جشنواره فیلم فجر

نشانه جشنواره فیلم فجر اثر ابراهیم حقیقی

جشنواره فیلم فجر؛ جشنواره سالانه رقابت‌های سینمایی در جمهوری اسلامی ایران از ۱۲ تا ۲۲ بهمن.

جشنواره فیلم فجر یک رویداد سینمایی در ایران است که از سال ۱۳۶۱ش هر سال همزمان با سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی برگزار می‌شود و امروز به‌عنوان معتبرترین و مهم‌ترین جشنواره سینمایی ایران شناخته می‌شود. این جشنواره که با حمایت بنیاد سینمایی فارابی و زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مدیریت می‌شود، در ۴۴ دوره، مسیر تحول پیچیده‌ای را از دوران تثبیت و اوج‌گیری بین‌المللی تا عصر قدرت رسانه‌ها و تغییر نسل فیلم‌سازان سپری کرده است. بخش سینمای ایران در جشنواره فیلم فجر شامل سودای سیمرغ، نگاه نو، مستند، هنر و تجربه و انیمیشن است. بخش سینمای جهان در این جشنواره شامل سینمای سعادت، جلوه‌گاه شرق، جام جهان‌نما، نگاه نو بین‌الملل، زیتون‌های زخمی، مرور آثار، بازار فیلم و دارالفنون است. نماد جشنواره، سیمرغ بلورین است که توسط ابراهیم حقیقی در ۱۳۶۷ش طراحی شده و جوایز آن در بخش‌های ملی و بین‌المللی اهدا می‌شود. بسیاری از فعالان فرهنگی، این رویداد را ویترین سینمای ایران، میراث فرهنگی و محل تبادل اطلاعاتی می‌دانند که در پویایی جامعه نقش مؤثر دارد. چهل‌وچهارمین دوره جشنواره در ۱۴۰۴ش تحت تأثیر ناآرامی‌های دی‌ماه به یکی از چالش‌برانگیزترین ادوار خود تبدیل شد.

پیشینه و سیر تحول تاریخی

پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، جشنوارهٔ جهانی فیلم تهران، بین سال‌های ۱۳۵۱ش تا ۱۳۵۶ش تحت حمایت دفتر مخصوص فرح پهلوی با نماد بز کوهی بالدار هخامنشی برگزار می‌شد که به‌دلیل محدودیت‌های کمی و کیفی در تولیدات داخلی، جوایز اصلی آن همواره میان چند نام خاص محدود می‌ماند. جشنواره فیلم فجر یک رویداد سینمایی در ایران است که از ۱۳۶۱ش برگزار شده است. این جشنواره با پشتیبانی بنیاد سینمایی فارابی و زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مدیریت می‌شود. تاکنون ۴۴ دوره از این رویداد برگزار شده که آخرین آن در بهمن ۱۴۰۴ش بود و امروز از آن به‌عنوان معتبرترین جشنوارهٔ سینمایی ایران یاد می‌شود.

• دوره تکوین و تثبیت (۱۳۶۱–۱۳۶۳ش): جشنواره در اوایل دهه ۱۳۶۰ش با هدف بازتعریف هویت سینمای پساانقلابی و همسوسازی هنر با ارزش‌های جدید شکل گرفت. دوره‌های نخست، با وجود محدودیت منابع، زمینه‌ساز ظهور چهره‌های شاخص و ایجاد رابطه میان دولت و هنرمندان شد.
• دوره شکل‌گیری هویت و سینمای رسمی (۱۳۶۴–۱۳۷۲ش): جشنواره از حالتی نمادین به رقابتی حرفه‌ای تبدیل شد و با تأکید بر محتوای اجتماعی، به مرجع تعریف سینمای رسمی بدل گشت. نسل جدید فیلم‌سازان ظهور کردند و آیین‌نامه‌های حرفه‌ای این رویداد را در تقویم فرهنگی کشور تثبیت نمود.
• دوره اوج‌گیری و درخشش بین‌المللی (۱۳۷۳–۱۳۸۴ش): این دوران با تنوع موضوعی، جسارت در بیان دغدغه‌های انسانی و موفقیت آثار ایرانی در محافل جهانی همراه بود. اعتبار جشنواره نزد مخاطبان داخلی و منتقدان بین‌المللی به اوج رسید، هرچند چالش بر سر معیارهای داوری همچنان باقی ماند.
• دوره چالش‌ها و تضادهای میانی (۱۳۸۵–۱۳۹۵ش): رشد تولیدات و افزایش تعداد فیلم‌ها، فضایی رقابتی و حساس ایجاد کرد. تقابل فیلم‌های جسورانه با جریان‌های سنتی، بازتاب فشارهای سیاسی-اجتماعی بود. این تنش‌ها به پختگی فرایند داوری و مدیریت جشنواره انجامید.
• دوره تغییر نسل و قدرت رسانه (۱۳۹۵–۱۴۰۴ش): تغییر نسل فیلم‌سازان و نفوذ شبکه‌های اجتماعی، جشنواره را به عرصه‌ای برای بازتاب مسائل روز جامعه بدل کرد. نسل جدید با نگاهی نو، این رویداد را از سالن‌ها به بطن جامعه کشاند و جشنواره به تعاملی پیچیده میان نوآوری هنری، مطالبه‌گری رسانه‌ای و بازخورد مخاطب تبدیل شد.

