سرزمین فلسطین با وسعت ۰۲۴/۲۷ کیلومتر مربع، در نیمکرهٔ شمالی و در جنوبغربی آسیا، شرق دریای مدیترانه و در همسایگی کشورهای لبنان در شمال، سوریه در شمالشرقی، اردن در مشرق، مصر در جنوبغربی واقع شده و جزو کشورهای خاورمیانه محسوب میشود. سرزمین فلسطین، همچنین از جنوب به دریای سرخ و صحرای سینا در مصر محدود میشود.[۱] معروفترین کوه فلسطین جرموق نام داد که ارتفاع آن به ۱۲۰۸ متر میرسد.[۲] رودهای مهم که در فلسطین جریان دارد عبارت است از رود اردن که از منطقهٔ بانیاس در شمال سوریه سرچمه گرفته و حدود ۳۰۰ کیلومتر طول دارد. رود یرموک با چهل کیلومتر طول، رود العوجه با ۲۶ کیلومتر و رود المقطع با سیزده کیلومتر طول از دیگر آبهای جاری این کشور است.[۳] این کشور دارای سه دریاچه به نامهای حوله، بحر المیت و طبریا است. فلسطین در منطقه معتدل واقع شده است اما آبوهوای آن در همه نقاط یکسان نیست.[۴]
تاریخ
در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷م، سازمان ملل طرح تقسیم فلسطین به دو کشور را تصویب و بیتالمقدس را تحت اداره بینالمللی قرار داد. نبردهای خونین از ۳۰ نوامبر ۱۹۴۷م تا ۱۴ مه ۱۹۴۸م میان شبهنظامیان روی داد. اسرائیل در ۱۴ مه ۱۹۴۸م اعلام استقلال کرد و روز بعد کشورهای عربی همزمان به آن حمله نمودند که با شکست عربها، سرزمین فلسطین میان اسرائیل، مصر در غزه و اردن در کرانه باختری و بیتالمقدس شرقی تقسیم شد. متعاقباً جنگهای ۱۹۵۶، ۱۹۶۷ و ۱۹۷۳م رخ داد.
دیوان بینالمللی دادگستری در نظرات مشورتی ۲۰۰۴ و ۲۰۲۴م، کرانه باختری، بیتالمقدس شرقی و غزه را سرزمین اشغالی فلسطینی و یک واحد سرزمینی واحد دانست. سازمان ملل از سال ۲۰۱۲م رسماً از نام دولت فلسطین استفاده میکند، در حالی که اسرائیل و حامیانش اصطلاح سرزمینهای مورد مناقشه را به کار میبرند. اسرائیل در ۱۹۶۷م غزه و کرانه باختری را اشغال و در ۱۹۸۰م بیتالمقدس شرقی را ضمیمه خود کرد که این اقدام از سوی جامعه بینالمللی محکوم و باطل اعلام شد. تشکیلات خودگردان فلسطین، سازمان ملل و نهادهای بینالمللی، بیتالمقدس شرقی را بخشی از کرانه باختری میدانند، هرچند اسرائیل اقتدار خود را بر آن اعمال میکند که بر اساس کنوانسیون چهارم ژنو، غیرقانونی تلقی میشود.
هزینه اشغال برای اسرائیل طی ۴۰ سال در سالهای ۲۰۰۷-۱۹۶۷م بالغ بر ۵۰ میلیارد دلار و هزینه سالیانه آن برای اقتصاد فلسطین در ۲۰۱۳م، ۳/۴ میلیارد دلار برآورد شد. در ۱۹۸۸م، اردن ادعای ارضی خود بر کرانه باختری را پس گرفت و در ۱۹۹۳م، پیمانهای اسلو، بخشهایی از کرانه باختری بهعنوان مناطق الف و ب را تحت اداره تشکیلات خودگردان قرار داد، در حالی که اسرائیل کنترل نظامی و کنترل غیرنظامی ۶۱٪ از کرانه باختری بهعنوان منطقه ج را حفظ کرد. دسترسی دریایی غزه نیز از ۲۰ مایل دریایی در پیمان اسلو به ۳ مایل محدود شد. اسرائیل در ۲۰۰۵م از غزه خارج شد، اما پس از تسلط حماس در ۲۰۰۷م، فلسطین از نظر سیاسی دچار انشعاب شد. سازمان ملل در ۲۰۰۹م، کرانه باختری و غزه را همچنان در اشغال اسرائیل محسوب کرد.
