اعلامیه بالفور
اعلامیهٔ بالفور؛ بیانیهٔ دولت انگلیس با هدف زمینه‌سازی اشغال فلسطین توسط اسرائیل.
اِعْلامیّهٔ بالْفُور، یادداشتی کوتاه از «آرتور جیمز بالفور» وزیر امور خارجهٔ وقت بریتانیا است که در ۱۱ آبان ۱۲۹۶ش در پی تلاش‌های سران صهیونیسم، به «لرد ادموند دو روچیلد»، از رهبران آن زمان صهیونیسم فرستاد و حمایت دولت بریتانیا از تشکیل کشور یهودی در فلسطین را اعلام کرد. این اعلامیه پیامدهایی مانند اشغال سرزمین فلسطین، شکل‌گیری رژیم صهیونیستی، قتل‌عام فلسطینی‌ها، نسل‌کشی زنان و کودکان، ناامن‌سازی خاورمیانه، بی‌ثباتی و هرج‌ومرج، ایجاد بحران‌های گستردهٔ حقوق بشری و جنایات جنگی متعدد، اخراج ساکنان اصیل فلسطین از سرزمین خود و مصادرهٔ زمین‌های آنها را به بار آورد. اعلامیهٔ بالفور بخشی از اندیشهٔ امپریالیسم جهانی است و رویکرد مادی‌گرا و استعماری سبک زندگی غرب را بازنمایی می‌کند.
مفهوم‌شناسی
اعلامیهٔ بالفور (Balfour Declaration)، بیانیهٔ مشهوری است که بر اساس آن، دولت وقت بریتانیا به‌عنوان یک قدرت استعماری مهم، موافقت با آرمان‌های صهیونیسم در ایجاد یک «وطن ملی برای مردم یهود» در سرزمین فلسطین را اعلام کرد. اعلامیه در قالب «نامه» توسط آرتور جیمز بالفور در ۲ نوامبر ۱۹۱۷م خطاب به لرد ادموند دو روچیلد، از رهبران جنبش صهیونیسم، فرستاده شد. لرد بالفور هنگام صدور اعلامیه، در سمت وزیر امور خارجهٔ بریتانیا در دورهٔ نخست‌وزیری «دیوید لوید جورج» بود و به‌همین دلیل به «اعلامیهٔ بالفور» معروف شد.[۱] این اعلامیه در ۱۱ اوت ۱۹۱۹م در کنفرانس صلح کشورهای متفق در پاریس تکمیل و در ۱۹ سپتامبر همان سال، به وزارت امور خارجهٔ انگلیس ارجاع شد و در آنجا به‌عنوان یک سند در تعیین خط‌مشی سیاسی وزارت خارجه انگلیس، رسمیت پیدا کرد.[۲] این بیانیه در مادهٔ ۹۵ «معاهدهٔ سِوْر» میان متفقین و دولت عثمانی نیز گنجانده شد.[۳]
متن اعلامیه
متن اعلامیه بالفور که اصل آن به‌عنوان یک سند تاریخی در موزه لندن نگهداری می‌شود[۴] به شرح زیر است:
«لرد روچیلد گرامی، بسیار خوشوقتم که از جانب دولت اعلی‌حضرت، همدردی و همدلی خود را با خواسته‌ها و آرزوهای یهودیان صهیونیست که به هیئت وزیران تقدیم و با آن موافقت شده ابلاغ نمایم. دولت اعلی‌حضرت، تأسیس وطن ملی برای ملت یهود در فلسطین را با علاقه دنبال می‌کند و برای فراهم‌کردن امکان برپایی آن تمام تلاش خود را خواهد کرد؛ اما باید به روشنی دانست که هرگز نباید کاری برخلاف و به زیان حقوق مدنی گروه‌های غیریهودی ساکن فلسطین یا حقوق و موقعیت قانونی یهودیان در دیگر کشورها انجام شود. سپاسگزار خواهم شد اگر این بیانیه را به اتحادیه صهیونیسم برسانید.»[۵]
اهمیت اعلامیهٔ بالفور
اعلامیهٔ بالفور از مهم‌ترین و عجیب‌ترین اسناد بین‌المللی در تاریخ جهان شناخته می‌شود که خودسرانه مسیر تاریخ را تغییر داده است؛[۶] زیرا به موجب این بیانیه، یک دولت استعمارگر (انگلیس)، یک سرزمین را که مالک آن مردم فلسطین است، به صهیونیست‌ها واگذار کرد؛ رویدادی که به تصرف غاصبانهٔ «وطن» یک ملت و آواره‌شدن تمامی «مردم» یک ملت، به‌نحو بی‌سابقه‌ای در تاریخ بشر منجر شد.[۷]
زمینه‌های اجتماعی و سیاسی
اعلامیهٔ بالفور ریشه در رویدادهای مهم قرن نوزده میلادی و اهداف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی قدرت‌های کهن استعماری و امپریالیسم جهانی به‌ویژه انگلستان دارد.
