برده‌داری جنسی، بهره‌کشی جنسی از طریق اجبار، سلطه یا سوءاستفاده از آسیب‌پذیری افراد.
 تاتو بارکد روی گردن یک زن در تجارت برده‌داری جنسی | |
| مشخصات مفهوم | |
|---|---|
| شاخه علمی | جامعه‌شناسی حقوق |
| نوع مفهوم | آسیب اجتماعی |
| معنای اصطلاحی | بهره‌کشی جنسی از طریق اجبار، سلطه و سلب آزادی |
| اهمیت و ارتباط | |
| اهمیت | پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی حمایت از حقوق بشر |
| مرتبط با | قاچاق انسان روسپی‌گری ازدواج اجباری |
برده‌داری جنسی نوعی بهره‌کشی جنسی از افراد از طریق اجبار، فریب، اعمال سلطه یا سوءاستفاده از آسیب‌پذیری آنان است. این پدیده ممکن است با قاچاق انسان، انتقال اجباری، تهدید، خشونت و سلب آزادی همراه باشد و در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و جنگی شکل بگیرد. برده‌داری جنسی در حقوق بین‌الملل، از جمله اساس‌نامه رم، از مصادیق جرایم علیه بشریت شناخته شده است. عوامل شکل‌گیری، شیوه‌های اعمال، پیامدها و راهکارهای مقابله با آن از موضوعات مرتبط با این پدیده‌اند.
مفهوم‌شناسی
برده‌داری جنسی به بهره‌کشی جنسی از افراد از طریق اجبار، فریب یا سوءاستفاده از آسیب‌پذیری آنان گفته می‌شود.[۱] این پدیده ممکن است با قاچاق زنان و کودکان، توریسم جنسی، ازدواج اجباری یا فریب افراد با وعده‌های دروغین شغل، تحصیل و زندگی بهتر همراه باشد. در برخی موارد نیز بهره‌کشی در قالب روابط عاطفی پوشش داده می‌شود و از احساسات، اعتماد و آسیب‌پذیری افراد برای جذب و کنترل آنان سوءاستفاده می‌شود.[۲]
ویژگی‌ها و شیوه‌ها
برده‌داری جنسی می‌تواند فرامرزی باشد و قربانیان را به کشورهای مختلف منتقل کنند. استفاده از اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های دوست‌یابی نیز از روش‌های جذب و فریب افراد است. سودآوری بالا و امکان بهره‌کشی مکرر از قربانیان، از عوامل اقتصادی مرتبط با این پدیده دانسته شده است.[۳] برخی پژوهش‌ها قوانین و رویه‌های موجود در کشورهایی مانند تایلند، تایوان و چین را در ارتباط با گسترش آن بررسی کرده‌اند.[۴]
پس از جذب قربانیان، بهره‌کشان ممکن است با تهدید، ایجاد ترس و محروم‌کردن آنان از نیازهای اولیه، کنترل خود را بر آنان حفظ کنند.[۵] گزارش‌هایی از شرایط سخت زندگی و کار اجباری در برخی مراکز بهره‌کشی جنسی منتشر شده است؛ از جمله مواردی که در آنها شکنجه و محرومیت از غذا برای وادارکردن افراد به اطاعت به کار رفته است.[۶]
شبکه‌های اجتماعی به ابزاری گسترده برای بهره‌کشی و بردگی جنسی تبدیل شده‌اند. نمونهٔ بارز آن، شبکه الکس در ایران است که ابتدا از طریق اینستاگرام و کلاب‌هاوس به شکار قربانیان برای اسکورت سرویس‌های جنسی می‌پردازد. فرایند جذب با تحلیل داده‌های کاربران توسط ربات‌های هوشمند آغاز می‌شود. سپس با وعدهٔ مشاغل فریبنده مانند منشی‌گری یا مترجمی، قربانیان به کشورهایی مانند ترکیه و امارات منتقل می‌شوند و با تقویت رؤیاهای ثروت، به‌تدریج به بردگی جنسی کشانده می‌شوند.[۷] برده‌ساختن جنسی با وعدهٔ مهاجرت به کشورهای توسعه‌یافته و دستیابی به درآمدهای فراوان، جریانی جهانی دارد که وجه مشترک آن، انتقال انسان‌ها از کشورهای فقیرتر به کشورهای متمول‌تر به‌منظور بردهٔ جنسی ساختن است.[۸]
مؤلفه‌های حقوقی
برده‌داری جنسی برای نخستین‌بار ذیل ماده هفتم اساس‌نامه دیوان بین‌المللی کیفری (اساس‌نامه رم) به عنوان جرمی مستقل تعریف و شناسایی شد.[۹] طبق این اساس‌نامه، تحقق این عنوان مجرمانه مستلزم احراز چهار رکن اساسی است:
- اعمال حق مالکیت: مرتکب بر قربانی اعمال مالکیت کند؛ از جمله خرید، فروش، اجاره یا مبادله او.
