فوتبال زنان در ایران
فوتبال زنان در ایران؛ حضور زنان در عرصهٔ فوتبال کشور.
حضور زنان در عرصهٔ فوتبال ایران از دههٔ ۱۳۴۰ش با فعالیتهای غیررسمی در تیمهای محلی آغاز و باشگاه تاج نخستین تیم رسمی شناخته شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این رشته تا اوایل دههٔ ۱۳۷۰ش فعالیتی نداشت. تیم ملی زنان ایران در رقابتهای بینالمللی ازجمله جام ملتهای آسیا و المپیک نوجوانان سنگاپور موفق به کسب جواز حضور در جام ملتهای آسیا شده است. در سطح باشگاهی، لیگ برتر با حضور تیمهایی در ۲۴ استان برگزار میشود. مهمترین موانع توسعه فوتبال قهرمانی زنان ایران کمبود زیرساختهای استاندارد، نبود حمایت شغلی و مالی از ورزشکاران، ضعف در استعدادیابی و مربیگری و فقدان جایگاه زنان در مدیریت ورزشی کشور ذکر شده است. حجاب بهعنوان یک مانع برای حضور بینالمللی، با پیگیریهای فدراسیون ایران و رایزنیهای بینالمللی حل شده و فیفا لباس استانداردی را برای زنان محجبه تأیید کرده است.
تاریخچه
فوتبال زنان در ایران از ۱۳۴۹ش با حضور غیررسمی دختران در تیمهای محلی و خیابانی مردان آغاز شد. فدراسیون فوتبال ایران با شناسایی استعدادهای زنان، گروهی را برای آموزش مربیگری به کلاسهای فیفا اعزام کرد. در باشگاه تاج (استقلال) نخستین تیم رسمی فوتبال زنان تشکیل و در ۱۳۴۹ش در بازی مقابل دیهیم به برتری ۶ بر صفر دستیافت.[۱] سپس باشگاههای پرسپولیس، دیهیم و عقاب به تیمداری در این حوزه پرداختند.[۲] پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش، در ۱۳۷۱ش با برگزاری مسابقات فوتبال سالنی در دانشگاه الزهرا دوباره فوتبال زنان فعال شد. در دوران ریاستجمهوری سید محمد خاتمی امکانات گستردهتری در اختیار فوتبال زنان قرار گرفت. با حمایت برخی چهرهها از جمله فائزه هاشمی در عرصهٔ ورزش زنان و محسن صفایی فراهانی در ریاست فدراسیون فوتبال، فوتبال دختران از فضای سالن به زمین چمن منتقل شد. در هشتم اردیبهشت ۱۳۸۵ش نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران در فضای باز برگزار شد.[۳]
باشگاههای فوتبال زنان در ایران
فوتبال زنان در قالب ۸۰ تیم باشگاهی و در استانهای: تهران، اصفهان، فارس، خوزستان، کرمان، مازندران، گیلان، خراسان رضوی، البرز، کرمانشاه، کردستان، همدان، آذربایجان غربی، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، یزد، مرکزی، ایلام، کهگیلویه و بویراحمد، قزوین، گلستان، خراسان شمالی، سمنان مستقر هسند. بیشترین تمرکز تیمها در استان تهران، فارس و اصفهان است.[۴] نخستین دورهٔ لیگ برتر فوتبال زنان طی سالهای ۱۳۸۶ش تا ۱۳۸۷ش برگزار شد[۵] و در ۱۴۰۴ش هجدهمین دورهٔ این لیگ با قهرمانی تیم خاتون بم پایان یافت.[۶] صعود تیم خاتون بم در ۱۴۰۳ش به جمع هشت تیم برتر باشگاهی آسیا نشانهٔ بلوغ فنی، تاکتیکی و اتحاد تیمی در فوتبال زنان ایران ارزیابی شده است. کارشناسان تأکید میکنند که روند پیشرفت فوتبال زنان در قالب باشگاههای مختلف و لیگ داخلی، طی دو سال گذشته محسوس بوده است.[۷]
تیمهای ملی فوتبال زنان در ایران
- کسب تیم فوتبال بانوان دو نایبقهرمانی غرب آسیا (۱۳۸۴ش و ۱۳۹۰ش)، حضور در جام ملتهای آسیا (۲۰۲۲م هند و ۲۰۲۶م استرالیا) و سه دوره صعود به مرحلهٔ دوم انتخابی المپیک.[۸]
- صعود تیم دختران زیر ۲۰ سال به مرحله دوم مسابقات مقدماتی قهرمانی آسیا.[۹]
