پیش‌نویس:فیلم سینمایی انزوا

انزوا (فیلم)؛ فیلمی در تضاد نقد قضاوت و تخریب چهره‌های متدین

درام اجتماعی انزوا، تلاشی است برای به تصویر کشیدن آسیب‌های ناشی از سوءظن در بستری سنتی. این فیلم با بهره‌گیری از ریتم تند و زبانی صریح، به نقد رفتارهای اجتماعی می‌پردازد؛ اما نوع پرداخت آن به نمادهای دینی و استفاده از بیانی اغراق‌آمیز، فضای اثر را با تناقض‌هایی میان شعار و شعور سینمایی مواجه کرده که تحلیل لایه‌های زیرین آن را برای مخاطب دشوار می‌سازد.

معرفی فیلم و عوامل آن

فیلم سینمایی انزوا به کارگردانی مرتضی‌علی عباس میرزایی و نویسندگی مرتضی‌علی عباس میرزایی و احمد رفیع‌زاده و تهیه‌کنندگی پیمان جعفری محصول سال 1395ش در ژانر اجتماعی، درام و مرموز است. فیلم انزوا در تاریخ ۱۷ آبان 1396ش در سینما اکران شد.

فیلم سینمایی «انزوا» اکران خود را از تاریخ ۹ اسفند ۱۳۹۶ توسط شرکت پخش‌کننده «آفتاب عالم‌تاب» در سینماهای سراسر کشور آغاز کرد. این فیلم در مدت زمان اکران خود، توانست به رقم فروش ۱۰۳،۳۱۱،۰۰۰ تومان دست یابد که با توجه به بودجه و ژانر اثر، آماری قابل تأمل در کارنامه‌ی تجاری آن محسوب می‌شود.

بازیگران

در فلیم انزوا بازیگرانی چون امیرعلی دانایی در نقش پرویز، شقایق فراهانی، بهنوش بختیاری، لیندا کیانی، جمشید هاشم‌پور، لعیا عباس‌میرزایی در نقش زهره، نادر فلاح، سیامک انصاری و همایون ارشادی به ایفای نقش پرداخته‌اند.

خلاصه داستان

فیلم «انزوا» روایتگر داستان مردی به نام پرویز است که پس از ۶ سال حبس با ضمانت رئیس زندان، برای شرکت در مراسم تدفین همسرش زهره و سپردن فرزندانش به یک فرد مطمئن، ۷۲ ساعت مرخصی می‌گیرد. زهره در یک حادثه مشکوک و حین فرار از دست فردی ناشناس، با اتومبیلی تصادف کرده و جان باخته است. اما خروج پرویز از زندان، آغازگر کشف حقایقی تلخ است؛ او در همین مدت کوتاه با شایعاتی درباره خیانت همسرش روبه‌رو می‌شود و حالا میان تردید و باور، به‌دنبال حقیقت می‌گردد.

انتقادات به فیلم سینمایی انزوا

فیلم سینمایی انزوا با انتقادهای مختلفی از سوی کارشناسان و منتقدین حوزه سینما مواجه شده است، ازجمله:

تضاد میان ساختار و محتوا؛ فیلم «انزوا» با دغدغه قضاوت ساخته شده است؛ در حالی‌که آن‌قدر درگیر ریتم تند، تدوین سریع و ژست‌های فیلم‌های اکشن شده که از اصل داستان غافل مانده است. این تکنیک‌زدگی و شلوغ‌کاری‌های بصری، اجازه درک شخصیت‌ها را به مخاطب نمی‌دهد. در واقع، تکنیک بر محتوا غلبه کرده و مانع شده تا تماشاگر بتواند با حس و حال واقعی زندگی شخصیت‌ها ارتباط عمیقی برقرار کند.

تکرار مضامین کلیشه‌ای؛ مضامین کلیشه‌ای قضاوت زود هنگام و شک به همسر در این فیلم به تصویر کشیده شده است. پرویز طی صحبت‌های اطرافیان؛ رفته رفته بعد از تردید؛ به خیانت همسر خود اطمینان پیدا می‌کند. اما با پیشروی داستان، او متوجه اشتباه خود می‌شود و احساس شرمندگی می‌کند.

