امنیت اجتماعی
امنیت اجتماعی؛ ایمنی جان، مال، آبرو، هویت، موقعیت و آرامش افراد در برابر تهدیدهای درونجامعهای.[دیدگاه ۱]
امنیت اجتماعی مفهومی است که در آن، زیست جمعی بدون دلهره از تعرض به جان، مال، اعتبار، باورها و فرصتهای مشروع شهروندان معنا پیدا میکند. این مفهوم برخلاف تصور رایج که آن را تنها به نبود جرم و جنایت تقلیل میدهد، دامنهای فراتر از نظم انتظامی داشته و به کیفیت رابطۀ افراد با یکدیگر، احساس تعلق به هویت جمعی، میزان اعتماد به نهادهای عمومی و امکان حفظ حریمهای شخصی در برابر فشارهای هنجاری و اقتصادی نیز گسترش مییابد. امنیت اجتماعی در جامعه زمانی برقرار است که هم «خطر عینی» آسیب کاهش یافته و هم «احساس ذهنی» تهدید در میان افراد جامعه جای خود را به آرامش و اطمینان داده باشد. چنین تعریفی، دولت، نهادهای مدنی و شهروندان را بهطور همزمان مسئول تأمین و نگهداری این امنیت میداند زیرا هرگونه خلأ در حمایتهای رسمی یا غیررسمی میتواند زنجیرۀ اعتماد اجتماعی را گسسته و امنیت جمعی را دچار فرسایش کند.[دیدگاه ۲]
مفهومشناسی
امنیت اجتماعی (به لاتین: Secures، بهمعنای فقدان دلهره)[۱] ضعیتی است که در آن اعضای یک جامعه نسبت به حفظ حقوق بنیادین خود نظیر جان، مال، اعتبار، موقعیت و آزادیهای اجتماعی، در برابر سایر افراد، گروهها یا نهادها احساس ایمنی کنند.[۲] این مفهوم، برخلاف «امنیت ملی» که بر تمامیت ارضی و حاکمیت متمرکز است، ناظر بر تعاملات درونجامعهای و روابط شهروندان با یکدیگر و با دولت است.[۳] از نگاه مکتب کپنهاگ، امنیت اجتماعی بهمعنای توانایی جامعه برای حفظ هویت خود در برابر تهدیدها است؛[۴] درحالیکه در دیدگاه اسلامی، این مفهوم فراتر از نبود تهدید فیزیکی بوده و در گرو استقرار عدالت، اخلاق و ایمان است.[۵]
همچنین، امنیت اجتماعی دو وجه دارد: وجه عینی، شامل شاخصهای قابل اندازهگیری مانند نرخ جرم، آمار بزهکاری و میزان خشونت؛ و وجه ذهنی، یعنی ارزیابی افراد از ایمنی محیط زندگی خود، از جمله فضاهای عمومی و روابط اجتماعی. امنیت اجتماعی زمانی بهصورت کامل برقرار است که هم خطر عینی آسیب به حداقل رسیده باشد و هم احساس ذهنی تهدید جای خود را به آرامش دهد.[۶]
اهمیت و کارکردهای امنیت اجتماعی
- پیششرط توسعه و مشروعیت سیاسی: بستر بنیادین برای تحقق توسعه، عدالت و آزادی است.[۷] تأمین آن، نخستین وظیفۀ دولتها و شاخص اصلی سنجش توانمندی و مشروعیت نظامهای سیاسی بهشمار میرود.
- زیربنای امنیت ملی: پایه و مبنای شکلگیری امنیت ملی در هر کشور است.