- برقراری رابطه جنسی: در پی این تسلط و بهره‌کشی، با فرد قربانی عمل جنسی صورت گیرد.
- سازمان‌یافتگی و گستردگی: رفتار ارتکابی، بخشی از یک حمله سیستماتیک یا گسترده علیه افراد تلقی شود.
- عنصر روانی (قصد و آگاهی): مرتکب به ماهیت مجرمانه رفتار خود آگاهی کامل داشته باشد.[۱۰]
جغرافیای بردگی جنسی
سازمان‌های تبهکار، قربانیان را معمولاً از آسیا و آفریقا و کشورهایی به‌دست می‌آورند که حمایت اجتماعی کاملی از زنان و کودکان در آنها صورت نمی‌گیرد و خریدوفروش آنان به‌دلایلی چون فقر، جنگ و خشونت تا حدی پذیرفته شده است.[۱۱] کشورهای اروپایی مقصد بسیاری از برده‌های جنسی هستند و قوانین بسیاری از آنها برای مبارزهٔ جدی با این پدیده مناسب نیست.[۱۲] ایالات متحده بیشتر به وضع دیگر کشورها توجه نشان می‌دهد، درحالی‌که خود یکی از کشورهای مقصد انتقال بردگان جنسی است.[۱۳] آمریکای مرکزی نیز به‌دنبال کسب درآمد از طریق تجارت برده‌های جنسی است.[۱۴]
عوامل شکل‌گیری و رواج
پژوهش‌ها عوامل اقتصادی، پیشینه‌های استعماری، ساختارهای اجتماعی و فعالیت‌های سازمان‌یافته تبهکاری را در شکل‌گیری و گسترش برده‌داری جنسی مطرح کرده‌اند:
منافع اقتصادی و ابعاد تجاری: سودآوری کلان تجارت جنسی، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، از محرک‌های اصلی این پدیده است.[۱۵] برخی پژوهشگران این تجارت را شکلی از استعمار مدرن توصیف کرده‌اند.[۱۶] بر پایه پژوهش کاتلین باری، میلیون‌ها زن از مناطق فقیر آفریقا، جنوب‌شرق آسیا، آمریکای جنوبی و اروپای شرقی به بردگی کشیده شده‌اند. بنا بر اعلام سازمان خدمات مهاجرت آمریکا، تجارت جنسی در این کشور در مواردی متضمن برده‌داری، شکنجه و روسپی‌گری اجباری قربانیان جهت پرداخت هزینه‌های مهاجرت بوده است.[۱۷]
پیشینه استعماری و منازعات جنگی: بر اساس اسناد تاریخی، استعمارگران از بهره‌کشی جنسی به عنوان ابزار تحکیم سلطه و توجیه تبعیض‌های نژادی استفاده می‌کردند؛[۱۸] مسئله‌ای که در مطالعات فمینیستی در بستر نژاد، طبقه و جنسیت بررسی می‌شود.[۱۹] گزارش‌ها نشان می‌دهد در خلال جنگ ویتنام، بحران فقر به شکل‌گیری صدها برده جنسی انجامید که مشتریان عمده آنان نظامیان آمریکایی بودند.[۲۰] همچنین در جریان جنگ جهانی دوم، ارتش ژاپن زنان کشورهای تصرف‌شده در آسیا و اقیانوس آرام را در قالب مراکزی موسوم به اردوگاه‌های آسایش به بردگی جنسی واداشت.[۲۱][۲۲]
توجیه و بازنمایی در آثار هنری: بازخوانی آثار هنری سده هفدهم نشان می‌دهد نقاشی‌ها و سفرنامه‌های غربی با ارائه چهره‌ای آراسته، خشونت ساختاری علیه بردگان را تطهیر می‌کردند؛[۲۳] برای نمونه، در مستعمره کیپ‌تاون، لژهای برده‌داران عملاً کارکرد روسپی‌خانه داشتند و شدت بهره‌کشی موجب پیامدهای جمعیتی و نژادی شد،[۲۴] درحالی‌که هنر آن دوران این فضا را زیبا جلوه می‌داد.[۲۵]
