پیش‌نویس:ولادیمیر پوتین

ولادیمیر پوتین؛ سیاست‌مدار و رییس‌جمهوری فدراسیون روسیه.

زندگی‌نامه

ولادیمیر ولادیمیرویچ پوتین در ۷ اکتبر ۱۹۵۲م در لنینگراد (سن پترزبورگ کنونی) متولد شد. پوتین تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه شماره ۱۹۳ لنینگراد آغاز کرد و پس از آن در دبیرستان شماره ۲۸۱ با گرایش شیمی به تحصیل پرداخت و در ۱۹۷۰م فارغ‌التحصیل شد. وی در همان سال وارد دانشکده حقوق دانشگاه دولتی لنینگراد شد و در ۱۹۷۵م با مدرک حقوق فارغ‌التحصیل گردید و چند سال بعد نیز مدرک دکترای اقتصاد دریافت کرد. پوتین پس از فارغ‌التحصیلی به همکاری با کاگب دعوت شد و از ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۰م به عنوان افسر اطلاعاتی در آلمان شرقی مشغول به کار بود. پوتین خود را محصول خانواده‌ای معمولی و متصل به مردم عادی معرفی می‌کند و بر همین ارتباط در طول زندگی تأکید داشته است.

خاندان

پدر ولادیمیر پوتین، ولادیمیر اسپیریدونویچ، فرزند یک خانوادهٔ روستایی از استان تور بود که در جنگ جهانی دوم شرکت داشت و پس از آن به‌عنوان نگهبان و سپس سرکارگر در کارخانه واگن‌سازی مشغول به کار شد. مادرش، ماریا ایوانوونا شلومووا، خانه‌دار و به گفتهٔ پوتین، فردی مهربان و خیرخواه بود. خانوادهٔ پوتین در سال‌های پس از جنگ، در یک آپارتمان اشتراکی در کوچهٔ باسکوف لنینگراد زندگی می‌کردند که فاقد آسانسور بود و پوتین آن را نمونه‌ای از زندگی سادهٔ طبقهٔ کارگر توصیف کرده است. پدرش اصالتاً از اهالی استان تور و مادرش اهل روستای پومینوو بود و آنها در سن هفده سالگی با یکدیگر ازدواج کردند.

ازدواج و فرزندان

ولادیمیر پوتین یک بار ازدواج کرده است. همسر وی لیودمیلا شرکنوا (ازدواج ۱۹۸۳م، طلاق ۲۰۱۳م) بود که حاصل این ازدواج دو دختر به نام‌های ماریا و کاترینا است. ماریا ورونتسوا، فرزند بزرگ پوتین، متخصص سیستم غدد درون‌ریز و دارای فعالیت‌های دانشگاهی و بازرگانی است و پیشتر با تاجری هلندی ازدواج کرده بوده است. کاترینا تیخونوا، فرزند کوچک‌تر، در زمینه فناوری عصب‌شناسی و بازرگانی فعالیت دارد و به مهارت خود در راک اند رول نیز شهرت یافته است. هر دو دختر در روسیه تحصیل کرده و به چند زبان خارجی مسلط هستند. پوتین به‌ندرت درباره خانواده‌اش سخن می‌گوید و بر زندگی مستقل آنان تأکید دارد. وی همچنین اشاره کرده است که دارای نوه است، اما از تعداد و جزئیات بیشتر درباره آنها خودداری می‌ورزد.

سبک زندگی

به نظر منتقدان، تصویر ساده‌زیستانه‌ای که ولادیمیر پوتین از زندگی شخصی خود ارائه می‌دهد، با واقعیت‌های پنهان اقتصادی وی در تضادی آشکار است. آنها مدعی‌اند که ثروت واقعی او بسیار فراتر از آمارهای رسمی و بالغ بر ۱۶۰ میلیارد پوند است. بر اساس این ادعاها، سبک زندگی رهبر روسیه با تجملاتی گسترده از جمله تملک یا استفاده اختصاصی از اقامتگاه‌های باشکوه، قطارهای مجهز و ناوگانی شامل حداقل ده قایق تفریحی فوق‌لوکس نظیر «شهرزاد»، «نهنگ قاتل» و «ویکتوریا» همراه است. مخالفان تأکید دارند که هزینه این دارایی‌های عظیم از طریق شبکه‌های مالی غیرشفاف و سوءاستفاده از بودجه‌های عمومی (مانند پروژه‌های بهداشت و درمان) تأمین می‌شود و این زیست پرهزینه را در تقابلی پررنگ با شرایط سخت اقتصادی شهروندان و تبعات ناشی از جنگ ارزیابی می‌کنند.

