تجرد قطعی

تجرد قطعی؛ تأخیر سنی و ناامیدی کامل از ازدواج.

تجرد قطعی زمانی است که افراد از سن مناسب ازدواج عبور کرده و به سنی رسیده‌اند که دیگر احتمال ازدواج آنها وجود ندارد. عوامل مختلف فردی، اجتماعی و خانوادگی در این امر دخالت دارند. این پدیده دارای آثار نامطلوبی برای فرد و جامعه است. عللی همچون؛ مدرنیته، شهرنشینی، اشتغال و استقلال مالی در شکل‌گیری این پدیده موثرند.

مفهوم تجرد

تجرد، به‌معنای اختیار نکردن همسر، در مقابل زوجیت قرار می‌گیرد. کاربرد اصطلاح بی‌لباس برای فرد مجرد، برگرفته از آیه قرآن است که زن و شوهر را پوشاننده و لباس یکدیگر معرفی کرده است. مفهوم «تجرد قطعی»، امروزه درباره کسانی به‌کار می‌رود که سن مناسب ازدواج را پشت سر گذاشته‌اند و احتمال ازدواج در مورد آنها، وجود ندارد.

وضعیت تجرد در ایران

در دهه‌های اخیر، جوامع انسانی تغییرات اساسی در سن ازدواج داشته‌اند. تغییرات سن ازدواج ابتدا در جوامع توسعه یافته رخ داد و پدیدۀ مجرد‌های شهری برای اولین بار در آمریکا مطرح شد و سن ازدواج در آمریکا در دهه 1960م به‌شدت افزایش یافت. در ایران، ورود مدنیته و تغییرات ناشی از آن مانند آموزش، تحصیلات، اشتغال، امکان زندگی مستقل اجتماعی، تغییرات فرهنگی و اجتماعی باعث افزایش سن ازدواج و تمایل به تجرد شده است.

مطابق سر‌شماری نفوس و مسکن در سال 1395ش، تجرد قطعی گروه سالمندی، بیش از ۸۰ هزار نفر بوده است. بر اساس نتایج به‌دست آمده، ۱۰ درصد زنان ۳۵ تا ۳۹ ساله کشور مجردند. در گروه سنی ۴۰ تا ۴۴ ساله ۶.۸ درصد، در گروه سنی ۴۵ تا ۴۹ ساله ۴.۴ درصد و ۵۰ تا ۵۴ ساله‌ها نیز ۳.۱ درصد مجرد هستند. بیش از دوسوم تجردهای قطعی مربوط به زنان است که سه گروه عمده هستند:

1. زنانی که طلاق گرفته یا همسرشان فوت کرده، اما دارای فرزند هستند.

2. زنانی که به‌طور کلی ازدواج نکرده و در اواخر میانسالی و شروع سالمندی هستند.

3. زنانی که بیش از یک‌بار ازدواج کرده، اما موفق نبوده‌اند و زمینه ازدواج دوباره برای آنها وجود ندارد.

عوامل موثر در تجرد

کارشناسان، عوامل موثر در تجرد را در سه مقولۀ فردی، خانوادگی و اجتماعی، مورد توجه قرار داده‌اند:

عوامل فردی

• الزامی ندانستن ازدواج؛ برخی زنان اموری مانند تغییر در نگرش‌ها و عقائد، اشتغال، تحصیل و استقلال اقتصادی را بر ازدواج مقدم دانسته و ازدواج را الزامی و مهم نمی‌دانند.
• سخت‌گیری در ‌کفویت؛ کفویت در ازدواج به معنای تناسب زن و مرد از نظر شئون اجتماعی است. بسیاری از زنان با سخت‌گیری در ‌کفویت، خود را از ازدواج محروم می‌کنند.
• ترس از تشکیل خانواده؛ برخی زنان به دلیل احتمال طلاق، خیانت مرد، محدود شدن آزادی‌های فردی یا اجتماعی و اشتغال، از تشکیل خانواده و ازدواج هراس دارند.