ساختارهای سنتی و خانوادگی: در مناطقی نظیر شبه‌قاره هند، مناسبات پدرسالارانه خانوادگی و تحدید آزادی زنان به عنوان بستری برای سوق دادن آنان به برده‌داری گزارش شده است.[۲۶]
فعالیت باندهای تبهکاری و آدم‌ربایی: قاچاق سازمان‌یافته زنان در مقیاس جهانی گزارش شده است؛[۲۷] به‌گونه‌ای که قربانیان از طریق ربایش به روسپی‌گری اجباری کشیده می‌شوند.[۲۸] کمیسیون ضد مافیای پارلمان ایتالیا اعلام کرده است زنان و کودکان به عنوان کالا برای بیگاری به این کشور قاچاق می‌شوند.[۲۹] همچنین در افغانستان مواردی از ربودن زنان و کودکان از سوی گروه‌های مسلح و ارعاب خانواده‌ها ثبت شده است.[۳۰]
تغییرات اجتماعی و منطق سرمایه‌داری: با صنعتی شدن جوامع، تضعیف نهاد خانواده و ایجاد خلأهای عاطفی به جذب آسان‌تر افراد در شبکه‌های قاچاق انجامیده است.[۳۱] علاوه بر این، در چارچوب نظریه ماکس وبر، غلبه عقلانیت مادی سرمایه‌داری بر ارزش‌های اخلاقی و اولویت سودجویی، زمینه کالایی‌شدن مناسبات و بهره‌کشی جنسی از زنان را مهیا ساخته است.[۳۲] برخی معتقدند یکی از عوامل مؤثر بر بردگی جنسی بحران معنویت ناشی از گسترش فرهنگ سرمایه‌داری در جهان است.[۳۳]
نابرابری مالی و بدهی: فقر شدید عامل اصلی آسیب‌پذیری به‌شمار می‌رود؛ مهاجران بالکان و آفریقا اغلب به دلیل بدهی به باندهای تبهکار در اروپای غربی به روسپی‌گری کشیده می‌شوند.[۳۴] برآوردها حاکی از آن است که نزدیک به ۸۰ درصد قربانیان برده‌داری نوین متعلق به طبقات فقیر و فاقد قدرت دفاعی هستند.[۳۵]
روش‌های فریب و سوءاستفاده از آرزوی مهاجرت: به دلیل عدم آگاهی از شرایط واقعی کار جنسی،[۳۶] قربانیان با عناوینی نظیر نمایش برهنه،[۳۷] منشی‌گری یا فروشندگی جذب شده و سپس وادار به فحشا می‌شوند؛[۳۸] پلیس امارات متحده عربی حدود ۳۵ درصد پرونده‌ها را ناشی از فریب از طریق آگهی‌های استخدامی دانسته است.[۳۹] طبق نظر متخصصان پزشکی قانونی، آژانس‌های مدلینگ و کاریابی زنان را با وعده دستیابی به رفاه[۴۰] در کشورهای پیشرفته به دام می‌اندازند.[۴۱]
استثمار فعالان پیشین و کودکان: کارتل‌ها افراد فعال در روسپی‌گری فردی را با وعده درآمد بیشتر جذب می‌کنند.[۴۲][۴۳] علاوه بر این، آمارهای ثبت‌شده در آسیای جنوب‌شرقی از اشتغال اجباری دست‌کم یک میلیون کودک زیر پانزده سال در چرخه فحشا حکایت دارد.[۴۴]
پیامدها
برده‌داری جنسی پیامدهای چندگانه‌ای بر ابعاد روانی، جسمی و اجتماعی قربانیان بر جای می‌گذارد:
آسیب‌های روانی: بیشتر کودکانی که در معرض استثمار جنسی قرار می‌گیرند، در بلندمدت عوارضی همچون افسردگی، تمایل به خودکشی، اختلال در اعتمادبه‌نفس، ناکامی در برقراری روابط زناشویی در آینده و مشکلات سازگاری اجتماعی را بروز می‌دهند.[۴۵]