۱. پژوهشگران، معتقدند که در فاصلهٔ ۱۸۴۰–۱۸۴۸م انگلستان و فرانسه مسئلهٔ یهودیان را با عنوان «مسئلهٔ شرق» مطرح و در کنفرانس پنج‌جانبهٔ قدرت‌های بزرگ، طرح ایجاد کشور یهودی را با اهداف استعماری و توسعهٔ سبک زندگی اروپایی در شرق به‌ویژه فلسطین تهیه کردند.<refاحمدی، ریشه‌های بحران در خاورمیانه، 1369ش، ص18.</ref>
۲. رؤیای «صهیون» (نام یک تپه در فلسطین و نام بیت‌المقدس در انجیل) در اندیشه «موسی هس» و «لئون پینسکر» متولد شد. این دو نفر، ایدهٔ تأسیس یک دولت یهودی در فلسطین را ارائه دادند و این ایده در راستای اندیشهٔ استعماری و اهداف بلندت‌مدت انگلیس در خاورمیانه بود.[۸]
۳. در ۱۶ مه ۱۹۱۶م دیپلمات انگلیسی «مارک سایکس» و «فرانسوا ژرژ پیکو» قرارداد تقسیم امپراتوری عثمانی را که شکست آن در جنگ جهانی اول قطعی به نظر می‌رسید، امضا کردند که به پیمان «سایکس ـ پیکو»، معروف شد. به دنبال آن، پای استعمارگران اروپایی به‌صورت عملی در خاورمیانه باز شد و دو بندر «عکا» و «حیفا» سهم انگلستان شد و فلسطین تحت حاکمیت بین‌المللی درآمد و زمینهٔ اعلامیهٔ بالفور را فراهم کرد.[۹]
۴. فروپاشی امپراتوری عثمانی در پایان جنگ جهانی اول، موجب تقسیم قلمرو آن به کشورهای کوچک و ایجاد زمینه برای رسیدن یهود به فلسطین شد. همچنین جنگ جهانی اول و اقتصاد ضعیف اروپا، اهمیت دادوستدهای دیپلماتیک پشت پرده را برای تغییر چهرهٔ خاورمیانه آشکار کرد که از جملهٔ آن صدور اعلامیهٔ بالفور برای تشکیل دولت جعلی اسرائیل بود.[۱۰]
۵. در سبک زندگی مادی‌گرای غرب که آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، از آن به نام «جاهلیت مدرن» یاد کرده و بر پایهٔ آزمندی سیری‌ناپذیر و ارزشمندی پول استوار است[۱۱] به دست آوردن سرزمین‌های نو (مستعمرات) برای رقابت‌های استعماری یک «ضرورت» محسوب می‌شود؛ به باور پژوهشگران صهیونیسم به‌عنوان یک اقدام سرمایه‌داری ظهور کرد و پیوند «بورژوازی یهودی» و «اوضاع اقتصادی و اجتماعی» قرن نوزدهم میلادی، این «تقارن تاریخی» را استحکام بخشید. بارون ادموند دو روتشیلد، سهام‌داران شرکت «تراست مستعمراتی یهود» و سوداگران ثروتمند مختلف، از جمله رهبران صهیونیسم بودند که خطر جذب یهودیان در جامعه را احساس می‌کردند و برای پرهیز از آن، خلق دوبارهٔ «ارض موعود» را مطرح کردند تا اتحاد بورژوازی یهودی و امپریالیسم غرب دوباره برقرار شود.[۱۲]
اجرای اعلامیهٔ بالفور
بلافاصله پس از صدور اعلامیهٔ بالفور، وزارت خارجهٔ انگلیس، شعبهٔ ویژه‌ای برای تبلیغ اهداف صهیونیست‌ها تأسیس کرد. این شعبه تحت نظارت ادارهٔ اطلاعات وزارت خارجه و با مدیریت یک مبلغ کهنه‌کار صهیونیست به نام «آلبرت هیامسون» وظیفهٔ جلب توجه یهودیان ساکن فلسطین و سایر نقاط جهان را به اهداف صهیونیست‌ها بر عهده گرفت.[۱۳]
اهداف انگلیس از اعلامیهٔ بالفور
۱. اهداف انگلستان از صدور اعلامیهٔ بالفور در چهارچوب راهبرد این کشور در جهت حفظ منافع استراتژیک در جنگ جهانی اول و رقابت با دیگر کشورهای اروپایی در منطقهٔ خاورمیانه، ارزیابی شده است.[۱۴] به باور برخی از پژوهشگران، جنبش صهیونیسم در آستانهٔ جنگ جهانی اول برای اشغال فلسطین و تبدیل آن به یک کشور یهودی، بریتانیا را متحد خوبی تشخیص داد. از دید نظام مادی‌گرا و استعماری بریتانیا نیز، جنبش صهیونیسم برای پیشبرد اهداف استعماری و کسب حمایت‌های مادی و معنوی و حفظ منافع راهبردی آیندهٔ انگلستان، ابزار مناسبی بود.[۱۵]
۲. گرایش انگلستان به جانب صهیونیسم و طرفداری از طرح موطن ملی یهود در فلسطین، منافع انگلستان را در کانال سوئز و مصر حفظ می‌کرد؛ کنترل منطقهٔ «سینا» و غرب «سوئز» از این جهت مهم بود تا منطقهٔ حائل برای جلوگیری از دستیابی قدرت‌های رقیب اروپایی به این کانال مهم و در نتیجه مانعی برای این شاهراه حیاتی به هند و شرق آسیا شود.[۱۶]
- یهودیان سراسر جهان از نظر مادی و معنوی از انگلستان و اهداف جنگی آن حمایت می‌کردند.
