علیرضا تنگسیری

علیرضا تنگسیری؛ ششمین فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

علیرضا تنگسیری فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از ابتدای جنگ ایران و عراق به سپاه پاسداران پیوست و در عملیات‌های مهمی همچون خیبر و بدر نقش مؤثری در شناسایی و عملیات ایفا کرد. تنگسیری از بنیان‌گذاران نیروی دریایی سپاه بود و در سمت فرماندهی این نیرو، تحولات تسلیحاتی و زیرساختی ایجاد کرد. او با شروع جنگ رمضان دستور بستن تنگه هرمز را صادر کرد و مقطع تاریخی را در این آبراه رقم زد.

معرفی

علیرضا تنگسیری در سال ۱۳۴۱ش در روستای خسروآباد از توابع آبادان زاده شد. او اصالتاً از بخش ساحلی شهرستان تنگستان در استان بوشهر است؛ اما به‌دلیل مأموریت شغلی پدرش در منطقۀ اروندکنار، دوران کودکی و نوجوانی خود را در استان خوزستان سپری کرد. پدرش ناخدا بود و در خانواده‌ای ماهیگیر و دریانورد پرورش یافته بود.

فعالیت‌ها

علیرضا تنگسیری در جنگ عراق علیه ایران، در ابتدا مسئول دستۀ خمپاره‌انداز در کنار رودخانۀ بهمن‌شیر در فاصلۀ ۵ کیلومتری عراق بود. او در سال ۱۳۵۹ش با آغاز جنگ تحمیلی وارد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شد و طبق گفتۀ او زندگی را در آن‌جا شناخت. او به‌همراه دو برادرش کاظم و محمدرضا در جنگ عراق علیه ایران حضور یافت. پس از شکست حصر آبادان، وی به‌عنوان یکی از نیروهای اطلاعات و عملیات در عملیات‌های مهمی مانند خیبر و بدر حضور یافت و نقش مؤثری ایفا کرد. با تشکیل نیروی دریایی سپاه در سال ۱۳۶۴ش، از بنیان‌گذاران این نیرو شد. مسئولیت‌های تخصصی او شامل هدایت ناوگروه‌های رزمی، آموزش تاکتیک‌های آبی‌خاکی به نیروهای جدید و طراحی مسیرهای نفوذ در آبراه‌های مرزی بود که از اقدامات برجستۀ تنگسیری در آن دوران محسوب می‌شود. علیرضا تنگسیری که از نیروهای اطلاعات و عملیات بود، ابتدا با احمد امیری و سپس با حسن باقری همکاری می‌کرد. تنگسیری ابتدا اطلاعات دقیقی از وضعیت ساحل نیروهای خودی جمع‌آوری می‌کرد و سپس به شناسایی مواضع، سنگرها، راه‌های مواصلاتی، مقرها و قرارگاه‌های نیروهای بعثی در ساحل مقابل می‌پرداخت. او در ۱۷ سالگی برای شناسایی خطوط دشمن در آن‌سوی اروند، بارها با شنا از این رودخانه عبور می‌کرد و خود را به ساحل تحت دشمن می‌رساند تا محل استقرار توپخانه‌های سنگین و سنگرهای آنان را شناسایی و گزارش کند.

مسئولیت‌ها

تنگسیری در بازهٔ سال‌های ۱۳۸۵ش تا ۱۳۸۹ش فرمانده منطقه یکم دریایی سپاه پاسداران در بندرعباس، سپس از ۳۰ خرداد ۱۳۸۹ش تا ۱ شهریور ۱۳۹۷ش، جانشین فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران و از ۱ شهریور ۱۳۹۷ش تا لحظۀ شهادت، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود.

پیشرفت‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در دوره فرماندهی علیرضا تنگسیری

توسعه تسلیحات

در دوره فرماندهی تنگسیری بر نیروی دریایی سپاه، پیشرفت‌های تسلیحاتی چشمگیری محقق شد که از آن جمله می‌توان به این موارد اشاره کرد:

ساخت شناورهای هدایت‌پذیر از دور (شهپاد) با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، ساخت تجهیزات جدید نظامی از جمله شناور پهپادبر شهید باقری، ایجاد شهرک‌های موشکی زیرزمینی در طول ساحل خلیج فارس، افزایش برد عملیاتی و دقت نقطه‌زنی موشک‌های کروز نیروی دریای، تغییر الگو از قایق‌های تندروی سرنشین‌دار به ناوگان بدون سرنشین هوشمند، تجهیز شناورهای تندرو به سامانه‌های پدافند هوایی عمودپرتاب نواب، عملیاتی‌کردن ناوهای پهپادبر کلاس شهید مهدوی، دستیابی به فناوری زیردریایی‌های بدون سرنشین و اژدرهای هوشمند، ارتقای نسل جدید موشک‌های کروز ضدکشتی، استقرار شبکۀ یکپارچه فرماندهی، کنترل و اطلاعات، ساخت ناوهای رادارگریز و افزایش توان موشکی نیروی دریایی سپاه، طراحی بومی و ساخت ناوهای رادارگریز با بدنه کاتاماران.