عوامل خانوادگی

• اولویت پیشرفت اجتماعی؛ خانواده‌های بسیاری دختران خود را به ادامۀ تحصیل و استقلال اقتصادی تشویق می‌کنند و این امر موجب افزایش احتمال تجرد دختران می‌شود.
• نیاز عاطفی_مالی خانواده؛ نیاز خانواده به تأمين مالي توسط فرزند و يا وابستگي عاطفي و نياز به مراقبت، از موانع ازدواج است.
• حساسيت‌زدایی از تجرد؛ امروزه مجرد ماندن جوانان، در حال عادي شدن برای خانواده‌ها است.

عوامل اجتماعی

• تغییر ملاک‌های موفقیت؛ در جامعه کنونی، ملاك‌هاي شايستگي و موفقيت، دگرگون شده و معطوف به مسائلی مانند تحصيلات بالا، اشتغال، شهرنشینی و مهارت‌آموزی شده است.
• پذیرش اجتماعی تجرد؛ امروزه تجرد به‌ویژه درباره دختران در شهر‌های بزرگ امری پذیرفته شده است. همچنین امکانات اجتماعی گوناگون در پر كردن اوقات تنهايي به عادي‌شدن زندگي مجردي کمک کرده است.
• افزایش انتظارات مردان، آرمان‌گرایی، فرد‌گرایی و تغییر ساختار جمعیتی.

تاثیر رسانه و فضای مجازی بر تجرد

رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی اگرچه موجب تسهیل زندگی است، اما تغییر در الگوی ازدواج، بالا رفتن سن ازدواج و تغییر در سبک زندگی را به‌همراه داشته است. افزایش آگاهی برآمده از رسانه و شبکه‌های اجتماعی، موجب سخت‌گیری در ازدواج شده است. شبکه‌های اجتماعی، کمبودهای عاطفی و امنیتی را در فضای غیر واقعی جبران کرده و فرد را از حضور در زندگی مشترک بی‌نیاز می‌کند. مجموعه این پیامدها، در افزایش میل افراد به تجرد یا تاخیر ازدواج، موثر بوده است.

آثار تجرد از منظر آموزه‌های اسلام

از نظر آموزه‌های اسلام، تجرد از دو بُعد فردی و اجتماعی، دارای آثار گوناگون است؛

آثار فردی

• کامل نبودن دین؛ از دیدگاه آموزه‌های اسلامی، ازدواج موجب تکامل دین‌داری است.
• نقص در تربیت؛ ازدواج تنها راه صحیح ارضای نیاز جنسی و سنت قطعی بندگان شایسته خدا است؛ اما افراد مجرد، گرفتار اضطراب، بحران‌ها و هیجانات روحی می‌شوند.
• نداشتن آسایش؛ آموزه‌های اسلامی، همسر را مایه آسایش و آرامش معرفی کرده‌اند.
• محرومیت از نعمت الهی؛ در روایتی بیان شده که مجامعت با همسر از بهترین نعمت‌های خدا است و فرد مجرد خود را از این نعمت محروم می‌کند.
• مرگ سوء؛ در روایات، مرگ افراد مجرد به عنوان بدترین مرگ‌ها لقب گرفته است و فرد مجرد هنگام جان دادن، خدا را با بدترین حالت ملاقات می‌کند.
• ارتکاب گناه؛ در اثر تجرد، غریزه جنسی از مسـیر طبیعـی خـود خارج می‌شود و احتمال انحـراف و ارتـکاب گنـاه را افزایش می‌دهد. از این‌رو برخی روایات، افراد مجرد را مورد لعن خدا دانسته و مرگ افراد مجرد را بدترین مرگ‌ها لقب داده‌اند.