- حمایت از موطن ملی یهود باعث می‌شد یهودیان پرنفوذ آمریکا، دولت آمریکا را برای ورود به جنگ به نفع انگلستان و متفقین تشویق کنند.
۵. حمایت از صهیونیسم باعث می‌شد یهودیان روسیه به دولت کمونیستی فشار آورند تا از تسلیم‌شدن در جنگ به نفع آلمان خودداری کند.[۱۷]
محبوبیت بالفور در میان صهیونیست‌ها
جمیز بالفور به‌دلیل نقش مهم در تدوین و صدور اعلامیه و خدمات دیگر به صهیونیسم، از محبوبیت زیادی میان صهیونیست‌ها برخودار است. برای مثال یک مزرعهٔ اشتراکی به نام «بالفوریا» هنگام حضور وی در فلسطین اشغالی تأسیس شد. در شهر قدس اشغالی و تل‌آویو نیز خیابان‌هایی به نام وی نام‌گذاری شده است. همچنین بسیاری از صهیونیست‌ها نام بالفور را بر فرزندان خود می‌نهند.[۱۸]
پیامدهای اعلامیهٔ بالفور
۱. زمینه‌سازی قانونی و سیاسی برای تشکیل اسرائیل
این اعلامیه دولت بریتانیا را متعهد به «ایجاد یک خانه ملی برای یهودیان در فلسطین» و تسهیل «دستیابی به این هدف» کرد. به‌همین دلیل، در ۱۹۲۳م قیمومیت رسمی بریتانیا بر فلسطین ایجاد شد و تا ۱۹۴۸م ادامه یافت. در این دورهٔ ۲۵ ساله، بریتانیا زمینهٔ مهاجرت گستردهٔ یهودیان به فلسطین و زمینهٔ قانونی و سیاسی لازم را برای تشکیل دولت مستقل یهود در سرزمین فلسطین فراهم کرد.[۱۹] از سوی دیگر «هربرت ساموئل» نمایندهٔ عالی انگلیس در فلسطین که یک یهودی بود، ۱۰۰ هزار کارمند را با خود به فلسطین آورد که ۸۰ هزار نفر آنها نظامی بودند و هدف آنها مقابله با هرگونه شورش مردم فلسطین در سرزمین‌های اشغالی بود.[۲۰] ساموئل نیز گفته بود که پس از استقلال یهودیان در فلسطین، این دولت بخشی از تمدن غرب بوده و از منافع آن همواره دفاع می‌کند.[۲۱]
۲. کشتار و سرکوب بی‌رحمانهٔ فلسطینیان
از زمانی که قیمومیت بریتانیا آغاز شد، به شهروندان بومی فلسطین مانند «بیگانه» نگریسته و سرکوب می‌شدند. درگیری‌ها میان نیروهای انگلیسی با فلسطینی‌ها از ۱۹۳۶م تا ۱۹۳۹م ادامه یافت. در آوریل ۱۹۳۶م، «کمیته ملی عرب» که تازه تأسیس شده بود، از فلسطینی‌ها خواست برای اعتراض به استعمار بریتانیا و مهاجرت فزایندهٔ یهودیان، دست به اعتصاب عمومی بزنند، از پرداخت مالیات خودداری و محصولات یهودی را تحریم کنند. این اعتصاب ۶ ماهه توسط انگلیسی‌ها که کمپین دستگیری دسته‌جمعی و تخریب خانه‌های فلسطینیان را به راه انداختند، به طرز وحشیانه‌ای سرکوب شد. مرحلهٔ دوم قیام مردم فلسطین در اواخر ۱۹۳۷م آغاز و توسط «جنبش مقاومت دهقانی فلسطین» رهبری شد، اما نیروهای استعمار آن را هدف قرار داد. در نیمهٔ دوم ۱۹۳۹م، بریتانیا ۳۰ هزار سرباز در فلسطین جمع‌آوری کرد، روستاهای فلسطینی بمباران شدند، مقررات منع آمدورفت اعمال شد، خانه‌ها تخریب و بازداشت‌های اداری و قتل‌های فجیع فلسطینیان به اوج خود رسید.[۲۲]
۳. تقویت یهودیان
نیروهای انگلیسی همزمان با سرکوب بی‌رحمانهٔ فلسطینیان، به تقویت یهودیان می‌پرداختند و همزمان آنها را از دیگر نقاط جهان به فلسطین وارد و با جامعهٔ مهاجران یهودی همکاری می‌کردند. در همین راستا، گروه‌های مسلح و یک «نیروی ضدشورش» به رهبری انگلیس از اشغالگران یهودی به نام «جوخه‌های شبانهٔ ویژه» تشکیل شد. در داخل «یشوف» (جامعهٔ شهرک‌نشینان پیشا دولت)، اسلحه به‌طور مخفیانه وارد شد و کارخانه‌های اسلحه‌سازی برای گسترش هاگانا (شبه‌نظامیان یهودی که بعدها هستهٔ اصلی ارتش اسرائیل را شکل داد) تأسیس شد. در آن سه سال قیام، ۵ هزار فلسطینی کشته، ۱۵ تا ۲۰ هزار زخمی و ۵۶۰۰ نفر زندانی شدند. در حالیکه در زمان صدور اعلامیهٔ بالفور، تعداد یهودیان فلسطین ۷٪ از کل جمعیت فلسطین بود، اما تا ۱۹۴۷م جمعیت آنها به ۳۳ درصد فلسطین افزایش یافت.[۲۳]
۴. تجزیهٔ کشور فلسطین
