قلبی، نگاه غضب‌آلود و تذکر زبانی در برابر گناه و گناهکار وظیفهٔ همهٔ مردم است. گام اول در مواجهه با فرد بی‌حجاب، نگاه ناراضی و عبوسانه به وی و مرحلهٔ بعدی تذکر شفاهی است. فرد بی‌حجاب و افرادی که نسبت به عملکرد او بی‌تفاوت هستند، همگی مرتکب گناه می‌شوند.

فراهم نمودن شرایط ازدواج

جوادی آملی عقیده دارد یکی از راه‌های گسترش فرهنگ عفاف و جلوگیری از گسترش فساد در جامعه، اهمیت‌دادن به ازدواج جوانان و فراهم کردن شرایط آن است. به عقیدهٔ وی، فشار و اجبار به رعایت حجاب موجب می‌شود فرد در ظاهر پوشش خود را اصلاح کند؛ اما برای جلوگیری از اشاعهٔ فساد لازم است کارهای مهم‌تری، ازجمله ترویج فرهنگ ازدواج صورت بگیرد.

الزام قانونی حجاب در جامعهٔ اسلامی

به عقیدهٔ جوادی آملی، چون حجاب جزو قوانین کشور است، پس حکمی حکومتی است که رعایت آن برای مسلمان و غیرمسلمان الزام‌آور است.

پانویس

منابع

• قرآن مجید
• «انسان عفیف حیثیت خود را امانت خدا می‌داند»، خبرگزاری اسراء، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۳۹۵ش.
• «آیت‌الله جوادی آملی: بی‌حجاب و فرد بی‌تفاوت به بدحجابی هر دو گناهکار هستند/ دشمن نباید در مسلمانان چیزی به جز صلابت احساس کند»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «آیت‌الله جوادی آملی: فردی که مرز خود را شناخت نه وارد حریم دیگری می‌شود و نه دیگری را به حریم خود راه می‌دهد»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «آیت‌الله العظمی جوادی آملی: مسئله حجاب و عفاف با فشار سرنیزه حل نمی‌شود»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ تیر ۱۴۰۱ش.
• «بیماری‌های اخلاقی و اجتماعی با درس «حجاب» و «عفّت» قابل درمان است»، خبرگزاری اسراء، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۰ش.
• «پوشش و حجاب (فتاوای ۱۷مرجع)»، آیت‌الله جوادی آملی، پورتال انهار، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۲ش.
• جوادی آملی، عبدالله، زن در آینه جلال و جمال، قم، اسراء، ۱۳۷۵ش.
• «حجاب از دید آیت‌الله جوادی آملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ اسفند ۱۳۹۱ش.
• «حجاب زن، حق الهی است»، وب‌سایت جامعهٔ الزهرا، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «حجاب، فرمان خدا/ آیت‌الله جوادی آملی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «حجاب قانونی از نگاه آیت‌آلله جوادی آملی/ الزام حجاب در حکومت دینی حتی برای غیر مسلمانان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۱ش.
• «درس تفسیر آیت‌الله جوادی آملی»، وب‌سایت کتاب‌خانه فقاهت، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۲ش.
• دهقان سیمکانی، رحیم، «دوگانگی ارزش-ادب در مسئلهٔ پوشش زن؛ سنجشی واقع‌گرایانه»، فصلنامه علمی-پژوهشی زن و جامعه، سال نهم، شمارهٔ سوم، پاییز ۱۳۹۷ش.
• «زندگینامه آیت الله العظمی جوادی آملی حفظه الله»، وب‌سایت بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسراء، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۳ش.
• «عفاف و حجاب را به‌عنوان بهترین فضیلت جامعه حفظ کنیم»، بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسراء، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۳۹۵ش.
• فتاحی‌زاده، فتحیه و حبیبی، فاطمه، «آراء تفسیری آیت‌الله جوادی آملی در موضوع عفاف با رویکرد تحلیل محتوا»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، سال بیست و سوم، شمارهٔ دوم (پیاپی۱۱۴)، پاییز ۱۳۹۶ش.
• « «لااکراه فی‌الدین» به‌معنی بی‌حجابی و بی‌حیایی نیست/ آیت‌الله جوادی آملی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید:۱ بهمن ۱۴۰۲ش.