ولنگاری

ولنگاری؛ بی‌تفاوتی نسبت به ارزش‌های دینی و فرهنگی جامعه.

ولنگاری

عادی‌سازی خلوت‌های بی‌ضابطه

پادکست مقاله | 🡇 noicon

ولنگاری، از پدیده‌های فرهنگی بیگانه است که در سال‌های اخیر، با هدف اثرگذاری بر سبک زندگی ایرانیان ترویج می‌شود. خاستگاه ولنگاری، فرهنگ غرب و مکتب‌های فکری آن مانند اومانیسم و لیبرالیسم است که با تلقی ویژه از انسان، خانواده، آزادی و جایگاه آن، به ترویج لذت‌جویی، شهوت‌رانی، آزادی در هم‌جنسگرایی، هنجارشکنی و بی‌قیدی نسبت به ارزش‌های فرهنگ اسلامی و ایرانی می‌پردازد و فرهنگ برهنگی از مظاهر آشکار آن است.

بی‌بندوباری به‌معنای نادیده گرفتن اخلاق، قانون و حدود دیگران است و شامل بی‌بندوباری فکری، اخلاقی و جنسی می‌شود. این پدیده معمولاً نتیجه عوامل مختلفی مانند خانواده ناسالم، همنشینی نامناسب، رسانه‌ها و نفوذ فرهنگی است. بی‌بندوباری نه‌تنها فرد را دچار آشفتگی، پشیمانی و افسردگی می‌کند، بلکه به روابط خانوادگی و اجتماعی آسیب می‌رساند. رعایت ارزش‌های اخلاقی و دینی، کنترل رفتارهای جنسی و احترام به حقوق دیگران، مهم‌ترین راهکار پیشگیری از این وضعیت است. پایبندی به اصول اخلاقی و دینی، زندگی فرد را معنادار کرده و جامعه را سالم‌تر می‌سازد. در سطح جهانی، بی‌بندوباری جنسی و اخلاقی به فروپاشی خانواده‌ها و کاهش هویت انسانی منجر شده است.

مفهوم‌شناسی

ولنگاری در لغت به معنای سهل‌انگاری و بی‌قیدی است و به فردی اطلاق می‌شود که به آداب، رسوم و قوانین اجتماعی پایبند نیست. در اصطلاح، ولنگاری عبارت است از شکستن حدود اجتماعی، عرفی یا قانونی هر جامعه. معادل دینی آن، اباحی‌گری به معنای پایبند نبودن به ارزش‌های دینی و بی‌تفاوتی نسبت به آموزه‌های اسلامی است.

در مطالعات فرهنگی، ولنگاری به بی‌بندوباری و آشفتگی در مجموعهٔ منسجم فرهنگ گفته می‌شود که موجب دگرگونی ارزش‌ها، سنت‌ها و باورهای اجتماعی می‌شود. با توجه به گستردگی مفهوم فرهنگ، ولنگاری در تمام عناصر سبک زندگی قابلیت تحقق دارد. این پدیده در ارتباط با مفاهیمی چون تهاجم فرهنگی، شبیخون فرهنگی، جنگ نرم و تهدید نرم معنا می‌یابد.

تفاوت ولنگاری با آزادی

تفاوت اساسی آزادی و بی‌بندوباری در رعایت حقوق و احترام به دیگران است. در آزادی، افراد آزادانه رفتار می‌کنند اما همزمان به امنیت، حقوق و حریم دیگران توجه دارند؛ درحالی‌که در بی‌بندوباری، این مرزها رعایت نمی‌شوند. کارشناسان معتقدند ولنگاری با تلقی نادرست از مفهوم آزادی ارتباط تنگاتنگی دارد. برخی رسانه‌ها با استناد به اعلامیهٔ حقوق بشر، ارزش‌های دینی و هنجارهای فرهنگی را نوعی محدودیت و مخل آزادی‌های فردی قلمداد می‌کنند، درحالی‌که صاحب‌نظران، آزادی مطلق را افسانه‌ای می‌دانند که حتی در فرهنگ غربی نیز تحقق نیافته است.