سازمان ملل قطعنامهٔ ۱۸۱ را تصویب کرد که بر اساس آن خواستار تقسیم کشور فلسطین به دو کشور عربی و یهودی شد. فلسطینی‌ها این طرح را رد کردند؛ زیرا حدود ۵۶ درصد از فلسطین، از جمله بیشتر مناطق حاصل‌خیز ساحلی را به دولت یهود اختصاص می‌داد. در آن زمان، فلسطینیان مالک ۹۴ درصد فلسطین تاریخی بودند و ۶۷ درصد از جمعیت آن را تشکیل می‌دادند.[۲۴]
۵ تشکیل دولت جعلی اسرائیل
پس از پایان‌یافتن قیمومیت رسمی انگلستان بر کشور فلسطین در ۱۴ می[۲۵] یا[۲۶] می[۲۷]۱۹۴۸م، حاکمان انگلیس، رژیم صهیونیستی را جایگزین خود کردند و یهودیان مهاجر در سرزمین‌هایی که سازمان ملل متحد به آنها اختصاص داده بود، ساکن شدند.[۲۷] «دیوید بِن گُورِیُون» (اولین نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی) در ۱۴ می ۱۹۴۸م در سالن اجتماعات شهر تِلْآویو، استقلال و تأسیس دولت یهودی اسرائیل را اعلام کرد. از این پس اشغال رسمی فلسطین آغاز شد.[۲۸]
۶. بی‌ثباتی و ناامنی در منطقه
از پیامدهای مهم اعلامیهٔ بالفور علاوه‌بر آوارگی ملت فلسطین با قدمتی چندین هزارساله در سرزمین فلسطین، بی‌ثباتی، ناامنی، منازعات خونین و به تبع آن ایجاد تنش‌های روزافزون در منطقهٔ حساس غرب آسیا بوده که زندگی میلیون‌ها انسان را تحت تأثیر قرار داده است.[۲۹]
واکنش‌ها
۱. مردم فلسطین
در این اعلامیه بر خلاف منشور جامعهٔ ملل و توافق نیروهای متفقین مبنی بر احترام به حق تعیین سرنوشت مردمان ملل مختلف و نیز بر خلاف توافقات بین بریتانیایی‌ها و سران عرب که با متفقین ضد عثمانی‌ها مبارزه کرده بودند، حقوق سیاسی مردم فلسطین، حق تعیین سرنوشت آنها و حتی حق آنها در مشارکت و مشورت در مورد آیندهٔ کشور خود نادیده گرفت شد. به‌همین دلیل بعد از فاش‌شدن بیانیهٔ بالفور اعتراضات سراسر فلسطین را فرا گرفت.[۳۰] در ۱۹۲۱م یک هیئت رسمی از جانب فلسطینیان برای درخواست لغو اعلامیهٔ بالفور به لندن رفت. این هیئت اعلامیهٔ بالفور را مغایر با مادهٔ ۲۲ اعلامیهٔ جامعهٔ ملل دانست.[۳۱] مردم فلسطین با تشکیل انجمن‌ها و جمعیت‌ها و برپایی کنگره‌ها و کنفرانس‌ها در فلسطین و سوریه مخالفت خود را با اعلامیه ابراز کردند. در صحنهٔ اجتماعی نیز اعتراضات مردمی به‌صورت گسترده در سراسر فلسطین به وقوع پیوست[۳۲] و درگیری‌های پراکنده‌ای در طول مرزهای فلسطین و سوریه رخ داد.[۳۳]
۲. کشورهای غربی
وقتی این اعلامیه صادر شد، صهیونیست‌ها آن را «منشور یا امتیاز» نامیدند. فرانسه و ایتالیا پیشاپیش با آن موافقت کرده بودند و سپس آمریکا نیز از آن حمایت کرد.[۳۴] این اعلامیه در کنفرانس متفقین در «سان رِموی» کشور ایتالیا در آوریل ۱۹۲۰م نیز مورد تأیید قرار گرفت و تصمیم گرفته شد قیمومت فلسطین که اعلامیهٔ بالفور در چهارچوب آن قرار می‌گرفت، به انگلیس واگذار شود.[۳۵]
۳. مخالفت برخی یهودیان با اعلامیهٔ بالفور
این اعلامیه مخالفان بسیاری داشت. یکی از مخالفان سرسخت اعلامیهٔ بالفور، «ادوین مونتاگیو» از یهودیان سرشناس ضد صهیونیست و وزیر خزانه‌داری وقت انگلیس بود که صهیونیسم و تشکیل دولتی یهودی را با وفاداری یهودیان نسبت به کشورهای متبوع خود و نیز با حقوق عرب‌ها متعارض می‌دانست.[۳۶] از نخستین کسانی که دربارهٔ اعلامیهٔ بالفور اعلام خطر کرد، «لُرد کرزن» سیاست‌مدار معروف انگلیسی بود. او یک‌هفته پیش از انتشار اعلامیه اظهار داشت که فلسطینیان با نیم‌میلیون جمعیت هرگز تن به واگذاری زمین خود به مهاجران یهودی نخواهند داد. همچنین برخی از گروه‌های یهودی در اروپا و آمریکا نیز با اصل ایجاد میهن ملی یهود مخالف بودند.[۳۷]
اعتبار حقوقی اعلامیهٔ بالفور
کارشناسان اعلامیهٔ بالفور را به دلایل حقوقی و تاریخی ذیل فاقد اعتبار حقوقی می‌دانند.