اهمیت و جایگاه

از نگاه صاحب‌نظران حوزهٔ فرهنگی، جشنواره فیلم فجر فراتر از یک رویداد سینمایی عمل کرده و به بخشی از فرهنگ و زندگی اجتماعی ایرانیان تبدیل شده است. به باور آنان، این رویداد با جذب مخاطبان گسترده و پوشش رسانه‌ای فراگیر، نقشی کلیدی در شکل‌دهی به گفتمان‌های فرهنگی و هنری ایفا می‌کند؛ زیرا فیلم‌های راه‌یافته به جشنواره بیشتر بازتاب‌دهندهٔ دغدغه‌های روز جامعه بوده و از مسائل اقتصادی و اجتماعی گرفته تا مباحث هویتی و فردی را دربر می‌گیرد.

تحلیلگران معتقدند این رویداد با معرفی آثار برجسته و توجه به تجربه‌های نوآورانه، زمینهٔ رشد فیلم‌سازان جوان و ارتقای استانداردهای سینمایی را فراهم می‌کند. به اعتقاد آنان، همین کار جشنوارهٔ فجر را از یک رقابت داخلی به یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی کشور و مرجعی در سینمای معاصر تبدیل کرده است.

در بیان بسیاری از فعالان حوزهٔ فرهنگی، این جشنواره مهم‌ترین و معتبرترین رویداد سینمایی کشور، بخشی از میراث فرهنگی ایران، ویترین یک‌سالهٔ سینمای ایران، آیین ملی، آیین سینمادوستان ایران، نمایشگر سینمای ملی، حافظهٔ جمعی فرهنگی، مهم‌ترین اتفاق فرهنگی کشور بعد از ادبیات، مکانی برای دیده‌شدن سینماگران و محل تبادل اطلاعات که در پویایی جامعه نقش مؤثر دارد، توصیف شده است.

مبانی فرهنگی جشنواره فیلم فجر

پژوهشگران معتقدند که تفاوت ماهوی جشنوارهٔ فیلم فجر با سینمای غرب، در تقابل میان عقلانیت ابزاری و عرفی با ارزش‌های تمدنی و الهی ریشه دارد؛ در حالی که سینمای غرب بر پایهٔ اهداف مادی، منطق تجاری و القای قرائت‌های ایدئولوژیکِ منقطع از حیات معنوی حرکت می‌کند، جشنوارهٔ فیلم فجر بر مبنای احیای نگرش خلیفةالهی و اهداف تمدن‌ساز انقلاب اسلامی بنیان نهاده شده است. این رویداد در آیین‌نامه‌های خود، رسالت سینمای ایران را تجلی فرهنگ ایرانی-اسلامی با تأکید بر ارزش‌های اخلاقی، انسانی و انقلابی تعریف می‌کند که هدف نهایی آن، ایجاد یک جریان‌سازی معنوی در سطوح ملی و بین‌المللی و حمایت از سینمای اخلاق‌مدار و امیدآفرین بر پایه هویت ملی و دینی است. از نگاه بنیانگذاران، جشنواره فجر تلاشی برای عبور از نگاه سکولار به هنر و دستیابی به سینمایی تراز و جریان‌ساز است که برخلاف مدل‌های غربی، انسجام اجتماعی، همدلی بین ادیان و هم‌زیستی مبتنی بر محبت را ترویج می‌دهد.

