بادیگارد

بادیگارد؛ فرد آموزش‌دیده‌ای که از انسان دیگری در برابر خطرات احتمالی، محافظت می‌کند.

بادیگارد -جواد عزتی- جشن حافظ

بادیگارد جواد عزتی در جشن حافظ

بادیگاردها یا محافظان شخصی افرادی هستند که مسئولیت حفاظت از امنیت و سلامت افراد خاص و شخصیت‌ها را بر عهده دارند. آنها نقش حیاتی در تأمین امنیت افراد مشهور و مهم در جامعه دارند. این افراد به‌دلیل روبرو بودن با چالش‌ها و خطرات امنیتی نیازمند تخصص، مهارت‌های فیزیکی، دانش فنی و توانایی تحلیل و تصمیم‌گیری سریع هستند تا بتوانند به بهترین شکل ممکن، وظیفۀ خود را انجام دهند.

تعریف بادیگارد

بادیگارد (Bodyguard) که در زبان فارسی به آن محافظ شخصی یا جان‌پاس گفته می‌شود، افراد آموزش‌دیده و باتجربه‌ای هستند که از امنیت و سلامت دیگران در برابر خطرات احتمالی، محافظت می‌کنند. افرادی که به‌عنوان بادیگارد، خدمت می‌کنند، راه مقابله با انواع تهدیدها را می‌آموزند. بادیگارد با تکیه بر توانایی‌های جسمانی و روانی، دانش فنی، استعداد تحلیلی و تصمیم‌گیری سریع، به حفاظت فیزیکی از فرد دیگر و حفظ امنیت او، یاری می‌رساند.

تفاوت بادیگارد و محافظ

بادیگارد و محافظ اگرچه هر دو در زمینۀ امنیت، فعالیت می‌کنند و شباهت‌هایی به هم دارند، اما تفاوت‌های زیادی در محیط کاری، وظایف و تمرکز آنها وجود دارد. تفاوت بین بادیگارد یا محافظ شخصی با محافظ یا نگهبان امنیتی در این است که بادیگاردها اغلب برای محافظت از افراد خاص و خطراتی که آنها را تهدید می‌کند، استخدام می‌شوند ولی محافظان یا نگهبانان امنیتی، کسانی هستند که مسئولیت محافظت از یک مکان مانند یک منطقه، ساختمان، محله یا گروهی از افراد را بر عهده دارند. محافظان امنیتی معمولا برای حفاظت از یک محیط یا دارایی‌ها به کار گرفته می‌شوند؛ مانند بانک‌ها که برای حفظ جان و مال مردم، محافظان امنیتی را استخدام می‌کنند.

تاریخچۀ بادیگارد

حفاظت از دیگران به‌مثابه یک پیشۀ رسمی، از زمان‌های دور در جوامع بشر، معمول و رایج بوده است. حتی اجتماعات کوچک انسانی که در غارها و جنگل‌ها زندگی می‌کردند برای ایجاد امنیت گروه خود در برابر خطر حیوانات و سایر انسان‌ها، از روش‌های اولیه برای محافظت بهره می‌گرفتند.

در تمدن‌های باستانی مانند مصر و روم، گاردهای ویژه‌ای برای حفاظت از فرعون‌ها و امپراتورهای رومی وجود داشت. این گاردها معمولاً آموزش‌های نظامی خاصی را دریافت کرده و به‌طور دائمی در خدمت شخصیت‌های مهم بودند. در ایران کهن نیز مردم، به‌ویژه ثروتمندان برای حفاظت از خود و اموال‌شان، افرادی را به خدمت می‌گرفتند که در دوره‌های مختلف تاریخی، این افراد و پیشۀ آنها با نام‌های گوناگون یاد می‌شد.

مفهوم و کاربرد محافظ از گذشته‌های دور تا امروز وجود داشته و فقط با توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی زمان تغییر پیدا کرده است. در ایران نیز کاربرد کلمۀ بادیگارد از دهه‌های اخیر رواج بیشتری پیدا کرده است و پس از پیروزی انقلاب اسلامی با افزایش نیاز به امنیت برای شخصیت‌های سیاسی و اجتماعی در کشور، بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است. البته بسیاری از کسانی‌که با اعتقاد و آرمان خود به حفاظت از افراد مهم می‌پردازند از به کار بردن کلمۀ بادیگارد، امتناع می‌کنند و معتقدند بادیگاردها فقط به دلایل مالی و اقتصادی به انجام این کار می‌پردازند.