آثار اجتماعی

• گسترش فساد؛ ترک ازدواج و تجرد سبب شیوع روابط نامشروع و گسترش فساد و فحشا در میان زنان و مردان می‌شود.
• گسست نظام خانوادگی؛ از آثار سوء تجرد، سستی بنیان خانواده است؛ زیرا فرد مجرد وقتی نیاز خود را از غیر ازدواج تأمین کند، دیگر به تشکیل خانواده نمی‌اندیشد و حتی اگر خانواده هم شکل بگیرد به مرور گسست می‌یابد.
• تهدید امنیت اجتماعی؛ تجرد، امنیت و آرامش را در سطح خانواده و جامعه تهدید می‌کند. سبب کاهش نرخ زاد و ولد، کاهش جمعیت، کاهش منابع انسانی، کاهش قدرت اقتصادی و نظامی و کاهش سرمایه‌های اجتماعی می‌شود.

پیامدهای تجرد قطعی

کاهش جمعیت

یکی از مسائلی که تجرد قطعی با خود به همراه دارد، کاهش جمعیت و فرزندآوری است. به لحاظ جمعیتی، رواج تجرد اثر منفی بر پویایی جمعیت داشته و زمینه باروری پایین و حرکت به سوی بحران جمعیتی را فراهم می‌سازد. بسیاری از جمعیت‌شناسان بر این باورند که تداوم باروری پایین در کشورهای غربی به دلیل گذار دوم جمعیتی است که یکی از جلوه‌های اصلی گذار دوم افزایش سن ازدواج، گسترش روابط خارج از حوزه ازدواج و افزایش تجرد قطعی است.

افزایش فساد اخلاقی

با افزایش تعداد جوانانی که به سن تجرد قطعی رسیده‌اند، روابط خارج از چارچوب‌های اخلاقی و قانونی و نیز فرزندان ناخواسته، افزایش می‌یابد که خود به افزایش سقط جنین‌های زیرزمینی و غیرقانونی می‌انجامد و در نهایت، سلامت خانواده و اخلاق جامعه را به چالش می‌کشد.

افسردگی و نداشتن حامی در دوران سالمندی

افرادی که به سن تجرد قطعی می‌رسند، از بخت اندکی برای ازدواج برخوردار هستند و در صورتی که سرنوشت آنها با ازدواج گره نخورد، احساس تنهایی و نداشتن حامی در دوران سالمندی، آنها را به‌سوی افسردگی سوق می‌دهد. همچنین بالا رفتن سنّ مجردها و رسیدن آنها به مرز تجرد قطعی موجب می‌شود که در بسیاری از موارد، آنها به تدریج از خانه رانده شوند؛ زیرا معمولا در چنین شرایطی آستانۀ تحمل آنها کاهش می‌یابد و با خانواده‌ خود، سر ناسازگاری می‌گذارند و دچار اختلاف می‌شوند. این ناسازگاری، به جدایی عاطفی و یا فیزیکی می‌انجامد و از حمایت خانواده و فامیل بی‌بهره می‌شوند.

منابع

• «آخرین آمار تجرد قطعی در ایران، سهم عجیب زنان از مجرد بودن، ۳ راه‌حل برای ازدواج‌ در دوران سالمندی»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: 17دی 1401ش.
• ابوترابی، علی، «پیامدهای تجرد قطعی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا، تاریخ انتشار: 15 اسفند 1401ش.
• ابهری، مجید، «پیامدهای تجرد قطعی را بشناسید»، خبرگزاری برنا، تاریخ انتشار: 14 خرداد 1399ش.
• «پیامد‌های بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 13 بهمن 1399ش.
• ابن‌بابویه، محمد ‌بن ‌علی، من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
• اینانلو، مینا، «تجرد قطعی و گسل 30 سالگی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، 1313، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1401ش.
• چابکی، ام‌البنین، «روایت دختران 45 سال به بالای شهر تهران از علل تجرد قطعی»، فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، شماره 35، 1395ش.
• حر عاملی، محمد بن‌ حسن، وسائل الشیعه، قم، انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1409ق.
• حریرچی، امیرمحمود، «پیامدهای بی‌توجهی به تجرد قطعی دهه شصتی‌ها»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: 13 بهمن 1399ش.
• شرف‌الدین، حسین، «مسائل جمعیتی تجرد زنان و دختران در ایران، علل و آثار»، معرفت، سال 30، شماره 1، 1400ش.
• شهانواز، سارا و اعظم آزاده، منصوره، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران، سال 10، شماره 27، 1398ش.
• طالب‌پور، اکبر و بیرانوند، معصومه، «مطالعه کیفی پیامدهای تجرد قطعی دختران»، مطالعات زن و خانواده، شماره 24، 1401ش.
• قوی‌قلب، مهسا، «نقش فضای مجازی در افزایش تجرد قطعی در ایران»، وب‌سایت سرپوش اجتماعی، تاریخ درج مطلب: 25 مهر 1397ش.
• كلینى، محمد‌ بن‌ یعقوب، الكافی، تهران، دارالثقلین، 1407 ق.
• گوهری طالع، عبدالله و تردست، علی، «آثار سوء تربیتی تجرد در قرآن و حدیث»، آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، شماره 14، 1400ش.
• مجلسی، محمدباقر، بحار‌الانوار، بیروت، مؤسسة الطبع و النشر، 1410ق.
• موسوی چلک، سیدحسن، «تجرد قطعی و آثار مخرب آن»، انجمن مددکاران اجتماعی ایران، تاریخ درج مطلب: 19 مرداد 1395ش.

