بنیاد اندیشه
| عنوان اصلی | بنیاد اندیشه |
|---|---|
| نوع مفهوم | مرکز فرهنگی و پژوهشی |
| معنای اصطلاحی | مرکز فرهنگی بزرگ هزارهها و شیعیان در افغانستان |
| حوزه کاربرد | امور فرهنگی، مطبوعاتی و پژوهشی |
| گستره جغرافیایی | افغانستان |
| منشأ تاریخی | ۱۳۹۴ش |
| مرتبط با | شیعیان افغانستان قوم هزاره |
بنیاد اندیشه؛ مرکز فرهنگی بزرگ هزارهها و شیعیان در افغانستان.
بنیاد اندیشه، از مراکز فرهنگی بزرگ و مهم هزارهها و شیعیان افغانستان است که بیشتر اعضای آن سابقهٔ فعالیت فرهنگی در خارج از کشور، بهویژه ایران را دارند. این مرکز فرهنگی با انجام فعالیتهای وسیع فرهنگی و مطبوعاتی موجب شد تا تحولات زیادی در فعالیتهای فرهنگی، ادبی و رسانهای در تعامل با دیگران در داخل کشور پدید آید.
پیشینه بنیاد اندیشه
پیشینهٔ فعالیتهای فرهنگی برخی از اعضای بنیاد اندیشه به ۱۳۵۷ش بر میگردد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ش، بسیاری از احزاب شیعی تشکیل شده و در کنار مبارزه با حکومت حزب دموکراتیک خلق، به فعالیتهای فرهنگی نیز روی آوردند. در این دوره نشریاتی همانند «پیام مستضعفین» در سرطان/تیرماه ۱۳۵۸ش،[۱] مجلهٔ حبلالله از بهار ۱۳۶۳ش چاپ و منتشر شدند که در تحولات فرهنگی و اجتماعی دوران مهاجرت، علاقهمندی نسل جدید به ادبیات و هنر و گرایش افراد به سرایش شعر و داستان نقش مهمی داشتند.[۲]
با تشکیل حزب وحدت اسلامی افغانستان در ۱۳۶۹ش، نشریات احزاب سابق منحل و فعالیتهای فرهنگی آن حزب با انتشار هفتهنامهٔ وحدت (اولین شماره دوشنبه ۱۹ سنبلهٔ ۱۳۶۹ش)[۳] و میثاق وحدت (اولین شماره عقرب ۱۳۶۹ش) ادامه یافت و موجب گسترش فعالیتهای ادبی، فرهنگی، رسانهای و مطبوعاتی در بین مهاجرین شد.[۴] در سرطان/تیرماه ۱۳۷۲ش مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان در قم تأسیس شد. اعضای این مرکز نقش پررنگی در تحولات فرهنگی دههٔ هفتاد شمسی در بین مهاجرین داشتند.[۵]
بعد از سقوط طالبان در ۱۳۸۰ش برخی از کسانی که در فعالیتهای فرهنگی مهاجرین در خارج از کشور (ایران) نقش داشتند به کشور بازگشته و فعالیتهای فرهنگی، علمی و اجتماعی خود را در داخل کشور و بهخصوص در کابل آغاز کردند. این افراد در ۱۳۹۴ش با همراهی تعدادی از همفکران خود بنیاد اندیشه را با هدف فعالیتهای پژوهشی و رسانهای در کابل تأسیس کردند.[۶]
در ۱۳۹۹ش همهٔ مؤسسان مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان انحلال و الحاق آن مرکز را به بنیاد اندیشه تصویب و امضا کردند که در هیئت اجرایی بنیاد نیز مورد تأیید قرار گرفت. براساس این فیصله، تمام داراییهای مرکز به بنیاد تعلق گرفته و همهٔ اعضای آن مرکز (مؤسسان و اعضا) بهطور رسمی به عضویت بنیاد اندیشه درآمده و به فعالیتهای خود در بنیاد تداوم دادند.[۷]
اهداف بنیاد اندیشه
بر اساس اساسنامهٔ بنیاد اندیشه، برخی اهداف این بنیاد عبارت است از:
- احیای ارزشهای انسانی و اسلامی.
