لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲؛ خانواده‌ای از جنگنده‌های چندمنظورهٔ آمریکایی.

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II)، خانواده‌ای از جنگنده‌های چندمنظوره تک‌نشین و رادارگریز ساخت شرکت لاکهید مارتین ایالات متحدهٔ آمریکا است که برای ماموریت‌های برتری هوایی، تهاجمی و شناسایی طراحی شده است. این جنگنده در سه مدل اصلی تولید شده و یکی از پرهزینه‌ترین پروژه‌های نظامی تاریخ آمریکا محسوب می‌شود. در جریان جنگ رمضان، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن چند فروند از این جنگنده‌ها توسط سامانه‌های پدافندی منتشر شد که به دنبال آن، ارزش سهام شرکت سازنده با کاهش چشمگیری مواجه شد.

تاریخچه توسعه

تاریخچۀ توسعۀ اف-35 به سال‌ 1990م بازمی‌گردد؛ زمانی که ایالات متحده با ایدۀ ایجاد یا ساخت یک جنگندۀ چندمنظوره و پیشرفته به تولید این جنگنده رسید. به گزارش منابع مختلف، اف-۳۵ نتیجۀ توسعه‌یافته هواپیمای آزمایشی ایکس-۳۵ است که توسط شرکت لاکهید مارتین برای رقابت در پروژه «جنگنده تهاجمی مشترک» (JSF) ساخته شد. در این رقابت، ایکس-۳۵ توانست بر رقیب خود، هواپیمای ایکس-۳۲ شرکت بوئینگ، پیروز شود. در ۲۰۰۱م شرکت لاکهید مارتین، از شرکت‌های بزرگ هوافضا و صنایع دفاعی آمریکا، موفق شد قرارداد تولید جنگندهٔ مدرن خود را به ثبت برساند. از آن زمان، اف-۳۵ به‌عنوان یکی از مدرن‌ترین جنگنده‌های حال‌حاضر جهان شناخته می‌شود.

اهمیت و جایگاه

به نظر تحلیلگران لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲، فراتر از یک جنگنده، به‌عنوان یک سلاح ژئوپلیتیک شناخته می‌شود که نه تنها بر معادلات نظامی، بلکه بر آرایش قدرت، موازنۀ قوا، اتحادهای منطقه‌ای و رفتار سیاسی دولت‌ها اثر می‌گذارد. این جنگنده ابزاری برای ورود کشور خریدار به معماری امنیتی آمریکا محسوب می‌شود و به‌دلیل وابستگی فنی و نرم‌افزاری به ایالات متحده، نوعی گره امنیتی و سیاسی میان دو کشور ایجاد می‌کند. به باور تحلیلگران درخواست یا دریافت اف-۳۵ خود یک بیانیۀ سیاسی روشن تلقی می‌شود که نشان‌دهندۀ جهت‌گیری استراتژیک کشور متقاضی به سمت بلوک غرب و فاصله‌گرفتن از رقبایی مانند چین و روسیه است. کارشناسان معتقدند که این جنگنده توانایی بازطراحی نظم امنیتی منطقه، افزایش اعتمادبه‌نفس بین‌المللی کشور دارنده و محدودکردن فضای مانور رقبای منطقه‌ای را دارد. به‌همنین دلایل، اف-۳۵ پلتفرمی برای تغییر نقش‌های سیاسی کشورها و اعمال نفوذ بیشتر آمریکا در مناطق راهبردی جهان محسوب می‌شود.

مدل‌ها و ویژگی‌های فنی

اف-۳۵ در سه مدل اصلی تولید شده است: اف-۳۵ A با قابلیت نشست و برخاست متعارف، اف-۳۵ B با توان برخاست و نشست عمودی و اف-۳۵ C با قابلیت ناونشینی. این جنگنده برای انجام انواع ماموریت‌ها از جمله حملات زمینی، دفاع هوایی و شناسایی هوایی طراحی شده و قادر به ارائه جنگ الکترونیک و قابلیت‌های اطلاعاتی و نظارتی است.