شیوهٔ برگزاری

فراخوان سی‌وپنجمین جشنواره فیلم فجر

جشنواره فیلم فجر هر سال از ۱۲ تا ۲۲ بهمن، سالروز پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در تهران برگزار می‌شود. فرایند اجرایی این جشنواره با تأسی از الگوهای معتبر جهانی، ابتدا با انتشار فراخوان رسمی آغاز شده و سپس آثار ارسالی توسط هیئت انتخاب بازبینی و برگزیده می‌شوند. در مرحلهٔ بعد، فیلم‌های راه‌یافته به بخش مسابقه در طول روزهای جشنواره به نمایش درمی‌آیند و در نهایت، با بررسی تخصصی و اعلام برندگان توسط هیئت داوران، این رقابت سینمایی به سرانجام می‌رسد.

بخش‌های جشنواره

بخش کلی	نام بخش	جزئیات و ویژگی‌ها	جوایز
سینمای ایران	سودای سیمرغ (مسابقه سینمای ایران)	مهم‌ترین بخش جشنواره برای فیلم‌های بلند سینمای ایران	سیمرغ بلورین در رشته‌های مختلف
	نگاه نو (فیلم‌های اول)	ویژه فیلم‌سازانی که نخستین تجربه بلند خود را ارائه می‌دهند	سیمرغ بلورین و جوایز دیگر
	بخش آثار مستند سینمایی	شامل بهترین مستندهای بلند سینمای ایران	سیمرغ بلورین بهترین فیلم مستند
	هنر و تجربه (تجربه اول)	ویژه فیلم‌های تجربی و غیرمتعارف	جوایز ویژه
	انیمیشن	از دوره سی‌وچهارم (۱۳۹۴ش) به بخش‌های جشنواره اضافه شده است	سیمرغ بلورین بهترین پویانمایی
سینمای جهان	سینمای سعادت (مسابقه بین‌الملل)	رقابت ۱۵–۱۶ اثر شامل فیلم‌های خارجی و ایرانی؛ با اولویت آثار با مضامین عدالت‌خواهی، کرامت انسانی و رد خشونت	سیمرغ زرین بهترین فیلم، سیمرغ سیمین بهترین کارگردانی، فیلمنامه، بازیگران، جایزه ویژه هیئت داوران و جایزه بهترین دستاورد هنری
	جلوه‌گاه شرق (Eastern Vista)	رقابت ۱۲–۱۵ اثر از کشورهای آسیایی و اسلامی؛ با هدف ارائه چشم‌اندازهای تازه از شرق	سیمرغ بلورین بهترین فیلم، جایزه بهترین دستاورد هنری، جایزه ویژه هیئت داوران
	جام جهان‌نما (جشنواره جشنواره‌ها)	نمایش ۵–۱۹ اثر برگزیده از فستیوال‌های معتبر جهانی	تندیس و جایزه نقدی به بهترین فیلم (گاهی رقابتی)
	نگاه نو (Future Frame)	ویژه فیلم‌های اول و دوم کارگردانان از سراسر جهان؛ با هدف حمایت از استعدادهای نوظهور	سیمرغ بلورین بهترین فیلم، جایزه ویژه هیئت داوران
	زیتون‌های زخمی (Broken Olive Branch)	ویژه فیلم‌هایی با موضوع مقاومت، تاب‌آوری، صلح و بحران‌های جهان اسلام؛ شامل آثار سینمایی و مستند	سیمرغ بلورین و جایزه نقدی برای بهترین فیلم
	مرور آثار و نمایش‌های ویژه	شامل مرور سینمای یکی از کشورها، نمایش فیلم‌های کلاسیک مرمت‌شده و آثار برجسته فیلمسازان مطرح جهان	-
	بازار فیلم (IFM)	بیست‌وششمین بازار بین‌المللی فیلم و تلویزیون ایران؛ بستری برای خرید و فروش و تعاملات حرفه‌ای	-
	دارالفنون (Talent Campus)	کارگاه‌های آموزشی فشرده برای دانشجویان سینما از ایران و جهان با راهبری فیلمسازان برجسته	-
	نمایش‌های ویژه و جنبی	شامل بخش‌های مختلف مانند «فانوس خیال» (نمایش‌های نیمه‌شب)، «مستند زیر ذره‌بین» و برنامه‌های ویژه دیگر	-