خشونت و آزار جسمی: گزارش‌ها از اعمال خشونت شدید فیزیکی علیه قربانیان از جمله بستن دهان و دست‌وپای آنان و سوزاندن بدن با سیگار حکایت دارد؛[۴۶] همچنین در صورت مقاومت در برابر بهره‌کشی، با شکنجه و محرومیت کامل از تماس با خانواده و نزدیکان روبه‌رو می‌شوند.[۴۷]
اعتیاد اجباری: باندهای تبهکار به‌منظور ایجاد وابستگی و مهار قربانیان، آنان را با تزریق اجباری موادی مانند کوکائین و هروئین به مصرف مواد مخدر معتاد می‌کنند.[۴۸]
تخریب و تحمیل هویت جدید: شبکه‌های بهره‌کشی با هدف انقیاد کامل روانی، از طریق ضبط تصویر و فیلم، هویت قبلی قربانیان را مخدوش ساخته و آنان را وادار به پذیرش هویتی اجباری و منحرف‌شده می‌کنند.[۴۹]
مبارزه با بردگی جنسی مدرن
ممنوعیت بی‌قید و شرط بردگی جنسی و حمایت از بزه‌دیدگان بدون توجه به رضایت و تابعیت قربانیان، دو راهبرد اساسی در مبارزه با این پدیده دانسته شده است.[۵۰] لوازم این راهبرد عبارتند از: به‌روزرسانی قوانین موجود، کشف و شناخت دقیق ماهیت مجرمان، و تربیت کارگزاران ماهر.[۵۱]
راهکارهای اجتماعی و فرهنگی نیز شامل حل مشکلات خانواده‌ها، آگاهی‌بخشی از طریق رسانه‌ها و آموزش و پرورش، معرفی الگوهای زندگی سالم، هویت‌سازی و تقویت هوش عاطفی است. از نظر اقتصادی، کاهش فقر و توانمندسازی زنان، و از نظر حقوقی، تقویت قوانین حمایتی در سطح ملی و بین‌المللی برای کاهش بردگی جنسی لازم است.[۵۲]
بردگی جنسی از دیدگاه اسلام
آموزه‌های دین اسلام، روابط جنسی را فقط در چارچوب ازدواج شرعی تأیید کرده و از هرگونه برقراری روابط جنسی خارج از چارچوب ازدواج پرهیز داده است. اسلام با سازوکار روشنی زمینه‌ساز برچیده‌شدن بردگی در جوامع بشری شده است. از دیدگاه اسلامی، کارفرما تنها مالک کار اشخاص است و هیچ‌گاه مالک شخص و بدن کارگر نخواهد بود.[۵۳] در روایات اهل‌بیت، تاجران برده بدترین انسان‌ها معرفی شده‌اند[۵۴] و مورد لعنت خداوند هستند.[۵۵] قرآن، آزاد کردن برده را زمینهٔ ورود به بهشت معرفی کرده است.[۵۶] پیامبر اکرم در آزادی برده پیشقدم بود و اهل‌بیت او نیز بردگان زیادی را آزاد کردند.[۵۷]
پانویس
- ↑ السان، «قاچاق زنان و کودکان برای بهره‌کشی جنسی»، 1384ش، ص332.
- ↑ اسلامی و میریان، «بردگی جنسی کودکان و سازوکارهای مقابله با آن در نظام بین‌المللی حقوق بشر و حقوق ایران»، 1394ش، ص9-27.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص14.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص99 و 104.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص14.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص40.
- ↑ فتوره‌چی، «دام عنکبوت: نقش شبکه‌های اجتماعی در برده‌داری جنسی»، 1402ش، ص333.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص28-48.
- ↑ خاک، «جرم انگاری خشونت جنسی در حقوق بین‌الملل کیفری»، 1387ش، ص124.