فناوری‌های به کار رفته

جنگندۀ اف-۳۵ به‌عنوان یک جنگندۀ نسل پنجم، از فناوری پنهانکاری با استفاده از کاهش بازتاب راداری، مواد جاذب امواج و طراحی بدنه با سطوح صاف برخوردار است. در این جنگنده به‌جای محرک‌های هیدرولیکی از محرک‌های الکتروهیدرواستاتیکی استفاده شده و سامانۀ پرواز با فیبر نوری، سرعت و امنیت انتقال داده را افزایش داده است. ۴۲درصد از وزن این جنگنده را مواد مرکب تشکیل می‌دهد که بالاترین میزان در میان جنگنده‌های آمریکایی است. از دیگر فناوری‌های آن می‌توان به نمایشگر یکپارچۀ لمسی در کابین خلبان (اولین در جهان)، سامانۀ فرامین صوتی، کلاه خلبان دارای نمایشگر جلو دید و نرم‌افزاری با بیش از ۸ میلیون خط کد اشاره کرد. همچنین این جنگنده با بهره‌گیری از ۶ حسگر الکترواپتیکی با پوشش ۳۶۰ درجه، ۱۰ مجموعه آنتن جنگ الکترونیک و رادار کاوش الکترونیکی فعال، بالاترین آگاهی وضعیتی را در میدان نبرد فراهم می‌سازد.

قابلیت‌های جنگی در میدان نبرد

قابلیت پنهانکاری در کنار آگاهی وضعیتی بالا، توانایی «دید اول و شلیک اول» را برای اف-۳۵ فراهم می‌آورد و به بقاپذیری این جنگنده در میدان نبرد کمک می‌کند. هر سه مدل این جنگنده توان رسیدن به زاویه حمله ۵۰ درجه در سرعت ۱٫۶ ماخ را دارند که مانورپذیری و عدم واماندگی را افزایش می‌دهد. این جنگنده توان حمل انواع سلاح‌های هوا به هوا از جمله موشک میتور با برد بیش از ۳۰۰ کیلومتر، موشک‌های هوا به زمین مانند موشک‌های کروز، بمب‌های هدایت لیزری، موشک‌های ضد زره، ضد کشتی و سلاح هسته‌ای را دارا است. همچنین یکپارچگی ساختار بال و بدنه و قابلیت حمل تسلیحات در جایگاه‌های داخلی و خارجی، انعطاف‌پذیری بالایی در ماموریت‌های تهاجمی و دفاعی ایجاد کرده است.

وابستگی به خلبان

با وجود پیشرفت فناوری‌های بدون سرنشین، اف-۳۵ همچنان به خلبان انسانی وابسته است. مهارت خلبان در هدایت و تصمیم‌گیری حین نبرد، نقش تعیین‌کننده‌ای در کارایی این جنگنده دارد. به‌گفتهٔ کارشناسان، با فناوری‌های پیشرفته اف-۳۵، نقش خلبانان مدرن کمتر به مانورهای جنگی و بیشتر به تصمیم‌گیری دقیق متمرکز شده است.

وضعیت عملیاتی و کاربران

نخستین اسکادران از جنگنده‌های اف-۳۵ در تاریخ ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۵م در اختیار سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده قرار گرفت. در ۲ اوت ۲۰۱۶م نیز اولین اسکادران اف-۳۵ اِی به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد. ایالات متحده تا سال ۲۰۴۴م قصد دارد ۲۴۵۶ فروند از این جنگنده را از شرکت سازنده خریداری کند. علاوه‌بر آمریکا، رژیم صهیونیستی، انگلیس، ژاپن، کره جنوبی، ترکیه و ایتالیا نیز اف-۳۵ خریداری کرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود این جنگنده تا ۲۰۷۰م در خدمت باشد. حدود ۷۰۰ فروند از این جنگنده هم‌اکنون به‌طور فعال در خدمت دولت آمریکا هستند و این مدل، ستون فقرات نیروی هوایی این کشور را تشکیل می‌دهد.