علایق و مهارت‌ها

ولادیمیر پوتین از سن ۱۱ سالگی به ورزش‌های رزمی، به‌ویژه جودو و سامبو، علاقه داشته و موفق به کسب کمربند مشکی دان هشت در جودو و دان‌هایی در کاراته کیوکوشین و تکواندو شده است. او جودو را فراتر از یک ورزش و ابزاری برای تقویت اراده، احترام به دیگران و حفظ عزت نفس در مواجهه با مشکلات می‌داند و به گفته وی، این مهارت‌ها در تعاملات سیاسی نیز مؤثر بوده و با برخی همتایان خارجی، از جمله رئیس‌جمهور مغولستان، به دلیل اشتراک در این ورزش، سریع‌تر به تفاهم رسیده است. پوتین همچنین به فعالیت‌هایی چون شنا، اسب‌سواری، پرواز با گلایدر و گشت‌زنی با خودروهای سنگین علاقه نشان داده و در کنار سبک زندگی منظم و دوری از فناوری‌های نوین، تصویری از رهبری با عادات خاص و جسمانی ورزیده ارائه داده است.

باورها و کنش‌های دینی

ولادیمیر پوتین در طول دوران زمامداری خود، با حضور در مراسم مذهبی مسیحیان ارتدوکس، ادای احترام به مقدسات اسلام مانند بوسه‌زدن بر قرآن در سفر به چچن و اهدای آن به رهبران اسلامی و دیدار با خاخام‌های یهودی، تصویری از احترام به ادیان مختلف ترسیم کرده است. با این حال، تحلیلگران در ارزیابی این کنش‌ها، بر جنبه‌های سیاسی و کارکردی آن تأکید دارند و معتقدند که پوتین از نمادهای دینی بهعنوان ابزاری برای مدیریت جامعه چندمذهبی روسیه، تقویت وفاداری در مناطق مسلمان‌نشین و کنترل جریان‌های افراطی بهره می‌گیرد. برخی نیز به پیشینه کمونیستی خانواده و غسل تعمید مخفیانه او در دوران کودکی اشاره کرده‌اند که این روایت در میان مسیحیان ارتدوکس اعتباری نمادین برای وی ایجاد کرده است، اما ناظران بر این باورند که اولویت اصلی پوتین، استفاده از دین در چارچوب منافع ملی و راهبردی کشورش است. به نظر تحلیلگران جنگ اوکراین نیز با ایجاد شکاف در کلیسای ارتدوکس و کاهش حمایت برخی روحانیون مسیحی از سیاست‌های کرملین، نشان داده است که رابطه میان دین و قدرت در روسیه با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شده است.

فعالیت‌ها

اطلاعاتی و امنیتی

پوتین فعالیت حرفه‌ای خود را در سال ۱۹۷۵م با پیوستن به کاگب آغاز کرد و پس از گذراندن دوره‌های آموزشی در مسکو، در سال ۱۹۸۵م به عنوان افسر اطلاعاتی به آلمان شرقی اعزام شد و تا سال ۱۹۹۰م در دفتر اطلاعاتی درسدن مشغول به کار بود. وی در این دوره به درجهٔ سرهنگ دومی ارتقا یافت و نشان «خدمت وفادارانه به ارتش ملی خلق» جمهوری دموکراتیک آلمان را دریافت کرد. پس از بازگشت به روسیه، در سال ۱۹۹۸م به ریاست سرویس امنیت فدرال (جانشین کاگب) منصوب شد و از مارس ۱۹۹۹م نیز دبیری شورای امنیت روسیه را بر عهده گرفت.

سیاسی

بوتین فعالیت سیاسی خود را در اوایل دههٔ ۱۹۹۰م آغاز کرد. او از ۱۹۹۱م تا ۱۹۹۴م به عنوان معاون شهردار سن پترزبورگ و از ۱۹۹۴م تا ۱۹۹۶م به‌عنوان معاون اول شهردار این شهر مشغول به کار بود. در اوت ۱۹۹۶م به مسکو نقل مکان کرد و معاون ادارهٔ امور کرملین شد. در مارس ۱۹۹۷م، ریاست ادارهٔ کنترل عمومی کرملین و معاونت رئیس‌ستاد کرملین را بر عهده گرفت. در ژوئیه ۱۹۹۸م به‌عنوان رئیس سرویس امنیت فدرال (جانشین اصلی کاگب) منصوب شد و در مارس ۱۹۹۹م، مسئولیت شورای امنیت کرملین نیز به وظایف او افزوده شد. در اوت ۱۹۹۹م، بوریس یلتسین او را به‌عنوان نخست‌وزیر معرفی کرد و از ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م، پوتین به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت فعالیت خود را آغاز کرد.

ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیری

ولادیمیر پوتین از ۲۰۰۰م تاکنون در پنج دوره ریاست‌جمهوری به عنوان رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه انتخاب شده است. وی همچنین در فاصله سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲م به‌دلیل محدودیت قانون اساسی برای دورههای متوالی، سمت نخست‌وزیری را بر عهده داشت و در سال ۲۰۲۰م با تصویب اصلاحات قانون اساسی، امکان نامزدی مجدد برای دوره‌های پیاپی برای او فراهم شد. جزئیات دوره‌های ریاستجمهوری وی به شرح زیر است:

• دوره نخست ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴م: پوتین در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹م به دنبال استعفای بوریس یلتسین، به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت منصوب شد و در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۰م آمادگی خود را برای شرکت در انتخابات اعلام کرد. وی در انتخابات ۲۶ مارس ۲۰۰۰م با کسب ۵۳٫۴درصد آرا به پیروزی رسید.
• دوره دوم ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸م: پوتین در پایان سال ۲۰۰۳م قصد خود را برای نامزدی مجدد اعلام کرد و در انتخابات ۱۴ مارس ۲۰۰۴م با کسب ۷۱٫۹درصد آرا برای دومین بار انتخاب شد.
• دوره سوم ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸م: پس از یک دوره نخست‌وزیری ۲۰۰۸تا ۲۰۱۲م، در سپتامبر ۲۰۱۱م با پیشنهاد حزب روسیه متحد، پوتین نامزدی خود را برای انتخابات ۲۰۱۲م اعلام کرد و در ۴ مارس ۲۰۱۲م با کسب ۶۴٫۴درصد آرا برای سومین بار به ریاست‌جمهوری رسید. این دوره بر اساس اصلاحات قانون اساسی، شش ساله بود.
• دوره چهارم ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴م: پوتین در دسامبر ۲۰۱۷م و در دیدار با کهنه‌سربازان روس، نامزدی خود را اعلام کرد و در انتخابات ۱۸ مارس ۲۰۱۸م با کسب ۷۷٫۵ درصد آرا برای چهارمین بار انتخاب شد.
• دوره پنجم ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰م: پس از اعلام تاریخ انتخابات توسط شورای فدراسیون در دسامبر ۲۰۲۳م پوتین برنامه انتخاباتی خود را ارائه داد و در انتخابات ۱۵ تا ۱۷ مارس ۲۰۲۴م با کسب ۸۷٫۲۸درصد آرا و با مشارکت ۷۷٫۴۴درصدی واجدان شرایط، برای پنجمین بار یعنی سومین بار پیاپی به ریاستجمهوری روسیه انتخاب شد.

اقدامات و رویدادهای دوران ریاست‌جمهوری

پوتین از ابتدای زمامداری خود در ۲۰۰۰م تداوم اقتدار دولت، نظم داخلی و احیای جایگاه روسیه در عرصهٔ بینالمللی را در دستور کار قرار داد. وی با پایان‌دادن به بحران چچن، کنترل نظامی بر این منطقه را بازپس گرفت و پس از آن با حمله به گرجستان در ۲۰۰۸م، الحاق کریمه به خاک روسیه در ۲۰۱۴م و آغاز جنگ تمام‌عیار در اوکراین در ۲۰۲۲م مرزهای نفوذ نظامی روسیه را گسترش داد. در حوزهٔ اقتصاد، با مهار الیگارش‌ها، بازتوزیع ثروت و افزایش هزینه‌های دفاعی، ساختار مالی کشور را به سمت خودکفایی راهبردی و تأمین بودجهٔ جنگ سوق داد. همزمان، با ترویج ارزش‌های سنتی، حمایت از کلیسای ارتدکس و محدودسازی نهادهای مدنی، انسجام فرهنگی و اجتماعی را حول محور دولت تقویت کرد و در سیاست خارجی نیز با تقویت روابط با چین، هند، ایران و کشورهای همسورو مقابله با توسعهٔ ناتو، بر مخالفت با نظم لیبرال بینالمللی تأکید ورزید.

سیاست خارجی

سیاست خارجی ولادیمیر پوتین بر پایهٔ بازتعریف جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل، مخالفت با ساختار تک‌قطبی و تلاش برای ایجاد نظمی چندقطبی با محوریت منافع ملی و حوزهٔ نفوذ منطقه‌ای تدوین شده است. وی با انتقاد از توسعهٔ ناتو به سمت شرق، اقدامات نظامی غرب در بالکان و خروج آمریکا از پیمان‌های راهبردی، نارضایتی خود را از نظم لیبرال بین‌المللی ابراز داشته و بر ضرورت احترام به حاکمیت کشورها و عدم دخالت در امور داخلی قدرت‌های بزرگ تأکید کرده است. در این چارچوب، روسیه با امضای بیانیهٔ مشترک با چین در سال ۲۰۲۲، همکاری راهبردی خود را با پکن در حوزه‌های اقتصادی و نظامی گسترش داده و در عین حال با بهره‌گیری از ابزارهای انرژی، تحریم‌ها و معاهدات دوجانبه، کوشیده است تا وزن خود را در معادلات جهانی افزایش دهد. به نظر تحلیلگران تهاجم به اوکراین و الحاق کریمه، در ادامهٔ این رویکرد و با هدف تثبیت حضور روسیه در مناطق همسایه و جلوگیری از پیوستن اوکراین به ناتو، به‌عنوان واکنشی به آنچه تهدید راهبردی غرب تلقی می‌شود، صورت گرفته است که پیامدهایی چون تقویت همکاری روسیه و چین، تعمیق شکاف با غرب، بازنگری در معماری امنیتی اروپا و اختلال در نظم اقتصادی لیبرال را در پی داشته است.