۱. دولت بریتانیا به‌عنوان تهیه‌کننده و صادرکننده در تاریخی که اعلامیهٔ بالفور ساخته شد، هیچ‌گونه حاکمیتی بر فلسطین نداشت و این منطقه بخشی از امپراطوری عثمانی بود. از سوی دیگر به نظر کارشناسان اعلامیهٔ بالفور به‌دلیل تجاوز به حقوق طبیعی و قانونی ملت فلسطین بی‌اعتبار است.[۳۸]
۲. در اعلامیه کلمهٔ «عرب چه مسلمان و چه مسیحی» ذکر نشده، بلکه در آن عبارت «غیر یهودیان در فلسطین» آمده است، در حالیکه در آن زمان عرب‌ها ۹۳ درصد از جمعیت فلسطین و یهودیان ۷ درصد از جمعیت آن را تشکیل می‌دادند؛ بدین‌ترتیب حقوق ۹۳ درصد مردم فلسطین پایمال شده است.[۳۹]
۳. اعلامیه به‌صورت محرمانه صادر شد و تا ۱۹۱۷م از عرب‌ها به‌طور کلی و از مردم فلسطین به‌طور خاص پوشیده ماند.
۴. انگلیس در ۱۹۱۵م به «شریف حسین»، حاکم مکه وعده داد که فلسطین پس از پایان جنگ جهانی بخشی از یک کشور عربی مستقل باشد، اما پس از دو سال فلسطین را به صهیونیست‌ها واگذار کرد و بدین‌ترتیب پیمان خود با عرب‌ها را نقض کرد و حقوق کشورهای عربی را کاملاً نادیده گرفت.[۴۰]
۵. از نظرتاریخی پیش از آن که یهودیان ساکن فلسطین شوند، این کشور متعلق به عرب‌ها بود و آثار عرب‌های کنعانی، خود شاهدی بر این امر است. اما آثار یهودی در فلسطین یافت نشده و تلاش‌های بسیار برای دستیابی به آثار یهودیان در این سرزمین به نتیجه‌ای نرسیده است.[۴۱]
درخواست عذرخواهی
در صدمین سالگرد صدور اعلامیهٔ بالفور، ۱۳ هزار و ۳۳۱ هزار انگلیسی در قالب کمپین «حمایت از آرمان فلسطین» با امضای طوماری خواستار عذرخواهی رسمی دولت انگلیس از ملت فلسطین به‌دلیل صدور اعلامیهٔ بالفور شدند؛ اما دولت انگلیس به این درخواست جواب رد داده و نقش خود در ایجاد دولت اسرائیل را افتخارآمیز دانسته است. در این طومار آمده است که سیاست استعماری بریتانیا از ۱۹۱۷م تا ۱۹۴۸م منجر به بی‌خانمانی انبوه ملت فلسطین شده است و دولت انگلیس در حال‌حاضر برای رسیدن به راه‌حلی که تضمین‌کنندهٔ حقوق ملت فلسطین باشد، باید تلاش کند. همچنین محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین نیز از دولت انگلیس خواسته است تا به‌دلیل اشتباه تاریخی خود از ملت فلسطین عذرخواهی کند و کشور مستقل فلسطین را به رسمیت بشناسد.[۴۲]
نقش آمریکا در اعلامیهٔ بالفور
اعلامیه بالفور، ابتکار بریتانیا بود، اما به نظر پژوهشگران فشار و تشویق آمریکا نیز به‌صورت قطعی، در تصویب آن نقش داشت. مدارک رسمی نیز ثابت کرده است که اعلامیهٔ بالفور پیشاپیش به «ویلسون» رئیس‌جمهور وقت آمریکا عرضه شده و او موافقت خود را با آن اعلام کرده بود.[۴۳]
اعلامیهٔ بالفور در ایران
اعلامیهٔ بالفور در ایران نیز پیامدهایی داشت. از جمله بعد از این اعلامیه، یهودیان زیادی از ایران و نیز از طریق ایران به فلسطین مهاجرت کردند.[۴۴] به گفتهٔ پژوهشگران، حتی ایرانیان غیریهودی، برای اولین بار از این کشور پس از صدور اعلامیهٔ بالفور و با سوءاستفاده از فضای یهودستیزانه به فلسطین مهاجرت کرده‌اند. بخشی از این یهودیان ایران که در قالب یک انجمن در فلسطین اشغالی به سر می‌برند، از یهودیان مشهد هستند که تعداد آنها در ۱۳۰۹ش به دو هزار نفر می‌رسید. بنابر اسناد و آمار موجود، در طول دورهٔ قیمومت ۳۰ سالهٔ انگلیس در فلسطین، ۳۵۳۶ ایرانی یهودی به فلسطین مهاجرت کرده‌اند.[۴۵]