شرایط خرید

برای خرید جنگنده اف-۳۵، ایالات متحده شرایط مشخصی را تعیین کرده است. کشور خواهان باید از روابط راهبردی و نزدیک با آمریکا برخوردار بوده و به‌عنوان متحدی قابل اعتماد شناخته شود. همچنین داشتن عضویت در ناتو یا جایگاه متحد اصلی خارج از ناتو یک امتیاز کلیدی محسوب می‌شود. از دیگر الزامات، در اختیارداشتن جت‌های جنگندۀ چندمنظوره نسل قدیم و پرهیز از استفاده از تجهیزات نظامی یا مخابراتی چینی و روسی است که به نظر آمریکا می‌تواند امنیت این جنگنده را به خطر بیندازد.

مقابله کشورهای رقیب

کشورهای رقیب آمریکا به‌طور عمده بر توسعۀ رادارهای باند بلند تمرکز کرده‌اند که طول موج بلندتر آنها قادر به تشخیص لایۀ پنهان‌کاری اف-۳۵ است. برای مثال رادار استراتژیک و سه‌بعدی وای ال سی-8بی (YLC-8B) ساخت چین به «قاتل رادارگریزها» شهرت دارد. کشور روسیه نیز سامانه‌های پدافندی اس-۵۰۰ را قادر به رهگیری اف-۳۵ معرفی کرده‌ است. روش به کار گرفته‌شده توسط ایران در جنگ رمضان نیز نشان‌دهندۀ کارآمدی حسگرهای غیرفعال فروسرخ در کنار رادارهای باند بلند برای مقابله با این جنگنده است.

هدف‌گیری جنگنده اف-۳۵ توسط ایران

در جریان جنگ رمضان، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن چند فروند جنگنده اف-۳۵ توسط سامانه‌های پدافندی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران منتشر شد. این گزارش‌ها بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های مالی و نظامی جهان داشت. به دنبال انتشار این اخبار، ارزش سهام شرکت لاکهید مارتین با کاهش قابل توجهی مواجه شد. پیش از این، تصور می‌شد این جنگنده‌ها به‌دلیل فناوری رادارگریزی قابل ردیابی نیست و تاکنون هیچ قدرتی موفق به هدف قراردادن آنها نشده بود.

منابع

• «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۰ش.
• «افسر شکارچی اف۳۵: افسانه رادارگریزی لاکهید مارتین به پایان رسید»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۰۳ش.
• «ایران چطور اف-۳۵ آمریکا را شکار کرد؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «بهترین جنگنده‌های جهان در سال ۲۰۲۵ + اینفوگرافی»، وب‌سایت تجارت نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۴۰۴ش.
• «چرا همه درباره F-35 حرف می‌زنند؟/ از پرواز در آسمان تا تغییر سیاست روی زمین»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 12 آبان 1404ش.
• «چه کشورهایی جنگنده اف-۳۵ را خریداری کرده یا می توانند بخرند؟»، وب‌سایت فرادید، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1403ش.
• «در مورد جنگنده اف ۳۵ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «رقیب اصلی اف ۳۵ با قیافه‌ای عجیب»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ مرداد ۱۴۰۳ش.
• «سامانه اس ۵۰۰ روسیه؛ تنها سلاح جهان که برای شکار جنگنده اف ۲۲ و اف ۳۵ طراحی شده است!»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1404ش.
• «شکارچی چینی رادارگریزها؛ از اف-35 تا بی-2 / با رادار YLC-8B آشنا شوید/ سامانه ای با قابلیت مهم «شلیک و فرار» (+عکس)»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 26 بهمن 1404ش.
• «کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسنفد ۱۴۰۴ش.
• «گرانقیمت ترین جنگنده آمریکا در خلیج فارس!+عکس»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 7 مرداد 1402ش.
• «واکنش رسانه‌های جهانی به رهگیری جنگنده رادارگریز اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «همه چیز درباره F - 35 (+عکس)»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1403ش.
• «۳ کشوری که بیشترین جنگنده اف-۳۵ را در اختیار دارند»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 20 مهر 1404ش.