آراستگی در سیره امام رضا
| مشخصات مفهوم | |
|---|---|
| شاخه علمی | اخلاق اسلامی |
| نوع مفهوم | اخلاقی |
| معنای اصطلاحی | پاکیزگی، خوش‌بویی و رسیدگی به ظاهر |
| اهمیت و ارتباط | |
| اهمیت | تبیین‌گر جایگاه پاکیزگی و زهد |
| مرتبط با | امام رضا زیبایی سیره معصومان |
آراستگی در سیره امام رضا؛ الگوی رفتاری توجه به زیبایی و برازندگی ظاهر در گفتار و کردار امام رضا.
آراستگی در سیره امام رضا به پاکیزگی، خوش‌بویی و رسیدگی به ظاهر توجه دارد و در کنار رعایت شرایط آن دوره، از آداب و فضائل اخلاقی دانسته شده است. امام رضا استفاده از عطر، رسیدگی به مو و محاسن، خضاب و دیگر شیوه‌های آراستگی را مورد توجه قرار می‌داد و دیگران را نیز به آن توصیه می‌کرد. در این سیره، آراستگی ظاهری با زهد منافاتی ندارد و زهد به معنای پرهیز از دلبستگی به دنیا و گناه، نه ترک پاکیزگی و آراستگی، تبیین شده است.
اهتمام امام رضا به آراستگی
آراستگی در لغت به حالتی گفته می‌شود که برآمده از تلاش آدمی برای زیبا جلوه کردن نزد دیگران است. همچنین آراستگی می‌تواند برآمده از نظم، ترتیب، هماهنگی، بسامانی و بهره‌مندی از فضائل و کمالات باشد.[۱] یکی از الگوهای رفتاری برجسته در زندگی امام رضا توجه ویژه به آراستگی ظاهر خود در روابط اجتماعی و هنگام مواجهه با سایر هم‌نوعان است.[۲] او پاکیزگی را از فضائل اخلاقی معرفی کرده و عطر زدن و رسیدگی به موی سر را از آداب و سنن پیامبران خدا دانسته است.[۳]
امام رضا به تفاوت دوره‌ها و زمان‌ها، و اقتضائات هر زمان در نوع و میزان آراستگی توجه داشته است.[۴] او شانه زدن موها و محاسن، خضاب کردن موها، به‌دست کردن انگشتری و هر چیز دیگری را که بر آراستگی انسان می‌افزاید مورد توجه قرار می‌داد و دیگران را نیز به آن توصیه کند؛ او مرغوب‌ترین و بهترین عطرها را سفارش می‌داد[۵] و خوش‌بویی و استفاده از عطر را از اخلاق پیامبران الهی می‌شمرد.[۶]
نسبت آراستگی و زهد در سیره امام رضا
دانشمندان مسلمان اتخاذ این روش از سوی امام رضا، را نوعی مبارزه با برخی پندارهای نادرست اجتماعی نیز دانسته‌اند. او با اتخاذ این روش نشان داد که آراستن ظاهر نمی‌تواند نافی و ناقض زهد واقعی باشد.[۷] در یک گزارش تاریخی نقل شده است که گروهی از صوفیان نزد امام رضا آمده و با کنایه، امت مسلمان را نیازمند پیشوا و رهبری دانستند که جامه‌اش خشن و طعامش ساده باشد؛ امام رضا به آن‌ها یادآوری کرد که یوسف پیامبر، قبای ابریشمی با دکمه‌های زرد می‌پوشید، و در مجلس پادشاه مصر بر پشتی‌های آنان تکیه می‌زد. سپس به آنان گوشزد کرد که حلال خدا را حرام ندانند و از پیشوای جامعه، قسط و عدل و راستی را بخواهند که این با جایگاه او سازگارتر است.[۸] عالمان مسلمان به این نکته اشاره کرده‌اند که آنچه در فرهنگ اسلامی به‌عنوان دنیا نکوهش شده، تمام آن چیزهایی است که انسان را از یاد خدا غافل کند و رنگ و بوی معصیت داشته باشد.[۹]
پانویس
- ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه آراستگی، در واژه‌یاب، تاریخ بازیابی 14 مهر 1400
- ↑ صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص192.
- ↑ کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.
- ↑ طبرسی، مکارم الأخلاق، 1371ش، ص98.
- ↑ کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1178.
- ↑ کلینی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.
- ↑ فضل‌الله، الإمام الرضا تاریخ و دراسة، 1428ق، ص102.
- ↑ إربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، 1426ق، ج3، ص423.
- ↑ جوادی آملی، اسلام و محیط زیست، 1388ش، ص240.
منابع
- إربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، مجمع جهانی اهل‌بیت، ۱۴۲۶ق.
- جوادی آملی، عبدالله، اسلام و محیط زیست، تنظیم و تحقیق عباس رحیمیان، قم، إسراء، ۱۳۸۸ش.
- صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، عیون اخبار الرضا، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۳ش.
- طبرسی، ابونصر حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، ۱۳۷۱ش.
- عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، در سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید:یابی ۱۴ مهر ۱۴۰۰.
- فضل‌الله، محمدجواد، الإمام الرضا تاریخ و دراسة، قم، مؤسسة دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۲۸ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، فروع الکافی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۶ق.