روابط با جمهوری اسلامی ایران

روابط جمهوری اسلامی ایران و روسیه در دوران ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین بر پایه همکاری‌های اقتصادی، انرژی، حمل‌ونقل و هماهنگی‌های منطقه‌ای، به‌ویژه در حوزه سوریه و آسیای مرکزی، توسعه یافته است. پوتین با وجود رویکردهای متفاوت در برخی مسائل بین‌المللی، بر مخالفت با یکجانبه‌گرایی و گسترش ناتو به شرق تأکید داشته و همکاری با ایران را در چارچوب نهادهایی چون سازمان همکاری شانگهای و بریکس دنبال کرده است. وی طی سال‌های اخیر با امضای اسناد راهبردی و اجرای پروژه‌های مشترک، از جمله نیروگاه اتمی بوشهر، کریدور شمال-جنوب و مبادلات تجاری، روابط دو کشور را گسترش داده است. این همکاری‌ها در حالی ادامه یافته که جمهوری اسلامی ایران و روسویه هر یک با تحریم‌های غرب مواجه بوده و پوتین بر تقویت استقلال راهبردی روسیه و همکاری با ایران در این مسیر تأکید داشته است.  

سفرهای ولادیمیر پوتین به ایران

ولادیمیر پوتین تاکنون پنج بار به ایران سفر کرده است. نخستین سفر او در مهر ۱۳۸۶ش برای شرکت در اجلاس سران کشورهای حاشیه دریای خزر انجام شد و طی آن بر توسعه همکاری‌های اقتصادی و تکمیل نیروگاه بوشهر تأکید شد. دومین سفر در آذر ۱۳۹۴ش و در چارچوب اجلاس سران کشورهای صادرکننده گاز صورت گرفت و هفت سند همکاری در حوزه‌های حمل‌ونقل، انرژی و بانکی به امضا رسید. سومین سفر در آبان ۱۳۹۶ش برای نشست سه‌جانبه ایران، روسیه و آذربایجان بود و بر گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و انرژی تأکید داشت. چهارمین سفر در شهریور ۱۳۹۷ش در چارچوب نشست سران روند آستانه درباره سوریه انجام شد و همکاری‌های سه‌جانبه با ترکیه را تقویت کرد. پنجمین سفر او در تیر ۱۴۰۱ش پس از آغاز جنگ اوکراین، به منظور حضور در نشست آستانه و دیدار با مقامات ایرانی صورت گرفت و بر تداوم همکاری‌های منطقه‌ای و اقتصادی در شرایط تحریمی تأکید شد. پوتین در تمامی این سفرها با رهبر انقلاب اسلامی دیدار کرده که این ملاقات‌ها از سوی ناظران، نشانگر جایگاه ویژه روابط دو کشور در سیاست خارجی روسیه ارزیابی شده است.

دیدارهای با رهبر انقلاب اسلامی

پوتین در پنج سفر خود به جمهوری اسلامی ایران، دیدار با رهبر انقلاب را در اولویت برنامه‌های خود قرار داد و در اغلب موارد، تشریفات دیپلماتیک متعارف را کنار گذاشت و مستقیماً به دیدار ایشان رفت. وی در یکی از این ملاقات‌ها، نسخه‌ای نفیس و کهن از قرآن کریم را به رهبر انقلاب تقدیم کرد که در محافل خبری بازتاب گسترده‌ای داشت و نشان‌دهنده احترام به میراث فرهنگی و اسلامی ایران ارزیابی شد. در این دیدارها که اغلب بیش از یک ساعت به طول انجامید، موضوعاتی چون همکاری‌های امنیتی در سوریه، مقابله با تروریسم، مخالفت با دخالت‌های خارجی و تحولات غرب آسیا مورد بحث قرار گرفت. پوتین شخصیت رهبر انقلاب را فرزانه و صاحب‌نظر در مسائل کلان منطقه‌ای و جهانی توصیف کرده و بر اهمیت رهنمودهای ایشان در سیاست‌گذاری‌های منطقه‌ای تأکید داشته است. این ملاقات‌ها از سوی تحلیلگران، بستری برای هماهنگی‌های راهبردی و تبادل نظر در مورد نظم بین‌المللی ارزیابی شده و نشان‌دهنده جایگاه ویژه جمهوری اسلامی ایران در سیاست خارجی روسیه است.