تحریف مفهوم غیرت؛ فیلم «انزوا» آگاهانه مرز میان «غیرت» و «تعصب کور» را از بین برده است. در سیر داستان فیلم، غیرت نه به عنوان یک فضیلت برای حفظ خانواده، بلکه به عنوان عاملی برای بدبینی و فروپاشی معرفی می‌شود. این جابه‌جا شدن مفاهیم، باعث شده تا فیلم به جای اصلاح رفتارهای غلط اجتماعی، اصل ریشه‌های غیرت را به عنوان یک «بیماری» و «ضد ارزش» به مخاطب القا کند.

گم‌شدن معنای وفاداری در میان شک؛ فیلم «انزوا» سعی دارد با دوری از احساسات‌ سطحی، روایتی از عشق و وفاداری یک مرد به همسرش را در بستری از محله‌های کم‌برخوردار شهر به تصویر بکشد. اما این تلاش برای نشان دادن مظلومیت، در میان فضای سیاه و شخصیت‌های بدخواه فیلم، به بن‌بست می‌رسد. در واقع، دغدغه‌ی اثبات پاکدامنی (که می‌توانست نقطه قوت عاطفی فیلم باشد)، تحت‌تأثیر نگاه بدبینانه به جامعه، گم می‌شود و به جای حس همدردی، نوعی اضطراب و ناامیدی را به تماشاگر القا می‌کند.

تقابل تکنیک و اغراق؛ در فیلم «انزوا» شاهد بازی‌های اغراق‌آمیز و کنترل‌نشده‌ای هستیم که به باورپذیری نقش آسیب زده است. شخصیت پرویز به‌جای انتقال درد تنهایی و عمق فاجعه با سکوت و نگاه، درگیر فریادهای مداوم و برون‌گرایی مفرط شده است. این رویکرد، در کنار تدوین پرتحرک و برش‌های ناگهانی، فیلم را از یک درام واقع‌گرا به اثری تکنیک‌زده تبدیل کرده است که در آن «هیاهو» جایگزین «حس» می‌شود.

ایجاد تصویر سیاه از حجاب؛ فیلم «انزوا» روایت‌گر قشر ضعیف، کم‌بضاعت و اجاره‌نشین جامعه است که با پوشش چادر، هویت مذهبی خود را ابراز می‌کنند؛ اما کارگردان با نمایش ظاهری نامرتب و فاقد آراستگی از این زنان، تصویری منفی در ذهن مخاطب ایجاد کرده است. روایت فیلم به‌گونه‌ای پیش می‌رود که گویی این پوشش نه‌تنها مصونیتی ایجاد نمی‌کند، بلکه این افراد را مستعد لغزش و گرایش به سمت گناه نشان می‌دهد؛ امری که در نهایت منجر به القای نوعی بدبینی نسبت به این قشر در لایه‌های پنهان فیلم می‌شود.

ترویج دین‌نمایی؛ روی‌آوردن به دروغ و سوءاستفاده از اصطلاحات مذهبی برای پیش‌برد مقاصد شخصی، از ویژگی‌های بارز شخصیت‌های این فیلم است. «انزوا» با تأکید بر تضاد میان ظاهر مذهبی و باطن لغزش‌کار کاراکترها، تصویری ناعادلانه و یک‌طرفه از دین‌داری ارائه می‌دهد.

تقابل غیرت رحمانی و شک ویرانگر؛ در فیلم «انزوا»، غیرت پرویز که ریشه در صیانت از خانواده دارد، تحت تأثیر سم‌پاشی اطرافیان به شکی ویرانگر تغییر ماهیت می‌دهد. پرویز قهرمانی داناست که میان باور به پاکدامنی همسر و هجوم شایعات تنها مانده است؛ روایتی که نشان می‌دهد حقیقت زندگی، فراتر از پوشش، در خود مفهوم قضاوت معنا می‌یابد و بزرگترین تهدید برای امنیت روانی خانواده، بدگمانی‌های بی‌اساس جامعه است.

