بلوغ زودرس
 | |
پادکست مقاله | 🡇
|
بلوغ زودرس؛ تجربه زودهنگام و غیرطبیعی بلوغ جنسی در کودکان.
بلوغ زودرس (pubertas praecox)، نوعی اختلال و بیماری در فرایند رشد طبیعی کودکان است که باعث میشود دختران و پسران بهنحوِ غیرطبیعی و زودتر از موعد به بلوغ جنسی برسند و گرایش به جنس مخالف در آنها پدیدار شود. بلوغ زودهنگام تبعات منفی فراوانی دارد و نوعی بیماری به حساب میآید.
مفهومشناسی
بلوغ، فرایند تکامل جسمى و عبور از کودکى به بزرگسالى است. آغاز این فرایند همزمان با افزايش جهش در ترشح هورمونهاى جنسى است.[۱] بلوغ زودرس به ایجاد ویژگیهای ثانویۀ جنسی و بروز علائم بلوغ قبلاز 8 سالگی در دختران و قبلاز 9 سالگی در پسران اطلاق میشود.[۲] در فرایند بلوغ زودرس، مغز فرایند بلوغ را با تولید هورمون آزادکنندۀ گنادوتروپین آغاز میکند که این هورمون بعداز رسیدن به غدۀ هیپوفیز، باعث تولید بیشتر هورمون در تخمدان و بیضه میشود.[۳]
بلوغ زودرس در ایران و جهان
طبق نظر محققان، سن بلوغ انسان در بازههای زمانی مختلف در نوسان بوده است. سن بلوغ در برهههایی از تاریخ، روند افزایشی و در مقاطعی سیر کاهشی داشته است.[۴] روند کاهشی سن بلوغ از سال 1920م آغاز شده است[۵] و از دهۀ 1970 میلادی به بعد، به ازای هر دهه، سن بلوغ حداقل سه ماه کاهش داشته است. دختران در جهان در مقایسه با 40 سال قبل، حداقل یک سال زودتر بالغ میشوند.[۶] تخمین زده شده که در سطح جهانی، حداقل 1 در 5000 تا 1 در 10000 نفر از کودکان مبتلا به بلوغ زودرس میشوند. در این میان میزان ابتلا در دختران، بسیار بیشتر از پسران است. در دو دهۀ اخیر، تعداد قابل توجهی بلوغ زودرس ثبت شده است. بنابر گزارش ادارۀ سلامت جوانان ایران، سن بلوغ دختران ایرانی از 13.8 به 12.65 رسیده است و در سالهای اخیر ابتلا به بلوغ زودرس میان کودکان ایرانی افزایش یافته است.[۷]
انواع بلوغ زودرس
بلوغ زودرس به دو نوع اصلی مرکزی و محیطی تقسیم میشود:
- بلوغ زودرس مرکزی، ریشهٔ مغزی دارد. از مهمترین علل آن میتوان به تومورهای مغزی، آسیبهای تروماتیک مغز و پرتودرمانی ناحیهٔ سر اشاره کرد. این نوع بلوغ موجب افزایش ترشح هورمونهای تخمدان، بیضهها و غدد آدرنال میشود.[۸]
- بلوغ زودرس محیطی ریشهٔ مغزی ندارد و ناشی از اختلال در غدد محیطی بدن مانند غدد فوقکلیوی، غدهٔ هیپوفیز، تخمدانها یا بیضهها است.[۹] این اختلالات موجب ترشح زودهنگام و بیشازحد استروژن و تستوسترون شده و در نتیجه، نشانههای بلوغ را بدون فعالشدن محور مرکزی مغزی به وجود میآورند.[۱۰]
عوامل
عوامل متعددی همچون محیط جغرافیایی، ژنتیک، ترکیب چربی بدن، رژیم غذایی، وراثت و جنسیت در تعیین سن شروع بلوغ نقش دارند.[۱۱] همچنین برخی اختلالات مانند عفونتها، مشکلات هورمونی، تومورها، ناهنجاریهای مغزی یا صدمات جسمی نیز میتوانند موجب بلوغ زودرس شوند.[۱۲] عواملی نیز مانند حضور طولانیمدت والدین خارج از خانه، مشکلات خانوادگی، دسترسی بدون نظارت کودکان به اینترنت و فضای مجازی، ورود شبکههای ماهوارهای، ریختن قبح مسائل جنسی در جامعه،[۱۳] شوخی جنسی والدین در حضور کودکان، همنشینی با دوستان بزرگتر و حضور بیشازحد کودکان در جمع بزرگسالان، ازجمله عواملی هستند که به رشد هورمونی و بروز بلوغ زودرس در کودکان دامن میزنند. وراثت، چاقی و جنسیت از دیگر عوامل وقوع بلوغ زودرس هستند.[۱۴]
براساس پژوهشها، شیوع بلوغ زودرس در دختران حدود پنجبرابر پسران است[۱۵] و استرس و اضطراب نقش قابلتوجهی در ایجاد این اختلال در دختران دارد.[۱۶]
تشخیص و علائم