- ↑ جعفری و همکاران، «برده‌داری جنسی در حقوق بین‌الملل کیفری: با تأکید بر رویه دادگاه ویژه سیرالئون»، ۱۴۰۱ش، ص۱۹۹۷.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص70، 89، 185، 195 203 و 209.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص89.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص251.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص237.
- ↑ روزن رید، برده‌داری جنسی، 1384ش، ص70.
- ↑ Campbell and Elbourne, sex, power and slavery, 2014,p5.
- ↑ روزن رید، برده‌داری جنسی، 1384ش، ص68-69.
- ↑ Campbell and Elbourne, sex, power and slavery, 2014,p4.
- ↑ Campbell, and Elbourne,, sex, power and slavery. 2014. p3.
- ↑ مهری، «ارتش آمریکا و ترویج بردگی جنسی زنان در جنوب شرقی آسیا»، ۱۴۰۱ش، ص6-8.
- ↑ جعفری و همکاران، «برده‌داری جنسی در حقوق بین‌الملل کیفری: با تأکید بر رویه دادگاه ویژه سیرالئون»، 1401ش، ص1994.
- ↑ زندباف، «برده‌داری جنسی ارتش ژاپن در جنگ جهانی دوم»، وب‌سایت ناصر جبرائیل اوغلی.
- ↑ .Campbell and Elbourne, sex, power and slavery, 2014, p407
- ↑ .Campbell and Elbourne, sex, power and slavery, 2014, p411
- ↑ .Campbell and Elbourne, sex, power and slavery, 2014, p412
- ↑ Campbell and Elbourne, sex, power and slavery, 2014,p4.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص31.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص19.
- ↑ - - The Report of Agence France Presse (AFP). February 7، 2001.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص42.
- ↑ واعظی و همکاران، «تحلیل آثار نظام سرمایه‌داری در تغییر ساختار خانواده و روابط جنسی آزاد»، 1402ش، ص81.
- ↑ واعظی و همکاران، «تحلیل آثار نظام سرمایه‌داری در تغییر ساختار خانواده و روابط جنسی آزاد»، 1402ش، ص77-81.
- ↑ اعزازی، جامعه‌شناسی خانواده با تأکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر، 1394ش، ص45.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص35.
- ↑ کولایی وهاشمی، «قاچاق زنان: برده‌داری مدرن»، 1387ش، ص121.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص42.
- ↑ - Organization for Security and Co-operation in Europe Review Conference، “TRAFFICKING IN HUMAN BEINGS: IMPLICATIONS FOR THE OSCE”، 1999، p. 5
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص49.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص60.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص61.
- ↑ اشتری، قاچاق زنان: بردگی معاصر، 1385ش، ص53.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص18.
- ↑ مک‌کیب و مانیان، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، 1397ش، ص18.
- ↑ تبریزی، تجارت شیطانی، 1379ش، ص70.
- ↑ اسلامی و میریان، «بردگی جنسی کودکان و سازوکارهای مقابله با آن در نظام بین‌المللی حقوق بشر و حقوق ایران»، 1394ش، ص9.
- ↑ روزن رید، برده‌داری جنسی، ۱۳۸۴ش، ص۷۱.
- ↑ فتوره‌چی، «دام عنکبوت: نقش شبکه‌های اجتماعی در برده‌داری جنسی»، ۱۴۰۲ش، ص۳۳۴.
- ↑ روزن رید، برده‌داری جنسی، ۱۳۸۴ش، ص۷۱.
- ↑ روزن رید، برده‌داری جنسی، ۱۳۸۴ش، ص۷۱.
- ↑ السان، «قاچاق زنان و کودکان برای بهره‌کشی جنسی»، 1384ش، ص328.
- ↑ اسلامی و میریان، «بردگی جنسی کودکان و سازوکارهای مقابله با آن در نظام بین‌المللی حقوق بشر و حقوق ایران»، 1394ش، ص27-30.
- ↑ معتمدی و مستوفی‌فر، قاچاق انسان: چالش‌ها و راهکارهای پیشگیری، 1388ش، ص165.
- ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، 1374ش، ص220.
- ↑ صدوق، من لایحضره الفقیه، 1365ش، ج1، ص354.
- ↑ میرزای نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج14، ص30-31.
