غض بصر؛ خودداری از نگاه لذتجویانه به نامحرم.
.jpg) سکانس پریدن حامد از پنجره دانشگاه به خاطر مزاحمت دانشجویان دختر | |
پادکست مقاله | 🡇
|
غض بصر از آموزههای اخلاقی در اسلام است که خودداری از نگاه شهوتآلود به نامحرم را سفارش میکند. کنترل نگاه با استناد به قرآن و روایات اسلامی، زمینهساز عفت، خودسازی و پیشگیری از چشمچرانی دانسته شده است.
مفهومشناسی
در آموزههای اسلامی، غض بصر بهمعنای کنترل نگاه است و راهکار پیشگیری از چشمچرانی و تقویت خودسازی دانسته شده است.[۱] آیات ۳۰ و ۳۱ سورۀ نور، مردان و زنان مؤمن را به کنترل نگاه و رعایت عفاف فرا میخواند.[۲] در روایات اسلامی، شأن نزول آیات غض بصر به ماجرای نگاه لذتجویانه مردی جوان به زنی در مدینه، نسبت داده شده است.[۳]
تفسیر غض بصر
ابوالفتوح رازی و سید محمدحسین طباطبایی، آن را به معنای خودداری از نگاه به نامحرم[۴] و پرهیز از چشمچرانی بهواسطه چشمپوشی تفسیر کردهاند.[۵] گروهی دیگر، مانند راغب اصفهانی،[۶] طبرسی، طریحی و مرتضی مطهری، غض بصر را بهمعنای کاهش نگاه و پرهیز از خیرهشدن دانستهاند.[۷][۸] برخی فقهای معاصر، غض بصر را کنایه از چشم فروانداختن و خودداری از نگاه به نامحرم تفسیر کردهاند.[۹][۱۰] سید ابوالقاسم خویی نیز آن را ناظر به پرهیز از هرگونه بهرهگیری جنسی از نامحرم، از جمله نگاه شهوانی، میداند.[۱۱]
حکم شرعی
در حدیثی از امام علی، از تکرار نگاه به نامحرم نهی شده است.[۱۲] فقیهان دربارهٔ محدودهٔ غض بصر، دیدگاههای گوناگونی دارند. برخی آن را شامل نگاه به بدن نامحرم و نیز عورت همجنس میدانند. گروهی تعیین مصادیق را به سنت واگذار کردهاند. دستهای دیگر معیار را عرف و محدودهٔ وجوب پوشش میدانند. و گروهی نیز آیات غض بصر را ناظر به پرهیز از نگاه شهوانی به چهرهٔ نامحرم تفسیر کردهاند.[۱۳]
پیامدها
امروزه از لحاظ روانشناسی، چشمچرانی یک بیماری روانی است که لازم است درمان شود. برخی عالمان مسلمان، کنترل نگاه را در تقویت اراده، تحکیم خانواده، کاهش آسیبهای اجتماعی، رشد و تکامل عقل مؤثر دانستهاند.[۱۴] در منابع اسلامی، کنترل نگاه از عوامل دستیابی به عفت، پاکدامنی[۱۵] و مهار غریزه جنسی دانسته شده است.[۱۶] سید قطب، کنترل نگاه را عاملی برای حفظ نظم روانی و مهار تمایلات جنسی میداند. بهاعتقاد او، چشمپوشی از نگاههای شهوانی، نخستین گام در جلوگیری از شکلگیری وسوسه و کنترل انگیزههای نفسانی است.[۱۷] همچنین، در منابع اخلاقی، با استناد به زندگی برخی انسانها همچون حضرت یوسف، ابنسیرین و شیخ رجبعلی خیاط، چشمپوشی از نگاه حرام، عامل دستیابی به مراتب معنوی معرفی شده است.[۱۸]
روشها
در منابع اخلاق اسلامی، برای کنترل نگاه و پیشگیری از چشمچرانی راهکارهای زیر پیشنهاد شده است:
- تقویت اراده و استمرار در ترک گناه؛ با تأکید بر امید به اصلاح،[۱۹] تمرین مستمر[۲۰][۲۱] و ناامید نشدن در صورت لغزش.[۲۲]
- توجه به پیامدهای چشمچرانی؛ اندیشیدن به آثار فردی و اجتماعی این رفتار و فواید کنترل نگاه.[۲۳]
- پایبندی به عبادت و یاد خدا؛ بهویژه نماز و مراقبت معنوی، که از عوامل مهار تمایلات نفسانی دانسته شدهاند.[۲۴][۲۵] از توصیههای علمای اخلاق، خواندن یازده بار سورهٔ توحید پساز نماز صبح گزارش شده است.[۲۶]
- مدیریت ذهن و پرهیز از زمینههای گناه؛ از جمله کنترل افکار و دوری از موقعیتهای تحریککننده.[۲۷]
- توجه به کرامت انسانی؛ با تأکید بر ارزش انسان و بهرهگیری صحیح از نعمت بینایی.[۲۸]