علائم بلوغ زودرس در پسران رشد سریع قد، رشد آلت تناسلی، رشد مو در زیر بغل و ناحیه آلت تناسلی[۱۷] و در دختران قاعدگی، آکنه، رشد سینهها و رشد مو در ناحیۀ آلت تناسلی است.[۱۸] از طریق آزمایش خون، رادیوگرافی استخوانهای دستوپا، معاینه، تحلیل تاریخچۀ خانوادگی، ام.آر.آی مغزی و آزمایش تیروئید میتوان بلوغ زودرس را تشخیص داد.[۱۹]
عوارض
بلوغ زودرس پیامدهای منفی گستردهای در ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی برای کودکان به همراه دارد. در بعد جسمی، این اختلال میتواند موجب کوتاهی قد،[۲۰] ضعف عمومی بدن، اختلال در خواب،[۲۱] توقف رشد عقلی و جسمی و حتی افزایش خطر ابتلا به برخی سرطانها در بزرگسالی شود.[۲۲] در بعد روانی و رفتاری، کودکان مبتلا به بلوغ زودرس با مشکلاتی چون اضطراب، وسواس، ضعف روحیه، اختلال فکری و نیز گرایش به خودارضایی و بیبندوباری مواجه میشوند. در سطح اجتماعی نیز این کودکان اغلب با دشواریهایی در تحصیل و مدرسه روبرو شده و ممکن است بهسمت بزهکاری و ناهنجاریهای رفتاری سوق یابند.[۲۳]
پیشگیری
پیشگیری یکی از راههای مقابله با پدیدۀ بلوغ زودرس است؛ طوری که برای ریشهکن کردن این بیماری 90 درصد به تدابیر پیشگیری و 10 درصد به راهکارهای درمانی اتکا میشود.[۲۴] روابط خانوادگی محبتآمیز و عاطفی،[۲۵] انتخاب سبک زندگی مناسب در رفتار والدین و فرزندان مثل تفکیک مرز حریم شخصی والدین و فرزندان، انتخاب مدرسۀ مناسب برای فرزندان، انتخاب دوستان مناسب و همسن، محدود کردن استفاده از فضای مجازی و تلویزیون، رعایت اصول اخلاق جنسی در خانواده، پرهیز از شوخیهای رکیک، پرهیز از بوسیدن بیش از حد فرزندان، پوشش مناسب فرزندان و پرهیز از آرایش کودکان باعث پیشگیری از بلوغ زودرس در کودکان هستند.[۲۶] تغذیۀ مناسب، جلوگیری از چاقی مفرط کودکان و استفادۀ کمتر از مواد غذایی کنسروی حاوی مواد نگهدارنده از جمله اقدامات پیشگیرانه از ابتلای کودکان به بلوغ زودرس هستند.[۲۷]
درمان
بعد از ابتلا، درصورتیکه کودکِ بیمار مبتلا به بیماری زمینهای دیگری نباشد، با تزریق دارویی چون لوپرولید تکامل به تأخیر میافتد؛ اما با توجه به علت بروز، ممکن است در برخی مواقع نیاز به جراحی مغز باشد.[۲۸]
پانویس
- ↑ خرمآبادی، «نکاتی که باید درباره بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو.
- ↑ مویری و ربانی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینهای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، وبسایت مجلۀ دانشکدۀ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران.
- ↑ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.
- ↑ «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها.
- ↑ صداقتزادگان و امیدوار، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعۀ موردی: دختران دورۀ راهنمایی شهر شیراز)»، 1394ش، ص530.
- ↑ جاودانی، «بلوغ زودرس مرکزی»، وبسایت دُروانا.
- ↑ کرمی، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کرمی.
- ↑ «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.
- ↑ آزادی، غلامی و بخشایش، «تجربۀ زیستۀ دختران از بلوغ زودرس: مطالعۀ کیفی»، 1399ش، ص67.
- ↑ عطایی، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامۀ رسالت، 1386ش، ص20.
- ↑ رامجردزاده و حکیمزاده، «بلوغ زودرس»، ماهنامۀ الکترونیکی سیب.
- ↑ «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامۀ رسالت، 1386ش، ص20.
- ↑ «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران.
- ↑ مزارعی، «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، مجلۀ اینترنتی دکتردکتر.
- ↑ بابکان راد، «بلوغ زودرس»، مجلۀ اینترنتی مرکز مام.
- ↑ بابکان راد، «بلوغ زودرس»، مجلۀ اینترنتی مرکز مام.
- ↑ نجفی علمی، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، 1389ش، ص46.