- ↑ سوره بلد، آیات 11-13.
- ↑ خدادادی، «بررسی فقهی و حقوقی قاچاق زنان»، 1395ش، ص187.
منابع
- قرآن کریم.
- اشتری، بهناز، قاچاق زنان: بردگی معاصر، تهران، میزان، ۱۳۸۵ش.
- اسلامی، رضا و میریان، سیده سارا، «بردگی جنسی کودکان و سازوکارهای مقابله با آن در نظام بین‌المللی حقوق بشر و حقوق ایران»، سال ششم، شماره اول، بهار و تابستان ۱۳۹۴ش.
- السان، مصطفی، «قاچاق زنان و کودکان برای بهره‌کشی جنسی»، فصلنامه علمی‌پژوهشی رفاه اجتماعی، سال چهارم، شماره ۱۶، ۱۳۸۴ش.
- اعزازی، شهلا، جامعه‌شناسی خانواده با تأکید بر نقش، ساختار و کارکرد خانواده در دوران معاصر، تهران، روشنگران و مطالعات زنان، ۱۳۹۴ش.
- تبریزی، ایرج، تجارت شیطانی، تهران، کیهان، ۱۳۷۹ش.
- جعفری، ساناز السادات و همکاران، «برده‌داری جنسی در حقوق بین‌الملل کیفری: با تأکید بر رویه دادگاه ویژه سیرالئون»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، دوره ۵۲، شماره ۴، زمستان ۱۴۰۱ش.
- خاک، روناک، «جرم انگاری خشونت جنسی در حقوق بین‌الملل کیفری»، مجله حقوق بین‌المللی، سال ۲۵، شماره ۳۹، ۱۳۸۷ش.
- خدادادی، صالحه، «بررسی فقهی و حقوقی قاچاق زنان»، نشریه پژوهش‌نامه حقوق بشری، دوره دوم، شماره ۵، پاییز ۱۳۹۵ش.
- روزن رید، ست، برده‌داری جنسی، سیاحت غرب، شماره ۳۰، ۱۳۸۴ش.
- زندباف، عباس، «برده‌داری جنسی ارتش ژاپن در جنگ جهانی دوم»، وب‌سایت ناصر جبرائیل اوغلی. تاریخ بازدید: ۱۸ مهر ۱۴۰۵ش.
- صدوق، محمد، من لایحضره الفقیه، تهران، صدوق، ۱۳۶۵ش.
- طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۷۴ش.
- فتوره‌چی، محمدمهدی، «دام عنکبوت: نقش شبکه‌های اجتماعی در برده‌داری جنسی»، مجله خردورزی، شماره ۴. بهمن ۱۴۰۲ش.
- کولایی، الهه و هاشمی، طاهره سادات، «قاچاق زنان، برده‌داری مدرن»، آیین، شماره ۱۹ و ۲۰، ۱۳۸۷ش.
- معتمدی، هادی و مستوفی‌فر، فرزانه، قاچاق انسان: چالش‌ها و راهکارهای پیشگیری، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، ۱۳۸۸ش.
- مک‌کیب، کیمبرلی و مانیان، سابینا، نگاهی جامعه‌شناسانه به قاچاق بین‌المللی زنان و کودکان، ترجمه سمانه‌سادات سدیدپور و فروغ شجاع نوری، تهران، پارس کتاب، ۱۳۹۷ش.
- مهری، ستاره، «ارتش آمریکا و ترویج بردگی جنسی زنان در جنوب شرقی آسیا»، نشریه آتش، شماره ۱۲۷، خرداد ۱۴۰۱ش.
- میرزای نوری، حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسه آل‌البیت، ۱۴۰۸ق.
- واعظی، سیدعباس و همکاران، «تحلیل آثار نظام سرمایه‌داری در تغییر ساختار خانواده و روابط جنسی آزاد»، نشریه مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، سال ۲، شماره ۶، ۱۴۰۲ش.
- Organization for Security and Co-operation in Europe Review Conference، “TRAFFICKING IN HUMAN BEINGS: IMPLICATIONS FOR THE OSCE”، September 1999.
- Campbell, Gwyn, and Elbourne, Elizabeth, sex, power and slavery Ohio, Ohio University Press, 2014