محافظ شخصی در فرهنگ اسلامی و دیگر فرهنگ‌ها

بادیگارد بهنوش بختیاری

بادیگارد بهنوش بختیاری

مفهوم محافظ در فرهنگ اسلامی و سایر فرهنگ‌ها تفاوت‌هایی دارد که به عواملی مانند اصول اخلاقی، دینی و اجتماعی بازمی‌گردد. در فرهنگ اسلامی محافظ با تمام وجود و با از خود گذشتگی به‌خاطر آرمان‌های مقدسی که دارد به حفاظت از یک شخصیت می‌پردازد و حفاظت از آن شخصیت را پاسداری و حفاظت از آرمان‌های مقدس خود می‌داند، اما در بسیاری از فرهنگ‌های امروزی محافظت یک نوع شغل است که محافظ بر اساس نیازهای اقتصادی یا اجتماعی به آن مشغول می‌شود و به اصول اخلاقی و دینی پیشه توجهی ندارد. در این فرهنگ‌ها، تمرکز بیشتر بر روی کارایی و اثربخشی محافظان است تا جنبه‌های اخلاقی.

سیدمهدی موسوی، که حین ماموریت به‌عنوان محافظ شخصی سید ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور شهید جمهوری اسلامی ایران، به شهادت رسید، در چارچوب همین فرهنگ اسلامی، دوست نداشت که او را یک بادیگارد بنامند و همواره تأکید می‌کرد که او محافظ شخصیت‌ها در نظام جمهوری اسلامی است. از این‌رو در یکی از مأموریت‌ها در حالی که استخوان لگنش شکسته بود، تا ۴۸ ساعت بعد از تجربه شکستگی به انجام ماموریت خود ادامه داد و دربارۀ این موضوع با کسی سخن نگفت تا خللی در انجام وظایف او پیش نیاید.

محافظ شخصی در فرهنگ ‌ایرانی‌اسلامی

مفهوم محافظ شخصی در فرهنگ اسلامی از دوران‌های ابتدایی اسلام تا امروز وجود داشته و با توجه به شرایط اجتماعی و سیاسی تغییر کرده است. این موضوع نه‌تنها به حفاظت فیزیکی بلکه به حفظ ارزش‌ها و اصول اخلاقی نیز مربوط می‌شود. محافظ شخصی در فرهنگ اسلامی به حفاظت از شخصیت‌ها و افراد مهم اشاره دارد و به دلایل امنیتی و اجتماعی انجام می‌شود. به‌کارگیری محافظ شخصی در دوران انقلاب اسلامی با توجه به تهدیدات مختلفی که از سوی دشمنان صورت می‌گرفت، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.

در منابع تاریخی اسلامی حفاظت از شخصیت‌های مذهبی و سیاسی از جمله پیامبر اکرم در موقعیت‌های حساسی چون شعب ابی‌طالب، جنگ‌ها و غزوات اهمیت بالایی داشته است و این امر مهم توسط برخی افراد با صلاحیت انجام می‌شده است. در سال‌های نخست پیروزی انقلاب اسلامی ایران نیز به‌دلیل کم‌توجهی به استفاده از محافظ شخصی، تعداد زیادی از شخصیت‌های بلندمرتبه نظام جمهوری اسلامی مورد حملات تروریستی قرار گرفته و شهید شدند. پس از آن تمهیداتی برای تامین امنیت شخصیت‌های انقلابی صورت گرفت؛ زیرا محافظت از جان شخصیت‌ها نه‌تنها یک وظیفۀ امنیتی بلکه یک مسئولیت اجتماعی به حساب می‌آمد. این امر به‌عنوان یک اقدام پیشگیرانه در برابر تهدیدات اجتماعی و سیاسی صورت گرفت. همچنین محافظت از جان مسئولین به حفظ امنیت جامعه و جلوگیری از ناامنی کمک می‌کرد. در جمهوری اسلامی ایران، نهادهایی مانند سپاه انصارالمهدی و نیروی انتظامی مسئولیت حفاظت از شخصیت‌های مهم نظام را بر عهده دارند.

