آذر اندامی
پادکست مقاله | 🡇
|
آذر اندامی؛ پزشک، باکتریشناس و سازندهٔ واکسن وبا.
دکتر آذر اندامی (۱۳۰۵–۱۳۶۳ش)، پزشک و میکروبشناس ایرانی، بهعنوان رئیس بخش واکسنسازی انستیتو پاستور، موفق به ساخت واکسن وبای التور شد که جان بسیاری را نجات داد. او زنی سختکوش و پرتلاش بود و به پاس خدماتش، حفرهای به قطر ۳۰ کیلومتر در سیارهٔ ونوس به نام او نامگذاری شده است.
تولد و خانواده
آذر اندامی شانزدهم آذرماه سال ۱۳۰۵ش، در محلهٔ ساغریسازان رشت متولد شد.[۱] او فرزند چهارم و تنها دختر خانواده بود.[۲]
تحصیلات
آذر تحصیلات ابتدایی خود را با یک سال جهش تحصیلی، در دبستان بانوان رشت به پایان رساند و از آنجا که بیشترین بار مسئولیت خانواده بر دوش مادرش بود، آذر با شروع به تدریس خصوصی در خانهٔ توانگران رشت[۳]و دوزندگی و سوزندوزی به مادرش نیز کمک میکرد و در کنار آن به تحصیل ادامه میداد.[۴] او برای تحصیلات عمومی، راهی دانشسرای مقدماتی رشت شد. در ۱۳۲۵ش در وزارت فرهنگ استخدام شد و حرفهٔ معلمی را برگزید. او همزمان با تدریس، دیپلم طبیعی را با امتحان متفرقه گرفت و سپس در رشتهٔ پزشکی دانشگاه تهران قبول شد.[۵]
آذر اندامی در سال ۱۳۳۷ش، موفق به دریافت مدرک دکترای پزشکی شد و تخصص زنان را برای ادامهٔ تحصیل برگزید و در همان سال بود که وارد سازمان حمایت از مادران شد. با پایان دورهٔ تخصص، به استخدام وزارت بهداشت درآمد و در انستیتو پاستور شروع به فعالیت کرد. وی توانست با بورس تحصیلی، برای ادامهٔ تحصیلات خود به پاریس برود و در سال ۱۳۴۶ش با مدرک میکروبشناسی به وطن بازگشت. آذر در سال ۱۳۵۳ش پس از گذراندن دورهٔ تخصصی آزمایشگاه بالینی در دانشگاه تهران، دانشنامهٔ تخصصی علوم بالینی را اخذ کرد.[۶] او در سال ۱۳۵۱ش با توجه به شایستگی علمی و اداری، به پیشنهاد رئیس وقت انستیتو پاستور، به سِمَت «رئیس بخش واکسنسازی و تهیه واکسنهای میکروبی» منصوب شد و تا زمان بازنشستگی در این جایگاه باقی ماند.[۷] او پس از بازنشستگی نیز به تلاش و پشتکار خود ادامه داد و پساز مدتی در مطب همسرش، در جنوب شهر به مداوای بیماران زنان و زایمان مشغول شد.[۸]
ازدواج و فرزندان
اندامی در سال ۱۳۳۹ش با دکتر منصور خلعتبری ازدواج کرد که حاصل این ازدواج، سه فرزند به نامهای آذرمیدخت، میترا و آرش است. دخترش آذرمیدخت، فارغالتحصیل دکترای ژئوفیزیک است، میترا دختر دیگرش پرستار و متخصص اتاق عمل و پسرش آرش نیز تحصیلکردهٔ رشتهٔ مهندسی معماری است.[۹] در زندگی خانوادگی، او را همسری شایسته و مادری فداکار دانستهاند.[۱۰]
ساخت واکسن وبای التور
در سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۵ش بیماری شبهوبای التور در ایران و بسیاری دیگر از کشورها شیوع پیدا کرد. التور یک بیماری حاد اسهالی محسوب میشد که عامل آن میکروب وبا بود. علایم این بیماری از سمی نشأت میگرفت که توسط میکروب در رودهٔ باریک افراد آلوده، ترشح میشد؛ این میکروب از طریق مدفوع انسان در محیط، پخش شده و آب و غذا را آلوده میکرد.[۱۱] در آن شرایط هولناک که افراد بسیاری جان خود را از دست میدادند، تنها راه پیشگیری از این بیماری، تزریق واکسن وبا بود. در این زمان بود که مرکز تهیهٔ واکسن انستیتو پاستور، تمام امکانات خود را در اختیار آزمایشگاه میکروبشناسی قرار داد و کارکنان مرکز، به ریاست اندامی شروع به کار کردند و سرانجام، توانستند واکسن وبای التور را بسازند. این واکسن به کشورهای همسایه نیز فرستاده شد.[۱۲]