او در سال ۱۴۰۰ش در یک مصاحبه گفته بود: «شهرک‌های موشکی زیرزمینی سپاه در طول ساحل خلیج فارس و دریای عمان، بیش از ۷۰ کیلومتر عمق دارند. این شهرک‌ها تماما مسلح هستند و موشک‌های ما قادرند در همان شهرک‌ها، شلیک شوند. نه فقط شهرک‌های موشکی بلکه شهرک‌های شناوری هم وجود دارند».

توسعه زیرساخت‌ها

تنگسیری به دستور رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای، پروژه‌هایی نظیر ساخت فرودگاه در تنب بزرگ و کوچک و ایجاد موج‌شکن‌ها را پیش برد. هدف از این اقدامات، توسعۀ سکونت انسانی و تقویت امنیت پایدار در جزایر ذکر شده است.

رویارویی‌های دریایی سپاه در دوران تنگسیری

دوران مسئولیت تنگسیری با تحولات متعددی در حوزۀ تجهیزات نظامی، راهبردهای بازدارندگی در خلیج فارس و پروژه‌های توسعه زیرساختی در جزایر ایرانی همراه بود. در دوران جانشینی وی در نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، دستگیری ۱۰ ملوان نیروی دریایی ایالات متحده در خلیج فارس، به یک تنش دیپلماتیک در حاشیه مذاکرات برجام منجر شد. در ۱۰ آذر ۱۳۸۸ش، در جریان فرماندهی وی بر منطقه یکم نیروی دریایی سپاه، تعدادی از ملوانان انگلیسی در خلیج فارس بازداشت شدند. او در واکنش با این موضوع اظهار کرد: «اگر انگلیسی‌ها در خلیج‌فارس دستگیر شده‌اند، مطمئنا معلوم است که توسط چه نیرویی از کشور دستگیر شده‌اند». در حادثه دیگری، قایق‌های ایرانی به یک ناو آمریکایی نزدیک شدند و به گفتۀ تنگسیری روی آن علامت زدند و منوّر هم شلیک کردند.

جنگ رمضان

با شروع جنگ رمضان و به دستور علیرضا تنگسیری تنگه هرمز به روی شناورهای متخاصم بسته شد و مقطعی تاریخی در این آبراهه رقم خورد. همچنین ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن آمریکا حتی نتوانست به تنگه هرمز نزدیک شود، چراکه موشک‌های دوربرد ایرانی این ناو را در چندصد کیلومتری آب‌های ایران مورد اصابت قرار دادند و عرشه این ناو را برای پرواز جنگنده‌ها غیرعملیاتی کردند.

تحریم‌ها علیه علیرضا تنگسیری

در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۹م، وزارت امور خارجه ایالات متحده، نام علیرضا تنگسیری را در کنار هفت فرمانده دیگر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در لیست تحریم‌های خود قرار داد. دلیل اعلام شده برای این اقدام، نقش ادعایی آن‌ها در برنامه‌های موشکی ایران و حوادث مرتبط با کشتی‌های تجاری در آب‌های بین‌المللی بود.

در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۳م، اتحادیه اروپا نیز شش مقام ایرانی از جمله علیرضا تنگسیری را تحریم کرد. مقامات اروپایی دلیل این تحریم‌ها را نقش ادعایی افراد مذکور در ارسال سامانه‌های پدافند هوایی به سوریه و همچنین تحویل پهپاد به روسیه عنوان کردند. این تحریم‌ها شامل ممنوعیت ورود به کشورهای عضو، مسدودسازی دارایی‌ها و ممنوعیت هرگونه معامله مالی با افراد و شرکت‌های اروپایی است.

شهادت

علیرضا تنگسیری در جریان سازماندهی و تقویت نیروها و استحکام مواضع دفاعی جزایر و سواحل در برابر تجاوز دشمن، مورد ترور قرار گرفت و بر اثر شدت جراحات در ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش به شهادت رسید.

تشییع و خاکسپاری

در ۱۱ فروردین ۱۴۰۵ش پیکر علیرضا تنگسیری در بندرعباس تشییع شد. روز بعد در ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ش مراسم تشییع وی با حضور گستردۀ مردم در میدان انقلاب تهران، برگزار شد. سپس در ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ش در خوزستان و شهر آبادان تشییع و در گلزار شهدای آبادان خاکسپاری شد.