نیازمندی به بادیگارد

علاوه بر محافظانی که دولت‌ها و حکومت‌ها برای حفاظت از دولت‌مردان به کار می‌گمارند، امروزه گسترۀ نیاز به محافظ شخصی، افزایش یافته است و بسیاری از مشاهیر فعال در حوزه‌های گوناگون اجتماعی، افرادی را به‌عنوان بادیگارد، به‌کار می‌گیرند. افرادی که سهم و تأثیر بسزایی در اقتصاد ملی یا بین‌المللی دارند به‌خاطر در اختیار داشتن اطلاعات و اسناد تجاری محرمانه، نیازمند بهره‌گیری از محافظ شخصی هستند تا از خطرات یا حملات احتمالی در امان باشند. همچنین نخبگان و برخی دانشمندان که مسئولیتی نیز ندارند، اما به‌دلیل تهدیداتی که برای آنها از سوی دشمنان وجود دارد، باید مورد حفاظت قرار بگیرند.

علاوه بر نیازمندی‌های واقعی به محافظ شخصی، گاهی به‌کارگیری بادیگارد، جنبۀ تشریفاتی دارد و خطری افراد محافظت‌شده را تهدید نمی‌کند. به‌عنوان مثال، برخی بازیگران سرشناس سینما، برخی سلبریتی‌ها و برخی از افراد ثروتمند برای خودنمایی، افراد دارای‌اندام‌های ورزیده و تنومند را به‌عنوان بادیگارد استخدام می‌کنند.

مؤسسات حفاظتی و مراقبتی

بر اساس ماده ۱۲۲ قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به وزارت کشور جمهوری اسلامی ایران اجازه داده شده است که از طریق نیروی انتظامی به متقاضیان تشکیل مؤسسات غیردولتی خدمات حفاظتی و مراقبتی، مجوز فعالیت داده شود تا آنها به‌صورت رسمی، بخشی از خدمات انتظامی و حفاظتی را در جامعه به عهده بگیرند و به متقاضیان، خدمات حفاظتی ارائه کنند. اجرای این طرح می‌تواند نقش مهمی در تقویت امنیت عمومی، جلب مشارکت مردم در برقراری امنیت عمومی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های بخش غیردولتی، تسهیل خدمات اداری و ارتقاء توان ناجا ایفا کند و موجب بهبود وضعیت امنیتی کشور شود.

نحوۀ استخدام بادیگارد

در کشور ایران به‌دلیل امنیت بالای اجتماعی که وجود دارد، افراد نمی‌توانند به‌طور خودسر اقدام به استخدام افراد به‌عنوان بادیگارد کنند، بلکه استخدام بادیگارد و محافظ شخصی دارای شرایط خاصی است که باید مراحل خاصی طی شود و مجوزهای لازم برای این کار گرفته شود و این‌گونه نیست که هرکسی برای خود یک محافظ یا تیم حفاظت را به کار بگیرد.

اگر افرادی نیازمند استخدام بادیگارد یا محافظ شخصی تشخیص داده شوند، با توجه به موقعیت آنها و تهدیداتی که در معرض آن قرار دارند، ابتدا در شورای امنیت کشور بررسی شده و یا به دستور مقام قضایی و شورای تأمین استان، این موضوع تایید شده و سپس با توجه به رده‌بندی‌هایی که وجود دارد در مورد نحوۀ محافظت تصمیم‌گیری می‌شود.

البته این موضوع دائمی نبوده و به‌صورت موقت انجام می‌شود. بادیگاردها تنها افرادی با فیزیک بدنی بالا نیستند بلکه آنها افرادی هستند که برای مقابله با انواع تهدیدها آموزش دیده‌اند و دوره‌های cpr را گذرانده‌اند. بادیگاردهای حرفه‌ای در ایران به‌دلیل ممنوعیت استفاده از سلاح، دوره‌های تخصصی کار با انواع سلاح گرم و سرد، چک و خنثی‌سازی، مواد مخدر و مخابرات را در خارج از کشور می‌گذرانند و در این زمینه گواهینامه‌های بین‌المللی دارند.

وظایف بادیگاردها

وظیفۀ اصلی بادیگاردها به‌طور کلی محافظت از مشتریان خود در برابر تهدیدات امنیتی و خطرهای احتمالی مانند جلوگیری از حمله، ترور، ربودن یا از دست دادن اطلاعات محرمانۀ آنها است و به همین دلیل ممکن است به‌طور کامل در شبانه‌روز در کنار مشتریان خود حضور داشته باشند.