ویکی زندگی

تجرد قطعی؛ از دست دادن شرایط و امکان ازدواج.

تجرد قطعی پدیدۀ نسبتاً نوظهوری است که در فرایند صنعتی‌شدن جوامع شکل گرفته و تشدید می‌شود. تجرد قطعی عمدتاً ناشی از افزایش مشکلات و موانع ازدواج به‌هنگام و نیز فراهم‌بودن روابط فرازناشویی در جامعه است. تجرد قطعی الگوی ازدواج را تضعیف کرده، موجب بیماری‌های جسمی و روانی افراد می‌شود. این پدیده، فراتر از این‌که جامعه را با ناهنجاری‌های اخلاقی مواجه می‌کند، فرایند تولید مثل را مختل ساخته، منجر به کاهش جمعیت و ناتوانی جامعه می‌شود.

مفهوم‌شناسی تجرد قطعی

تجرد قطعی نقطه مقابل ازدواج بوده و به وضعیتی گفته می‌شود که احتمال ازدواج برای فرد وجود ندارد. همان‌گونه که ازدواج، پیوند بین دو جنس مخالف را بر پایه روابط پایای جنسی و در چارچوب یک قرارداد مشروع اجتماعی، فراهم می‌کند تجرد قطعی، ناظر به وضعیتی است که در آن، امید به ازدواج و احتمال زوجیت میان برخی افراد بسیار کم می‌شود.

از منظر جمعیت‌شناسی، تجرد قطعی، پدیده‌ای است که در آن فرد شرایط مناسب سنی برای ازدواج را از دست می‌دهد. البته شاید امکان ازدواج داشته باشد، اما دیگر امکان باروری وجود ندارد. سن تجرد قطعی برای دختران بین ۴۰ تا ۵۰ سالگی یا سنی است که قدرت باروری از دست می‌رود. این پدیده، در همه انواع خانواده‌های سنتی، مدرن، مرفه، کم‌درآمد، شهری و روستایی مشاهده می‌شود. بر مبنای مطالعات جمعیت‌شناختی؛ در الگوی سنی ازدواج در ایران و بسیاری از کشورهای جهان، ۳۰ سالگی بُرش سِنی مهمی است که با عبور از آن کاهش چشمگیری در احتمال ازدواج رخ می‌دهد.

برخی محققین، تجرد را در چهار دسته؛ تجرد داوطلبانۀ موقتی، تجرد داوطلبانۀ پایدار، تجرد غیر داوطلبانۀ موقتی و تجرد غیر داوطلبانۀ پایدار، طبقه‌بندی می‌کنند؛ بر این اساس، مجردین در طول زندگی در این طبقات جابه‌جا می‌شوند.