- تلاش همهجانبه برای مبارزه با جهل.
- تلاش برای ایجاد عدالت اجتماعی، وحدت و مشارکت ملی، دموکراسی و حقوق بشر.
- تقدیر از مبارزات تاریخی ملت مسلمان افغانستان بهخصوص جهاد و مقاومت مردم.
- رشد و ارتقای فرهنگ اسلامی و ملی کشور.
- مطالعه و تحقیق در مورد هنجارهای اجتماعی و ریشهیابی ناهنجاریها و آسیبهای اجتماعی.
۷. ارتقای جایگاه علمی کشور، بومی کردن علوم انسانی و اجتماعی.[۸]
ویژگیهای بنیاد اندیشه
در دوران مهاجرت، قم، مرکز فعالیتهای مطبوعاتی مهاجرین و از کانونهای اصلی ادبیات مهاجرت و مقاومت به حساب میآمد و برخی اعضای بنیاد در این فعالیتها نقش اساسی داشتند، با تأسیس بنیاد اندیشه در کابل زمینه برای انتقال این تجربیات به داخل کشور نیز فراهم شد. برپایی جلسات فرهنگی و ادبی، انتشار گستردهٔ نشریات و کتابها و توجه ویژه به نقد و نشستهای انتقادی از جمله آثار انتقال این تجارب بود.[۹] تلاش برای انجام فعالیتهای فرهنگی، مطبوعاتی و پژوهش و چاپ کتاب و آثار علمی و فرهنگی و تاریخی در جهت تبیین بسیاری از حقایق تاریخی، فرهنگی و سیاسی و عبرتگیری از آنها در جهت ارتقای فکری جامعه از ویژگیهای بارز بنیاد است.
اعضای بنیاد اندیشه نمایندهٔ فرهنگیان مهاجر در ایران بودند و از جهات مختلف فرهنگی، زیستی و رفتاری تحت تأثیر مهاجرت در ایران و تحولات مربوط به انقلاب اسلامی ایران قرار داشتند. در نتیجهٔ اعضای این بنیاد توانستند یک مجموعه ساختارمند و منسجم را در داخل کشور بنیاد نهند. تلاش برای گسترش آگاهی و تقویت فرهنگ مطالعه بین مردم و بهخصوص نسل جوان و تأکید بر ضرورت توجه به امور فرهنگی و گسترش آگاهی عمومی برای ایجاد تحولات ساختاری از اقدامات بنیاد اندیشه است.[۱۰]
دپارتمانهای علمی بنیاد اندیشه
دپارتمانهای علمی بنیاد اندیشه عبارتند از: دین و فلسفه، فقه و حقوق، سیاست و مطالعات راهبردی، تاریخ و تمدن، فرهنگ و جامعه، اقتصاد و اداره، مطالعات زنان و ادب و هنر.[۱۱]
شعبههای بنیاد اندیشه
شعبهٔ بنیاد در مشهد از ۱۳۹۷ش فعال شد. این شعبه در مدت فعالیت خود نشستها، نقدها و برنامههای مختلفی برگزار کرد. شعبهٔ مشهد در ۱۳۹۹ش تعطیل شد. شعبهٔ بنیاد در قم از ۱۳۹۸ش فعال شد و در سالهای اخیر فعالیتهای مختلفی فرهنگی و پژوهشی در آن انجام شده است. شعبهٔ قم بعد از تسلط طالبان در کشور نقش دفتر مرکزی بنیاد را به عهده دارد.
