لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲؛ خانواده‌ای از جنگنده‌های چندمنظورهٔ آمریکایی.

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II)، خانواده‌ای از جنگنده‌های چندمنظوره تک‌نشین و رادارگریز ساخت شرکت لاکهید مارتین ایالات متحدهٔ آمریکا است که برای ماموریت‌های برتری هوایی، تهاجمی و شناسایی طراحی شده است. این جنگنده در سه مدل اصلی تولید شده و یکی از پرهزینه‌ترین پروژه‌های نظامی تاریخ آمریکا محسوب می‌شود. در جریان جنگ رمضان، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن چند فروند از این جنگنده‌ها توسط سامانه‌های پدافندی منتشر شد که به دنبال آن، ارزش سهام شرکت سازنده با کاهش چشمگیری مواجه شد.

تاریخچه توسعه

تاریخچۀ توسعۀ اف-35 به سال‌ 1990م بازمی‌گردد؛ زمانی که ایالات متحده با ایدۀ ایجاد یا ساخت یک جنگندۀ چندمنظوره و پیشرفته به تولید این جنگنده رسید. به گزارش منابع مختلف، اف-۳۵ نتیجۀ توسعه‌یافته هواپیمای آزمایشی ایکس-۳۵ است که توسط شرکت لاکهید مارتین برای رقابت در پروژه «جنگنده تهاجمی مشترک» (JSF) ساخته شد. در این رقابت، ایکس-۳۵ توانست بر رقیب خود، هواپیمای ایکس-۳۲ شرکت بوئینگ، پیروز شود. در ۲۰۰۱م شرکت لاکهید مارتین، از شرکت‌های بزرگ هوافضا و صنایع دفاعی آمریکا، موفق شد قرارداد تولید جنگندهٔ مدرن خود را به ثبت برساند. از آن زمان، اف-۳۵ به‌عنوان یکی از مدرن‌ترین جنگنده‌های حال حاضر جهان شناخته می‌شود.پیش‌بینی می‌شود این جنگنده تا ۲۰۷۰م در خدمت باشد.

اهمیت نظامی

به نظر تحلیلگران لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲، فراتر از یک جنگنده، به‌عنوان یک سلاح ژئوپلیتیک شناخته می‌شود که نه‌تنها بر معادلات نظامی، بلکه بر آرایش قدرت، موازنۀ قوا، اتحادهای منطقه‌ای و رفتار سیاسی دولت‌ها اثر می‌گذارد. این جنگنده ابزاری برای ورود کشور خریدار به معماری امنیتی آمریکا محسوب می‌شود و به‌دلیل وابستگی فنی و نرم‌افزاری به ایالات متحده، نوعی گره امنیتی و سیاسی میان دو کشور ایجاد می‌کند. به‌باور تحلیلگران درخواست یا دریافت اف-۳۵ خود یک بیانیۀ سیاسی روشن تلقی می‌شود که نشان‌دهندۀ جهت‌گیری استراتژیک کشور متقاضی به سمت بلوک غرب و فاصله‌گرفتن از رقبایی مانند چین و روسیه است. کارشناسان معتقدند که این جنگنده توانایی بازطراحی نظم امنیتی منطقه، افزایش اعتمادبه‌نفس بین‌المللی کشور دارنده و محدودکردن فضای مانور رقبای منطقه‌ای را دارد. ازاین‌رو، اف-۳۵ پلتفرمی برای تغییر نقش‌های سیاسی کشورها و اعمال نفوذ بیشتر آمریکا در مناطق راهبردی جهان محسوب می‌شود.

فناوری و قابلیت‌های جنگی

• پنهان‌کاری و ساختار: طراحی نسل پنجم با بدنه یکپارچه، مواد جاذب رادار و 42 درصد مواد مرکب.
• حسگرها و اشراف محیطی: پوشش 360 درجه، 10 آنتن جنگ الکترونیک و 6 حسگر الکترواپتیکی.
• تجهیزات پیشرفته: کلاه هوشمند خلبان، نمایشگر یکپارچه لمسی، سامانه فرامین صوتی، فیبر نوری و محرک‌های الکتروهیدرواستاتیک.
• عملکرد پروازی: مانورپذیری بالا با توانایی پرواز در سرعت 1.6 ماخ و زاویه حمله 50 درجه.

• تسلیحات: استفاده از محفظه‌های داخلی و خارجی برای حمل انواع موشک‌ها (هوابه‌هوا، کروز، ضدزره، ضدکشتی) و بمب‌های هدایت‌شونده و هسته‌ای.
• نقش خلبان: با وجود پیشرفت سیستم‌های خودکار، هدایت این جنگنده همچنان به انسان وابسته است؛ اما تمرکز خلبان از انجام مانورهای فیزیکی درگیری، بیشتر به تصمیم‌گیری‌های دقیق تاکتیکی، پردازش اطلاعات و مدیریت میدان نبرد تغییر یافته است.

مدل‌ها و قیمت

جنگنده اف-35 در سه مدل اصلی تولید می‌شود. بر اساس گزارش دیفنس‌نیوز در اواسط سال 2024م، میانگین قیمت تولیدات جدید این جنگنده به این شرح است:

• اف-35 اِی (F-35A): با قابلیت نشست و برخاست متعارف (82.5 میلیون دلار).
• اف-35 بی (F-35B): با قابلیت نشست و برخاست عمودی و کوتاه (109 میلیون دلار).
• اف-35 سی (F-35C): با قابلیت ناونشینی (102.1 میلیون دلار).