دیدگاه‌های نظری دربارۀ تجرد قطعی

محققین، کاهش سن ازدواج و تجرد قطعی را عمدتا بر مبنای نظریه‌ نوسازی تحلیل می‌کنند؛ نوسازی از طریق ایجاد فرصت‌های تحصیلی، اشتغال و شهرنشینی، الگوی سنتی ازدواج را تغییر داده، زندگی مجردی را به‌عنوان گزینه‌ای در کنار ازدواج مطرح ساخته است.

از منظر برخی دیدگاه‌ها؛ در جامعۀ صنعتی، شغل اهمیت جدی یافته و تبدیل به منبع اصلی هویت فردی می‌شود. هویت در جامعه جدید بر خلاف جامعۀ ماقبل صنعتی که بر اساس عضویت فرد در خانواده معنا می‌یافت، بر اساس کار معنا می‌یابد؛ در جوامع سنتی، منزلت زنان متناسب با هویت زنانه شامل خانه‌داری، همسری و مادری تعریف شده و مردان نیز منزلت خود را در ارتباط با خانواده خود معنا می‌کردند؛ اما در جوامع مدرن، این امر دچار تغییر شده است؛ جوانان می‌توانند بدون ازدواج و با استفاده از امکانات تحصیل و اشتغال، استقلال هویتی خود را به‌دست آورند.

طبق نظریه انتخاب عقلانی؛ در شرایطی که تجرد دارای منفعت بیشتر باشد، افراد تن به ازدواج نمی‌دهند. در مقابل این دیدگاه، نظریه عقلانیت اخلاقی قرار دارد که تصمیمات افراد را متأثر از ارزش‌های فرهنگی دانسته و تجرد قطعی را عمدتاً با ارجاع به نگرش‌ها و مرجحات نظام اخلاقی جامعه تحلیل می‌کند.

نظریه فرصت‌های نابرابر، تجرد قطعی را از پیامدهای مشکلات ازدواج و دسترسی آسان‌تر به روابط نامشروع می‌داند.

نظریه بی‌سازمانی مرتن؛ ناهماهنگی میان اهداف ازدواج و راه‌های وصول به آن را از عوامل اصلی تجرد قطعی به‌شمار می‌آورد.

جنسیت و تجرد قطعی

از سال ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۲م، در آمریکا درصد تجرد مردان از ۱۰ به ۲۳ درصد و در زنان از ۸ به ۱۷ درصد افزایش یافت. تجرد قطعی برای مردان و زنان ژاپنی به ترتیب ۱۷ و ۱۲ درصد بوده است. بر مبنای تحقیقاتی در ایران؛ سرعت رشد تجرد قطعی در زنان بیشتر از مردان است؛ لذا تعداد زنان مجرد در ایران بیش از مردانی است که با عبور از شرایط سنی مناسب برای ازدواج، مجرد مانده‌اند.

بر اساس بررسی‌های مرکز آمار ایران، تجرد قطعی که در سال ۱۳۷۵ش، برای مردان حدود ۱.۳۴% و برای زنان ۱.۱۹% بوده، در سال ۱۳۹۵ش، به ۲.۲۶% برای مردان و ۳.۷۳% برای زنان رسیده است؛ این آمار نشان می‌دهد، روند افزایشی تجرد قطعی در زنان، بسیار بیشتر از مردان بوده، به‌طوری که طی سال‌های ۱۳۷۵ش تا ۱۳۹۵ش، این شاخص برای مردان، حدود دو برابر شده، اما برای زنان بیش از سه برابر بوده است.

یکی از کارشناسان جمعیت با اشاره به تجرد قطعی دختران متولد دهه پنجاه به این امر اشاره می‌کند که پیش از این تجرد قطعی برای مردان ۲% و برای زنان ۱.۸% بوده، اما در بازه‌های اخیر تجرد قطعی زنان در حال افزایش بوده است. به‌طوری‌که تجرد قطعی مردان دهه پنجاه ۲% و تجرد قطعی زنان نزدیک به ۵% است.