شعبهٔ بامیان در ۱۳۹۷ش فعالیت خود را آغاز کرد. این شعبه برنامههای مختلف فرهنگی اجتماعی و رسانهای را در بامیان دنبال کرده و نشریهٔ «سیمای خرد» را منتشر میکرد که آخرین شمارهٔ آن (شمارهٔ ۳۵) در پنجشنبه ۳ سرطان ۱۴۰۰ش منتشر شده است. شعبهٔ بامیان تا ماه اسد/مردادماه ۱۴۰۰ش فعال بود.[۱۲]
فعالیتهای بنیاد اندیشه
بنیاد اندیشه فعالیتهای گستردهای در بخشهای مختلف فرهنگی و ادبی از جمله انتشار جراید، چاپ کتاب، برگزاری نشستها و همایشها داشته است.
کتابها
بنیاد اندیشه تا بهار ۱۴۰۴ش، تعداد ۷۲ عنوان کتاب چاپ کرده است که متن آنها از طریق سایت بنیاد به صورت آنلاین و رایگان در اختیار پژوهشگران و علاقمندان قرار دارد، ازجمله:
- مسایل هزاره (۶ جلد)، حسین نایل؛
- شرح قانون احوال شخصیهٔ اهل تشیع (۴ جلد)؛
- نامهٔ تورانیان باستان (۲ جلد)، ناطقی شفایی؛
- رویشهاینو از دیار کهن (۴ ج)، جعفری و همکاران؛
- د ملی وحدت شهید یادنامه (یادنامهٔ شهید مزاری به زبان پشتو)، ۱۳۹۷ش؛
- شرح این هجران (یادنامهٔ محمدتقی اکبری)، امینی، ۱۴۰۳ش؛
- مجموعه آثار آیتالله محقق خراسانی در ۸ جلد؛
- در مسیر تحول در ۱۳ جلد؛[۱۳]
- تاریخ حکمای متقدمین، فیضمحمد کاتب هزاره؛
- پدر تاریخنگاری افغانستان (مجموعه مقالات سمینارعلامه فیضمحمد کاتب هزاره)؛
- دیوان علامه شهید سید اسماعیل بلخی؛
- منبر آزادی (مجموعه سخنرانیهای شهید بلخی)؛
- یاد گل سرخ (مجموعه خاطرات دربارهٔ شهید وحدت ملی استاد مزاری) به کوشش فیاض.[۱۴]
نشریات
نگاه معاصر: فصلنامه نگاه معاصر در واقع نشریهٔ شعبه کابل مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان بود که اولین شمارهٔ آن در بهار ۱۳۸۲ش در کابل منتشر شد. در آن دوره صاحب امتیاز و مدیرمسئول آن سرور دانش، معاون مدیرمسئول حسین شفایی و سردبیر آن محمدامین احمدی بود. بعد از تأسیس بنیاد اندیشه چاپ آن در دههٔ نود شمسی توسط آن بنیاد در کابل ادامه یافت و اولین شمارهٔ آن فصلنامه از دور دوم در پاییز ۱۳۹۷ش منتشر شد و آخرین شمارهٔ دور دوم آن شمارهٔ ۹ بود که در پاییز ۱۳۹۹ش منتشر شده است. مطالب این فصلنامه شامل مباحث سیاست خارجی و حوزهٔ بینالملل بوده است.[۱۵]
اندیشهٔ معاصر: اولین شمارهٔ این نشریه در خزان ۱۳۹۴ش و آخرین شمارهٔ آن یعنی ۲۲ در ۱۳۹۹ش منتشر شده است.[۱۶]
ادبیات معاصر: اولین شمارهٔ ادبیات معاصر در زمستان ۱۳۹۴ش و آخرین شمارهٔ آن شمارههای ۱۸ و ۱۹ بود که در بهار و تابستان ۱۳۹۹ش با مدیرمسئولی حسین حیدر بیگی منتشر شد. این نشریه در حوزهٔ ادبیات افغانستان، ادبیات ایران و تاجیکستان، شعر، داستان، مقالات ادبی، گفتگو، نقد و بررسی، گزارش، معرفی و دیگر مطالب ادبی و هنری فعالیت میکرد. ویژهنامههای ادبیات زنان، ادبیات پسامقاومت، عکاسی، کارنامهٔ جواد خاوری و کارنامهٔ مظفری توسط این فصلنامه منتشر شده است.[۱۷]