در نوامبر ۲۰۱۲م، مجمع عمومی سازمان ملل با قطعنامه ۶۷/۱۹، حق فلسطین برای تعیین سرنوشت را تأیید و به آن جایگاه دولت ناظر غیرعضو اعطا کرد. یک ماه بعد، یادداشت قانونی سازمان ملل، نام دولت فلسطین را به رسمیت شناخت. سازمان بینالمللی استانداردسازی نیز در ۲۰۱۳م این تغییر نام را اعمال کرد. با این حال، شورای امنیت همچنان با فلسطین به عنوان نهاد غیرحاکم رفتار کرده و از عضویت کامل آن جلوگیری میکند. کابینه اسرائیل این منطقه را درگیر اختلاف سرزمینی میداند، در حالیکه تشکیلات خودگردان بر خط سبز، مرزهای ۱۹۶۷م بهعنوان مبنای مذاکرات تأکید دارد. از ۱۹۸۸م، دولت فلسطین توسط بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته شده، اما اسرائیل و بیشتر کشورهای غربی از جمله آمریکا آن را به رسمیت نمیشناسند. در ۲۰۱۴م، فتح و حماس توافق اتحاد کردند، اما این دولت پس از نبرد ۲۰۱۴م غزه و انحلال در ژوئن ۲۰۱۵م دوام نیاورد.
فلسطین در تاریخ قدیمی جهان به ارض کنعان معروف بود. بر اساس منابع مختلف، ساکنان اصلی آن کنعانیان ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح از جزیرةالعرب به این سرزمین مهاجرت کرده بودند. سپس قبیلههای عبرانی بر اثر ستم فرعون مصر، تحت رهبری حضرت موسی از مصر به سرزمین فلسطین مهاجرت کردند. یهودیان در طول اقامت خود در سرزمین فلسطین، بارها دست به شورش و تمرد علیه امپراتوری بابل زدند و سرانجام امپراتور این سرزمین، بخشی از اهالی پادشاهی یهودا را از فلسطین به عراق کوچ داد و این سرزمین به سیمای کنعانی و عربی خود بازگشت.[۵] در زمان خلافت عمر بن خطاب، فلسطین جزئی از سرزمین اسلامی شد و خلفای بنیامیه و بنیعباس بر این سرزمین حکومت داشتند. در ۳۵۸ق فاطمیان کنترل فلسطین را به دست گرفتند و برای به دست آوردن کنترل کامل فلسطین، با انقلابهای محلی، قرامطه و ترکهای سلجوقی به مبارزه پرداختند.[۶] در این مدت نزاع بر سر فلسطین ادامه داشت، بهشکلی که حکومت فلسطین بین مملوکان مصر، مغولان و عثمانیها ردوبدل میشد تا اینکه از حدود ۴۰۰ق عثمانیها اختیار فلسطین را بهطور کامل در دست گرفتند.[۷] در ۱۰۹۷م جنگهای صلیبی با هدف بیرونراندن مسلمانان از بیتالمقدس و تسخیر این شهر توسط مسحیان آغاز شد. صلیبیان بهدلیل ضعف مسلمانان موفق شدند به مدت ۲۰۰ سال بر این منطقه حکمرانی کنند، اما بر اثر مقاومت مستمر، مسلمانان موفق شدند در ۱۲۹۱م فلسطین را دوباره پس بگیرند.[۸]
جمعیت
بر اساس جدیدترین دادههای منتشرشده از سوی سازمان ملل متحد، جمعیت کنونی دولت فلسطین در سال ۲۰۲۶م بالغ بر ۵,۶۸۷,۳۲۸ نفر برآورد شده است. این جمعیت، معادل ۰/۰۶۹ درصد از کل جمعیت جهان را تشکیل داده و رتبه ۱۱۹ را از نظر تعداد جمعیت در میان کشورهای جهان به خود اختصاص داده است. از نظر ساختار جمعیتی، ۸۴/۹۸٪ از ساکنان معادل ۴,۸۳۷,۸۳۵ نفر در مناطق شهری سکونت داشته و میانگین سنی جمعیت این کشور تنها ۲۰/۳ سال است که معرف جامعهای بسیار جوان و در حال رشد است.[۹]
اهمیت و جایگاه فلسطین
فلسطین سرزمین انبیای بزرگ و محل ظهور و گسترش ادیان الهی، همواره کانون توجه و احترام پیروان ادیان و مذاهب بزرگ دنیا و همهٔ ملل جهان بوده است.[۱۰]
فلسطین در بین سه دین از ادیان بزرگ معاصر یعنی اسلام، مسیحیت و یهودیت اهمیت فراوانی دارد و مقدس شمرده میشود.