منفورترین سند تاریخ
در افکار عمومی جهان، اعلامیهٔ بالفور به‌دلیل اینکه انگلیس حقوق ملت فلسطین را سلب و سرزمین آنها را به مردمی واگذار کرده که هیچ سهمی در آن کشور نداشته‌اند، به‌عنوان «منفورترین سند» تاریخ لقب گرفته است.[۴۶]
سالروز اعلامیهٔ بالفور
سالروز انتشار اعلامیهٔ بالفور همواره با اعتراضات و تظاهرات وسیعی در شهرهای مختلف سرزمین فلسطین همراه است.[۴۷] مردم فلسطین همواره در این تظاهرات، از مسئولان انگلیسی می‌خواهند که به‌دلیل صدور این اعلامیه از مردم فلسطین عذرخواهی و ظلم تاریخی که در حق مردم فلسطین مرتکب شده را جبران کنند.[۴۸]
صدسالگی اعلامیهٔ بالفور
ادامهٔ جانب‌داری انگلیس و آمریکا از رژیم اشغالگر صهیونیستی پس از صدسال از صدور اعلامیهٔ بالفور، نتوانسته است آرمان فلسطین را پایان داده و رژیم صهیونیستی را تثبیت کند. وقایع اخیر در غزه به‌ویژه عملیات بزرگ طوفان الاقصی نیز نشان می‌دهد که اعلامیهٔ بالفور و جنایات علیه فلسطین نتوانسته به این رژیم جعلی، هویت بخشد. ملت فلسطین با ادامهٔ مبارزات با تمامی ابزارها و راهکارهای ممکن، از آرمان فلسطین حمایت می‌کنند.[۴۹] بر اساس گزارش منابع مختلف، سران جامعهٔ یهودی نیز پس از این تجربهٔ تلخ به این نتیجه رسیده‌اند که با ابراز مخالفت نسبت به صهیونیسم، کلیت یهود را از رفتار جنایت‌بار صهیونیسم تبرئه کرده و تمام بار این کارنامهٔ سیاه را بر دوش عدهٔ اندکی از صهیونیست‌ها بیندازند که هنوز خود را پایبند به اسرائیل می‌دانند.[۵۰]
پانویس
- ↑ ساقی، اعلامیهٔ بالفور: تاریخچه، اهداف و زمینه‌های صدور، 1398ش، ص2.
- ↑ صدقه، قضیة فلسطین، 1946م، ج۱، ص۳۱–۳۲.
- ↑ سلیم، نشاط الوکالة الیهودیة لفلسطین، 1982م، ج۱، ص۲۱.
- ↑ نادیژدا، «بالفور، اعلامیه»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ دورین، بذرهای توطئه: گزیدهٔ اسناد محرمانه وزارت خارجهٔ انگلیس، 1366ش، ص39.
- ↑ دیوید هرست، تفنگ و شاخهٔ زیتون، 1370ش، ص34.
- ↑ ساقی، اعلامیهٔ بالفور: تاریخچه، اهداف و زمینه‌های صدور، 1398ش، ص2-3.
- ↑ لوییس، بالفور و وایزمن: صهیونیست، زیلوت و پیدایش اسرائیل، 1395ش، ص32-37.
- ↑ کیالی، تاریخ نوین فلسطین، 1366ش، ص95.
- ↑ کامروا، خاورمیانه معاصر، 1391ش، ص63.
- ↑ «جاهلیت مدرن»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
- ↑ احمدی، ریشه‌های بحران در خاورمیانه، 1369ش، ص18.
- ↑ دورین، بذرهای توطئه: گزیدهٔ اسناد محرمانه وزارت خارجهٔ انگلیس، 1370ش، ص17.
- ↑ احمدی، ریشه‌های بحران در خاورمیانه، 1369ش، ص155.
- ↑ «اشغال فلسطین 106 ساله است نه 75 ساله!»، خبرگزای فارس.
- ↑ احمدی، ریشه‌های بحران در خاورمیانه، 1369ش، ص155.
- ↑ لنی برنر، صهیونیسم در عصر دیکتاتورها، 1391ش، ص20.
