استایل وینتیج (Vintage Style) به پوشاک متعلق به دهههای ۱۹۲۰ تا ۱۹۸۰م گفته میشود، برخی آن را شامل لباسهای جدید با طراحی مشابه گذشته و برخی فقط مختص تولیدات گرانقیمت برندهای مشهور میدانند. این سبک که در جنگ جهانی اول و به دلیل محدودیتهای اقتصادی رایج شد، در ابتدا نشانه فقر بود، اما از دهه ۱۹۶۰م به تدریج به جنبشی فرهنگی تبدیل شد و امروزه رویکردی تلفیقی از عناصر دهههای مختلف با مد روز است. گرایش به وینتیج ریشه در عواملی مانند تأثیر فرهنگ عامه، میل به اصالت، حس نوستالژی، کیفیت بالای پارچههای طبیعی و دستدوز، مقرونبهصرفه بودن، و نیز دغدغههای زیستمحیطی و کاهش مصرفگرایی دارد. این استایل با نمادهایی چون لباس یقهدار، عینک گرد، کیف و کفش چرمی، جواهرات نقره و مروارید شناخته میشود و در نسخه زنانه از رنگهای گرم، لباسهای چندلایه، دامنهای پلیسه و کلاههای تزیینی استفاده میکند، در حالی که نسخه مردانه بر بافتهای یقهاسکی، کت چرم و جین تأکید دارد. در ایران نیز پوشاک قدیمی با تزئینات سوزندوزی، سکه و یراق از اقوام مختلف، به سبک وینتیج ایرانی هویت بخشیده است.
سبک وینتیج در صنعت مد، به استفاده از پوشاک متعلق به دهههای ۱۹۲۰ تا ۱۹۸۰م، اشاره دارد.[۱] این سبک ماهیتی سیال دارد و با گذشت هر دهه، دورههای زمانی جدیدی به آن افزوده میشود.[۲] در تعریف دقیق وینتیج اختلافنظرهایی وجود دارد؛ شماری آن را شامل پوشاک جدید با طراحی مشابه گذشته میدانند[۳] و گروهی دیگر این عنوان را تنها به تولیدات گرانقیمتِ برندها و طراحان مشهور اختصاص میدهند.[۴] همچنین دربارهٔ لزوم نو یا دستدوم بودن این لباسها اتفاقنظری وجود ندارد.[۵] امروزه این سبک غالباً رویکردی تلفیقی[۶] از عناصر دهههای مختلف با مد و سلیقهٔ روز است.[۷]
استایل وینتیج با سبک کلاسیک و پوشاک تاناکورا تفاوت مفهومی دارد. پوشاک کلاسیک قدمتی بیش از یک قرن داشته و بهدلیل کیفیت بالا و دوخت ظریف، هزینهٔ زیادی دارند.[۸] همچنین برخلاف بازار تاناکورا که مختص فروش پوشاک دستدومِ امروزی برای پاسخ به محدودیتهای اقتصادی است، تمرکز استایل وینتیج بر ارزش و اصالت لباسهای دهههای گذشته است.[۹]
پیشینه
سبک وینتیج برای اولین بار در زمان جنگ جهانی اول رایج شد؛[۱۰] در این زمان بهدلیل محدودیتهای موجود، مردم لباسهای قدیمی یا دست دوم میپوشیدند یا لباسهای آسیبدیده خود را ترمیم میکردند.[۱۱] در دههٔ ۱۹۵۰م بهدلیل رکود اقتصادی، بهناچار سبک لباسهای قدیمی و مستعمل برای فروش و کسب درآمد به بازار آمد. پوشیدن لباسهای قدیمی و دستدوم در ابتدا نشانهٔ فقر و موقعیت اجتماعی پایین افراد دانسته میشد و اینگونه لباسها از طرف خیریه به فقرا اهدا میشد.[۱۲] از اوایل دههٔ ۱۹۶۰م دختران جوان به پوشیدن لباسهای مادربزرگهای خود روی آوردند.[۱۳] در سال ۱۹۶۸م برپایی نمایشگاهی از لباسهای قدیمی مربوط به نود سال گذشته، موجب معرفی سبک وینتیج در عرصهٔ عمومی شد؛ بهطوری که در سال ۱۹۷۸م، لباسهای وینتیج در نیویورک بهقدری محبوب شدند که تقاضا برای آنها از عرضهٔ این لباسها پیشی گرفت. بسیاری از فروشگاههای بزرگ به محل عرضهٔ لباسهای دست دوم برای جذب طبقهٔ متوسط تبدیل شدند. در سال ۱۹۸۰م فروش لباسهای دست دوم در آمریکا تا دو برابر افزایش یافت و سلبریتیها هم به پوشیدن لباس دستدوم روی آوردند و لباسهای منسوخ، در شمار لباسهای مورد استفاده قرار گرفتند. سبک وینتیج که بهدلیل رکود اقتصادی رایج شده بود، در دهههای ۱۹۹۰م نیز با رونق اقتصادی همچنان مد روز باقی ماند و معنای وینتیج از مد دستدوم به پوشیدن لباسهای چند دههٔ گذشته تغییر کرد.[۱۴] از اوایل قرن بیستویکم علاقه به لوازم نوستالژیک در تمام لایههای جوامع شدت یافت.[۱۵] امروزه استایل وینتیج برای مد روز ماندن، بهصورت تلفیقی با لباسهای مد روز[۱۶] و بهعنوان بازتابی از فرهنگ زمانه و بخشی از حافظه و آگاهی تاریخی استفاده میشود.[۱۷]
