اتانازی
پادکست مقاله | 🡇
|
اتانازی، پایان دادن به زندگی به صورت خودخواسته و با کمک دیگران.
اتانازی نوعی مرگ خودخواسته است که برخی انسان‌ها با احساس ناتوانی در برابر معلولیت جسمی سخت یا بیماری‌های علاج‌ناپذیر و دردهای طاقت‌فرسا، به آن روی می‌آورند. این نوع از مرگ در برخی کشورهای اروپایی، با شرایط خاصی، انجام می‌شود، اما در فرهنگ و سبک زندگی برآمده از آموزه‌های معناگرای دینی و اخلاقی، به‌شدت نکوهیده و ناپسند است.
مفهوم‌شناسی
اصطلاح اتانازی (Euthanasia) كه كاربرد آن از قرن هفـتم مـیلادي معمـول شـده است، بر گرفته از زبان يونانی و مشتق از پیشوند Eu به معنی خوب و thanasia به معنی مرگ بوده و با تلفظ اوتانازی، اتانازی، آتانازی و یوتانازی بیان شده است.[۱] این اصطلاح به‌معنای مرگ خوب، مرگ آسان، روشی بـراي مـردن با رغبت و كشتن بیمار غیرقابل درمان بدون درد و سختی، است. از اتانازی با نام‌های «قتل از روی ترحم»، «مرگ راحت و آرام‌بخش»، «مرگ شیرین»، «بیمارکشی با ترحم»، «بیمارکشی طبی»، «تسریع در مرگ محتضر»، «کشتن مشفقانه» و «میراندن بدون درد» یاد شده است.[۲]
تاریخچه
تجویز داروی ارزان برای بیماران در حال مرگ، برداشتن بالش از زیر سر بیماران درحال مرگ برای تسریع مرگ آنها، کشتن سربازان زخمی در جنگ، کشتن نوزادان ناقص‌الخلقه، قطع‌کردن پای اشخاص اعدامی در دار مجازات برای کاهش درد و کشتن افراد سالمند در وضعیت‌های بحرانی، نشانه‌هایی از سابقۀ تاریخی اتانازی در برخی جوامع است. امروزه نیز برخی قبایل، به اتانازی در شکل سنتی آن، روی می‌آورند؛ اسکیموها، سالمندان خود را که به‌شدت ناتوان شده‌اند با دست خود می‌کشند و آن را تکلیف فرزند نسبت به والدین از کار افتاده می‌دانند که کوتاهی در انجام آن، موجب ناخشنودی والدین می‌شود. [۳] در جوامع پیشرفته امروزی نیز که رشد امکانات رفاهی و بهداشتی موجب طولانی‌تر شدن میانگین عمر انسان‌ها و افزایش جمعیت سالمندان شده است، به‌دلیل تأکید بر کیفیت مادی زندگی و دورافتادگی از معناگرایی، مرگ خودخواسته هنگام مواجهه با با درد و رنج طاقت‌فرسا مورد توجه قرار می‌گیرد. [۴] در این بستر فرهنگی، قتل از روی ترحم به یک موضوع مهم اجتماعی، پزشکی، حقوقی و فلسفی، تبدیل شده است [۵] که نکوهیدگی خودکشی را ندارد و گاهی داوطلب این گونه از مرگ، تحسین می‌شود. [۶] در سال 1990م، انجمن سلطنتی پزشکان هلند و وزارت دادگستری آن، شرایط اجرای اتانازی را تسهیل کرد و در سال 1995م، اولین قانون برای رسمیت‌بخشیدن به اتانازی، در منطقۀ شمالی استرالیا مصوب شد. [۷]
انواع اتانازی
4 نوع اتانازی وجود دارد:
- اتانازی فعال: انجام فعل مادی از سوی پزشک با درخواست و رضایت بیمار یا اولیای او؛
- اتازنازی غیرفعال: ترک فعل و قطع درمان از سوی پزشک با درخواست و رضایت بیمار یا اولیای او؛
- اتانازی داوطلبانه: انجام اتانازی با درخواست خود بیمار؛ [۸]
- اتانازی غیر داوطلبانه: اقدام به اتانازی با درخواست بستگان بیمار یا از سوی پزشک.[۹]
دیدگاه‌ها درباره اتانازی