دارندگان و شرایط اف-۳۵

نخستین اسکادران از جنگنده‌های اف-۳۵ در تاریخ ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۵م در اختیار سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده قرار گرفت. در ۲ اوت ۲۰۱۶م نیز اولین اسکادران اف-۳۵ اِی به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد. ایالات متحده تا سال ۲۰۴۴م قصد دارد ۲۴۵۶ فروند از این جنگنده را از شرکت سازنده خریداری کند. علاوه‌بر آمریکا، رژیم صهیونیستی، انگلیس، ژاپن، کره جنوبی، ترکیه و ایتالیا نیز اف-۳۵ خریداری کرده‌اند.

ایالات متحده برای خرید جنگنده اف-۳۵، شرایط مشخصی را تعیین کرده است. کشور خواهان باید از روابط راهبردی و نزدیک با آمریکا برخوردار بوده و به‌عنوان متحدی قابل اعتماد شناخته شود. همچنین داشتن عضویت در ناتو یا جایگاه متحد اصلی خارج از ناتو یک امتیاز کلیدی محسوب می‌شود. از دیگر الزامات، در اختیارداشتن جت‌های جنگندۀ چندمنظوره نسل قدیم و پرهیز از استفاده از تجهیزات نظامی یا مخابراتی چینی و روسی است که به نظر آمریکا می‌تواند امنیت این جنگنده را به خطر بیندازد.

دارندگان بزرگ ترین ناوگان های F-35	تعداد
نیروی هوایی ایالات متحده	۱,۷۶۳ فروند
تفنگداران دریایی ایالات متحده	۴۲۰ فروند
نیروی دریایی ایالات متحده	۲۶۰ فروند
نیروی هوایی/دریایی سلطنتی بریتانیا	۷۴-۱۳۸ فروند
نیروی هوایی/دریایی ژاپن	۱۲۷-۱۴۷ فروند
نیروی هوایی استرالیا	۱۰۰ فروند

مقابله کشورهای رقیب

کشورهای رقیب آمریکا به‌طور عمده بر توسعۀ رادارهای باند بلند تمرکز کرده‌اند که طول موج بلندتر آنها قادر به تشخیص لایۀ پنهان‌کاری اف-۳۵ است. رادار استراتژیک و سه‌بعدی YLC-8B ساخت چین به «قاتل رادارگریزها» شهرت دارد. کشور روسیه نیز سامانه‌های پدافندی اس-۵۰۰ را قادر به رهگیری اف-۳۵ معرفی کرده‌ است. روش به‌کار گرفته‌شده توسط ایران در جنگ رمضان نیز نشان‌دهندۀ کارآمدی حسگرهای غیرفعال فروسرخ در کنار رادارهای باند بلند برای مقابله با این جنگنده است.

هدف‌گیری جنگنده اف-۳۵ توسط ایران

در جریان جنگ رمضان، گزارش‌هایی از سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران با سامانه‌های پدافندی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران منتشر شد. این گزارش‌ها بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های مالی و نظامی جهان داشت. به دنبال انتشار این اخبار، ارزش سهام شرکت لاکهید مارتین با کاهش قابل توجهی مواجه شد. پیش از این، تصور می‌شد این جنگنده‌ها به‌دلیل فناوری رادارگریزی قابل ردیابی نیست و تاکنون هیچ قدرتی موفق به هدف قراردادن آنها نشده بود.

منابع

• «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۰ش.
• «افسر شکارچی اف۳۵: افسانه رادارگریزی لاکهید مارتین به پایان رسید»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۰۳ش.
• «ایران چطور اف-۳۵ آمریکا را شکار کرد؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «چرا همه درباره F-35 حرف می‌زنند؟/ از پرواز در آسمان تا تغییر سیاست روی زمین»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 12 آبان 1404ش.
• «چه کشورهایی جنگنده اف-۳۵ را خریداری کرده یا می توانند بخرند؟»، وب‌سایت فرادید، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1403ش.
• «در مورد جنگنده اف ۳۵ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «رقیب اصلی اف ۳۵ با قیافه‌ای عجیب»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ مرداد ۱۴۰۳ش.
• «سامانه اس ۵۰۰ روسیه؛ تنها سلاح جهان که برای شکار جنگنده اف ۲۲ و اف ۳۵ طراحی شده است!»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 1 دی 1404ش.
• «شکارچی چینی رادارگریزها؛ از اف-35 تا بی-2 / با رادار YLC-8B آشنا شوید/ سامانه ای با قابلیت مهم «شلیک و فرار» (+عکس)»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 26 بهمن 1404ش.
• «کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسنفد ۱۴۰۴ش.
• «گرانقیمت ترین جنگنده آمریکا در خلیج فارس!+عکس»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 7 مرداد 1402ش.
• «مقایسه قیمت جنگنده F-35 Lightning II با دیگر جت های جنگی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 12 آذر 1403ش.
• «واکنش رسانه‌های جهانی به رهگیری جنگنده رادارگریز اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «همه چیز درباره F - 35 (+عکس)»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1403ش.