واکنش‌ها

• سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران: «شهادت آن فرزند دلیر تنگستان، سرباز ایران و پاسدار اسلام در حماسه‌ جنگ تحمیلی سوم، برای مردم دلاورخیز بوشهر، جوانان منطقه‌ جنوب، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و ملت ایران که همواره حافظ استقلال و مرزهای آبی ایران خصوصاً خلیج فارس می‌باشند، سند افتخاری عظیم محسوب می‌شود تا مسیر اقتدار و مقاومت دریایی ایران را قوی‌تر و مستحکم‌تر از گذشته طی نمایند، ان‌شاءالله».
• مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور: «شهید تنگسیری با مهارتی مثال‌زدنی، قدرت و هیبت و اقتدار نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در آب‌های نیلگون خلیج فارس با تمام توان ارتقا داد تا در چنین روزهایی، همچون سدی عظیم در برابر متجاوزین و زیاده‌خواهان، از کیان ایران اسلامی جانانه دفاع کنند.»
• محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی: «فرمانده غیور و رشید ایرانی که یاد و خاطره شهید رئیس‌علی دلواری را برای ما زنده کرد، در طول سالیان عمر پربرکت خود، اثرات درخشان و انکارناپذیری داشت که نمونه آن را دنیا به وضوح در تنگه هرمز می‌بیند.»
• محسنی اژه‌ای، رئیس قوۀ قضائیه: او علیرضا تنگسیری را از قهرمانان برجستۀ جنگ رمضان دانست که ادامه‌دهندۀ راه آزادمردانی مانند رئیسعلی دلواری بود و در دوران جنگ رمضان، ضربات سختی بر نیروهای متجاوز وارد کرد و خط دفاعی ایران را استحکام بخشید.
• سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه: «سردار تنگسیری که از تبار دلیران تنگستان بود، با درایتی کم‌نظیر، اقتدار نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در آب‌های نیلگون خلیج فارس به‌گونه‌ای ارتقا داد که در بزنگاه‌های خطیر، سدی سترگ در برابر متجاوزان باشد؛ سرانجام پس از مجاهدت‌های مستمر در عرصه‌های دفاعی، در مسیر جهاد فی‌سبیل‌الله به قافله نورانی شهدا پیوست».
• محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی: در واکنش به شهادت علیرضا تنگسیری، وی را فرماندهی شجاع، دلاور تنگستان و سرداری پُرشکوه برای ایران و اسلام توصیف کرد که به آرزوی دیرین خود، شهادت، رسید و به رهبر شهید و یارانش پیوست. از نگاه ذوالقدر، جبهۀ جنوب برای تنگسیری صرفاً یک عرصۀ نظامی نبود؛ بلکه عرصه‌ای برای محرومیت‌زدایی، مردم‌داری، تقریب بین مذاهب و وحدت جهان اسلام بود. تنگسیری با تمرکز بر راهبرد نیروی دریایی و با به‌کارگیری تاکتیک‌های جنگ نامتقارن، سطح آمادگی دفاعی در خلیج فارس را به‌گونه‌ای ارتقا داد که امروز نتایج آن در اقتدار دفاعی ایران در تنگۀ هرمز مشهود است.
• صادق آملی لاریجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام: او در بخشی از پیام خود در واکنش به شهادت فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی این‌چنین نوشت: «این مجاهد نستوه که در طول سال‌های دفاع مقدس و جنگ رمضان، با توکل به قادر متعال و تکیه بر ایمان و اعتقاد عمیق به مبانی اسلام، با فرماندهی مدبرانه خویش ضربات سهمگینی بر متجاوزین آمریکایی-صهیونی وارد ساخت و دسایس دشمن برای تجاوز به میهن اسلامی را نقش بر آب کرد و سرانجام پس از عمری مجاهدت مخلصانه، به فوز عظیم شهادت و لقا الله نائل آمد».
• محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر جمهوری اسلامی ایران: «تلاش‌های شبانه‌روزی شهید تنگسیری، در طول سال‌های خدمت در مجموعه نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منجر به تامین امنیت پایدار در تنگه هرمز، جزایر ایرانی و خلیج نیلگون فارس شد. فرماندهی موثر این شهید سعید در دفاع مقدس اخیر نیز در وارد آوردن ضربات موثر به پیکره آمریکایی‌ها در منطقه، برگ زرین دیگری بر عمر با برکت ایشان بود».
• سید محمدرضا موالی‌زاده، استاندار خوزستان: استاندار خوزستان در بخشی از پیام خود در پی شهادت علیرضا تنگسیری گفت: «شهید تنگسیری هم به لحاظ نظامی ایده‌های ارزشمندی ارائه می‌داد و هم به جهت اینکه معیشت مردم برایش مهم بود، معتقد بود اگر لایروبی انجام شود، منطقه آبادان، خرمشهر و کل حاشیه اروند رونق گرفته و نجات پیدا می‌کند که این جنبه مردمی بودنش بسیار برجسته و پررنگ بود.»
• محمدجواد حاج علی‌اکبری، رئیس شورای سیاستگذاری ائمه جمعه: «دریابان تنگسیریِ شهید؛ راه نورانی نادر مهدوی‌ها را با تمام توان و قدرت و ابتکار و خلاقیت و ایمان و صداقت، امتداد بخشید و خلیج همیشه فارس را تبدیل به سدّ آهنین اقتدار ایران قوی ساخت و  محاسبات آمریکای جهانخوار و رژیم خونخوار صهیونی و هم‌پیمانان مفلوک منطقه‌ای‌شان را در هم ریخت».  
• پرویز پرستویی، بازیگر: او در استوری اینستاگرام خود در واکنش به شهادت علیرضا تنگسیری نوشت: «علمدار خلیج‌فارس و تنگه هرمز، روحش شاد و یادش همیشه جاودان».
• رضا میرکریمی، کارگردان سینما: او در واکنش به خبر شهادت علیرضا تنگسیری نوشت: «زنده و جاوید باد نام و یاد سردار شجاع ایرانی شهید رئیسعلی‌رضا دلواری‌تنگسیری».
• امیر طاهری، روزنامه‌نگار و مشاور پیشین رضا پهلوی: «علیرضا تنگسیری یک فرمانده برجسته بود و روش‌های نوینی را در رزم دریایی خلق کرد که امروز در دانشگاه‌های مهم آمریکایی تدریس می‌شود».