- ↑ المسیری، دایرةالمعارف یهود و یهودیت و صهیونیسم، 1383ش، ج6، ص45.
- ↑ باقی، «ریشه‌های تاریخی صهیونیسم»، وب‌سایت مگیران.
- ↑ شریفی، «اعلامیۀ بالفور آغاز و معامله قرن پایان رژیم نامشروع اسرائیل»، وب‌سایت مگیران.
- ↑ ساقی، اعلامیهٔ بالفور: تاریخچه، اهداف و زمینه‌های صدور، 1398ش، ص10-11.
- ↑ باقی، «ریشه‌های تاریخی صهیونیسم»، وب‌سایت مگیران.
- ↑ باقی، «ریشه‌های تاریخی صهیونیسم»، وب‌سایت مگیران.
- ↑ باقی، «ریشه‌های تاریخی صهیونیسم»، وب‌سایت مگیران.
- ↑ کفاش و دیگران، دایرةالمعارف مصور تاریخ فلسطین، ۱۳۹۲ش، ص۱۸۶.
- ↑ زیدآبادی، دین و دولت در اسرائیل، ۱۳۸۱ش، ص۱۲۸.
- ↑ فیروزآبادی، کشف الاسرار صهیونیسم، ۱۳۹۳ش، ص۲۹.
- ↑ سویدان، دایرةالمعارف مصور تاریخ یهودیت و صهیونیسم، ۱۳۹۱ش، ص۲۶۱.
- ↑ «نشست سالگرد اعلامیهٔ بالفور و نقش انگلیس در شکل‌گیری رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت وزارت امور خارجه.
- ↑ الموسوعة الفلسطینیة، 1984م، ج۱، ص۴۱۷.
- ↑ کیالی، تاریخ نوین فلسطین، 1366ش، ج۱، ص۱۸۶.
- ↑ کیالی، تاریخ نوین فلسطین، 1366ش، ج۱، ص۱۸۷.
- ↑ الموسوعة الفلسطینیة، 1948، ج۱، ص۴۱۷.
- ↑ «متن بیانیه بالفور چیست؟ چرا انگلیس این اعلامیه را صادر کرد؟»، وب‌سایت اندیشکدهٔ اریحا.
- ↑ کیالی، تاریخ نوین فلسطین، 1366ش، ج۱، ص۱۸۶.
- ↑ جفریز، فلسطین: الیکم الحقیقة، 1971م، ج۱، ص۲۶۲–۲۶۴.
- ↑ فهمی، الهجرة الیهودیة الی فلسطین المحتلة،1971م، ج۱، ص۱۰۳؛ الموسوعة الفلسطینیة، 1984م، ج۱، ص۴۱۷.
- ↑ سویدان، دایرةالمعارف مصور تاریخ یهودیت و صهیونیسم، ۱۳۹۱ش، ص257-258.
- ↑ ویر، انجمن سری پروشیم، 1394ش، ص37.
- ↑ مرادی، مجموعه مقالات همایش فلسطین از منظر حقوق بین‌الملل، 1383ش، ص265-264؛ «چرا اعلامیۀ بالفور از اصل باطل است؟»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «چرا اعلامیۀ بالفور از اصل باطل است؟»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «دولت انگلیس: ما به نقش خود در ایجاد اسراییل افتخار می‌کنیم»، خبرگزای ایرنا.
- ↑ الموسوعة الفلسطینیة، 1984م، ج1، ص393.
- ↑ ولایتی، ایران و مسئله فلسطین، 1376ش، ص69.
- ↑ کیوان، یهود در خاورمیانه، 1394ش، ص152-151.
- ↑ «اعلامیهٔ بالفور منفورترین سند تاریخی است/آشکارشدن چهرهٔ انگلیس»، خبرگزاری مهر.
- ↑ کیالی، تاریخ نوین فلسطین، 1366ش، ج۱، ص۱۹۶–۱۹۷.
- ↑ «تظاهرات فلسطینی‌ها در سالروز امضای اعلامیهٔ بالفور»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «نشست سالگرد اعلامیهٔ بالفور و نقش انگلیس در شکل‌گیری رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت وزارت امور خارجه.
- ↑ «نگاهی به زاوایای پیدا و پنهان اعلامیهٔ بالفور و حوادث مقارن با آن در ایران»، خبرگزاری بین‌المللی قدس.
منابع
- احمدی، حمید، ریشه‌های بحران در خاورمیانه، تهران، مؤسسهٔ کیهان، ۱۳۶۹ش.
- «اشغال فلسطین ۱۰۶ ساله است نه ۷۵ ساله!»، خبرگزای فارس، تاریخ درج مطلب: ۹ آبان ۱۴۰۲ش.
- «اعلامیهٔ بالفور منفورترین سند تاریخی است/آشکارشدن چهرهٔ انگلیس»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۳۹۶ش.
- «تظاهرات فلسطینی‌ها در سالروز امضای اعلامیهٔ بالفور»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۳۹۲ش.
- «جاهلیت مدرن»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۰ش.