ورابط با غرب و آمریکا

روابط ولادیمیر پوتین با غرب در ابتدای ریاست‌جمهوری او با همکاری نسبی همراه بود؛ او پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، یکی از نخستین رهبران خارجی بود که با جورج دبلیو بوش تماس گرفت و از کارزار آمریکا در افغانستان حمایت کرد. با این حال، این همکاری دیری نپایید و به تدریج با اقداماتی چون ترور الکساندر لیتویننکو در لندن و اتهامات بعدی درباره دست داشتن کرملین در این پرونده، روابط دو طرف تیره شد. پوتین در ۲۰۰۷م در کنفرانس امنیتی مونیخ، با انتقاد آشکار از یکجانبه‌گرایی ایالات متحده، بر نارضایتی روسیه از سیاست‌های غرب تأکید کرد و گسترش ناتو به شرق را یکی از محورهای اصلی اختلافات خواند. وی همچنین بارها با استناد به وعده‌های شفاهی دهه ۱۹۹۰م درباره عدم گسترش ناتو، غرب را به نقض تعهدات متهم کرده و آن را توجیهی برای اقدامات نظامی روسیه، از جمله الحاق کریمه و تهاجم به اوکراین، دانسته است. به رغم فقدان سند کتبی معتبر در این زمینه، این اختلافات همواره به عنوان یکی از عوامل اصلی تنش در روابط روسیه و غرب مطرح بوده و در بحران اوکراین به اوج خود رسیده است.

روابط با اتحادیه اروپا

روابط روسیه و اتحادیه اروپا در دوران ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین، با فراز و نشیب‌های فراوان و تشدید تدریجی تنش‌ها همراه بوده است. پوتین در ۲۰۲۵م دست‌کم سه بار کشورهای اروپایی را به واکنش نظامی در صورت ادامه حمایت از اوکراین تهدید و بر آمادگی مسکو برای رویارویی مستقیم تأکید کرد. این تهدیدات در واکنش به مواضعی چون احتمال اعزام نیروهای اروپایی به اوکراین، نظامی‌گری فزاینده اروپا و تشدید حمایت‌های تسلیحاتی از کی‌یف صورت گرفت که به نظر تحلیلگران نشان‌دهندۀ رویکرد تهاجمی کرملین در برابر آنچه نفوذ غرب در حوزه امنیتی روسیه تلقی می‌شود، ارزیابی می‌شود. با این حال، شماری از رهبران اروپایی، از جمله روسای جمهور فنلاند و فرانسه، بر ضرورت بازگشایی کانال‌های دیپلماتیک با پوتین تأکید کرده‌اند و بر این باورند که نادیده‌گرفتن رهبر روسیه، به‌ویژه در غیاب نقش‌آفرینی مؤثر آمریکا در مدیریت بحران، خطر رویارویی نظامی مستقیم را افزایش می‌دهد. در مقابل، پوتین همچنان تعامل با دولت ترامپ را بر گفت‌وگو با اروپا ترجیح می‌دهد و مواضع اروپا را فاقد ابتکار عمل برای حل‌وفصل صلح‌آمیز توصیف کرده است.

روابط با آمریکا

روابط روسیه و آمریکا در دوران ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین، با نوسانات عمیقی همراه بوده و از همکاری اولیه در مبارزه با تروریسم به تدریج به تقابل و بی‌اعتمادی راهبردی انجامیده است. پوتین در نخستین سال‌های قدرت خود، با بیل کلینتون و جرج دبلیو بوش روابطی نسبتاً سازنده داشت و پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، با همکاری در افغانستان و تعطیلی پایگاه‌های نظامی در کوبا و ویتنام، حسن نیت خود را نشان داد، اما حمله آمریکا به عراق در ۲۰۰۳ و سپس حمایت واشنگتن از انقلاب نارنجی در اوکراین (۲۰۰۴) و طرح سپر دفاع موشکی در اروپای شرقی، این همکاری را به تدریج به تنش بدل کرد. در دوران باراک اوباما، سیاست «تنظیم مجدد» با امضای پیمان استارت جدید در ۲۰۱۰ آغاز شد، اما با پناهندگی ادوارد اسنودن در ۲۰۱۳، الحاق کریمه به روسیه در ۲۰۱۴ و مداخله نظامی مسکو در سوریه در ۲۰۱۵، روابط دچار افول شدید گردید و تحریم‌های غرب علیه روسیه تشدید شد. دونالد ترامپ با شعار بهبود روابط با مسکو وارد کاخ سفید شد، اما تحقیقات درباره مداخله روسیه در انتخابات ۲۰۱۶م مذاکرات پرتنش در هلسینکی (۲۰۱۸) و عدم تحقق توافقات کلان، از جمله درباره اوکراین، مانع از نزدیکی واقعی دو کشور شد و در دوره دوم ترامپ، اولتیماتوم‌های پنجاه روزه و تهدید به تحریم‌های جدید، فضای تقابل را تشدید کرد. در شرایط کنونی، روابط دو کشور در پایین‌ترین سطح خود از پایان جنگ سرد قرار دارد و اختلافات در حوزه‌های اوکراین، گسترش ناتو، کنترل تسلیحات و امنیت سایبری، چشم‌انداز بهبود را با موانع جدی مواجه ساخته است.