ابعاد ولنگاری

ولنگاری در ابعاد مختلفی قابل بررسی است:

ابعاد	توضیحات
ولنگاری اعتقادی	بی‌توجهی به باورهای دینی و اصول اعتقادی؛
ولنگاری فرهنگی	اثرگذاری بر ذهن، شناخت و رفتار عمومی جامعه (با اهمیت‌ترین بعد)؛
ولنگاری سیاسی	نادیده‌گرفتن هنجارها و قوانین سیاسی؛
ولنگاری اخلاقی	بی‌قیدی نسبت به اصول اخلاقی و ارزش‌های انسانی؛
ولنگاری اقتصادی	رعایت نکردن قوانین و ضوابط اقتصادی.

انواع بی‌بندوباری

بی‌بندوباری در سه دستهٔ اصلی قابل تقسیم است:

1. بی‌بندوباری فکری: نبود دقت و حساسیت در انتخاب محتوا و استدلال، اظهارنظر بدون تحقیق کافی و در نتیجه، افزایش خطاهای شناختی؛
2. بی‌بندوباری اخلاقی: نادیده گرفتن منافع و مرزهای دیگران در رفتار و گفتار، نبود پایبندی به اصول اخلاقی در تصمیم‌گیری، توجیه اشتباهات و پاسخ بداخلاقانه به انتقادات؛
3. بی‌بندوباری جنسی: شکل‌گیری روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده و همسر شرعی، بهره‌برداری جنسی از محیط‌های اجتماعی.

عوامل مؤثر در شکل‌گیری ولنگاری

عوامل متعددی در گسترش ولنگاری نقش دارند:

• خانوادهٔ ناسالم: عدم سلامت خانواده، ارزش‌های اخلاقی را به انحراف می‌کشاند.
• همنشینی نامناسب: بسیاری از رفتارهای انحرافی ازجمله بی‌بندوباری جنسی، اکتسابی و قابل سرایت به دیگران است.
• رسانه‌ها: تلویزیون‌های ماهواره‌ای و فضای مجازی با ترویج لذت‌جویی، مصرف‌گرایی و آزادی مطلق، به قبح‌زدایی از پدیده‌هایی مانند خیانت، روابط پیش‌از ازدواج و سقط جنین می‌پردازند.
• نفوذ فرهنگی غرب: فرهنگ غرب با تکیه بر مکتب‌های اومانیسم و لیبرالیسم، به ترویج لذت‌جویی، شهوت‌رانی و هنجارشکنی در مقابل ارزش‌های اسلامی می‌پردازد.
• لقمهٔ حرام: درآمد نامشروع خانواده، زمینه‌ساز گرایش فرزندان به فساد و بی‌بندوباری می‌شود.
• مطالب نامناسب: خواندن کتاب‌ها و تماشای فیلم‌های غیراخلاقی، شهوات را برمی‌انگیزد و به بی‌قیدی اخلاقی دامن می‌زند.
• افزایش سن ازدواج: وجود ارتباط بین افزایش سن ازدواج و رشد شاخص‌های ناهنجاری‌های اخلاقی ازجمله روابط نامشروع، بدپوششی و جرایم خشن جنسی؛
• امیدواری نابه‌جا: اگر امیدواری انسان از حد بگذرد و توقع نابه‌جا به رحمت الهی داشته باشد، بی‌پروا و بی‌بندوبار خواهد شد.

مصادیق ولنگاری

کارشناسان امور فرهنگی، برخی از مصادیق ولنگاری در جامعۀ دینی را موارد زیر دانسته‌اند: لذت‌جویی مفرط، مدگرایی، مصرف‌گرایی و اشرافی‌گری، بی‌اعتنایی به واجبات و مناسک دینی، استفادهٔ مردان از طلا و زیورآلات، گوش‌دادن به موسیقی‌های مبتذل، مصرف مشروبات الکلی، اختلاط بی‌ضابطهٔ زنان و مردان و پوشش نامناسب، روابط آزاد جنسی، هنجارشکنی و نادیده‌گرفتن حریم عمومی، همباشی و همجنس‌گرایی و سقط عمدی جنین.