- آثار اجتماعی: استقرار آن موجب کاهش چشمگیر جرائم، رهایی شهروندان از ترس و حاکمیت آرامش و اطمینان عمومی در جامعه میشود.[۸]
مراتب سهگانه تأمین امنیت اجتماعی
| سطح امنیت | رویکرد / زمان اقدام | تمرکز و اقدامات اصلی | نهادهای مسئول اصلی |
|---|---|---|---|
| منفعل (واکنشی) | پس از وقوع ناامنی و جرم | کشف جرم، دستگیری مجرمان و اعمال مجازات | دستگاههای انتظامی و قوه قضائیه |
| پیشگیرانه (فعال) | پیش از بروز ناامنی | جلوگیری از وقوع جرم، گشتزنی، نظارت و ایجاد بازدارندگی | دستگاههای انتظامی و قوه قضائیه |
| فرافعال (ایجابی) | رویکرد ساختاری و مستمر | ارتقای کیفیت زندگی، رفع ریشههای جرم، سیاستگذاری اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی | نهادهای سیاستگذار، دولت و دستگاههای برنامهریز.[۹] |
ابعاد و مصادیق امنیت اجتماعی
| بُعد | تعریف مفهومی | مصادیق کلان |
|---|---|---|
| جانی | ایمنی جان افراد در برابر تعرض فیزیکی، خشونت و صدمات بدنی | احساس امنیت در ترددهای شبانه، استفاده از فضاهای عمومی، مواجهه با افراد ناشناس |
| مالی | حفظ اموال، داراییها و منابع اقتصادی افراد از دستبرد، سرقت و تعدی | امنیت مسکن، امنیت خودرو، امنیت معاملات مالی و همراه داشتن وجه نقد |
| شغلی | امنیت و آرامش افراد در محیط کار و نسبت به آیندۀ شغلی خود و خانواده | ثبات شغلی، فرصتهای برابر ارتقا، نبود تبعیض، آرامش خاطر در محیط کار |
| هویتی و اعتقادی | مصونیت و احترام به باورها، مناسک دینی، هویت فردی و جمعی افراد | آزادی برگزاری مراسم مذهبی، رعایت هنجارهای اعتقادی، پرهیز از توهین به مقدسات |
| قضایی و حقوقی | دسترسی عادلانه به عدالت، عملکرد پلیس و دستگاه قضایی در برخورد با جرم و فساد | حضور بهموقع پلیس، قاطعیت در برخورد با مجرمان، برخورد با فساد مسئولان، مبارزه با جرایم سازمانیافته |
| اخلاقی و رفتاری | حاکمیت ارزشها و هنجارهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و رفتار شهروندان و کارگزاران | کاهش رشوه و پارتیبازی، صداقت و احترام متقابل، پایبندی به عهد و پرهیز از غیبت و تجسس |
| جمعی و عاطفی | احساس تعلق، اعتماد و همبستگی میان افراد جامعه و حمایتهای متقابل اجتماعی | امنیت در تعاملات با گروههای دیگر (از جمله مهاجران)، مشارکت اجتماعی، سهیم بودن در شادیها و غمها |
| نوامیس | آسایش بصری و محیطی ویژۀ زنان و مصونیت آنها از رفتارهای نامناسب کلامی و غیرکلامی | رضایت زنان از نحوۀ برخورد دیگران، ایمنی در فضاهای عمومی از منظر زنان |
| سیاسی | امکان مشارکت سیاسی، ابراز عقیده و نقد مسئوان در چارچوب قانون، بدون ترس از پیگرد | عضویت در گروههای سیاسی، شرکت در سخنرانیها، ابراز انتقاد نسبت به عملکرد دولت |
| فکری و روانی | نداشتن دغدغه و نگرانی در مورد مسائل زندگی و احساس آرامش نسبی نسبت به آینده | آرامش روحی و فکری در امور روزمره، اعتماد و اطمینان به آینده |
| فرهنگی | امکان مشارکت در فعالیتهای فرهنگی، هنری و ادبی و تقویت فرهنگی عمومی | حضور در تشکلهای فرهنگی و مذهبی، دسترسی به منابع فرهنگی، تبلیغ دربارۀ وجود امنیت |
| اقتصادی کلان | شرایط اقتصادی جامعه که بهصورت غیرمستقیم بر احساس امنیت افراد تأثیر میگذارد | کاهش بیکاری، کنترل تورم، توزیع عادلانۀ ثورت و کاهش فقر.[۱۰] |
عوامل مؤثر بر امنیت اجتماعی[۱۱]
مهمترین عوامل تأثیرگذار بر امنیت اجتماعی عبارتند از:
- امنیت فیزیکی: محافظت از جان، سلامت و اموال در برابر جرم، خشونت، بلایای طبیعی و تهدیدات فناوری.