جشنواره فیلم فجر از نگاه منتقدان

• گسست از واقعیت: فاصله معنادار میان محتوای جشنواره و دغدغه‌های واقعی جامعه و مخاطبان.
• شفافیت و استقلال: نبود شفافیت در معیارهای انتخاب و داوری و اثرپذیری گسترده از نهادهای رسمی.
• ناپایداری راهبردی: تابعیت جشنواره از سلیقه دولت‌ها به‌جای یک استراتژی فرهنگی بلندمدت، که به نوسان مدیریتی و فقدان ثبات در سیاست‌ها انجامیده است.
• اولویت‌های غیرهنری: غلبه ملاحظات غیرهنری بر نوآوری، که منجر به تضعیف نقش جشنواره در کشف استعدادهای جدید و جریان‌سازی شده است.
• انحراف از آرمان‌های انقلاب: ناتوانی در دستیابی به هدف تمدنی و فاصله گرفتن از هویت جشنواره انقلاب اسلامی.
• الگوسازی غربی: تبدیل شدن رویداد به فضایی برای تفاخر و ترویج سبک زندگی مادی و لذت‌گرای غربی که با پیشینه دینی و واقعیت‌های جامعه ناسازگار است.
• ناامیدکنندگی: تمرکز افراطی بر نمایش فساد، خشونت و معضلات اجتماعی به‌جای امیدآفرینی که به ترویج بدبینی در مخاطب می‌انجامد.
• عجز تمدنی: اکتفا به کشف مسائل بدون ارائه راهکارهای هنرمندانه و ناتوانی در آگاه‌سازی مخاطب دربارهٔ تحولات جهانی و نقش‌آفرینی مؤثر در جبهه مقاومت فرهنگی.

نماد جشنواره

نماد جشنوارهٔ فیلم فجر، پرندهٔ اسطوره‌ای سیمرغ است. این نماد با تکیه بر بن‌مایه‌های ادبیات فارسی همچون منطق‌الطیر عطار نیشابوری و شاهنامهٔ ابوالقاسم فردوسی انتخاب شده است تا بازتاب‌دهندهٔ مفاهیمی چون خِرد، تعالی و خودشناسی در هنر هفتم باشد. این نماد را ابراهیم حقیقی در ۱۳۶۷ش طراحی کرد. حقیقی نماد سیمرغ را از قالب حجم‌های فلزی خارج کرد و به‌صورت دوبعدی در دل بلور جای داد؛ زیرا وی معتقد بود سیمرغ یک مفهوم و نور است که تنها در کالبد شفاف بلور معنا می‌یابد. اگرچه در دوره‌هایی تلاش شد این تندیس به‌صورت حجمی تغییر یابد، اما به‌دلیل فاصله گرفتن از اصالت نگارگری ایرانی، دوباره به فرم بلورین بازگشت.

جوایز جشنواره

بخش	ردیف	عنوان جایزه
ملی	۱	بهترین فیلم
	۲	بهترین کارگردانی
	۳	بهترین فیلمنامه
	۴	بهترین بازیگر نقش اول مرد
	۵	بهترین بازیگر نقش اول زن
	۶	بهترین بازیگر نقش مکمل مرد
	۷	بهترین بازیگر نقش مکمل زن
	۸	بهترین فیلم‌برداری
	۹	بهترین تدوین
	۱۰	بهترین موسیقی متن
	۱۱	بهترین چهره‌پردازی
	۱۲	بهترین صدابرداری
	۱۳	بهترین صداگذاری
	۱۴	بهترین طراحی صحنه
	۱۵	بهترین طراحی لباس
	۱۶	بهترین جلوه‌های ویژه میدانی
	۱۷	بهترین جلوه‌های بصری
	۱۸	سیمرغ زرین بهترین فیلم از نگاه ملی
	۱۹	جایزه ویژه هیئت داوران
	۲۰	سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران
جهانی	۱	سیمرغ زرین بهترین فیلم
	۲	سیمرغ سیمین بهترین کارگردانی
	۳	سیمرغ سیمین بهترین فیلمنامه
	۴	سیمرغ سیمین بهترین بازیگر مرد
	۵	سیمرغ سیمین بهترین بازیگر زن
	۶	سیمرغ سیمین بهترین فیلم آسیایی
	۷	سیمرغ سیمین بهترین کارگردانی آسیایی
	۸	سیمرغ سیمین بهترین فیلم کوتاه
	۹	سیمرغ سیمین جایزه ویژه هیئت داوران
	۱۰	جایزه نتپک (NETPAC)
	۱۱	جایزه محمد امین
	۱۲	جایزه بین‌المذاهب