برخی وظایف محافظان شخصی به دسته‌بندی‌های زیر تقسیم می‌شوند:

1. حفاظت فیزیکی: جلوگیری از حملات جسمانی و تهدیدات با استفاده از تکنیک‌های دفاع شخصی؛
3. حفظ امنیت شخصی: مدیریت حریم خصوصی مشتریان و جلوگیری از دسترسی غیرمجاز به اطلاعات شخصی و محرمانۀ آنها؛
5. برنامه‌ریزی امنیتی: ارزیابی نقاط ضعف امنیتی در مکان‌های مختلف و ارائۀ راه‌کارهای پیشگیرانه؛
7. آمادگی برای مواجهه با خطرات احتمالی: شامل داشتن توانایی مدیریت بحران، امداد و نجات، اطلاع‌رسانی و هماهنگی با نیروهای امنیتی؛
9. مدیریت جمع و برقراری نظم: مدیریت جمع و نظم هنگام حضور افراد برجسته در مکان‌های عمومی و هجوم طرفداران به آنها؛

همچنین موارد دیگری مانند مدیریت ترافیک و ایمنی حمل‌ونقل، حفظ امنیت جلسات، مشاوره و آموزش به مشتریان در زمینۀ امنیت شخصی و نظارت بر عملکرد صحیح سیستم‌های امنیتی از جمله وظایف بادیگاردها به‌شمار می‌رود.

ویژگی‌های بادیگاردها

ورود به شغل بادیگاردی مستلزم داشتن ویژگی‌هایی در افراد است؛ اولین شرط ورود به این حرفه علاقه‌مندی به این شغل پرخطر است و بعد از آن داشتن پارامترهایی چون تناسب‌اندام، ورزیدگی بدنی، داشتن هوش و دقت بالا. در مراحل بعدی به‌منظور آمادگی برای حفاظت از شخصیت‌ها باید دوره‌های آموزش تخصصی در زمینۀ حفاظت و امنیت شخصی را بگذرانند که شامل آموزش‌های رانندگی با مهارت بالا، مهارت‌های نظامی مانند مهارت در تیراندازی و شلیک، آموزش کامل و اطلاعات دقیق از کشف و خنثی‌سازی بمب و مواد منفجره و اسکورت و آموزش زبان‌های خارجی برای بادیگاردهای شخصیت‌های خارجی است.

از دیگر ویژگی‌های مهم محافظان شخصی داشتن توانایی تحلیل و شناسایی تهدیدات بالقوه و واکنش سریع به شرایط خطرناک است. از دیگر ویژگی‌های مهم این افراد داشتن اخلاق حرفه‌ای است که شامل رعایت قوانین و احترام به حقوق انسانی در حین انجام وظایف است.

فیلم سینمایی بادیگارد

فیلم سینمایی بادیگارد پرویز پرستویی - مریلا زارعی

پوستر فیلم سینمایی بادیگارد با بازی پرویز پرستویی و مریلا زارعی

فیلم بادیگارد، یک اثر سینمایی ایرانی به کارگردانی و نویسندگی ابراهیم حاتمی‌کیا است که در سال ۱۳۹۴ش تولید شده است. این فیلم در ژانر اکشن و درام قرار دارد و داستان آن حول محور شخصیت اصلی به‌نام حیدر، با بازی پرویز پرستویی، می‌چرخد. حیدر به‌عنوان محافظ، وظیفۀ حفاظت از مسئولان بلندپایۀ نظام را بر عهده دارد. حیدر طی جریاناتی که در فیلم اتفاق می‌افتد، متوجه می‌شود که یک شخصیت سیاسی بیشتر به منافع شخصی خود فکر می‌کند تا به امنیت کشور. وی به‌خاطر شخصیت آرمان‌گرایی که دارد با کشمکش‌های درونی و تضادهای اخلاقی درگیر می‌شود و دچار تضاد بین آرمان‌های انقلاب و مسئولین می‌شود. در ادامۀ فیلم، حیدر تصمیماتی می‌گیرد که بر روند داستان تأثیرگذار است. در پایان فیلم، حیدر محافظ یک دانشمند هسته‌ای می‌شود و در نهایت جان خود را برای نجات جان این دانشمند فدا می‌کند.