- امنیت اقتصادی: شامل اشتغال پایدار، کاهش فقر، توزیع عادلانۀ ثروت و عدالت اقتصادی است. عوامل مؤثر بر آن عبارتند از ایجاد فرصتهای شغلی و درآمد مناسب (اشتغال و درآمد)، توسعۀ اقتصادی پایدار و استقرار زیرساختهای قوی (رشد اقتصادی)، فراهم کردن محیط مناسب برای رشد کسبوکارها و کارآفرینی (حمایت از کسبوکارها)، کاهش تفاوتهای اقتصادی و توزیع عادلانۀ ثروت (کاهش فقر) و همچنین حفظ استقرار اقتصادی و مقابله با شوکهای داخلی و خارجی (پایداری اقتصادی).
- امنیت سیاسی: شامل حاکمیت قانون، حقوق شهروندی، دسترسی به عدالت، ثبات سیاسی است. از جمله عوامل مؤثر بر آن عبارتند از اجرای عادلانۀ قوانین برای همه افراد و نهادها (پایبندی به قانون)، اطمینان از حقوق سیاسی، مدنی و اجتماعی شهروندان (حقوق شهروندی)، دسترسی عادلانه و مساوی به سیستم قضایی (دسترسی به عدالت)، ایجاد فرصتهای مشارکت سیاسی و حفظ آزادی بیان (حمایت از نظام سیاسی دموکراتیک) و همچنین حفظ استقرار نظام سیاسی در برابر تهدیدات داخلی و خارجی (پایداری سیاسی).[۱۲]
- نظم اجتماعی و نبود جرم.
- حمایتهای متقابل اجتماعی.
- اعتماد مردم به یکدیگر و به دولت.
- مشارکت مردمی در امور جمعی.[۱۳]
- رسیدگی به نیازمندان: خداوند مومنان را به رسیدگی به نیازمندان امر کرده است.[۱۴] از جمله راههای کمک به نیازمندان انفاق،[۱۵] قرضالحسنه[۱۶] و مهلت به بدهکار است.[۱۷]
- تشکیل گروههای جهادی: برای خدمت به محرومان.[۱۸] رهبر شهید انقلاب این حرکت را مایۀ خدمترسانی مستقیم به میلیونها نفر و بهرهمندی مادی و معنوی آنها دانستهاند.[۱۹]
- صلحمحوری: شامل اصلاح میان افراد،[۲۰] فروخوردن خشم[۲۱] و پرهیز از خونریزی.[۲۲]
- وظایف حکومتی: اجرای حکم قصاص،[۲۳] حدود شرعی،[۲۴] مبارزه با مواد روانگردان،[۲۵] برخورد با مفسدان،[۲۶] کنترل رسانه (شامل پرهیز از سخنانی که دشمن سوءاستفاده کند،[۲۷] پرهیز از دامن زدن به شیطنتهای رسانهای،[۲۸] رصد و کنترل رسانهها،[۲۹] عدم انتشار تمام اخبار،[۳۰] بررسی صحت اخبار،[۳۱] پرهیز از دنبال کردن رسانههای دروغگو،[۳۲] پرهیز از پخش شایعه و اخبار بدون سند[۳۳] )، تحقق عدالت،[۳۴] توسعۀ علم[۳۵] و جلوگیری از گرانی.[۳۶]
- افزایش ایمان و دینداری: شامل برقراری محبت و مودت در جامعه،[۳۷] اصلاح امور[۳۸] و آرامش در جامعه.[۳۹]
- امربهمعروف و نهیازمنکر.[۴۰]
- وحدت جامعه: وقتی همۀ جامعه خود را برادر و خواهر دینی بدانند، بسیاری از مشکلات حل و امنیت اجتماعی محقق میشود.[۴۱]