برگزیدگان دوره‌های ۱ تا ۴۴ جشنواره فیلم فجر

دوره	سال	بهترین فیلم (سیمرغ بلورین)	بهترین کارگردانی (نام فیلم)	بهترین فیلم‌نامه	جایزه ویژه/منتخب تماشاگران
۱	۱۳۶۱ش	بدون برنده	--	--	بخش فیلم‌های آماتور
۲	۱۳۶۲ش	بدون برنده	خسرو سینایی برای فیلم هیولای درون	علی‌رضا داوودنژاد و ابراهیم مکی	جایزه ویژه: دیار عاشقان
۳	۱۳۶۳ش	مترسک	یدالله صمدی برای فیلم مردی که زیاد می‌دانست	--	--
۴	۱۳۶۴ش	بدون برنده	کیانوش عیاری برای فیلم تنوره دیو	مجید قاری‌زاده	جایزه ویژه: اولی‌ها و بهار
۵	۱۳۶۵ش	خانه دوست کجاست	داریوش مهرجویی برای فیلم اجاره‌نشین‌ها	مسعود جعفری جوزانی	جایزه ویژه: خانه دوست کجاست
۶	۱۳۶۶ش	بدون برنده	کیانوش عیاری برای فیلم آن‌سوی آتش	انتخاب نشد	جایزه ویژه: پوران درخشنده
۷	۱۳۶۷ش	در مسیر تندباد	محسن مخملباف برای فیلم بای‌سیکل‌ران	محسن مخملباف	جایزه فیلم اول: نارونی
۸	۱۳۶۸ش	مهاجر	داریوش مهرجویی برای فیلم هامون	انتخاب نشد	دیپلم افتخار: هامون
۹	۱۳۶۹ش	آپارتمان شماره ۱۳	واروژ کریم‌مسیحی برای فیلم پرده آخر	یدالله صمدی	جایزه ویژه: نقش عشق
۱۰	۱۳۷۰ش	نیاز	رخشان بنی‌اعتماد برای فیلم نرگس	اصغر عبداللهی و حسن قلی‌زاده	جایزه ویژه: مسافران
۱۱	۱۳۷۱ش	از کرخه تا راین	سیروس الوند برای فیلم یکبار برای همیشه	داریوش مهرجویی	جایزه ویژه: کیومرث پوراحمد
۱۲	۱۳۷۲ش	بدون برنده	محمد بزرگ‌نیا برای فیلم جنگ نفت‌کش‌ها	هوشنگ مرادی کرمانی و محمدعلی طالبی	جایزه ویژه: حماسه مجنون
۱۳	۱۳۷۳ش	روز واقعه	داریوش مهرجویی برای فیلم پری	رخشان بنی‌اعتماد	جایزه ویژه: کیمیا
۱۴	۱۳۷۴ش	پدر	کیومرث پوراحمد برای فیلم خواهران غریب	--	جایزه ویژه: بازمانده
۱۵	۱۳۷۵ش	بچه‌های آسمان	مجید مجیدی برای فیلم بچه‌های آسمان	مجید مجیدی	جایزه ویژه: سرزمین خورشید
۱۶	۱۳۷۶ش	آژانس شیشه‌ای	ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم آژانس شیشه‌ای	ابراهیم حاتمی‌کیا	منتخب تماشاگران: آژانس شیشه‌ای
۱۷	۱۳۷۷ش	هیوا	رسول ملاقلی‌پور برای فیلم هیوا	تهمینه میلانی	منتخب تماشاگران: رنگ خدا
۱۸	۱۳۷۸ش	بوی کافور، عطر یاس	بهمن فرمان‌آرا: بوی کافور، عطر یاس	حمید فرخ‌نژاد و خسرو سینایی	منتخب تماشاگران: عروس آتش
۱۹	۱۳۷۹ش	باران	مجید مجیدی برای فیلم باران	بهرام بیضایی	منتخب تماشاگران: سگ‌کشی
۲۰	۱۳۸۰ش	خانه‌ای روی آب	رسول صدرعاملی برای فیلم من ترانه ۱۵ سال دارم	کامبوزیا پرتوی و رسول صدرعاملی	منتخب تماشاگران: ارتفاع پست
۲۱	۱۳۸۱ش	دیوانه‌ای از قفس پرید	رضا میرکریمی برای فیلم اینجا چراغی روشن است	پرویز شهبازی	منتخب تماشاگران: فرش باد
۲۲	۱۳۸۲ش	مهمان مامان	احمدرضا درویش برای فیلم دوئل	پیمان قاسم‌خانی	منتخب تماشاگران: مارمولک
۲۳	۱۳۸۳ش	خیلی دور، خیلی نزدیک	مجید مجیدی برای فیلم بید مجنون	قاسم هاشمی‌نژاد	منتخب تماشاگران: بید مجنون