- «چرا اعلامیهٔ بالفور از اصل باطل است؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۳۹۲ش.
- «دولت انگلیس: ما به نقش خود در ایجاد اسراییل افتخار می‌کنیم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
- باقی، محمدحسین، «ریشه‌های تاریخی صهیونیسم»، وب‌سایت مگیران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۴۰۲ش.
- جفریز، ج م ن، فلسطین: الیکم الحقیقة، ترجمهٔ احمد خلیل الحاج، قاهره، بی‌نا، ۱۹۷۱م.
- دورین، اینگرامز، بذرهای توطئه: گزیدهٔ اسناد محرمانه وزارت خارجه انگلیس، ترجمهٔ حسین ابوترابیان، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۶ش.
- زیدآبادی، احمد، دین و دولت در اسرائیل، تهران، روزنگار، ۱۳۸۱ش.
- ساقی، سیدابوالفضل، اعلامیهٔ بالفور: تاریخچه، اهداف و زمینه‌های صدور، تهران، پژوهش‌های حقوق و ادیان، ۱۳۹۸ش.
- سلیم، محمد عبدالرئوف، نشاط الوکالة الیهودیة لفلسطین، بیروت، مؤسسة العربیة للدراسات و النشر، ۱۹۸۲م.
- سویدان، طارق، دایرةالمعارف مصور تاریخ یهودیت و صهیونیسم، ترجمه و تحقیق جمعی از مترجمان و محققان، تهران، سایان، ۱۳۹۱ش.
- شریفی، فریده، «اعلامیهٔ بالفور آغاز و معامله قرن پایان رژیم نامشروع اسرائیل»، وب‌سایت مگیران، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۳۹۷ش.
- صدقه، نجیب، قضیة فلسطین، به‌کوشش عبدالرحمان عزام‌پاشا و جمال حسینی، بیروت، بی‌نا، ۱۹۴۶م.
- فهمی، ویلیام، الهجرة الیهودیة الی فلسطین المحتلة، بیروت، معهد البحوث و الدراسات العربیة، ۱۹۷۱م.
- فیروزآبادی، سیدحسن، کشف الاسرار صهیونیسم، تهران، دانشگاه عالی دفاع ملی، ۱۳۹۳ش.
- کامروا، مهران، خاورمیانه معاصر، ترجمه محمدباقر قالیباف و سیدموسی پورموسوی، تهران، قومس، ۱۳۹۱ش.
- کفاش، حامد و دیگران، دایرةالمعارف مصور تاریخ فلسطین، تهران، سایان، ۱۳۹۲ش.
- کیالی، عبدالوهاب، تاریخ نوین فلسطین، ترجمهٔ محمد جواهرکلام، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۶ش.
- کیوان، مأمون، یهود در خاورمیانه، ترجمهٔ فاطمه کاظمی، تهران، گروه مطالعات اندیشه‌ورزان آریا، ۱۳۹۴ش.
- لنی برنر، صهیونیسم در عصر دیکتاتورها، ترجمهٔ زهرا مرادی‌نسب، تهران، ساقی، ۱۳۹۱ش.
- لوییس، جفری، بالفور و وایزمن: صهیونیست، زیلوت و پیدایش اسرائیل، ترجمهٔ مهرداد ملایی، تهران، گروه مطالعات اندیشه‌ورزان آریا، ۱۳۹۵ش.
- «متن بیانیه بالفور چیست؟ چرا انگلیس این اعلامیه را صادر کرد؟»، وب‌سایت اندیشکدهٔ اریحا، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۲ش.
- مرادی، سیرالله، مجموعهٔ مقالات همایش فلسطین از منظر حقوق بین‌الملل، کردستان، دانشگاه شهرکرد، ۱۳۸۳ش.
- المسیری، عبدالوهاب، دایرهٔ المعارف یهود و یهودیت و صهیونیسم، ترجمهٔ مؤسسهٔ مطالعات تاریخ معاصر خاورمیانه، تهران، دبیرخانهٔ کنفرانس حمایت از انتفاضهٔ فلسطین، ۱۳۸۳ش.
- الموسوعة الفلسطینیة، القسم العام، دمشق، ۱۹۸۴م.
- نادیژدا، خارچینکو، «بالفور، اعلامیه»، وب‌سایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ خرداد ۱۳۹۹ش.
- «نشست سالگرد اعلامیهٔ بالفور و نقش انگلیس در شکل‌گیری رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت وزارت امور خارجه، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۴۰۲ش.
- «نگاهی به زاوایای پیدا و پنهان اعلامیهٔ بالفور و حوادث مقارن با آن در ایران»، خبرگزاری بین‌المللی قدس، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۳۹۹ش.
- ولایتی، علی‌اکبر، ایران و مسئله فلسطین، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۶ش.
- ویر، آلیسون، انجمن سری پروشیم، ترجمهٔ علی‌رضا ثمودی، تهران، خبرگزاری فارس، ۱۳۹۴ش.
- هرست، دیوید، تفنگ و شاخهٔ زیتون، ترجمهٔ رحیم قاسمیان، تهران، بنیاد، ۱۳۷۰ش.