روابط با چین

روابط روسیه و چین در دوران ریاست‌جمهوری ولادیمیر پوتین، از تعاملات سنتی به یک «مشارکت راهبردی بی‌سابقه» ارتقا یافته و به یکی از ارکان اصلی سیاست خارجی مسکو بدل شده است. پوتین با تأکید بر اعتماد متقابل و حسن همجواری، روابط خود با شی جین‌پینگ را کلیدی دانسته و گسترش همکاری‌ها در ابعاد اقتصادی، تجاری و انرژی را پیگیری کرده است، به‌طوری که مبادلات مالی عموماً با ارزهای ملی روبل و یوآن انجام شده و حجم تجارت دوجانبه از مرز ۲۰۰ میلیارد دلار عبور کرده است. در حوزه امنیتی و بین‌المللی، دو کشور با اتخاذ مواضع مشترک در سازمان ملل، بریکس و سازمان همکاری شانگهای، بر لزوم اصلاح ساختار شورای امنیت، مقابله با تحریم‌های یک‌جانبه و ایجاد نظم چندقطبی تاکید دارند. علاوه‌بر این، اشتراک‌نظر در حفظ حافظه تاریخی جنگ جهانی دوم و توسعه تبادلات علمی، فرهنگی و گردشگری، ابعاد اجتماعی این همگرایی را تقویت کرده است. در شرایط کنونی، با وجود فشارهای بین‌المللی و تحریم‌های غربی، محور مسکو-پکن در پایدارترین سطح خود قرار داشته و تعمیق روابط طرفین، چشم‌انداز ساختار قدرت جهانی را دستخوش تحولات جدی ساخته است.

روابط با امارت اسلامی افغانستان

ولادیمیر پوتین با رویکردی ترکیبی از دیپلماسی و بازدارندگی، روابط خود را با طالبان گسترش داده و با وجود عدم به رسمیت‌شناختن رسمی، بر تعامل عملی با این گروه به عنوان قدرت حاکم بر افغانستان تأکید کرده است. روسیه که پیشتر طالبان را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داده بود، از ۲۰۱۵م با احیای کانال‌های ارتباطی و میزبانی از مذاکرات صلح، به نظر تحلیلگران به دنبال بهره‌برداری از توانایی طالبان در مقابله با تهدیدات مشترکی چون داعش خراسان و کاهش نگرانی‌های امنیتی در آسیای مرکزی بوده است. با وجود نگرانی‌هایی درباره ترکیب انحصاری دولت طالبان، عدم تشکیل دولت فراگیر و احتمال بی‌ثباتی، مقامات روسی بر ضرورت تعامل با واقعیت موجود تأکید کرده‌اند. ولادیمیر پوتین در اظهاراتی اخیر، ایجاد روابط با طالبان را ضروری خوانده و تأکید کرده است که با توجه به کنترل طالبان بر افغانستان، باید از واقعیت پیش رفت و روابط را بر این اساس بنا نهاد.

محبوبیت پوتین در روسیه

طبق نظرسنجی مرکز تحقیقات افکار عمومی روسیه (VCIOM) در ژوئیه ۲۰۲۶، ۷۳.۳درصد از شهروندان روس به ولادیمیر پوتین اعتماد دارند و نرخ تأیید عملکرد وی ۶۶.۹ درصد گزارش شده است. اعتماد به دولت و نخست‌وزیر میخائیل میشوستین نیز به ترتیب ۴۵.۷ و ۵۵.۷درصد است. همچنین حزب روسیه متحد با ۳۲.۶درصد، بالاترین سطح حمایت را در میان احزاب سیاسی دارد.

منتقدان سرشناس

در طول زمامداری ولادیمیر پوتین، شماری از مخالفان، روزنام‌هنگاران، فعالان حقوق بشر و چهره‌های سیاسی و نظامی که به نحوی با دولت روسیه یا شخص رئیس‌جمهور مخالفت ورزیده‌اند، با مرگ‌های مشکوک مواجه شده‌اند. این موارد که غالباً با اتهامات رسمی رد یا به خودکشی یا تصادف نسبت داده شده‌اند، همواره توجه ناظران بین‌المللی و فعالان حقوق بشر را به خود جلب کرده است. در ادامه، فهرستی از برجسته‌ترین این چهره‌ها به ترتیب ارائه شده است:

• الکساندر لیتویننکو (۲۰۰۶م): افسر سابق کاگب و افاسبی که در لندن با پولونیوم ۲۱۰ مسموم و کشته شد. تحقیقات بریتانیا، عوامل روسی را مسئول دانستند.  
• آنا پولیتکوفسکایا (۲۰۰۶م): روزنامه‌نگار منتقد جنگ چچن که در آسانسور منزلش در مسکو به قتل رسید.  
• ناتالیا استمیرووا (۲۰۰۹م): فعال حقوق بشر و عضو سازمان «مموریال» که در چچن ربوده و با شلیک گلوله کشته شد.  
• آناستازیا بابوروا (۲۰۰۹م): روزنامهنگار که به همراه وکیل حقوق بشر استانیسلاو مارکلوف هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت.  
• سرگئی ماگنیتسکی (۲۰۰۹م): وکیل مالیاتی که به دلیل افشای فساد مالی مقامات روسی در بازداشت درگذشت و مرگ او به محرومیت از درمان پزشکی نسبت داده شد.  
• بوریس برزوفسکی (۲۰۱۳م): الیگارش و منتقد سرسخت پوتین که در تبعید در بریتانیا با شرایط مشکوک درگذشت.  
• بوریس نمتسوف (۲۰۱۵م): معاون پیشین نخستوزیر روسیه و از منتقدان برجسته که با چهار گلوله از پشت در نزدیکی کرملین به قتل رسید.  
• میخائیل لسین (۲۰۱۵م): مشاور رسانهای پوتین که در هتلی در واشنگتن با ضربه شدید به سر و مسمومیت با الکل درگذشت.  
• زلیمخان خانگوشویلی (۲۰۱۹م): فرمانده سابق جداییطلبان چچنی که در برلین با شلیک گلوله کشته شد و آلمان عامل آن را فردی وابسته به دستگاههای امنیتی روسیه معرفی کرد.  
• یوگنی پریگوژین (۲۰۲۳م): رهبر گروه واگنر که پس از یک شورش نافرجام، در سقوط یک جت تجاری جان باخت و پوتین او را فردی با اشتباهات جدی خواند و پس از مرگش، نیروهای او موظف به سوگند ملی شدند.
• الکسی ناوالنی (۲۰۲۴م): مخالف برجسته سیاسی که در زندان درگذشت و بسیاری از کشورهای غربی کرملین را مسئول مستقیم مرگ وی دانستند.

پوتینیسم

پوتینیسم به الگوی سیاسی‑اجرایی اطلاق می‌شود که در دوران زمامداری ولادیمیر پوتین در روسیه شکل گرفته و بر محور بازسازی قدرت دولتی، تمرکزگرایی، نظم امنیتی و احیای جایگاه بین‌المللی روسیه استوار است. این الگو که ریشه در سنت دولت‌گرایی روسی و تجارب تاریخی این کشور دارد، با بهره‌گیری از منابع انرژی، تقویت نهادهای امنیتی و کنترل بر رسانه‌ها، فضایی را پدید آورده است که در آن نهادهای مدنی و مخالفان سیاسی به حاشیه رانده می‌شوند و قانون به‌عنوان ابزاری برای تحکیم قدرت اجرایی به کار گرفته می‌شود. به باور تحلیلگران، پوتینیسم نه یک ایدئولوژی منسجم، بلکه مجموعه‌ای از راهبردهای عمل‌گرایانه برای تداوم سلطهٔ یک رهبر قدرتمند بر ساختارهای سیاسی و اقتصادی روسیه است که ضمن تأمین امنیت و ثبات داخلی، با تفسیر خاصی از دموکراسی و حاکمیت قانون، فاصلهٔ قابل‌توجهی با هنجارهای لیبرال‑دموکراتیک غربی دارد. این رویکرد، هرچند در افکار عمومی روسیه با اقبال همراه بوده، اما در عرصهٔ بین‌المللی به دلیل سرکوب مخالفان، مداخلات نظامی و سیاست‌های یکجانبه، با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است.

فیلم و مستند درباره پوتین

ولادیمیر پوتین به عنوان یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های سیاسی قرن بیست و یکم، همواره مورد توجه مستندسازان قرار داشته است. در ذیل شش مستند برجسته که به جنبه‌های مختلف شخصیت، قدرت و اقدامات او پرداخته‌اند، معرفی شده است:

• پوتین؛ داستان یک جاسوس روس (۲۰۲۰م): سریالی سه‌قسمتی که مسیر صعود پوتین از عضویت در کاگب تا ریاست‌جمهوری را روایت می‌کند و شامل گفت‌وگوهایی با نزدیکان و مخالفان اوست.  
• قصری برای پوتین (۲۰۲۱م): ساخته الکسی ناوالنی که به ادعای فساد مالی و ساخت قصر لوکسی برای پوتین در ساحل دریای سیاه پرداخته است.  
• شاهدان پوتین (۲۰۱۸م): مستندی که چگونگی جانشینی پوتین توسط بوریس یلتسین در سال ۱۹۹۹م را با استفاده از فیلم‌های آرشیوی و مصاحبه با چهره‌های کلیدی بررسی می‌کند.  
• پوتین، روسیه و غرب (۲۰۱۱م): ساخته نورما پرسی که با تمرکز بر روابط کرملین با غرب، بحران‌هایی چون انقلاب نارنجی و جنگ گرجستان را از منظر مقامات ارشد روس روایت می‌کند.  
• ناوالنی (۲۰۲۲م): مستندی درباره الکسی ناوالنی که ادعا می‌کند پوتین با استفاده از سم نوویچوک قصد ترور او را داشته است.  
• آقای پوتین کیست؟ (۲۰۱۵م): مستندی که با تکیه بر تحقیقات روزنامه‌نگاران، به ارتباط پوتین با گروه‌های مافیایی و مقامات کاگب در صعود به قدرت پرداخته است.