۲۴	۱۳۸۴ش	به نام پدر	ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم به نام پدر	اصغر فرهادی (برای چهارشنبه‌سوری)	منتخب تماشاگران: چهارشنبه‌سوری
۲۵	۱۳۸۵ش	روز سوم	محمدحسین لطیفی برای فیلم روز سوم	رخشان بنی‌اعتماد، فرید مصطفوی	منتخب تماشاگران: سنتوری
۲۶	۱۳۸۶ش	به همین سادگی	مجید مجیدی برای فیلم آواز گنجشک‌ها	شادمهر راستین و رضا میرکریمی	منتخب تماشاگران: همیشه پای یک زن…
۲۷	۱۳۸۷ش	تردید	اصغر فرهادی برای فیلم دربارهٔ الی	ابوالحسن داوودی	منتخب تماشاگران: دربارهٔ الی
۲۸	۱۳۸۸ش	به رنگ ارغوان	ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم به رنگ ارغوان	ابراهیم حاتمی‌کیا	منتخب تماشاگران: به رنگ ارغوان
۲۹	۱۳۸۹ش	جرم	اصغر فرهادی برای فیلم جدایی نادر از سیمین	اصغر فرهادی	منتخب تماشاگران: جدایی نادر از سیمین
۳۰	۱۳۹۰ش	بدون برنده	پرویز شیخ‌طادی برای فیلم روزهای زندگی	پرویز شیخ‌طادی و مصطفی علمی‌فرد	منتخب تماشاگران: برف روی کاج‌ها
۳۱	۱۳۹۱ش	استرداد	پرویز شهبازی برای فیلم دربند	بهنام بهزادی (برای قاعده تصادف)	منتخب تماشاگران: حوض نقاشی
۳۲	۱۳۹۲ش	آذر، شهدخت، پرویز و دیگران	احمدرضا درویش برای فیلم رستاخیز	بهروز افخمی	منتخب تماشاگران: شیار ۱۴۳
۳۳	۱۳۹۳ش	رخ دیوانه	ابوالحسن داوودی برای فیلم رخ دیوانه	اصغر عبداللهی (برای خداحافظی طولانی)	منتخب تماشاگران: رخ دیوانه
۳۴	۱۳۹۴ش	ایستاده در غبار	سعید روستایی برای فیلم ابد و یک روز	سعید روستایی	منتخب تماشاگران: ابد و یک روز
۳۵	۱۳۹۵ش	ماجرای نیمروز	وحید جلیلوند برای فیلم بدون تاریخ، بدون امضا	کامبوزیا پرتوی	منتخب تماشاگران: ماجرای نیمروز
۳۶	۱۳۹۶ش	تنگه ابوقریب	ابراهیم حاتمی‌کیا برای فیلم به وقت شام	کامبوزیا پرتوی	منتخب تماشاگران: مغزهای کوچک زنگ‌زده
۳۷	۱۳۹۷ش	شبی که ماه کامل شد	نرگس آبیار برای فیلم شبی که ماه کامل شد	محسن قرایی و محمد داوودی (برای قصر شیرین)	منتخب تماشاگران: متری شیش و نیم
۳۸	۱۳۹۸ش	خورشید	محمد کارت برای فیلم شنای پروانه	مجید مجیدی و نیما جاویدی	منتخب تماشاگران: شنای پروانه
۳۹	۱۳۹۹ش	ابلق	نرگس آبیار برای فیلم ابلق	ارسلان امیری، آیدا پناهنده و تهمینه بهرام	منتخب تماشاگران: ابلق
۴۰	۱۴۰۰ش	موقعیت مهدی	رضا میرکریمی برای فیلم نگهبان شب	کاظم دانشی
۴۱	۱۴۰۱ش	سینما متروپل	محمدعلی باشه‌آهنگر برای فیلم متروپل	بابک خواجه‌پاشا	جایزه ویژه: اتاقک گلی
۴۲	۱۴۰۲ش	مجنون	بهروز افخمی برای فیلم صبح اعدام	علی ثقفی	جایزه ویژه: آسمان غرب
۴۳	۱۴۰۳ش	زیبا صدایم کن	رسول صدرعاملی برای فیلم زیبا صدایم کن
۴۴	۱۴۰۴ش	سرزمین فرشته‌ها	کاظم دانشی برای فیلم زنده‌شور	مهدی یزدانی‌خرم و اعظم بهروز	منتخب تماشاگران: زنده‌شور و اسکورت