دلایل گرایش به استایل وینتیج
تأثیر فرهنگ عامه در قالب فیلمهای دهههای گذشته، تلویزیون، کتابهایی با موضوع قدیمی، تصاویر و موسیقی گذشته؛
ظهور اینترنت و دیدهشدن فیلمهای دههٔ ۱۹۳۰ تا ۱۹۸۰م و به اشتراکگذاری تصاویر دهههای گذشته بیش از هر زمان دیگری در بستر اینترنت؛[۱۸]
میل به اصالت: اصالت و اعتبار لباسهای قدیمی بهدلیل دستدوز بودن آنها، در مقایسه با پوشاک جدید که بهصورت انبوه تولید میشوند و افراد بسیاری از آن استفاده میکنند، بیشتر است.[۱۹]
برخلاف لباسهای فستفشن[۲۱] در لباسهای وینتیج، پارچههای باکیفیت و استفاده از الیاف طبیعی بهجای الیاف مصنوعی رواج دارد؛[۲۲]
دستدوز بودن و عمر طولانی؛
امکان فروش مجدد؛
حس نوستالژی (خاطرهانگیزی)؛ این حس نیز یکی از عوامل کلیدی در خرید لباسهای قدیمی است. لباسهای قدیمی هالهای از گذشته را همراه خود دارند و نشانگر تداوم تاریخی هستند.[۲۳]
هزینهٔ تولید بالای پوشاک نو و حفظ محیطزیست: تولید پوشاک جدید نیاز به افزایش دامپروری، مزارع پنبه و کارخانههای ریسندگی داشت و انباشت لباسهای دورریختنی تهدیدی برای محیطزیست و منابع طبیعی بود.
گروههای موسیقی: خردهفرهنگ ایجاد شده توسط گروههای موسیقی تاریخی، مانند راکبلی[۲۶] و رقص سوئینگ[۲۷] نقش مهمی در علاقهٔ عمومی به لباسهای وینتیج داشتند.[۲۸]
ویژگیهای استایل وینتیج
استایل وینتج با الهام از پوشش رایج در دوره ادواردی (۱۹۰۱ تا ۱۹۱۰ میلادی) در بریتانیااصالت و وقار؛[۲۹]
لباس، کفش و لوازم جانبی که با الهام از طرحهای قدیمی تولید شدهاند، رترو[۳۶] نامیده میشوند. استفاده از رترو برای داشتن استایل وینتیج معمولاً بهصرفهتر از لباسهای قدیمی است و همچنین بهدلیل کپینبودن دقیق، برای بهروز کردن، جلوهدادن و کاربردیتر کردن لباسهای قدیمی استفاده میشود.[۳۷] این لباسها بسیار شبیه به وینتیج اصلی هستند و بیشتر آنها بهصورت عمده در کشور چین تولید میشوند.[۳۸]
نمادهای استایل وینتیج
استایل وینتیج نمادهایی همچون لباس یقهدار، عینکهای طبی گرد، دستمال سر، هدبند و کلاه دارد. علاقهمندان به استایل وینتیج اغلب کیف و کفش چرمی را بیش از هر نماد دیگری استفاده میکنند. کفشهای آکسفورد و تخت با تزئینات روی آن از مدلهای رایج در وینتیج است. جواهرات سبک وینتیج ازجمله مواردی است که همیشه قابلیت استفاده دارد[۳۹] و اغلب جواهرات نقره، مروارید، دستبندهای پهن و گوشوارههای بزرگ در این استایل کاربرد دارد. زیورآلات طلا در این سبک استفاده نمیشود.[۴۰]
استایل وینتیج زنانه
تصویری از یک زن با استایل وینتیج
استایل وینتیج زنانه طرفدار بیشتری نسبت به استایل وینتیج مردانه دارد.[۴۱] ازجمله ویژگیهای آن عبارت است از:
استفاده از رنگهای گرم و شاد مانند زرد، قرمز و نارنجی؛
استفاده از چندین لایه در طراحی لباسها؛
استفاده از کفشهای پاشنهبلند، پاپیوندار و کیفهای کوچک؛
استفاده از لباسهایی با طرحهای خالدار، گلدار، ریزنقش؛
آستینهای پفی؛
ترکیب استایل امروزی و استایل وینتیج؛
دامنهای پلیسهدار، چیندار و کِلوش با قد متوسط[۴۲] و دامنهای چهارخانهٔ پشمی؛
استفاده از لباسهای جین بهعنوان پایهٔ اصلی استایل وینتیج؛
بلوز و پیراهن یقه ملوانی؛
چکمههای بلند؛
کلاه و روسری: پوشش سر زنان غربی برای اولین بار در طول جنگ جهانی اول بههنگام انجام دادن کارهای سخت و مردانه رواج یافت. کلاههایی که از جنس پشم، نمد، کاه یا مخمل ساخته میشدند و تزئیناتی همچون روبان، پاپیون یا پر داشتند. این نوع کلاهها بهعنوان مکمل استایل وینتیج شناخته میشوند. روسریهای قدیمی نیز از ابریشم، پنبه یا پشم در استایل وینتیج دخترانه استفاده میشوند.