منابع

«آیا ادعای پوتین مبنی بر خلف وعده غرب در مورد گسترش ناتو درست است؟». وب‌سایت یورو نیوز. ۸ مارس ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«احترام پوتین به اسلام با دادن هدیه به رهبر ایران». وب‌سایت شیعه نیوز. ۳ آذر ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«اسرار زندگی زیرپوستی و لاکچری رهبر روسیه/ شهرزاد گرانبهای پوتین چه ویژگی‌هایی دارد؟». خبر آنلاین. ۱ آذر ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«بهترین مستندها دربارۀ ولادیمیر پوتین». خبرگزاری فرارو. ۷ اسفند ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«پوتین از نوع رابطه اش با چین پرده برداری کرد». وب‌سایت تابناک. ۸ شهریور ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«پوتین: ایجاد روابط با طالبان ضروری است». وب‌سایت روزنامه اطلاعات روز. ۹ خرداد ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«پوتین برای پنجمین بار رئیس‌جمهور روسیه شد». خبرگزاری ایرنا. ۲۸ اسفند ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.

«پوتین در مواجهه با ادیان؛ نمادها، باورها و سیاست‌ها». وب‌سایت دویچه‌وله. ۲۸ مهر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«تاریخچه‌ سفرهای پوتین به تهران نگاه ویژه کرملین به ایران». وب‌سایت کائنات. ۲۶ تیر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«تصاویر | دختران پوتین که هستند؟ | نکات ویژه در مورد خانواده رئیس جمهور روسیه». هشمهری آنلاین. ۲۶ فروردین ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.

«تنش میان اروپا و روسیه؛ ۳ باری که ولادیمیر پوتین مستقیما کشورهای اروپایی را تهدید کرد». وب‌سایت یورو نیوز. ۳ دسامبر ۲۰۲۵. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«چرا رابطه ترامپ و پوتین تیره شده و احتمال سرشاخ شدن آنها نزدیک است؟». وب‌سایت بی بی سی. ۱۴ مرداد ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«چشم انداز روابط روسیه و طالبان». وب‌سایت مطالعات شرق. ۲۹ مهر ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«چگونه اروپا می‌تواند توجه پوتین را جلب کند». وب‌سایت روزنامه هم‌میهن. ۱۶ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«چگونه مهارت‌های رزمی پوتین به تعاملات سیاسی او کمک می‌کند؟». خبرگزاری میزان. ۱۲ شهریور ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«دیدارهای پوتین با رهبر انقلاب در 4 بار سفر به ایران /جزئیات دیدار با احمدی نژاد و روحانی». وب‌سایت اقتصاد نیوز. ۲۶ تیر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«رازهای زندگی شخصی ولادیمر پوتین رئیس جمهور روسیه». وب‌سایت خبر فوری. ۹ بهمن ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.

رضاپور، دانیال؛ صبوری، مصطفی (۱۴۰۴). «واکاوی راهبردی ولادیمیر پوتین در قبال نظم نوین جهانی با تأکید بر جنگ اوکراین». پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل. سیزدهم (۲۶): ۱۶۶-۱۸۷.

«روابط چین و روسیه در اوج». وب‌سایت سیاست روز. ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«روسیه و چین رقابت دوستانه اهداف راهبردی». وب‌سایت مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی. ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«سفر پوتین به ایران؛ نمایی از یک ائتلاف استراتژیک». خبرگزاری ایسنا. ۲۸ تیر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«سندی از خانواده پوتین که به نمایش گذاشته شد | ویدئو». هشمهری آنلاین. ۱۷ خرداد ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.

«فراتر از تشریفات». وب‌سایت دیگران. ۳ آذر ۱۳۹۴. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«فراز و فرود روابط آمریکا و روسیه پوتین». وب‌سایت صدای آمریکا. ۱۵ تیر ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«کدام منتقدان پوتین در ۲۵ سال اخیر کشته شدند؟». وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد. ۱۵ اسفند ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.

کولایی، الهه (۱۳۸۶). «پدیده پوتینیسم در روسیه». پرتال جامع علوم انسانی. دریافت‌شده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.

«نگاهی به روابط پر تلاطم پوتین با پنج رئیس جمهور آمریکا + تصاویر». وب‌سایت آفتاب. ۲۶ خرداد ۱۴۰۰. دریافت‌شده در ۱۴ مرداد ۱۴۰۵.

«Biography». Vladimir Putin. دریافت‌شده در ۵ اوت ۲۰۲۶.

«Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine». bbc. ۱۷ مارس ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶.

«Vladimir Putin». themoscowtimes. مارس ۲۲, ۲۰۰۰. دریافت‌شده در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶.

«Vladimir Putin: From Russia's KGB to a long presidency defined by war in Ukraine». bbc. ۱۷ مارس ۲۰۲۴. دریافت‌شده در ۵ اوت ۲۰۲۶.

«Vladimir Putin's televised heroics – in pictures». theguardian. ۱۷ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۶.

«Russians' trust in Putin exceeds 73% — pollster». tass. ۳ جولای ۲۰۲۶. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۲۶.