رکوردهای جشنواره فیلم فجر

موضوع رکورد	نام هنرمند / اثر	جزئیات رکورد
اولین برنده سیمرغ	پرویز پرستویی	دریافت اولین سیمرغ زرین در ۲۸ سالگی در فیلم دیار عاشقان - ۱۳۶۲ش.
مسن‌ترین بازیگر مرد	علی نصیریان	دریافت سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول در ۸۸ سالگی در فیلم هفت بهار نارنج - ۱۴۰۱ش.
جوان‌ترین بازیگر زن	گلشیفته فراهانی	دریافت سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول در ۱۴ سالگی در فیلم درخت گلابی - ۱۳۷۶ش.
بیشترین سیمرغ	ابراهیم حاتمی‌کیا	رکورددار دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلم در ادوار مختلف.
سیمرغ کارگردانی	مجید مجیدی	رکورددار بیشترین تعداد دریافت سیمرغ بلورین کارگردانی.
جایزه ویژه هیئت داوران	عباس کیارستمی	رکورددار بیشترین جایزه ویژه از سوی هیئت داوران جشنواره.
بیشترین سیمرغ	پرویز پرستویی	رکورددار دریافت بیشترین سیمرغ بلورین بازیگر نقش اول مرد.
بیشترین سیمرغ	فاطمه معتمدآریا، لیلا حاتمی، پروانه معصومی، هدیه تهرانی، باران کوثری و مریلا زارعی	بیشترین سیمرغ بلورین نقش اول زن
زوج‌های سیمرغ‌بگیر	محمدرضا فروتن و هدیه تهرانی / هوتن شکیبا و الناز شاکردوست / جمشید مشایخی و پروانه معصومی	سه زوجی که هر دو برندهٔ سیمرغ نقش اول مرد و زن در یک فیلم شدند.

جشنواره فیلم فجر ۱۴۰۴ش

به گزارش رسانه‌ها چهل‌وچهارمین دورهٔ جشنواره فیلم فجر در ۱۴۰۴ش تحت تأثیر مستقیم ناآرامی‌های دی‌ماه، به یکی از چالش‌برانگیزترین ادوار تاریخ خود تبدیل شد. برگزاری این رویداد در حالی که جامعه به‌دلیل جانباختگان حوادث دی‌ماه این سال در فضای سوگ ملی به سر می‌برد، شکاف عمیقی میان ساختار رسمی جشنواره و مطالبات عمومی ایجاد کرد؛ در حالی که برگزارکنندگان بر تداوم فعالیت‌های فرهنگی برای التیام اجتماعی تأکید داشتند، منتقدان معتقد بودند بی‌توجهی به فضای روحی مردم و عدم تغییر در لحن برنامه‌ها، مانع از شکل‌گیری همدلی همگانی شده است. این دوقطبی شدید، فضای مجازی را به میدان نبرد روایت‌ها تبدیل کرد که در آن سه گفتمان اصلی در مقابل هم قرار گرفتند:

• گفتمان تحریم رادیکال: این جریان با استفاده از استعاره‌هایی چون فرش خون و هشتگ‌هایی نظیر IranMassacre#، حضور در جشنواره را همدستی با سکوت و خیانت به قربانیان توصیف کرد. چهره‌هایی چون الناز شاکردوست با یادآوری هزینه‌های انسانی حوادث اخیر، تحریم را یک کنش قهرمانانه توصیف کردند.
• گفتمان ملی-مقاومتی: حامیان جشنواره را سنگر فرهنگی نامیده و تعطیلی آن را تسلیم در برابر دشمن دانستند. چهره‌هایی چون محمدحسین مهدویان و جواد رضویان با تأکید بر استمرار زندگی و وظیفه ملی، تلاش کردند حضور هنرمندان را نوعی مقاومت برای حفظ ایران بازتعریف کنند.
• گفتمان تخریبی-افشاگرانه: این جریان فراتر از سیاست، به‌دنبال بی‌اعتبارسازی شخصی شرکت‌کنندگان بود. این گفتمان با افشای روابط مالی مانند رانت‌های نهادی چون سازمان اوج یا تناقضات زندگی شخصی هنرمندان، تلاش کرد ادعاهای اخلاقی و ملی طرف مقابل را از درون متلاشی کند.

منابع

• «آشنایی با جشنواره جهانی فیلم فجر»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۴۰۰ش.
• «برگزیدگان چهل‌ودومین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر معرفی شدند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
• «برگزیدگان چهل‌ویکمین جشنواره فیلم فجر معرفی شدند/ «سینما متروپل» بهترین فیلم شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
• «برگزیدگان سی و نهمین جشنواره فیلم فجر معرفی شدند»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۳۹۹ش.
• «برندگان چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر معرفی شدند+اسامی»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۰ش.
• «برندگان سیمرغ بلورین سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر+ جزئیات و تصاویر»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «بنیاد سینمایی فارابی»، وب‌سایت سینما ارگ، تاریخ بازدید: ۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «تحلیل گفتمان جشنواره فجر در آینه توییتر؛ جنگ روایت‌ها: جشنواره فجر در محک سکوت و اعتراض»، خبرگزاری جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «جشنواره فیلم فجر؛ آوردگاه فرهنگ و هنر ایران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «جشنواره فیلم فجر از کجا شروع شد و به کجا رسید؟ / از بز بالدار تا سیمرغ بلورین»، وب‌سایت فرهنگ سدید، تاریخ بازدید: ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «جشنواره فیلم فجر سیاسی نیست، اما تماماً دولتی است!»، وب‌سایت فرهنگ سدید، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۴۰۰ش.
• «جشنواره فجر مهم‌ترین اتفاق فرهنگی کشور است/ دوری از شعارها و سلیقه‌ها با هدف نزدیک شدن به ذات سینما»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۰ش.
• «جشنواره فیلم فجر؛ میراث فرهنگی سینمای ایران»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «جشنواره فیلم فجر؛ میراث فرهنگی و معتبرترین رویداد سینمایی کشور»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «جشنواره ملی فیلم فجر و مسئولیت همگانی»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «جشنواره فیلم فجر ویترین سینمای ایران است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «چرا نماد جشنواره فیلم فجر سیمرغ است؟»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۳ش.
• «سیمرغ‌های جشنواره ۴۳ پرواز کردند؛ شبِ تقسیم جوایز به افقِ موسی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۳ش.
• عرفان‌منش، ایمان، «آسیب‌شناسی فرهنگی جشنوارهٔ فیلم فجر از منظر سینمای تمدنی: مطالعهٔ موردی چهلمین دوره»، مجلهٔ راهبرد اجتماعی فرهنگی، شمارهٔ ۴۳، ۱۴۰۱ش.
• «فراز و فرودهای جشنوارهٔ فجر/فراتر از سینما و دماسنج جامعه و متأثر از سیاست»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش.
• قنواتی، همایون، «بررسی تحلیلی جشنواره فیلم فجر از منظر تأثیر بر کلّیت سینمای ایران»، وب‌سایت مرکز رصد فرهنگی کشور، تاریخ بازدید: ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «مروری بر چندین دوره جشنواره فیلم فجر»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۳۹۰ش.
• «مروری بر کارنامه ۱۰ دوره اخیر جشنواره فیلم فجر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش.
• «معرفی برگزیدگان جشنواره فیلم فجر ۴۴/ سیمرغ‌ها به پرواز درآمدند»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «نگاهی به برگزیدگان جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ابتدا تاکنون (۱)»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۳۸۴ش.
• «نگاهی به برگزیدگان جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ابتدا تاکنون (۲پایانی)»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۳۸۴ش.
• «نیم نگاهی به بخش‌های مختلف جشنواره جهانی فیلم فجر»، وب‌سایت آی فیلم ۲، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۳۹۷ش.
• «همه برگزیدگان سی‌وهفتمین جشنواره جهانی فیلم فجر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.