عدالت و امید: این نشریه در چند شماره بهصورت ویژهنامه از زمستان ۱۳۹۶ش منتشر شده است. شهید مزاری، سید اسماعیل بلخی، آیتالله محقق کابلی و بصیراحمد دولتآبادی، موضوعات اصلی این ویژهنامهها بوده است.[۱۸] این نشریه در ادامه، بهعنوان ارگان نشراتی بنیاد منتشر میشود.[۱۹]
سیمای خرد: هفتهنامهٔ تحلیلی سیمای خرد در ۸ صفحه هر هفته در شعبهٔ بامیان منتشر میشد. صاحب امتیاز این نشریه بنیاد اندیشه و مدیرمسئول آن حسنرضا خاوری بود. این نشریه در ۳۵ شماره از ۱۳۹۷ش تا ۱۴۰۰ش منتشر شده است.[۲۰]
همایشها
بنیاد اندیشه در طول چند سال فعالیت خود چند همایش علمی برگزار کرده که گزارش آنها به صورت مفصل در نشریات آن بنیاد درج شده است، از جمله:
- همایش ملا فیضمحمد کاتب به مناسبت هشتاد و ششمین سالیاد رحلت وی که در ۲۱ بهمن ۱۳۹۵ش با مشارکت ارگ ریاستجمهوری برگزار شد.
- همایش بزرگداشت بیست و سومین سالگرد شهادت استاد عبدالعلی مزاری در ۲۳ اسفند ۱۳۹۶ش در ارگ ریاست جمهوری افغانستان؛
- همایش پنجاهمین سالیاد رحلت سید اسماعیل بلخی، ۳۱ سرطان/تیر ۱۳۹۷ش در کابل؛
- همایش گرامیداشت آیتالله محقق کابلی، ۳ دلو/بهمن ۱۳۹۸ش، کابل.[۲۱]
کتابخانه
بنیاد اندیشه در محل دفتر مرکزی خود در کابل دارای کتابخانهٔ بزرگ و منحصربهفردی بود که آثار موجود در آن بالغ بر سه هزار جلد کتاب، حدود ۵ هزار نسخه نشریه و دیگر آثار مطبوع میشد.[۲۲]
تأثیرات بنیاد اندیشه
بنیاد اندیشه از مراکز فرهنگی مؤثر در افغانستان است و اعضای این بنیاد در همکاری با دیگر مراکز و افراد توانستند در تحولات کشور نقش داشته باشند.[۲۳] بنیاد اندیشه بهعنوان نماینده فرهنگیان تربیتیافته در ایران، توانست فرهنگ و ادب را در داخل کشور زنده نگهداشته و در تعامل با دیگر اقوام یک جریان بههم پیوسته را ایجاد کند.
با توجه به فضای مجازی و تعطیلی بسیاری از مراکز فرهنگی، جراید، مراکز پژوهشی و تعطیلشدن چاپ کتاب و جراید در دههٔ هشتاد و نود شمسی، بنیاد تلاش کرد چاپ کتب و نشریات را جدی گرفته و تداوم بخشد. در نتیجهٔ این اقدام بنیاد در دو دههٔ اخیر به مرکز فعل و انفعالات فرهنگی در کابل تبدیل شد.[۲۴]
بنیاد با انجام فعالیتهای گستردهٔ فرهنگی، ادبی و هنری موجب شد فرهنگ، اندیشه، ادبیات و هنر بین مردم افغانستان پویا شود. براثر فعالیتهای بنیاد، کارهای ادبی بهخصوص در کابل رونق گرفت و انتشار کتابها و جراید ادبی توسط بنیاد اندیشه موجب شد تا انگیزهٔ خلق آثار ادبی بین نسل جوان افزایش یابد و جلسات، نشستها، رونماییها و محافل رونق بگیرد.[۲۵]
پانویس
- ↑ 1. «سخنی با …»، پیام مستضعفین، 1358ش، ص1؛ کریمی، «نگاهی تاریخی به ادبیات معاصر دری افغانستان»، 1399ش، ص58.