- اخلاقمداری: با افزایش ایمان در جامعه، افعال پسندیدۀ شرعی و عقلی افزایش یافته و امنیت اجتماعی محقق میشود.[۴۲] از جمله مصادیق اخلاقمداری در جامعه عبارتند از وفای به عهد،[۴۳] عدم آزار پیروان ادیان دیگر، خوشرفتاری با همسر، پرهیز از سوءظن، تکبر، دروغ، تجسس، غیبت، حسادت، و حفظ حقوق همسایه.[۴۴]
تهدیدهای امنیت اجتماعی
تهدیدهای امنیت اجتماعی آن دسته از عواملی هستند که میتوانند منافع حیاتی یا ارزشهای مطلوب یک ملت را با چالش جدی مواجه کند.[۴۵] هرگاه تهدیدها علیه امنیت عمومی با انگیزۀ لطمه به هویت گروه اجتماعی انجام شود، تهدید علیه امنیت اجتماعی تلقی میشود. [۴۶]
انواع تهدیدها[دیدگاه ۳][دیدگاه ۴]
- یأس و ناامیدی اجتماعی
- ناراضی از وضع خود، جامعه و نهادهای اجتماعی–سیاسی
- اضطراب و نگرانیهای اجتماعی و فردی
- احساس بیعدالتی، نابرابری، تبعیض
- فردگرایی، کاهش تعهدات جمعی، کاهش عواطف متقابل
- ضعف اعتماد اجتماعی
- بحران هویت به ویژه در نسل جوان
- رشد تضادهای اجتماعی ناشی از گسستهای متعدد اجتماعی
- تأمین اجتماعی و ضعف در احساس امنیت در حوزههای مختلف
- تعارض بین اخلاق نظری و عملی
- ضعف همبستگی و انسجام جمعی
- جنبشهای اجتماعی دانشجویی، قومی، زنان، کارگران[دیدگاه ۵]
- گروهها و جریانهای مخل امنیت و تجزیهطلب
- گروهها و جریانهای مخل امنیت غیرمسلح
- گسترش نابسامانیهای اجتماعی از قبیل اعتیاد، جرائم اجتماعی، قتل، سرقت
- تضعیف جایگاه و نقش ولایت فقیه
- بیاعتمادی مردم به کارآمدی نظام
- تضعیف روحیۀ دینی و انقلابی در برخی کارگزاران نظام
- شکاف بین اقلیتهای قومی، مذهبی و فرقهای با نظام
- تضعیف دستگاههای اطلاعاتی، امنیتی، دفاعی و قضائی[دیدگاه ۶]
- گرایشهای بالقوه تجزیهطلبانه اقوام.[۴۷] [دیدگاه ۷]
- ظلم و بیعدالتی،[۴۸] استبداد،[۴۹] تبعیض، بیتفاوتی به امور جامعه[۵۰] و بیکفایتی مسئولان.[۵۱]
پانویس
- ↑ ماندل، چهرۀ متغیر امنیت ملی، 1379ش، ص44.
- ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخصهای امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص160.
- ↑ رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخصهای امنیت اجتماعی استانهای کشور»، 1400ش، ص23.
- ↑ رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخصهای امنیت اجتماعی استانهای کشور»، 1400ش، ص23.
- ↑ سورۀ نحل، آیۀ 112.
- ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخصهای امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص161.
- ↑ «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وبسایت دژبان.
- ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وبسایت دژبان.
- ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخصهای امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص162-164.