- راهیابی دختران زیر ۱۷ سال به دور دوم مقدماتی قهرمانی آسیا (۱۳۹۷ش، تاجیکستان).[۱۰]
- نایبقهرمانی مسابقات زیر ۱۴ سال آسیا (۱۳۹۱ش، سریلانکا) و کسب دو مقام سومی در این رقابتها (۱۳۹۳ش و ۱۳۹۵ش).[۱۱]
طراحی و تولید لباس فوتبال بانوان در ایران
به نظر کارشناسان لباس فوتبال بانوان در ایران بهدلیل نیاز جامعه به هویتسازی و بازنمایی فرهنگی و اجتماعی، باید به گونهای طراحی و تولید شود که فراتر از یک پوشش ورزشی صرف عمل کند. بهگفتهٔ فدراسیون فوتبال ایران این لباسها ضمن رعایت اصول حجاب و استانداردهای فنی، احساس آزادی و زیبایی را در زمین بازی برای بازیکنان به همراه داشته باشد. به پیشنهاد کارشناسان، طراحی این لباسها باید شامل محورهایی همچون هماهنگی با فرهنگ و رنگ ملی، طراحی اختصاصی متناسب با آناتومی بانوان، هویت تیمی و جایگاه اسپانسر، استفاده از نقوش ایرانی با الهامگیری سنتی-مدرن و افزودن نام و شمارهٔ بازیکن با فونت اختصاصی هر تیم، باشد.[۱۲]
تا قبل از سال ۱۳۹۰ش، حجاب بخاطر سختگیری فیفا بهعنوان یکی از چالشهای اصلی در مسیر فعالیت بینالمللی ورزشکاران زن ایرانی مطرح بود. برای مثال، در مسابقات انتخابی المپیک ۲۰۱۲م لندن در خرداد ۱۳۹۰ش در اردن، تیم ملی فوتبال زنان ایران بهدلیل عدم تأیید لباس توسط داوران فیفا، اجازهٔ حضور در زمین را پیدا نکرد. اما به دنبال پیگیریهای فدراسیون فوتبال ایران و رایزنیهای شاهزاده اردنی، فیفا لباسی استاندارد برای زنان محجبه به تأیید رساند که مورد پذیرش ایران، بحرین و اردن قرار گرفت.[۱۳] بر اساس اظهارات مسئولین فدراسیون در امور بانوان، موضوع حجاب حل شده است و فوتبالیستهای ایرانی با پوشش اسلامی خود توانستهاند به عرصههای جهانی راه یابند.[۱۴]
دستمزد فوتبال زنان در ایران
دلایل اصلی تفاوت دستمزد فوتبال زن با مردان عبارتند از:
- عوامل ساختاری و فنی: نوپابودن این رشته و تفاوت در سطح کیفی و حرفهای نسبت به فوتبال مردان؛
- رسانه و اقتصاد: عدم پخش تلویزیونی مسابقات، فقدان تبلیغات و دشواری در جذب حامی مالی؛
- ارزش تجاری: پایینبودن میزان مخاطب و درآمدزایی، بهعنوان معیار اصلی تعیین دستمزد در فوتبال.[۱۵]
افتخارات ملی و بینالمللی
جایگاه فوتبال زنان ایران در رنکینگ فدراسیون جهانی فوتبال دارای فراز و فرودهایی بوده است. برای مثال تیم ملی فوتبال زنان ایران در سالهای آغازین فعالیت خود با هدایت شهرزاد مظفر رتبهٔ چهلوهشتم جهان[۱۶] و در رتبهبندی ۱۳۸۹ش جایگاه ۵۵ جهان را کسب کرد.[۱۷] در جدیدترین رنکینگ اعلامشده، از جایگاه ۷۰ به رتبهٔ ۶۸ جهان ارتقا یافته است.[۱۸]
در سطح فردی زهرا قنبری در فصل ۹۸–۱۳۹۷ش با ۵۱ گل، خانم گل فوتبال ایران شد و بهعنوان نخستین لژیونر فوتبال بانوان ایران شناخته میشود. سارا قمی بهعنوان بیشترین زنندهٔ گل در لیگ بانوان ایران تا ۱۳۹۶ش ۳۵ بازی ملی و ۲۳ گل برای تیم ملی ثبت کرده است. شقایق نوریزاده از ۱۳۹۰ش تا ۱۳۹۶ش در تمامی ردههای تیم ملی فوتبال بانوان حضور داشته و در مسابقات آسیایی، تورنمنتهای بینالمللی و اروپایی متعددی به میدان رفته است. مریم ایراندوست نیز بهعنوان بازیکن سابق تیم ملی و مدرس بینالمللی فوتبال، در چندین کشور به تدریس فوتبال پرداخته است.[۱۹]
موانع فوتبال زنان در ایران
مهمترین موانع فوتبال زنان ایرانی به ترتیب اولویت عبارتند از:
- کمتوجی به اماکن و تسهیلات ورزشی؛