- ↑ 2. «آگاهی» حبل الله، 1363ش، ص4؛ حجتی، «ادبیات مقاومت افغانستان»، 1381ش، ص93.
- ↑ 3. «میلاد وحدت مبارکباد»، 1369ش، ص1؛ کاظمی، کارنامهٔ شعر هجرت در ایران اسلامی، 1373ش، ص14.
- ↑ . «میثاق وحدت»، 1369ش، ص2.
- ↑ 5. «بیانیهٔ مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان»، 1372ش، ص10 و 14؛ حجتی، «انجمن ادبی در افغانستان»، 1381ش، ص128.
- ↑ . دانش، «اساسنامهٔ بنیاد اندیشه» مجموعه مقالات، 1400ش، ج7، ص93.
- ↑ اساسنامه بنیاد اندیشه، ص11؛ جلسه مشترک اعضای مجمع عمومی و هیئت مؤسسان بنیاد اندیشه، وب سایت بنیاد اندیشه. اساسنامه بنیاد اندیشه، ص11؛ جلسه مشترک اعضای مجمع عمومی و هیئت مؤسسان بنیاد اندیشه، وب سایت بنیاد اندیشه.
- ↑ . اساسنامهٔ بنیاد اندیشه، ص1 و 2.
- ↑ . «سرمقاله»، 1399ش، ص4.
- ↑ . امیری، پژوهش در حوزۀ اندیشه و تاریخ در افغانستان هر روز گستردهتر میشود، وبسایت اپبنا.
- ↑ . اساسنامهٔ بنیاد اندیشه، مادهٔ سیزدهم.
- ↑ . «شناسنامه»، 1400ش، ص8.
- ↑ . امیری، پژوهش در حوزۀ اندیشه و تاریخ در افغانستان هر روز گستردهتر میشود، وبسایت اپبنا.
- ↑ . دانش، «اساسنامهٔ بنیاد اندیشه» مجموعه مقالات، 1400ش، ج7، ص94.
- ↑ . «شناسنامه»، 1382ش، ص2؛ «شناسنامه»، 1399ش، ص2.
- ↑ . «شناسنامه»، 1394ش، ص2؛ «شناسنامه»، 1398ش، ص2.
- ↑ . «شناسنامه»، 1394ش، ص3؛ «شناسنامه» 1399ش، ص3.
- ↑ . «شناسنامه»، 1396ش، ص2؛ «شناسنامه»، 1402ش، ص2.
- ↑ . جلسه مشترک اعضای مجمع عمومی و هیئت مؤسسان بنیاد اندیشه، وب سایت بنیاد اندیشه.
- ↑ . «سخن نخست»، 1397ش، ص1؛ «سخن نخست»، 1400ش، ص1. سیمای خرد،
- ↑ 25. امیری، پژوهش در حوزۀ اندیشه و تاریخ در افغانستان هر روز گستردهتر میشود، وبسایت اپبنا.
- ↑ 27. امیری، پژوهش در حوز اندیشه و تاریخ در افغانستان هر روز گستردهتر میشود، وبسایت اپبنا.
- ↑ توسلی غرجستانی، آیین رونمایی از 2 کتاب جدید انتشارات بنیاد اندیشه، وبسایت حزب عدالت و آزادی افغانستان.
- ↑ . دانش، ضرورت بنیاد اندیشه، «مجموعه مقالات»، 1400ش، ج7، ص107.
- ↑ 33. «الا ای باد شبگیری پیام من به دلبر بر»، 1398ش، ص4.
منابع
- «آگاهی»، حبل الله، شماره صفر، بهار ۱۳۶۳ش.
- اساسنامهٔ بنیاد، بنیاد اندیشه، ۱۴۰۳ش.
- الطاف، «آیین رونمایی از فصل نامه علمی-تخصصی نگاه معاصر.»، وب سایت بنیاد اندیشه، درج مطلب در تاریخ: ۱۳ دلو/بهمن ۱۳۹۷ش.