عدم توازن در روایت فیلم و گره‌گشایی ناگهانی؛ در بخش عمده‌ای از فیلم، شواهد به‌گونه‌ای کنار هم چیده شده‌اند که مخاطب به خیانت «زهره» یقین پیدا کند. اما در لحظات پایانی، فیلمساز تلاش می‌کند تنها با یک دیالوگ مبهم در سکانس تقابل «مهندس و پرویز»، ورق را برگرداند و از شخصیت زن اعاده حیثیت کند. این تغییر جهت ناگهانی، به دلیل عدم زمینه‌سازی مناسب، نه‌تنها قانع‌کننده نیست، بلکه از نظر دراماتیک نیز فاقد تاثیرگذاری لازم است؛ به‌طوری که پاکدامنی قهرمان زن برای مخاطبی که ۹۰ درصد فیلم را با شواهد ضد او سپری کرده، باورپذیر جلوه نمی‌کند.

بلوغ زودرس و بحران تربیت نسل تشریح؛ فیلم «انزوا» با به تصویر کشیدن مواجهه کودکان با مفاهیمی چون «زندان»، به آسیب‌شناسی بلوغ زودرس در بستری ناهنجار می‌پردازد. این فیلم فراتر از یک درام اجتماعی، بر ضرورت آموزش «جوانمردی و راستی» به نسل جدید تأکید دارد؛ ارزش‌هایی فراجنسیتی که در هیاهوی ناپاکی‌های اجتماع امروز فراموش شده‌اند، اما زیربنای اصلی تربیت و سلامت روانی نسل آینده به‌شمار می‌روند.

سیاه‌نمایی مفرط تحت عنوان دفاع از حقوق زنان؛ کارگردان «انزوا» با ادعای دفاع از کرامت زن، تصویری چنان تیره و نفرت‌انگیز از روابط اجتماعی ترسیم می‌کند که به سیاه‌نمایی مطلق می‌رسد. فیلمساز برای فرار از کسالت مخاطب، به ریتمی پناه برده که عمقِ فاجعه را به یک «هیجان کاذب» تقلیل می‌دهد. این تناقض که فیلمی با ادعای اخلاق‌مداری، جامعه را مجموعه‌ای از افراد بدخواه و بیمار نشان دهد، به معنای شکست اثر در رسیدن به لایه‌های انسانی و دلسوزانه است.

پانویس

دیدگاه‌های ارزیابان

منابع

• « ‏انزوا‏ (1395»، وب‌سایت منظوم، تاریخ بازدید: 7 دی 1404ش.
• ««انزوا» فیلمی احساسی به دور از سانتی‌مانتالیسم»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1396ش.
• امیری کلیائی، مسعود؛ «غیرت و تعصب در «انزوا»»، وب‌سایت سیاست روز، تاریخ درج مطلب: 28 آبان 1396ش.
• «انزوا؛ یک کلاف سر در گم!»، وب‌سایت 598، تاریخ درج مطلب: 17 بهمن 1395ش.
• «بازیگران و خلاصه داستان فیلم سینمایی انزوا»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: 16 آبان 1396ش.
• قلی‌پور، محمدحسین؛ «نقد فیلم انزوا»، وب‌سایت فیلموویز، تاریخ درج مطلب: 20 اسفند 1396ش.
• «کارگردان انزوا چه چیزی را از امیر علی دانایی دزدید؟»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: 21 آذر 1396ش.
• «کارگردان فیلم «انزوا»: زنان سرزمین‌ام در معرض قضاوتند اما صورتشان را با سیلی سرخ نگه داشته‌اند»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 26 آذر 1396ش.
• گرامی، سعید؛ «نه در حد فیلم سینمایی و نه در قواره جشنواره!»، وب‌سایت منظوم، تاریخ درج مطلب: 12 بهمن 1396ش.
• گویا، هما؛ «نقد فیلم انزوا / تویی که نمی شناختمت»، وب‌سایت سی‌ و یک نما، تاریخ درج مطلب: 1 آذر 1396ش.
• ناهید، هنگامه؛ «انزوا (۱۳۹۵)»، وب‌سایت هنگامه مفید، تاریخ درج مطلب: 5 آذر 1396ش.