پیامدهای ولنگاری

ولنگاری، پیامدهای گسترده و عمیقی در سطوح فردی، اجتماعی و جهانی به همراه دارد. در سطح فردی، این پدیده موجب پشیمانی، افسردگی و آشفتگی روانی شده، فرد را دچار ازخودبیگانگی و تضعیف ارزش‌های معنوی می‌کند و روابط جنسی را با احساس حسرت و پوچی همراه می‌سازد. در سطح اجتماعی نیز پیامدهایی چون فروپاشی خانواده و افزایش طلاق، گسترش آسیب‌هایی مانند اعتیاد، بی‌غیرتی و انحطاط اخلاقی، هنجارشکنی در محیط‌های گوناگون، افزایش فساد مالی و شکاف طبقاتی، از بین رفتن شخصیت واقعی زن و در نهایت تضعیف سرمایهٔ اجتماعی و هویت ملی و مذهبی را به دنبال دارد. همچنین بی‌قیدی اخلاقی نه‌تنها خود فرد، بلکه اطرافیان او را نیز تحت‌تأثیر قرار داده و گاه به بدبینی و تغییر نگرش آنان می‌انجامد. نمونهٔ تاریخی آن، شوپنهاور، فیلسوف نامدار آلمانی (۱۸۶۰-۱۷۸۸) است که رابطهٔ مادرش با مردی غریبه، بدبینی عمیقی را در او نسبت به زنان پدید آورد و او را تا پایان عمر از ازدواج بازداشت.

در مقیاس جهانی، آمارها نشان می‌دهد که بی‌بندوباری جنسی در کشورهایی مانند سوئد به حدی رسیده که ۵۷درصد فرزندان، حاصل روابط نامشروع هستند. آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم دانقلاب اسلامی ایران نیز همجنس‌گرایی را عاملی برای نابودی خانواده در غرب دانسته است.

پیشگیری و مدیریت

کارشناسان برای مقابله با پدیدهٔ ولنگاری و مدیریت آن، راهکارهای متنوعی را در چهار حوزهٔ فرهنگی و آموزشی، رسانه‌ای، دینی و قانونی پیشنهاد کرده‌اند. در حوزهٔ فرهنگی و آموزشی، آگاه‌سازی خانواده‌ها، آموزش ارزش‌های دینی و اجتماعی به کودکان و نوجوانان و معرفی الگوهای اصیل اسلامی و ملی از طریق زبان هنر مورد تأکید قرار گرفته است. در عرصهٔ رسانه نیز تولید و نشر محتوای سازگار با سبک زندگی اسلامی و ایرانی و بهره‌گیری از ظرفیت صداوسیما و سینما، از راهکارهای اصلی به‌شمار می‌رود. رویکرد دینی نیز بر تقویت بنیان خانواده، ترویج فرهنگ ازدواج آسان و توجه به مسجد، قرآن و نماز تأکید دارد. در نهایت، اقدامات قانونی همچون برخورد قاطع و فوری با هنجارشکنان و سامان‌دهی مراکز تولید و نشر محتوا، به‌عنوان ضمانت‌ اجرای این راهکارها پیشنهاد شده است.

نقش ارزش‌های دینی و اخلاقی

پایبندی به قوانین دینی، انسان را از بی‌بندوباری بازمی‌دارد و حیات دنیوی را معنادار می‌کند. آموزه‌های اسلامی بر کنترل و تنظیم رفتارهای جنسی تأکید دارند و با راهکارهای اصولی از بروز بی‌بندوباری جلوگیری می‌کنند. همچنین التزام به قواعد اخلاقی، از قوی‌ترین عوامل بازدارندهٔ بی‌بندوباری‌های جنسی در جوامع بوده است.

