بوئینگ کی‌سی-۱۳۵ استراتوتانکر

بوئینگ کی‌سی-۱۳۵ استراتوتانکر؛ خانواده‌ای از هواپیماهای سوخت‌رسان نظامی آمریکا برای سوخت‌گیری هوایی.

بوئینگ کی‌سی-۱۳۵ استراتوتانکر (Boeing KC-135 Stratotanker) خانواده‌ای از هواپیماهای سوخت‌رسان نظامی ساخت شرکت بوئینگ ایالات متحده آمریکا است که برای سوخت‌گیری هوایی از هواگردهای مختلف طراحی شده است. این هواپیما نخستین سوخت‌رسان جت نیروی هوایی آمریکا محسوب می‌شود. در جریان حمله آمریکا و اسراییل علیه ایران در جنگ رمضان 1404ش رسانه‌های آمریکایی از انهدام چند فروند از این هواپیماها در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان و آسمان عراق خبر دادند که با واکنش شدید دونالد ترامپ رییس‌جمهور آمریکا همراه بود.

تاریخچه توسعه

هواپیمای کی‌سی-۱۳۵ از نمونه آزمایشی بوئینگ ۳۶۷-۸۰ توسعه یافت که همزمان مبنای طراحی هواپیمای مسافربری بوئینگ ۷۰۷ نیز قرار گرفت. بدنه این هواپیما باریک‌تر و کوتاه‌تر از ۷۰۷ است و شرکت بوئینگ برای آن شناسه مدل ۷۱۷ را تعیین کرد. در سال ۱۹۵۴م، نیروی هوایی آمریکا سفارش اولیه ۲۹ فروند کی‌سی-۱۳۵ ای را ثبت کرد که این رقم بعدها به مجموع ۸۲۰ فروند رسید. کی‌سی-۱۳۵ در سال ۱۹۵۷م وارد خدمت شد و به‌عنوان نخستین هواپیمای سوخت‌رسان جت نیروی هوایی ایالات متحده شناخته می‌شود. این هواپیما یکی از ۹ هواپیمای نظامی بال‌ثابت در جهان است که بیش از ۶۰ سال خدمت مداوم نزد بهره‌بردار اولیه خود داشته است.

مشخصات فنی و قابلیت‌های سوخت‌رسانی

طول این هواپیما حدود ۴۱ متر، دهانه بال آن حدود ۳۹ متر و حداکثر سرعت آن حدود ۹۳۰ کیلومتر در ساعت است. برد عملیاتی کی‌سی-۱۳۵ بیش از ۱۵ هزار کیلومتر و ظرفیت سوخت آن بیش از ۹۰ هزار کیلوگرم می‌باشد. این هواپیما از سیستم بوم (Boom) استفاده می‌کند؛ یک لولۀ تلسکوپی که توسط اپراتوری در عقب هواپیما هدایت می‌شود و به هواپیمای دریافت‌کننده سوخت متصل می‌شود. این تانکر در یک پرواز استاندارد قادر است ۲۰ تا ۲۵ اتصال سوخت‌رسانی انجام دهد. از نظر ظرفیت، یک فروند کی‌سی-۱۳۵ می‌تواند به ۲۰ تا ۳۰ فروند جنگنده اف-۱۵ یا اف-۳۵ سوخت‌رسانی کند یا یک بمب‌افکن بی-۲ اسپیریت را به طور کامل تغذیه کند. در عملیات بزرگ، اغلب چندین تانکر به صورت هماهنگ برای پشتیبانی از بمب‌افکن‌های سنگین به‌کار گرفته می‌شوند. در مأموریت‌های واقعی، به‌‌طور معمول ۴ تا ۶ ساعت پرواز می‌کند و حدود ۴۰٬۰۰۰ تا ۶۰٬۰۰۰ پوند سوخت را برای حفظ مدار پروازی مصرف می‌کند. پس از کسر این مقدار، حدود ۱۴۰٬۰۰۰ تا ۱۶۰٬۰۰۰ پوند سوخت قابل انتقال باقی می‌ماند. این تانکر در یک پرواز استاندارد قادر است ۲۰ تا ۲۵ اتصال سوخت‌رسانی انجام دهد.