بر اساس داده‌های آخرین سرشماری مرکز آمار ایران تجرد قطعی دختران ایرانی طی سال‌های ۱۳۴۵ش، از (۸۴/.) تا ۱۳۷۵ش، (۱.۱۹) روند رو به افزایشی داشته و در سال ۱۳۹۵ش، به (۳.۷۳) یعنی به بیش از سه برابر رسیده و موجب نگرانی در کشور شده است.

عوامل تجرد قطعی

تجرد قطعی، ناشی از مشکلاتی است که در نتیجه تغییرات کلان در سطح جامعه پدید می‌آید. بر اساس تحقیقات انجام شده؛ تمایل به داشتن تحصیلات عالی، افزایش سطح توقعات در خانم‌ها مانند داشتن همسری با تحصیلات بالا و شغل مناسب، کمرنگ‌شدن باورهای دینی، عدم تناسب بین تعداد پسران و دختران آماده ازدواج، سخت‌گیری‌های خانواده‌ها در شکل‌گیری زندگی فرزندان، افزایش چشم و هم‌چشمی‌ها برای برگزاری مراسم عروسی، مهریه‌های سنگین، بیکاری پسران و هزینه‌های بالای مسکن از دلایل مهم تجرد قطعی به شمار می‌آیند.

برخی کارشناسان؛ بیکاری و حس استقلال‌طلبی را نیز بر این عوامل افزوده‌ و با تأکید بر تغییر نگرش‌ها معتقدند؛ نگرش نسل جدید به ازدواج تغییر کرده است؛ افراد دهه‌های ۷۰ و ۸۰، نگرانی‌های خاصی نسبت به تشکیل خانواده دارند و شرایط محیطی، فرهنگی و افزایش آسیب‌های خانوادگی آنها را از ازدواج باز می‌دارند. فراهم بودن زمینه ارتباط جنسی خارج از چارچوب زناشویی این بازدارندگی را تشدید می‌کند.

تحصیل و به تبع آن اشتغال موجب توانمندی اقتصادی زنان شده و نقش مؤثری در تجرد قطعی دختران دارد. بر مبنای تحقیقات انجام شده؛ دختران مجرد تهرانی در محدوده سنی ۴۰ تا ۵۰ سال که با داشتن درآمد ثابت از استقلال مالی برخوردار بودند، تمایل کمتری به ازدواج نشان داده‌اند. این پژوهش همچنین نشان داد که بی‌اعتمادی نسبت به دیگران و افزایش طلاق، از دیگر عوامل مؤثر بر تجرد قطعی به‌شمار می‌آید.

پیامدهای تجرد قطعی

امروزه تجرد قطعی در جامعه ایران، فراتر از مشکل فردی تبدیل به مسئله اجتماعی شده و خانواده‌های فراوانی را درگیر ساخته است. به اعتقاد کارشناسان؛ تجرد قطعی، افراد و جامعه را با مشکلات جدی مواجه می‌سازد. تضعیف الگوی ازدواج، آسیب‌های ناشی از تنهایی، داغ ننگ اجتماعی ناشی از تجرد و درماندگی اجتماعی، از پیامدهای مهم تجرد قطعی است. هر کدام از این پیامدها می‌تواند منشأ مشکلات دیگر شود.

تعویق ازدواج، زمینه‌ساز فعالیت‌های جنسی خارج از چارچوب ازدواج و رفتار پرخطر به‌شمار آمده و با توجه به اهمیت ازدواج از نظر فرهنگ اسلامی، تجرد قطعی در کوتاه‌مدت؛‌ موجب هراس از آینده، تعارض بین هویت سنتی و مدرن و طرد اجتماعی می‌شود و در دراز مدت باعث کاهش میزان باروری شده و تعادل جمعیتی را دچار مشکل می‌کند.

برخی کارشناسان بر پیامد حس تنهایی تأکید داشته و معتقدند؛ انسان‌ها فراتر از این‌که نیازمند داشتن خانواده‌ای هستند، تجرد قطعی موجب می‌شود که انسان در دوران کهنسالی دچار مشکلات جدیی ناشی از تنهایی شود.