خاستگاه و کارکرد ولنگاری

برخی پژوهشگران، خاستگاه ولنگاری امروزی را مکتب‌های اومانیسم و لیبرالیسم در فرهنگ غربی دانسته‌اند که هدف آنها حذف خدامحوری و ارزش‌های دینی در جامعه و جای‌گزینی انسان‌محوری، آزادی مطلق و دنیاگرایی است. بعداز پیروزی انقلاب اسلامی ایران در 1357ش و آشکار شدن رویکرد تمدنی آن، تقابل فرهنگ و تمدن غربی با آرمان‌های تمدن‌ساز ایرانیان نیز افزایش یافت. برخی پژوهشگران، ترویج ولنگاری در ایران را سازوکار تقابل فرهنگ غربی با فرهنگ اسلامی_ایرانی دانسته و آن را مصداقی از جنگ نرم و شناختی، می‌دانند که می‌تواند به یک شبیخون فرهنگی بینجامد.

رژه‌ۀ همجنس‌گرایان در مادرید - سال ۲۰۰۷م

پیامدها

شوپِنهاوِر، فیلسوف آلمانی (1788-1860م)

پژوهشگران و کارشناسان در بررسی ولنگاری، به پیامدهای زیر توجه کرده‌اند: بی‌غیرتی؛ انحطاط اخلاقی؛ فروپاشی خانواده‌ها؛ افزایش آمار طلاق؛ گسترش آسیب‌های اجتماعی مانند اعتیاد؛ گسترش سبک زندگی بیگانه و ناسازگار با فرهنگ بومی؛ وابستگی فکری و فرهنگی؛ مسئولیت‌گریزی خانوادگی و اجتماعی؛ سقوط ارزش‌های اجتماعی؛ گسترش هنجارشکنی در محیط‌های ورزشی، فرهنگی و هنری؛ گسترش فساد مالی؛ تبعیض و شکاف طبقاتی؛ کسب ثروت از طریق فریب و ایجاد روابط به‌جای ضابطه‌ها و قانون؛ گسترش رذائل اخلاقی مانند دروغ، تهمت، بدرفتاری و بدزبانی؛ تضعیف سرمایه اجتماعی؛ رواج پوشش ناسازگار با عفت، وقار و سنت‌های اجتماعی و دینی.