- عدم حمایت شغلی و ورزشی از جمله بیمه و حقوق پس از دوران قهرمانی؛
- کمتوجهی به توسعه استعدادیابی ورزشی در سطوح پایه؛
- عدم تخصیص عادلانه منابع فدراسیونها بین زنان و مردان؛
- نبود استراتژی ملی برای سازماندهی رقابتهای بینالمللی در کشور؛
- اولویت ندادن به تحقیقات علمی در حوزه فوتبال زنان در ایران؛
- عدم وجود نظام نوین مربیگری در ورزش کشور؛
- مدیریت ضعیف و نبود جایگاه زنان در مدیریت و سیاستهای ورزشی کشور؛
- نبود سرمایهگذاری مناسب از طرف بخشهای خصوصی.[۲۰]
فوتبال زنان ایران در جنگ رمضان
پس از پایان جام ملتهای آسیای زنان ۲۰۲۶م در استرالیا و بستهبودن حریم هوایی ایران بخاطر جنگ رمضان، بازگشت تیم ملی با تأخیر افتاد و برخی رسانهها از پناهندگی بازیکنان فوتبال زنان ایران خبر دادند.[۲۱] در این مدت، با تشویق و هماهنگی سیاسی دولتهای استرالیا[۲۲] و آمریکا،[۲۳] ۷ عضو تیم (شش بازیکن و یک عضو کادر فنی) هتل را ترک کرده و درخواست پناهندگی دادند؛[۲۴] با این حال، پس از پیگیریهای فدراسیون و دستگاه دیپلماسی، ۵ نفر از آنان منصرف شده و تیم ملی در نهایت بدون ۲ عضو باقیمانده به ایران بازگشت.[۲۵]
پانویس
- ↑ «ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وبسایت جهان نیوز.
- ↑ «تاریخچه فوتبال زنان در ایران + عکس»، وبسایت فوتبالدخت.
- ↑ «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وبسایت تابناک.
- ↑ «تیمهای باشگاهی فوتبال زنان ایران»، وبسایت فوتبالدخت.
- ↑ «نخستین دوره لیگ برتر فوتبال زنان ایران طی سالهای 1386 تا 1387 برگزار شد.»، وبسایت فوتبالدخت؛ «لیست قهرمانان لیگ برتر کوثر بانوان فوتبال ایران»، وبسایت جام حذفی.
- ↑ «خاتونبم قهرمان لیگ هجدهم شد/ سپاهان در برابر بمیها ناکام ماند.
- ↑ «دو سال است از پیشرفت فوتبال زنان میگویم!»، وبسایت روزش سه.
- ↑ «تیم ملی فوتبال بانوان ایران»، وببایت فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ «تیم ملی فوتبال جوانان(دختران)»، وبسایت فوتبالدخت.
- ↑ «تیم ملی فوتبال نوجوانان(دختران)»، وبسایت فوتبالدخت.
- ↑ «تیم ملی فوتبال نونهالان(دختران)»، وبسایت فوتبالدخت.
- ↑ «تیم ملی فوتبال زنان ایران»، وبسایت فوتبالدخت.
- ↑ «فوتبال زنان ایران از اردن تا اردن؛ منع حجاب و گرفتن حق حساب»، وبسایت تابناک.
- ↑ «موضوع حجاب دختران فوتبالیست ۹۹ درصد حل است»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «اختلاف دستمزد فوتبال زنان و مردان»، اعتماد آنلاین.
- ↑ «واکاوی شرایط فوتبال زنان ایران در رنکینگ فیفا؛ از خودمان 14 سال عقبتریم!»، وبسایت فوتبال 360.
- ↑ «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وبسایت تابناک.
- ↑ «صعود دو پلهای زنان فوتبال ایران در رنکینگ FIFA»، وبسایت نور نیوز.
- ↑ «پیشرفت ورزش بانوان بعد از انقلاب اسلامی»، وبسایت فوتبال برتر.
- ↑ افتخاری و دیگران، «شناسایی موانع توسعه مدیریتی فوتبال زنان در ایران»، 1397ش، ص155-160.
- ↑ «سیر تا پیاز پناهندگی بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان در استرالیا»، خبرگزاری جماران.
- ↑ «جزئیاتی از اتفاقات تیم ملی زنان در استرالیا»، وبسایت شهرآرا نیوز.
- ↑ «ترامپ: اگر استرالیا به زنان فوتبالیست ایرانی پناهندگی ندهد، آمریکا این کار را خواهد کرد»، وبسایت خبر فوری.