منابع

• «انتشار برای نخستین‌بار| پاسدار علیرضا تنگسیری هستم». وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی. ۲۴ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۴۰۵.
• «پرویز پرستویی: علمدار خلیج‌فارس، روحت شاد». مشرق‌نیوز. ۱۲ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «پزشکیان: شهید تنگسیری اقتدار نیروی دریایی در خلیج فارس را ارتقا داد». خبرگزاری مهر. ۱۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «پیام رئیس قوه قضاییه به مناسبت شهادت سرافرازانه دریابان پاسدار تنگسیری». خبرگزاری مهر. ۱۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی در پی شهادت دریابان علیرضا تنگسیری». خبرگزاری مهر. ۱۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «پیام متفاوت رضا میرکریمی برای شهادت سردار تنگسیری». مشرق‌نیوز. ۱۳ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «تشییع پیکر دریابان شهید «علیرضا تنگسیری» و جمعی از شهدای والامقام». خبرگزاری ایسنا. ۱۲ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱ مرداد ۱۴۰۵.
• «تشییع سردار شهید «علیرضا تنگسیری» در بندرعباس». خبرگزاری مهر. ۱۱ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱ مرداد ۱۴۰۵.
• «تشییع و خاکسپاری پیکر شهید دریابان «علیرضا تنگسیری» - آبادان». خبرگزاری ایسنا. ۱۴ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱ مرداد ۱۴۰۵.
• «دبیر شورای عالی امنیت ملی: شهید تنگسیری با همت و مجاهدت، امنیت خلیج فارس را تثبیت کرد». مشرق‌نیوز. ۱۲ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «درباره معمار امنیت دریایی؛ علیرضا تنگسیری کیست؟». پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران -تهران. ۱۱ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۴۰۵.
• «شهید تنگسیری الگوی کامل فرماندهی مردمی و دفاع از ایران بود». خبرگزاری مهر. ۱۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «علیرضا تنگسیری که بود؟ بیوگرافی فرمانده شهید نیروی دریایی سپاه پاسداران». وب‌سایت شبکه شرق. ۱۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۳۰ تیر ۱۴۰۵.
• «فرماندهی که ابهت امریکا را در تنگه هرمز شکست». مشرق‌نیوز. ۱۱ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱ مرداد ۱۴۰۵.
• «قالیباف: دنیا اثرات درخشان شهید تنگسیری را در تنگه هرمز می‌بیند». خبرگزاری مهر. ۱۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «مشاور رضا پهلوی: دریابان تنگسیری افسری لایق بود». مشرق‌نیوز. ۳۱ خرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «نیروی دریایی سپاه، هرگونه دست‌اندازی دشمن را خنثی خواهد کرد». خبرگزاری مهر. ۱۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.
• «واکنش شخصیت‌ها و نهادها به شهادت سردار شهید علیرضا تنگسیری». خبرگزاری شبستان. ۱۰ فروردین ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲ مرداد ۱۴۰۵.