جنگ منطقهای
جنگ منطقهای؛ مفهومی در راهبرد بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران.
جنگ منطقهای اصطلاحی است که سید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در بهمن ۱۴۰۴ش در هشدار به ایالات متحده آمریکا به کار برد. بر اساس این مفهوم، در صورت وقوع هرگونه درگیری نظامی میان ایران و آمریکا، دامنه جنگ به فراتر از مرزهای ایران گسترش یافته و شبکهای از پایگاههای نظامی، منافع و متحدان آمریکا در منطقه را در بر خواهد گرفت. به نظر تحلیلگارن این مفهوم نه ابراز تمایل به آغاز جنگ، بلکه هشداری بازدارنده مبتنی بر تغییر ماهیت درگیری از دوجانبه به چندجانبه و افزایش هزینههای نظامی برای طرف مقابل است.
مفهومشناسی
جنگ منطقهای به درگیری گفته میشود که در آن صحنه نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمیماند و دامنه آن به سرعت به سطح منطقه گسترش مییابد. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، مهمترین مختصات این نوع جنگ عبارت است از: گسترش جغرافیای نبرد به پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای همسایه ایران (از جمله عراق، کویت، قطر و امارات)، چندجبههشدن درگیری با ورود همزمان بازیگران مختلف (از جمله گروههای همسو با ایران در لبنان، عراق، یمن و فلسطین)، و تغییر ماهیت جنگ از متقارن و کلاسیک به ناهمتراز که در آن توان موشکی و پهپادی، عمق جغرافیایی و کنترل بر شریانهای حیاتی انرژی (تنگه هرمز و خلیج فارس) در برابر برتری هوایی و تکنولوژی پیشرفته آمریکا قرار میگیرد.
زمینههای طرح مفهوم جنگ منطقهای
به گفته تحلیلگران، طرح مفهوم جنگ منطقهای از سوی رهبر جمهوری اسلامی ایران در بهمن ۱۴۰۴ش، در واکنش به افزایش تحرکات نظامی آمریکا در اطراف ایران و تهدیدهای مکرر مقامات این کشور مبنی بر قرار گرفتن «همه گزینهها روی میز» صورت گرفته است. این هشاد در شرایطی مطرح شد که پیش از آن، ایران دو بار پایگاههای آمریکایی در عراق (پس از شهادت قاسم سلیمانی در ۱۳۹۸ش) و قطر (پس از جنگ ۱۲ روزه) را هدف قرار داده بود. به باور ناظران، این مفهوم در ادامه سیاست بازدارندگی ایران و اعلام این واقعیت طراحی شده است که ایران خود را «جزیرهای تنها» در جنگ نمیبیند، بلکه مرکز شبکهای بالقوه از درگیریها محسوب میشود.
پیامدهای جنگ منطقهای
از نگاه کارشناسان، پیامدهای جنگ منطقهای صرفاً نظامی نیست و ابعاد امنیتی، اقتصادی و سیاسی را نیز در بر میگیرد. تهدید امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز تأثیر مستقیمی بر افزایش قیمت انرژی و فشار بر اقتصاد جهانی دارد. همچنین کشورهای منطقه که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند یا ممکن است خاک خود را در اختیار آن قرار دهند، در صورت وقوع چنین جنگی به اهداف مشروع تبدیل میشوند. به گفته برخی تحلیلگران، این هشاد عملاً معادله را از تقابل دوجانبه میان ایران و آمریکا خارج کرده و کشورهای منطقه را به بازیگرانی تبدیل میسازد که ثبات و منافعشان مستقیماً به مهار یا گسترش جنگ گره میخورد. در نتیجه، هزینههای احتمالی جنگ برای آمریکا و متحدانش به میزان قابل توجهی افزایش مییابد و تصمیم به درگیری را دشوارتر میسازد.