برخی در موافقت با اتانازی، با تأکید بر آزادی اراده و اختیار انسان، به اصل اخلاقی ترحم تکیه می‌کنند و انسان را مکلف به کاهش درد هم‌نوعان می‌دانند. همچنین طرفداران نظریه اصالت سود، صرف هزینه برای بیمار مرگ مغزی را موجه ندانسته و او را سربار جامعه می‌دانند.[۱۰] برخی دیگر، انتخاب مرگ برای رهایی از درد و رنج بیماری لاعلاج را عزتمندانه می‌انگارند.[۱۱]
روان‌شناسان متعقدند که بیشتر بیماران به‌دلیل پافشاری بستگان به مرگ خودخواسته رضایت می‌دهند. این در حالی است که امروزه با پیشرفت دانش پزشکی در درمان‌های تسکینی، بسیای از بیماران با درد و رنج کمتری می‌توانند به زندگی ادامه دهند. از سوی دیگر، مرگ خودخواسته، هرگز با انگیزۀ پایدار همراه نیست و هر لحظه ممکن است بیمار از این خواستۀ خود، پشیمان شود؛ [۱۲] از این‌رو، مخالفان اتانازی توصیه می‌کنند که به‌جای تسهیل و تسریع مرگ یک انسان، بهینه‌سازی کیفیت زندگی سالمندان و بیماران مورد توجه قرار گیرد. [۱۳] زندگی در همه فرهنگ‌ها، مقدس شمرده می‌شود و در فرهنگ‌های برآمده از ادیان آسمانی، زندگی به‌عنوان نعمتی الهی چنان ارزشمند است که حتی درد و رنج بیماری‌های علاج‌ناپذیر و طاقت‌فرسا نیز نمی‌تواند بهانه‌ای برای از دست دادن آن باشد.[۱۴]
اتانازی ازدیدگاه ادیان
1- اسلام
بر اساس آموزه‌های اسلام، جان انسان جز در مواردی که خداوند اجازه داده، قابل گرفتن نیست. قتل نفس حتی با رضایت خود شخص، حرام است و این حرمت حتی در صورت ابتلا به درد و رنج و بیماری، برقرار است و رضایت بیمار به‌دلیل شرایط نامناسب برای تصمیم‌گیری، مؤثر نیست. [۱۵]
2- مسیحیت
از نظر آیین مسیحیت، زندگی مقدس است و اتانازی، دخالت در آفرینش خداوند و هتک حرمت انسان به‌مثابه جلوۀ خدا دانسته می‌شود. از این منظر، حتی اگر یک فرد در حالت حیات نباتی قرار داشته باشد کسی حق ندارد زندگی وی را بی‌ارزش انگاشته و او را مستحق کشته‌شدن بداند. [۱۶]
3- یهودیت
آیین یهودیت، پیش انداختن مرگ را در هر حالت ممنوع می‌داند و حتی اگر کسی چشم انسان محتضری را بیرون بکشد، قاتل شمرده می‌شود؛ زیرا مرگ حتمی وی را پیش انداخته است. از این منظر، انسان مسئول حفظ جان خود است و حق ندارد به آن صدمه بزند. زندگی فارغ از کیفیت آن دارای ارزش بی-پایان است و حفظ آن تحت هر شرایطی بر هر امری مقدم است. [۱۷]
اتانازی در قوانین کشورهای اسلامی
اتانازی یا مرگ شیرین در قانون و متون حقوقی ایران، مورد پذیرش نیست. این نوع قتل، بسته به انواع آن گاهی خودکشی و گاهی قتل از روی عمد شمرده شده و مجازات قاتل را به دنبال دارد. [۱۸] در قوانین سایر کشورهای اسلامی نیز اتانازی، جرم دانسته می‌شود.[۱۹]
پانویس
- ↑ «اتانازی»، ویکی فقه.
- ↑ صادقی، بررسی فقهی و حقوقی اتانازی، 1394ش، ص101.
- ↑ موسوی بجنوردی و رضوی‌نیا، اتانازی در فقه و حقوق اسلامی با محوریت آرای امام خمینی، 1397ش، ص24-25.
- ↑ نیکزاد و جورسرایی، مرگ ترحم‌آمیز از دیدگاه اسلام.، 1391ش، ص40.
- ↑ صادقی، بررسی فقهی و حقوقی اتانازی، 1394ش، ص101.