- «الا ای باد شبگیری پیام من به دلبر بر»، ادبیات معاصر، شمارهٔ ۱۶ و ۱۷، پاییز و زمستان ۱۳۹۸ش.
- امیری، اسدالله، «پژوهش در حوزهٔ اندیشه و تاریخ در افغانستان هر روز گستردهتر میشود»، وبسایت اپبنا، درج مطلب در تاریخ: ۷ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
- «بیانیه مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان»، هفته نامه وحدت، شماره ۱۰۹، پنجشنبه ۱۴ اسد ۱۳۷۲ش.
- «پیوند سیاست و فرهنگ: مروری بر کارنامهٔ سیاسی سرور دانش»، وبسایت جادهٔ ابریشم، درج مطلب در تاریخ: ۵ ثور ۱۳۹۹ش.
- توسلی غرجستانی، محمد، «آیین رونمایی از ۲ کتاب جدید انتشارات بنیاد اندیشه»، وبسایت حزب عدالت و آزادی افغانستان، درج مطلب در تاریخ: ۱۶ سرطان ۱۴۰۲ش.
- «جلسه مشترک اعضای مجمع عمومی و هیئت مؤسسان بنیاد اندیشه»، وب سایت بنیاد اندیشه، درج مطلب در تاریخ: ۱۶ سنبله ۱۴۰۳ش.
- جویا، محمدعلی، شفایی، عبدالله، جعفری، عبدالله، شرح قانون احوال شخصیهٔ اهل تشیع، کابل، بنیاد اندیشه، ۱۳۹۹ش.
- حجتی، حمیده، «ادبیات مقاومت افغانستان»، دانشنامهٔ ادب فارسی ویژه افغانستان، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۱ش.
- حجتی، حمیده، «انجمن ادبی در افغانستان»، دانشنامهٔ ادب فارسی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۱ش.
- دانش، سرور، مجموعه مقالات، کابل، بنیاد اندیشه، ۱۴۰۰ش.
- «سخن نخست»، سیمای خرد، شمارهٔ اول، ۱۳۹۷ش.
- «سخن نخست»، سیمای خرد، شمارهٔ ۳۵، ۱۴۰۰ش.
- «سخنی با …»، پیام مستضعفین، شماره اول، سرطان ۱۳۵۸ش.
- «سرمقاله»، ادبیات معاصر، شماره ۱۸ و ۱۹، ۱۳۹۹ش.
- «شناسنامه»، ادبیات معاصر، شمارهٔ اول، ۱۳۹۴ش.
- «شناسنامه»، ادبیات معاصر، شمارهٔ ۱۸ و ۱۹، ۱۳۹۹ش.
- «شناسنامه»، اندیشهٔ معاصر، شمارهٔ اول، ۱۳۹۴ش.
- «شناسنامه»، اندیشهٔ معاصر، شمارهٔ ۱۸، ۱۳۹۸ش.
- «شناسنامه»، عدالت و امید، شمارهٔ اول، ۱۳۹۶ش.
- «شناسنامه»، عدالت و امید، شمارهٔ ۱۰، ۱۴۰۲ش.
- «شناسنامه»، نگاه معاصر، شماره اول و سوم، ۱۳۸۲ش،
- «شناسنامه»، نگاه معاصر، شمارهٔ نهم، ۱۳۹۹ش.
- کاظمی، محمدکاظم، «کارنامهٔ شعر هجرت در ایران اسلامی»، مجلهٔ شعر، ۱۳۷۳ش.
- کریمی، کبری، «نگاهی تاریخی به ادبیات معاصر دری افغانستان»، در مجلهٔ رویکردهای پژوهشی در علوم اجتماعی، شماره ،۲۳ پاییز ۱۳۹۹ش.
- «میثاق وحدت»، میثاق وحدت، شماره اول، اول عقرب ۱۳۶۹ش.
- «میلاد وحدت مبارکباد»، هفته نامه وحدت، شماره صفر، دوشنبه ۱۹ سنبله ۱۳۶۹ش.