منتقدان معتقدند این فیلم جدال و تنش بین «اخلاق اعتقاد» و «اخلاق وظیفه» را نشان می‌دهد. اخلاق اعتقاد، اخلاقی است که موجب می‌شود فرد کارش را بر اساس اعتقاد و آرمان دینی و اخلاقی‌اش انجام دهد، به‌طوری که حاضر باشد در شرایط سخت، جان خود را در راه هدفش فدا کند؛ اما در اخلاق وظیفه، فرد به‌خاطر وظیفه‌ای که به او سپرده شده و پولی که دریافت می‌کند، کار خود را انجام می‌دهد و در مواقع سخت حاضر نیست جان خود را فدا کند. این فیلم، بین بادیگارد و محافظ فرق قائل می‌شود و محافظ را به‌عنوان کسی که حامل اخلاق اعتقاد است و بادیگارد را به‌عنوان فردی که حامل اخلاق وظیفه است، معرفی می‌کند.

فیلم بادیگارد در سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و موفق به کسب دو سیمرغ بلورین برای بهترین جلوه‌های ویژۀ میدانی و بهترین بازیگر نقش اول مرد شد. همچنین این فیلم نامزد شش جایزۀ دیگر شد. در جشنواره بین‌المللی فیلم وین نیز فیلم بادیگارد در سه رشته به‌عنوان بهترین اثر انتخاب شد و جایزۀ نخل طلای هشتمین جشنواره فیلم بغداد را نیز به دست آورد.

منابع

• «آیین‌نامه اجرایی ماده 122 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی موسسات خدمات انتظامی (حفاظتی و مراقبتی)»، وب‌سایت حقوقی ماتیکان، تاریخ بازدید: 11 دی 1403ش.
• «بادیگارد بهترین فیلم جشنواره بغداد شد»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 19 آذر 1395ش.
• «بادیگارد کیست؟ و انواع آن»، وب‌سایت مؤسسه و آکادمی سیف نصر، تاریخ بازدید: 11 دی 1403ش.
• «بادیگارد کیست؟»، وب‌سایت موسسه حفاظتی مراقبتی نظم گستر واثق، تاریخ درج مطلب: 25 نوامبر 2024م.
• «بادیگارد (محافظ شخصی) کیست و چه وظایفی دارد»، وب‌سایت حافظان آسایش یاس، آخرین به‌روزرسانی: 12 فروردین 1403ش.
• «پیچیدگی‌های حفاظت از شخصیت‌ها در پایتخت/ ماجرای حفاظت از پوتین»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 22 آذر 1395ش.
• «تفاوت بادیگارد و محافظ در چیست؟»، وب‌سایت هنرهای دفاعی ایرانیان، تاریخ بازدید: 11 دی 1403ش.
• «حفاظت از شخصیت‌های مهم نظام با چه نهادی است؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 13 آذر 1399ش.
• «خلاصه فیلم بادیگارد از زبان حاتمی‌کیا»، وب‌سایت مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 6 بهمن 1394ش.
• «سردار سیدمهدی موسوی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: 16 دی 1403ش.
• شبیری، مجید، «تاریخچه امنیت از دوران مصر باستان تا عصر اطلاعات»، وب‌سایت علوم نوین کبیر، تاریخ درج مطلب: 19 اردیبهشت 1400ش.
• «فیلم بادیگارد»، وب‌سایت آپ تی وی، تاریخ بازدید: 16 دی 1403ش.
• «قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و‌فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، ماده 122»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 11 دی 1403ش.
• «محافظ شخصی»، وب‌سایت تشریفات تجاری ایران، تاریخ بازدید: 20 مهر 1403ش.
• «محافظ شخصی»، وب‌سایت مؤسسه خدمات حفاظتی و مراقبتی قوام دژنت، تاریخ بازدید: 10 دی 1403ش.
• «محافظت از مسئولین، محافظت از شخصیت‌ها»، وب‌سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 28 شهریور 1386ش.
• مرتاضی، حسین، «رفتار حضرت امام با محافظین خود در جماران، تعریف محافظ در ایدئولوژی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 6 اردیبهشت 1395ش.
• «نمایش، نقد و بررسی فیلم بادیگارد»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ درج مطلب: 17 آذر 1395ش.
• «یک بادیگارد کامل چه کسی است؟»، وب‌سایت سیف نصر، تاریخ بازدید: 11 دی 1403ش.
• «3 جایزه جشنواره فیلم وین برای بادیگارد حاتمی‌کیا»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 19 تیر 1396ش.