مسجد الاقصیمسجد الاقصیکشور فلسطین بهدلیل وجود مسجد الاقصی (نخستین قبلهٔ مسلمانان) در این سرزمین، موقعیت ویژهای برای همهٔ مسلمانان جهان دارد.[۱۱]
در منابع دینی از جمله در قرآن کریم، سرزمین فلسطین با عنوان «ارض مقدسة» و «ارض مبارکة» یاد شده است و برخی از مفسّران، این عناوین را فلسطین یا شام دانستهاند.[۱۲]
به نظر پژوهشگران دینی، مقدس و مبارکبودن فلسطین بهدلیل تأثیر شگرف آن در تاریخ بشر و اهتمام موسی پیامبر برای ورود به این سرزمین بوده است.[۱۳]
قدس که بخشی از سرزمین فلسطین و نقطهٔ درخشان آن محسوب میشود، به نظر مفسران پنج بار در قرآن توصیف شده است و گروهی از مفسران نیز مصداق «وَٱلتِّینِ وَٱلزَّیْتُونِ * وَطُورِ سِینِینَ * وَهَـذَا ٱلْبَلَدِ ٱلأَمِینِ»[۱۴] را پایتخت فلسطین، بیتالمقدس دانستهاند.[۱۵]
فلسطین محل دفن تعدادی از انبیاء و بزرگان دینی است. بهعنوان نمونه یحیی در شهر سامریه[۱۶] و ابراهیم در شهر الخلیل[۱۷] و مادر عیسی مسیح، «مریم» در شهر ناصره، دفن هستند. بیتالمقدس پایتخت فلسطین نیز محل ظهور ادیان یهودیت و مسیحیت بوده است. مقبرهٔ داوود نبی، مقام موسی پیامبر، مسجدالاقصی و مسجد صخره در این شهر قرار دارند.[۱۸]
فلسطین از نظر استراتژیک، موقعیت بسیار حساس و مهمی دارد. این کشور بهمثابه پلی است که آسیا را به آفریقا متصل میکند و راه ارتباط جزیرةالعرب به دریای مدیترانه را هموار میکند. موقعیت استراتژیکی این سرزمین موجب شده است تا استعمارگران نقشهٔ جدایی بین دو بخش عمدهٔ جهان اسلام را طرح و اجرا کنند.[۱۹]
فلسطین قطعهای از خاک اسلامی است و همهٔ مذاهب اسلامی معتقدند که اگر قطعهای از خاک اسلامی بهوسیله دشمن جدا و تصرف شود، همه باید بکوشند تا حاکمیت اسلام به آن سرزمین برگردد.[۲۰]
روح تمدن غرب با محوریت بریتانیا و آمریکا از آن رو که تحمل هیچ رقیب فکری را ندارند، به هدف جنگ با اسلام و نابودی آن با کشف ظرفیت یهود در ایجاد صهیونیسم، تصمیم گرفتند تا در کنار تلاشهای فرهنگی و سیاسی، یک پادگان پیشرفتهٔ نظامی به نام «اسرائیل» را در عمق جامعه و جغرافیای اسلامی (فلسطین) ایجاد کنند.[۲۱]
به گفتهٔ سید علی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، مسئلهٔ فلسطین فقط مسئلهٔ جغرافیا و تنها مسئلهٔ تاکتیکی یا یک استراتژی سیاسی نیست؛ بلکه مسئله انسانیت، عقیده، دل و مسئلهٔ ایمان است.[۲۲]
سرزمین فلسطین نقطهٔ استراتژیک و ژیوپولیتیکی جهان است که در مقاطع مختلف تاریخی تمام قدرتهای جهان درصدد رسیدن به این منطقه بودهاند. به نظر تحلیلگران هر قدرتی که بر آن سیطره پیدا کند، محوریت جهان را به دست آورده و از تمدن و نفت کشورهای خاورمیانه برخوردار میشود.[۲۳]
پانویس
↑زعیتر، سرگذشت فلسطین یا کارنامهٔ سیاه استعمار، 1362ش، ص42.
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}