آموزه‌های اسلام دربارۀ پرهیز از تجرد

در اسلام؛ ازدواج، محبوب الهی است. با ازدواج، زن و شوهر، به‌عنوان کارگزاران الهی در دستگاه خلقت استخدام می‌شوند. ازدواج از سنت‌های رسول‌الله و موجب آرامش انسان است. افراد متأهل از بیشترین منزلت برخوردار بوده و با ازدواج نصف ایمان انسان تکمیل می‌شود اگر کسی در اوايل جواني ازدواج کند دو سوم از دين خود را حفظ کرده است. دو رکعت نماز شخص متأهّل، از هفتاد رکعت نماز فرد مجرّد برتر است. ازدواج، مهم‌ترین اقدام است که انسان در زندگی خود انجام می‌دهد.

با توجه به‌ گزاره‌های روایی؛ بدترین افراد، عزب‌ها هستند، عزب‌ها برادران شیطان‌اند. ترک ازدواج از گناهان به‌شمار می‌آید. افرادی که مجرد از دنیا می‌روند بدترین مردگان بوده و پیامبر اسلام تصریح می‌کند که بیشتر اهل جهنم از مجردین هستند.

منابع

• قرآن کریم
• ابن‌بابويه، محمّد، من لايحضره الفقيه، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق.
• اینانلو، مینا، «تجرد قطعی و گسل ۳۰سالگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1401ش.
• پاينده‏، ابو القاسم، نهج الفصاحۀ مجموعه كلمات قصار حضرت رسول، تهران،‏ دنياى دانش، ‏1382.
• چيذری، زهرا، «کمین تجرد قطعی»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: 27 مرداد 1399ش.
• حرعاملى، محمد بن حسن، تفصيل وسائل الشيعۀ،‌ قم، مؤسسه آل‌البيت، ‌1409ق‌.
• حسینی، سیدحسن و ایزدی، زینب، «پدیدارشناسی تجربه زیسته زنان مجرد، جمعیت مورد مطالعه: زنان مجرد بالای 35 سال شهر تهران»، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، سال 14، شماره 1، بهار 1395ش.
• راوندى‏، سيد فضل الله، النوادر للراوندي‏، قم، دار الكتاب‏، بي‌تا.
• رﺣﻴﻤﻲ، ﻋﻠﻲ و دیگران، «تحليل گذار تجرد زنان و مردان در ايران طي سالهاي 1345 تا 1390»، مطالعات اجتماعي ايران، دورۀ نهم، شمارۀ 3، پاييز 1394ش.
• شهانواز، سارا و اعظم‌زاده، منصوره، «شناسایی و تحلیل پیش‌ران‌های مؤثر بر تجرد در ایران»، مسائل اجتماعی ایران، سال دهم، شمارۀ 2، پاییز و زمستان 1398ش.
• ضیاءاصغری، نگین و دیگران، «مطالعه جامعه‌شناختی تجردقطعی دختران شهرتهران»، جامعه‌شناسی آموزش و پرورش، دورۀ 10، شمارۀ 2، پاییز و زمستان 1403ش.
• طالب‌پور، اکبر و بیرانوند، معصومه، «بررسی تجربه زیسته تجرد قطعی از منظر دختران مجرد»، فصلنامه زن و جامعه، شماره 51، پاییز 1401ش.
• قوی‌قلب، مهسا، «تجرد قطعی در نقطه بحران!»، روزنامه ایران، شماره 7643، 12 خرداد 1400ش.
• کاظمی‌پور، شهلا، «وضعیت «تجرد» زنان دهه ۵۰ و ۶۰»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 21 اردیبهشت 1403ش.
• كلينى، ابو جعفر، محمد بن يعقوب، الكافي، 8 جلد، دار الكتب الإسلاميۀ، تهران، 1407ق.
• مجلسى، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسۀ الطبع و النشر، 1410ق.
• «موج جهانی که به ایران هم سرایت کرد؛ مجرد ماندن»، وب‌سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 10 آذر 1397ش.

ویکی جنسیت