- ازدواج بههنگام؛ بهعنوان یکی از راهکارهای پاسخگویی به نیازهای جنسی و کاهش زمینههای چشمچرانی.[۲۹][۳۰]
پانویس
- ↑ میرباقری، راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ کلینی، الکافی،1401ق، ج5، ص521.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج15، ص155.
- ↑ قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص105.
- ↑ نیلچیزاده، «رویکردی قرآنی به گونهها و مدلهای برتر و نازل حجاب»، 1388ش، ص56.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوبارۀ 3محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ هاشمی، «رابطه حجاب و عفاف»، 1386ش، ج51، ص19.
- ↑ اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وبسایت مدرسه فقاهت.
- ↑ ابنبابویه، عیون اخبار الرضا،(ع)، بیتا، ج1، ص70.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ حسینی، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، 1387ش.
- ↑ مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم،1410ق، ص717.
- ↑ قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.
- ↑ مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.
- ↑ «درمان چشمچرانی»، وبسایت دکتر نجفی توانا.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص9.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشمچران»، خبرگزاری میزان.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور
- ↑ نراقی، تذکره الاحباب، 1383ش، ص59.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.
- ↑ سوره نور، آیه 32.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.
منابع
- ابنبابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا (ع)، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا.
- اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وبسایت مدرسه فقاهت، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۸ش.
- «برخورد غیر منتظرهٔ رسول خدا با جوان چشمچران»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۵ش.
- تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- حسینی، جواد، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، نشریهٔ پاسدار اسلام، شمارهٔ ۱۳، ۱۳۸۷ش.
- حیدری، عزیزالله، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، قم، مسجد جمکران، ۱۳۸۷ش.
- «درمان چشمچرانی»، وبسایت دکتر نجفی توانا، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۸ش.
- سروش، محمد، «نگاه، نگاهی دوباره ۳ محدودهٔ مجاز نگاه»، قم، پیام زن، شمارهٔ ۹۷، ۱۳۷۹ش.
- طباطبایی، محمدحسین، ترجمهٔ تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش.
- کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، ۱۴۱۲ق.
- قطب، سید، فی ظلال القرآن، قطب، سید، بیروت، دارالشروق، ۱۴۰۸ق.
- مصباح یزدی، محمدتقی، رستگاران، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ۵، ۱۴۰۲ش.
- میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- نراقی، احمد، تذکره الاحباب، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
- نیلچیزاده، فروغ، «رویکردی قرآنی به گونهها و مدلهای برتر و نازل حجاب»، بانوان شیعه، شمارهٔ دهم، ۱۳۸۸ش.
- هاشمی، حسین، «رابطهٔ حجاب و عفاف»، قم، پژوهشهای قرآنی، شمارهٔ ۵۱ و ۵۲، ۱۳۸۶ش.