- ↑ «کامبک زنان ایران از دل پناهندگی به آغوش وطن؛ منتظر تصمیم نهایی ۳ نفر دیگر!»، وبسایت تابناک؛ «زهرا قنبری هم از پناهندگی در استرالیا پشیمان شد؛ کاپیتان تیم ملی در راه مالزی»، وبسایت عصر ایران؛ «انصراف یکی از دختران فوتبالیست از پناهندگی»، وبسایت تابناک.
- ↑ «استقبال با شکوه از تیم ملی فوتبال زنان/ دختران «وطن» در آغوش ملت»، خبرگزاری مهر.
منابع
- «اختلاف دستمزد فوتبال زنان و مردان»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مرداد ۱۳۹۸ش.
- «استقبال با شکوه از تیم ملی فوتبال زنان/ دختران «وطن» در آغوش ملت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
- افتخاری، عذرا و دیگران، «شناسایی موانع توسعه مدیریتی فوتبال زنان در ایران»، فصلنامهٔ مدیرت و توسعهٔ ورزش، شمارهٔ ۱۴، ۱۳۹۷ش.
- «بانوان تاج مقابل منتخب ایتالیا | نخستین رویارویی بینالمللی فوتبال زنان در ایران + تصاویر»، وبسایت صاحبخبران، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «بررسی وضعیت لیگ برتر فوتبال زنان ایران؛ ساختار نابرابر، کیفیت داوری و چشمانداز حضور تیمهای بزرگ»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ش.
- «پیشرفت ورزش بانوان بعد از انقلاب اسلامی»، وبسایت فوتبال برتر، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۴۰۳ش.
- «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۰ش.
- «تاریخچه فوتبال زنان در ایران + عکس»، وبسایت فوتبالدخت، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۳۹۹ش.
- «ترامپ: اگر استرالیا به زنان فوتبالیست ایرانی پناهندگی ندهد، آمریکا این کار را خواهد کرد»، وبسایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «تیم ملی فوتبال زنان ایران»، وبسایت فوتبالدخت، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «تیم ملی فوتبال بانوان ایران»، وبسایت فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۹۷ش.
- «تیم ملی فوتبال جوانان (دختران)»، وبسایت فوتبالدخت، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۹۷ش.
- «تیم ملی فوتبال نونهالان (دختران)»، وبسایت فوتبالدخت، تاریخ درج مطلب: ۱۰ دی ۱۳۹۷ش.
- «تیمهای باشگاهی فوتبال زنان ایران»، وبسایت فوتبالدخت، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «خاتونبم قهرمان لیگ هجدهم شد/ سپاهان در برابر بمیها ناکام ماند»، ۲۱ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «دو سال است از پیشرفت فوتبال زنان میگویم!»، وبسایت روزش سه، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مهر ۱۴۰۳ش.
- «زهرا قنبری هم از پناهندگی در استرالیا پشیمان شد؛ کاپیتان تیم ملی در راه مالزی»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «سیر تا پیاز پناهندگی بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان در استرالیا»، خبرگزاری جماران، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «صعود دو پلهای زنان فوتبال ایران در رنکینگ FIFA»، وبسایت نور نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۴۰۴ش.
- «فوتبال بانوان در سالی پرفراز و نشیب/ لیگی تازهنفس و تیم ملی پرافتخار»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «فوتبال زنان ایران از اردن تا اردن؛ منع حجاب و گرفتن حق حساب»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۳۰ تیر ۱۴۰۴ش.
- «کامبک زنان ایران از دل پناهندگی به آغوش وطن؛ منتظر تصمیم نهایی ۳ نفر دیگر!»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «لیست قهرمانان لیگ برتر کوثر بانوان فوتبال ایران»، وبسایت جام حذفی، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «موانع حضور زنان در ورزشگاهها؛ ضعف مدیریتی یا شرع؟»، خبرگزاری فرارو، شهریور ۱۳۹۸ش.
- «ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وبسایت جهان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۰ش.
- «موضوع حجاب دختران فوتبالیست ۹۹ درصد حل است»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۳۹۰ش.
- «نامه شدیداللحن وزیر ورزش ایران به همتای استرالیایی به خاطر تیم بانوان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «نخستین دوره لیگ برتر فوتبال زنان ایران طی سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۷ برگزار شد.»، وبسایت فوتبالدخت، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۳۹۸ش.
- «واکاوی شرایط فوتبال زنان ایران در رنکینگ فیفا؛ از خودمان ۱۴ سال عقبتریم!»، وبسایت فوتبال ۳۶۰، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۲ش.