اکسسوری: استفاده از اکسسوریهایی مانند دستکش، سنجاقسینه، مروارید، آویز و ساعتهای جیبی از دیگر کاملکنندههای این استایل بهشمار میروند.[۴۳]
استایل وینتیج مردانه
پوشیدن بافتهای یقهاسکی یا کشباف در اندازههای متناسب یا سایز بزرگ؛
استفاده از لباسهای جین در انواع پیراهن، بلوز، کت و تیشرت.[۴۴]
مراکز خرید لباسهای وینتیج
در خارج از ایران، لباسهای وینتیج در مکانهای گوناگونی یافت میشوند؛ ازجمله: فروشگاههای خیریهٔ دستدوم، بازارهای لوازم دستدوم، دستفروشی در صندوق ماشینها، مغازههای آنتیکفروشی، حراجیها و فروشگاههای تخصصی لباس وینتیج. در آمریکا لباس وینتیج در شهرکهای دانشگاهی و محلههای هنری شهرها یافت میشود. فروش اینترنتی نیز امکان دسترسی به مدلهای خاص وینتیج را برای علاقهمندان در سراسر جهان فراهم کرده است. فروشگاههای آنلاین برای خرید این لباسها شامل حراجیهای ای بی، وبسایتهای چندمنظوره مانند اتسی و فروشگاههای لباس وینتجآنلاین است.[۴۵]
استایل وینتیج ایرانی
تصویری از زن و مردی ایرانی با پوشش سنتی گیلانی
قدمت و اصالت فرهنگ ایرانی موجب شده پوشاک قدیمی ایرانی نهتنها در ایران بلکه در سایر نقاط جهان نیز طرفدار داشته باشد. برای ساخت سبک وینتیج ایرانی از روسریهای محلی قدیمی در اقوام مختلف کرد، لر، ترک، بلوچ و شمالی میتوان استفاده کرد.[۴۶] همچنین در استایل وینتیج ایرانی از لباسهای سنتی حاوی انواع سوزندوزی، تزئیناتی مانند سکه و یراق و نقوش مختلف استفاده میشود. ساخت استایل وینتیج در آینده نیازمند نگهداری لباسها در چرخهٔ استفاده و پرهیز از دور ریختن آنها بهمدت طولانی است؛ عواملی همچون ارزشمند بودن لباس، خاطره داشتن با آن، یادگاری بودن و قابلیت استفادهٔ مجدد از دلایل نگهداری لباس است.[۴۷]
«شناخت استایل وینتیج از ویژگی تا کاربرد!»، وبسایت حجاب خورشید، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش.
عباسی سورشجانی، لاله، پیوند سبک «ونتیج» و زندگی سازگار با محیطزیست در طراحی لباس (مطالعهٔ موردی قلابدوزی رشت در دورهٔ قاجار)، پایانامهٔ دورهٔ کارشناسیارشد، تهران، دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه علم و فرهنگ، شهریور ۱۳۹۴ش.
«فست فشن چیست و چرا صنعتی مخرب است؟»، وبسایت نوینچرم، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۴۰۱ش.
«هر آنچه باید دربارهٔ سبک وینتیج بدانیم؟»، وبسایت طراحان لباس، تاریخ بازدید: ۱۷ شهریور ۱۴۰۲ش.
«Vintage چیست؟ و استایل Vintage به چه چیزی اشاره دارد؟»، وبسایت رز مد، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۳۹۸ش.
Fischr, Nancy. 2015. “Vintage, the First 40 Years: The Emergence and Persistence of Vintage Style in the United States”. journal of current cultural research 7.
Veenstra, Aleit and Kuipers, Giselinde. 2013. “It Is Not Old-Fashioned, It Is Vintage, Vintage Fashion and The Complexities of 21st Century Consumption Practices”. Sociology Compass 7.