- ↑ خبازی، «حقایقی که والدین باید در مورد بلوغ زودرس بدانند»، وبسایت آزمایشگاه قدس.
- ↑ قایمی، «بلوغ زودرس»، 1364ش، ص893.
- ↑ علوی لنگرودی، «بررسی پدیدۀ بلوغ زودرس»، 1381ش، ص192.
- ↑ «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامۀ رسالت، 1386ش، ص20.
- ↑ سعیدی، «چطور از بلوغ زودرس بچهها جلوگیری کنیم؟/ راهکارهای موثر در تربیت جنسی بچهها»، فارس نیوز.
- ↑ «بلوغ زودرس چیست؟ + دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته.
- ↑ جاودانی، «بلوغ زودرس مرکزی»، وبسایت دُروانا.
منابع
- «بلوغ زودرس چیست؟ + دلایل بلوغ زودرس»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «بلوغ زودرس چیست؟»، وبسایت فیلیا، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «بلوغ زودرس»، وبسایت آزمایشگاه نیلو، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
- «پیشگیری، تشخیص و درمان بلوغ زودرس دختر و پسر»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
- «رشد فیزیولوژیک»، وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
- «زنگ خطر بلوغ زودرس»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۹ش.
- «سن بلوغ در ایران کاهش یافت»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۱ش.
- «علت کاهش سن بلوغ در ایران و جهان چیست؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ش.
- «کاهش نظارت خانواده و بلوغ زودرس فرزندان»، روزنامهٔ رسالت، شمارهٔ ۶۳۴۷، تاریخ انتشار: ۲ بهمن ۱۳۸۶ش.
- آزادی، اسما و دیگران، «تجربهٔ زیستهٔ دختران از بلوغ زودرس: مطالعهٔ کیفی»، فصلنامهٔ اندیشه و رفتار، دورهٔ پانزدهم، شمارهٔ ۵۷، پاییز ۱۳۹۹ش.
- بابکان راد، المیرا، «بلوغ زودرس»، وبسایت مجلهٔ اینترنتی مرکز مام، تاریخ بازدید: ۱۸ اسفند ۱۴۰۱ش.
- جاودانی، حسن، «بلوغ زودرس مرکزی»، وبسایت دُروانا، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۱ش.
- حجاری، سارا، «بلوغ دیررس، بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۱۳، ۱۳۸۴ش.
- خبازی، نرجس، «حقایقی که والدین باید در مورد بلوغ زودرس بدانند»، وبسایت آزمایشگاه قدس، تاریخ درج مطلب: ۷ سپتامبر ۲۰۲۰م.
- خرمآبادی، فاطمه، «نکاتی که باید درباره بلوغ جنسی دختران بدانید»، وبسایت دکترتو، آخرین بهروزرسانی: 16 اردیبهشت 1405ش.
- رامجردزاده، زینب و حکیمزاده، افسون، «بلوغ زودرس»، ماهنامهٔ الکترونیکی سیب، فروردین و اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
- سعیدی، زهرا، «چطور از بلوغ زودرس بچهها جلوگیری کنیم؟ / راهکارهای مؤثر در تربیت جنسی بچهها»، فارسنیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۴۰۰ش.
- صداقتزادگان، شهناز و امیدوار، پوران، «بررسی تأثیر عوامل اجتماعی و بلوغ زودرس بر جامعهپذیری دختران (مطالعهٔ موردی: دختران دورهٔ راهنمایی شهر شیراز)»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۴ش.
- عطایی، فاطمه، «بچهای با حرفهای گنده گنده»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: 9 فروردین 1400ش.
- علوی لنگرودی، سید کاظم، «بررسی پدیدهٔ بلوغ زودرس»، کاوشنامهٔ زبان و ادبیات فارسی، شمارهٔ ۵ و ۶، پاییز و زمستان ۱۳۸۱ش.
- قایمی، علی، «بلوغ زودرس»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۷۳، آبان ۱۳۶۴ش.
- کرمی، علیاکبر، «بلوغ زودرس چیست؟ علائم، دلایل، تشخیص و درمان»، وبسایت ارولوژی کریمی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
- مزارعی، «بلوغ زودرس دختران چیست و چرا رخ میدهد؟»، وبسایت مجلهٔ دکتردکتر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
- مویری، حشمت و ربانی، علی، «انواع بلوغ زودرس و علل زمینهای آن و لزوم درمان بیمارستان امام»، مجلهٔ دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه تهران، سال ۶۰، شمارهٔ ۲، تابستان ۱۳۸۱ش.
- نجفی علمی، محمود، «فناوری و تربیت: فناوری اطلاعات و تأثیر آن بر بلوغ زودرس آسیبها، راهکارها»، مجلهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۶۶ و ۳۶۷، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۹ش.