- ↑ این بخش هم نیاز به اصلاحات بسیار جدی دارد. سبک نگارش و ارجاعات اصلا مناسب نیست و مطالب فقط به یک فهرست تبدیل شده است. متن زیر را چک کنید و استنادات را درج کنید. فقط آدرس منابع علمی مرتبط با هر مطلب را بیاورید و نیازی به درج آدرس آیات و... نیست. ضمنا سعی کنید از منابع بیشتری برای تقویت این بخش کمک بگیرید تا قوت و اتقان مطالب بالا برود ۱. عوامل ساختاری (اقتصادی و سیاسی): امنیت اقتصادی: شامل اشتغال پایدار، کاهش فقر، توزیع عادلانه ثروت، رشد اقتصادی، حمایت از کسبوکارها و پایداری در برابر شوکهای اقتصادی. امنیت سیاسی: حاکمیت قانون، رعایت حقوق شهروندی، دسترسی برابر به عدالت، ثبات سیاسی و حفظ آزادیهای مشروع و مشارکت سیاسی. ۲. عوامل اجتماعی و مدنی: امنیت فیزیکی: محافظت از جان و مال در برابر جرائم، خشونت و بحرانها. سرمایه اجتماعی: شامل نظم اجتماعی، اعتماد متقابل مردم به یکدیگر و به حاکمیت، مشارکت مردمی و حمایتهای متقابل اجتماعی. انسجام و وحدت: برادری و همبستگی اجتماعی که زمینهساز حل بسیاری از بحرانهاست. ۳. عوامل حاکمیتی و حقوقی: اجرای قانون و عدالت: اجرای قوانین کیفری (از جمله حدود و قصاص در جوامع اسلامی)، مبارزه با فساد و مواد مخدر، و جلوگیری از گرانی. مدیریت افکار عمومی و رسانه: رصد و کنترل رسانهها، جلوگیری از شایعهپراکنی و اخبار کذب، و پرهیز از ایجاد التهاب در جامعه. توسعه و پیشرفت: تلاش حاکمیت برای توسعه علم و تحقق عدالت همهجانبه. ۴. عوامل مذهبی، اخلاقی و فرهنگی: اخلاقمداری و دینداری: ترویج فضایل اخلاقی (وفای به عهد، حسن خلق، پرهیز از دروغ و غیبت)، افزایش ایمان که به آرامش روان و جامعه کمک میکند. تکافل اجتماعی (رسیدگی به نیازمندان): انفاق، قرضالحسنه، مهلت به بدهکاران و فعالیت گروههای جهادی برای محرومیتزدایی. نظارت همگانی: اجرای فریضه امر به معروف و نهی از منکر. صلحمحوری: ترویج گذشت، فروخوردن خشم، پرهیز از خشونت و اصلاح ذاتالبین.
- ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وبسایت دژبان.
- ↑ صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.
- ↑ سورۀ بقره، آیۀ 77.
- ↑ سورۀ بقره، آیۀ 254.
- ↑ سورۀ تغابن، آیات 17-18.
- ↑ سورۀ بقره، آیات 280-281.
- ↑ سورۀ بقره، آیۀ 218.
- ↑ اسمعیلی حسینآبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهلبیت علیهمالسلام»، 1404ش، ص233.
- ↑ سورۀ حجرات، آیات 9-10.
- ↑ سورۀ آل عمران، آیات 143-144؛ سورۀ اعراف، آیۀ 199.
- ↑ سورۀ نساء، آیۀ 92.
- ↑ سورۀ بقره، آیات 178-179.
- ↑ سورۀ نور، آیات 2 و 4.
- ↑ دیلمی، ارشاد القلوب، 1412ق، ج1، ص133.
- ↑ سورۀ مائده، آیات 33 و 38.
- ↑ سورۀ بقره، آیۀ 104.
- ↑ سورۀ نساء، آیۀ 140.
- ↑ سورۀ انعام، آیات 112-113.
- ↑ سورۀ نساء، آیۀ 83.
- ↑ سورۀ حجرات، آیۀ 6.
- ↑ سورۀ قلم، آیۀ 8.
- ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج۱، ص۴۶.
- ↑ طوسی، الامالی، 1414ق، ج12، ص14.
- ↑ ابنابیحدید، شرح نهجالبلاغه لابن ابیالحدید، 1404ق، ج20، ص613.
- ↑ کلینی، الکافی، 1423ق، ج5، ص134.
- ↑ سورۀ مریم، آیۀ 96.
- ↑ سورۀ محمد، آیۀ 2.
- ↑ سورۀ فتح، آیۀ 104.