منابع

• «بیانات در دیدار مداحان اهل‌بیت»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۶ش.
• نصیری، علی، کاستی‌ها و بایستگی‌ها، تهران، سازمان روحانیت، ۱۳۷۴ش.
• «برگزاری نمایشگاه جاهلیت مدرن در گیلان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ تیر ۱۳۹۳ش.
• «تنافی حجاب با حق آزادی زن!»، وب‌سایت آیین رحمت، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
• «فضای مجازی، تهدید یا فرصت؟|۱۰ آسیب اخلاقی ولنگاری فضای مجازی/ عدم مدیریت فضای مجازی چه تبعاتی بر کودکان دارد؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۰۸ فروردین ۱۴۰۰ش.
• «لاابالی‌گری فرهنگی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
• «واکنش وزیر اسبق ارشاد به نفوذ و ولنگاری در حوزه فرهنگ و هنر»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۴۰۱ش.
• اسدی، میلاد و حسینی، سیدمعصوم، «بررسی علل تأثیرپذیری فرهنگ جامعه اسلامی از اباحه‌گری و راه‌های مقابله با آن»، مجلهٔ رهیافت فرهنگ دینی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۶، ۱۳۹۸ش.
• پوراحمد خمینی، محسن، «ولنگاری فرهنگی؛ فرهنگ ولنگار»، وب‌سایت روزنامهٔ صبح نو، تاریخ درج مطلب: شنبه، ۱۲ تیر ۱۳۹۵ش.
• حاج‌کرمی، پریسا، «مفهوم لیبرالیسم و خانواده‌زدایی»، وب‌سایت عطانا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۱ش.
• خطیبی، محمد، فرهنگ شیعه، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش.
• دهخدا، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
• زرشناس، شهریار، «ولنگاری فرهنگی جامعه، سیاست، اقتصاد، علم و دانش را هدف گرفته است»، وب‌سایت شیرازه، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۳۹۵ش.
• کاظمی، غلی‌اصغر، بحران جامعهٔ مدرن، تهران، فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۷ش.
• ملایی، مصطفی، «ولنگاری فرهنگی و پیامدهای مخرب آن در جامعه»، وب‌سایت تابناک، تاریخ ۲۸ خرداد ۱۳۹۵ش.
• نامور، علی، «مطهری و ارزش شناخت آزادی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۲ خرداد ۱۴۰۲ش.
• «پایتخت بحران‌های جنسی جهان»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: ۷ شهریور ۱۳۹۱ش.
• «پیامدهای غفلت انسان از شناخت خود/ ریشه‌یابی بحران اخلاقی و معرفتی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب:۱۴ تیر ۱۳۹۲ش.
• «رعایت اصول اخلاق اسلامی منجر به تکوین شخصیت فرد است.»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن کریم، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
• «عفت» وب‌سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «علت بی‌بندوباری اخلاقی و راه‌های مقابله با آن را می‌شناسید؟»، وب‌سایت همراهتم، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۴۰۲ش.
• «نگاه حرام»، وب‌سایت ویکی‌فقه، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• امامی، عبدالنبی، فرهنگ قرآن: تبیین اصطلاحات قرآن از منظر تفسیر و روایات، قم، مطبوعات دینی، ۱۳۸۹ش.
• انصاریان، حسین، تفسیر و شرح صحیفه سجادیه، قم، دارالعرفان، ۱۳۸۳ش.
• پیر حاجاتی، محمد، نادر پور، محمدرضا، «بررسی رابطهٔ بین سن ازدواج با ناهنجاری‌های اخلاقی در بین جوانان شهر خرم‌آباد»، نشریهٔ مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری، شمارهٔ ۴، پاییز ۱۳۹۹ش.
• تراشیون، علیرضا، «غرب در مدیریت بی‌بندوباری، فساد و فحشا ناتوان شده است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آذر ۱۳۹۵ش.
• جهانیانی، عباسعلی، «نقش ازدواج در سلامت روان جوانان»، بهداشت روان، ادارهٔ فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان نطنز، شمارهٔ ۲۲، زمستان ۱۳۸۶ش.
• دلشاد تهرانی، مصطفی، سیرهٔ نبوی «منطق عملی»، تهران، دریا، ۱۳۸۳ش.
• سلطانی مجد، علی، «تفاوت آزادی و بی‌بندوباری- خود ارضایی و حرف بالا و پایین آن»، پایگاه اطلاع‌رسانی تنظیم خانواده، تاریخ درج مطلب: ۱۸ فروردین ۱۴۰۰ش.
• علیزاده، مهدی، اخلاق اسلامی، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۹ش.
• عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• کارگزار، جعفر، «روابط، از منظر دین و اخلاق»، وبلاگ کارگزار، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۳۹۵ش.
• مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، صدرا، ۱۳۷۶ش.
• معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند۱۴۰۱ش.
• مکارم شیرازی، ناصر، «بی‌بندوباری»، وب‌سایت آیین رحمت، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
• واژگان مترادف و متضاد، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش.
• واصفیان، فرزانه، «شناسایی عوامل مؤثر در انحرافات جنسی زنان از دیدگاه مردان و زنان (مطالعهٔ موردی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان)»، اسلام و پژوهش‌های تربیتی، سال اول، شمارهٔ اول، بهار و تابستان ۱۳۸۸ش.
• هادوی، اصغر، دهقانی، روشن، «آثار مال حرام بر تربیت با تأکید بر آیات و روایات»، پژوهشنامهٔ ثقلین، دوره اول، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.
• همیلتون، کلایو، «بی‌بندوباری جنسی خیانت به آزادی است»، ترجمهٔ یعقوب نعمتی وروجنی، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۸ش.