نقش راهبردی در عملیات هوایی

مأموریت اصلی کی‌سی-۱۳۵ که ستون فقرات ناوگان سوخت‌رسان نیروی هوایی ایالات متحده محسوب می‌شود، سوخت‌رسانی هوایی به هواپیماهای دیگر در حال پرواز است. این فناوری که به‌عنوان یکی از عوامل کلیدی در شکل‌گیری قدرت هوایی مدرن شناخته می‌شود، برد عملیاتی هواپیماهای دیگر را چندین برابر می‌کند و زمان حضور در منطقه عملیات را افزایش می‌دهد. بسیاری از استراتژیست‌های نظامی، هواپیماهای سوخت‌رسان را «زیرساخت پنهان جنگ هوایی» و «عامل توانمندساز» توصیف می‌کنند و معتقدند این هواپیماها حتی از بمب‌افکن‌های راهبردی در اجرای عملیات‌های جهانی مهم‌تر هستند. به‌دلیل اهمیت حیاتی، برخی تحلیلگران نظامی بر این باورند که دشمنان آمریکا در هر درگیری احتمالی، ابتدا تلاش می‌کنند این هواپیماها را از بین ببرند. برد عملیاتی این هواپیما، بیش از ۱۱٬۰۰۰ کیلومتر بدون سوخت‌گیری را فراهم می‌کنند. همچنین این هواپیما قادر است در ارتفاعات تا ۵۰٬۰۰۰ فوت و سرعت‌های نزدیک به ۹۸۰ کیلومتر در ساعت پرواز کند. سیستم سوخت‌رسانی هوایی آن از طریق بوم پرواز (flying boom) و نقاط اتصال چندگانه طراحی شده که امکان سوخت‌رسانی همزمان به دو هواپیمای گیرنده را فراهم می‌آورد.

وضعیت عملیاتی فعلی و جایگزینی

فرماندهی هوایی آمریکا تا ۲۰۱۸م حدود ۳۹۶ فروند کی‌سی-۱۳۵ را مدیریت می‌کرد. مطالعات نشان داده است که بسیاری از این هواپیماها می‌توانند تا حدود ۲۰۳۰م و برخی تا ۲۰۴۰م همچنان پرواز کنند، هرچند هزینه‌های نگهداری آنها به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. با این حال، ایالات متحده در سال‌های اخیر فرآیند جایگزینی تدریجی این هواپیما با تانکرهای جدیدتر مانند بوئینگ کی‌سی-۴۶ پگاسوس را آغاز کرده است. این هواپیما در جنگ ویتنام، جنگ خلیج فارس افغانستان، عراق و جنگ تحمیلی سوم علیه ایران نقش حیاتی در تمدید برد هواپیماهای جنگی ایفا کرده است.

نقش عملیاتی در جنگ تحمیلی سوم علیه ایران

در جریان جنگ تحمیلی سوم، رسانه‌های آمریکایی از انهدام پنج فروند سوخت‌رسان کی‌سی-۱۳۵ در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان عربسان سعودی توسط ایران خبر دادند. همچنین گزارش شد یک فروند دیگر در حال پرواز در آسمان عراق هدف قرار گرفتند که سقوط یکی از آنها به کشته‌شدن 4 خدمه انجامید. دونالد ترامپ در واکنش به این گزارش‌ها، رسانه‌هایی مانند وال استریت ژورنال و نیویورک تایمز را متهم به انتشار اخبار جعلی و تلاش برای القای شکست آمریکا در جنگ کرد. کارشناسان نظامی معتقدند انهدام ناوگان سوخت‌رسان، توان عملیاتی نیروی هوایی آمریکا را به‌شدت محدود کرده و بسیاری از عملیات‌های دوربرد را در عمل غیرممکن می‌سازد.

پانویس

منابع

• «آشنایی با بوئینگ سی-۱۳۵ استراتولیفتر»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 7 بهمن 1402ش.
• «چرا انهدام سوخت‌رسان‌های KC-135، ترامپ را عصبانی کرده است؟»، وب‌سایت باشگاه خبرنگارران دانشجویی ایران، تاریخ درج مطلب: 25 اسنفد 1404ش.
• «در جریان جنگ تحمیلی سوم، رسانه‌های آمریکایی از انهدام پنج فروند سوخت‌رسان کی‌سی-۱۳۵ در پایگاه هوایی شاهزاده سلطان توسط ایران خبر دادند.»، وب‌سایت شبکۀ العالم، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش.
• عاملی، سعیدرضا، «۶ زخم عمیق بر پیکر رژیم آمریکا و کرنش نسبت به ملت ایران»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «یک هواپیمای سوخت‌رسان آمریکا به چند هواپیما می‌تواند سوخت برساند؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 9 مهر 1404ش.