- ↑ اسمعیلی حسینآبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهلبیت علیهمالسلام»، 1404ش، ص241.
- ↑ اسمعیلی حسینآبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهلبیت علیهمالسلام»، 1404ش، ص241.
- ↑ اسمعیلی حسینآبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهلبیت علیهمالسلام»، 1404ش، ص242.
- ↑ سورۀ مؤمنون، آیات 1 و 8.
- ↑ اسمعیلی حسینآبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهلبیت علیهمالسلام»، 1404ش، ص245-246.
- ↑ بوزان، مردم، دولتها و هراس، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۴.
- ↑ شایگان، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1392ش، ص249.
- ↑ عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.
- ↑ سورۀ شوری، آیۀ 42.
- ↑ سورۀ طه، آیۀ 24.
- ↑ سورۀ اعراف، آیۀ 164.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم و درر الکلم، 1385ش، ص342.
دیدگاههای ارزیابان
- ↑ این مقاله در بستر جنگ رمضان پیشنهاد شده است ولی در مقاله هیچ اشاره و ورودی به فضای جنگ نشده است. منظور چنین پیوندهایی است: https://www.mehrnews.com/news/6805327/%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%85%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86 این فقط یک مورد برای فهم پیوند مدخل با فضای جنگ رمضان است. نیاز به جستجوی دقیقتری است.
- ↑ پس از اصلاح مقاله حتما بازنویسی شود
- ↑ این قسمت شدیدا نیاز به سازمان دهی و تقویت دارد و البته اصلاح و بازبینی
- ↑ بحرانهای زیستمحیطی و تغییرات اقلیمی تهدیدات سایبری و شبکههای اجتماعی (نقض حریم خصوصی) مهاجرتهای گسترده و بحران پناهجویان بیماریهای همهگیر (مثل کووید-۱۹)
- ↑ جنبش ها تهدید امنیت اجتماعی هستند؟
- ↑ از مورد 16 تا 20 به شدت غیر دانشنامه ای و ضد شناختی نوشته شده است
- ↑ این مخل به امنیت ملی است یا امنیت اجتماعی؟
منابع
- قرآن کریم.
- ابنابیحدید، عبدالحمید بن هبهالله، شرح نهجالبلاغه لابن ابیالحدید، بهتحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبه آیهالله المرعشی النجفی، 1404ق.
- اسمعیلی حسینآبادی، مهدی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهلبیت علیهمالسلام»، مطالعات قرآن و حدیث، دورۀ 18، شمارۀ 2، پیاپی 36، 1404ش.
- «امنیت اجتماعی چیست؟»، وبسایت دژبان، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1402ش.
- «امنیت اجتماعی در غرب، جهان سوم و ایران»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: 4 اردیبهشت 1401ش.
- بوزان، باری، مردم، دولتها و هراس، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۸ش.
- تمیمی آمدی، ناصحالدین، غررالحکم و درر الکلم، بهترجمۀ محمدعلی انصاری، تهران، امام عصر، 1385ش.
- دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، قم، الشریف الرضی، 1412ق.
- رفیعیان، مجتبی و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخصهای امنیت اجتماعی استانهای کشور»، برنامهریزی منطقهای، دورۀ 11، شمارۀ 44، 1400ش.
- شایگان، فریبا، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، دانشگاه تهران، دورۀ 3، شمارۀ 2، پیاپی5، 1392ش.
- صالحی امیری، سیدرضا، امنیت اجتماعی، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، 1391ش.
- طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، بهتحقیق مؤسسه البعثه، قم، دار الثقافه، 1414ق.
- عبدی، مهدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخصهای امنیت اجتماعی»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورۀ 7، 1402ش.
- عدل، محسن، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، دانشگاه علوم انتظامی، همایش پلیس زن و امنیت عمومی، 1386ش.
- کلینی، محمدبنیعقوب، الکافی، بهتصحیح علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتبالاسلامیه، 1407ق.
- ماندل، رابرت، چهرۀ متغیر امنیت ملی، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، 1379ش.
- «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 25 بهمن 1400ش.