- ↑ شیخ‌الاسلامی و همکاران، «موضعگیری ادیان مختلف نسبت به اتانازی یا قتل از روی ترحم و چالش‌های اخلاقی و مأموریتی نیروهای انتظامی»، 1398ش، ص191.
- ↑ موسوی بجنوردی و رضوی‌نیا، اتانازی در فقه و حقوق اسلامی با محوریت (آرای امام خمین)، 1393ش، ص26.
- ↑ شیخ‌الاسلامی و همکاران، «موضعگیری ادیان مختلف نسبت به اتانازی یا قتل از روی ترحم و چالش‌های اخلاقی و مأموریتی نیروهای انتظامی»، 1398ش، ص191.
- ↑ موسوی بجنوردی و رضوی‌نیا، اتانازی در فقه و حقوق اسلامی با محوریت آرای امام خمینی، 1393ش، ص28.
- ↑ شیخ الاسلامی و همکاران، «موضعگیری ادیان مختلف نسبت به اتانازی یا قتل از روی ترحم و چالش‌های اخلاقی و مأموریتی نیروهای انتظامی»، 1398ش، ص192.
- ↑ «اتانازی چیست و چه جایگاهی در قانون کشورها دارد؟، وب‌سایت چطور.
- ↑ شیخ الاسلامی و همکاران، «موضعگیری ادیان مختلف نسبت به اتانازی یا قتل از روی ترحم و چالش‌های اخلاقی و مأموریتی نیروهای انتظامی»، 1398ش، ص192
- ↑ ا«تانازی چیست و چه جایگاهی در قانون کشورها دارد؟»، وب‌سایت چطور.
- ↑ موسوی بجنوردی و رضوی‌نیا، اتانازی در فقه و حقوق اسلامی با محوریت (آرای امام خمین)، 1393ش، ص30.
- ↑ شیخ‌الاسلامی و همکاران، «موضعگیری ادیان مختلف نسبت به اتانازی یا قتل از روی ترحم و چالش‌های اخلاقی و مأموریتی نیروهای انتظامی»، 1398ش، ص193.
- ↑ شیخ‌الاسلامی و همکاران، «موضعگیری ادیان مختلف نسبت به اتانازی یا قتل از روی ترحم و چالش‌های اخلاقی و مأموریتی نیروهای انتظامی»، 1398ش، ص193.
- ↑ شیخ‌الاسلامی و همکاران، «موضعگیری ادیان مختلف نسبت به اتانازی یا قتل از روی ترحم و چالش‌های اخلاقی و مأموریتی نیروهای انتظامی»، 1398ش، ص193.
- ↑ صادقی، جرایم علیه اشخاص، 1392ش، ص393.
- ↑ صادقی، جرایم علیه اشخاص، 1392ش، ص393.
منابع
- «اتانازی چیست و چه جایگاهی در قانون کشورها دارد؟» وب‌سایت چطور، تاریخ درج مطلب: فروردین 1402ش.
- خسروی، کاظم و دیگران، «واکاوی مادۀ 365 قانون مجازات اسلامی مصوب139ش، اتانازی از منظر فقه اسلامی، آموزه‌های حقوق کیفری دانشگاه علوم اسلامی رضوی»، شمارۀ 15، 1397ش.
- شیخ‌الاسلامی، عباس و دیگران «موضعگیری ادیان مختلف نسبت به اتانازی یا قتل از روی ترحم و چالش‌های اخلاقی و مأموریتی نیروهای انتظامی»، فصلنامۀ طب انتظامی، دورۀ 8، شماره4، 1398ش.
- صادقی، محمدهادی، «بررسی فقهی و حقوقی اتانازی، مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز»، دوره هفتم، شمارۀ دوم، 1394ش.
- قانون مجازات اسلامی ایران، مصوب 1392ش.
- موسوی بجنوردی، سیدمحمد و رضوی‌نیا، مریم، «اتانازی در فقه و حقوق اسلامی با محوریت آرای امام خمینی»، پژوهشنامۀ متین، شمارۀ 63، 1393ش.
- میرمحمدصادقی، حسین، «جرایم علیه اشخاص»، تهران، میزان، 1392ش.
- «نگاهی فقهی حقوقی به موضوع اتانازی (مرگ خودخواسته)»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تاریخ درج مطلب: 26 فروردین 1402ش.