ویژگیهای اخلاقی و رفتاری
از آذر بهعنوان فردی سختکوش و پُراراده یاد میشود. یکی از همکارانش دراینباره بیان میکند: آذر هرچه بیشتر میدانست، بیشتر درمییافت که هنوز چیزهای بسیاری نمیداند؛ این ویژگی در تلاش بیوقفه، پویایی و حرکت مداوم زندگیاش آشکار بود. همچنین او بیشتر شبها و روزهای تعطیل را در بیمارستان میماند و حتی شیفتهای دیگر پزشکان را نیز بر عهده میگرفت تا تجربه بیشتری کسب کند.[۱۳]
درگذشت
اندامی در سالهای پایانی زندگی خود، در مطبی کنار همسر خود، در جنوب شهر تهران به طبابت میپرداخت. یک روز هنگام معاینهٔ یکی از بیماران، تعادل خود را از دست داد و به زمین افتاد، آزمایشها، تومور مغزی را گزارش دادند. سرانجام این پژوهشگر در ۲۸ مردادماه ۱۳۶۳ش، بهدلیل آمبولی ریه ناشی از تومور مغزی درگذشت.[۱۴] آرامگاه وی در قطعهٔ ۱۸، ردیف ۳۶، شماره ۶ در بهشت زهرای تهران است.[۱۵]
یادبود
با تلاشهای دختر بزرگ دکتر اندامی؛ آذرمیدخت و به پیشنهاد آژانس فضایی اروپا، حفرهای به قطر ۳۰ کیلومتر و طول جغرافیایی ۲۶ درجه و ۵۵ دقیقه و عرض جغرافیایی ۱۷ درجه و ۴۵ دقیقه از سیارهٔ ونوس که دارای قلهای مرکزی است، به نام آذر اندامی نامگذاری شد و در تاریخ ۲۵ اوت ۱۹۹۲م نام دکتر آذر اندامی در ونوس جاودانه شد.[۱۶]
پانویس
- ↑ «دکتر آذر اندامی؛ نامی که در ونوس جاودانه شد»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «آذر اندامی»، وبسایت صداوسیمای مرکز گیلان.
- ↑ «آشنایی با بانو آذر اندامی»، وبسایت ایراندخت.
- ↑ «درخشش نام آذر اندامی تنها بانوی ایرانی بر سیاره زهره»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «آذر اندامی؛ پزشک و باکتریشناسی برجسته»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «درخشش نام آذر اندامی تنها بانوی ایرانی بر سیاره زهره»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «دکتر آذر اندامی؛ نامی که در ونوس جاودانه شد»، خبرگزاری شبستان.
- ↑ «آشنایی با بانو آذر اندامی»، وبسایت ایراندخت.
- ↑ «آذر اندامی»، وبسایت صداوسیمای مرکز گیلان.
- ↑ «نامی جاوید در سیاره زهره دکتر آذر اندامی»، وبسایت دانشگاه محقق اردبیلی.
- ↑ «زندگینامۀ آذر اندامی؛ پزشک و باکتریشناس نامدار ایرانی»، وبسایت عصر اسلام.
- ↑ «آذر اندامی؛ پزشک و باکتریشناسی برجسته»، خبرگزاری خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «آذر اندامی؛ پزشک و باکتریشناسی برجسته»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «درخشش نام آذر اندامی تنها بانوی ایرانی بر سیاره زهره»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «آذر اندامی؛ پزشک و باکتریشناسی برجسته»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «دکتر آذر اندامی؛ نامی که در ونوس جاوادنه شد»، خبرگزاری شبستان.
منابع
- «آذر اندامی؛ پزشک و باکتریشناسی برجسته»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۳۹۹ش.
- «آذر اندامی»، وبسایت صداوسیمای مرکز گیلان، تاریخ بازدید: ۱۸ تیر ۱۴۰۱ش.
- «آشنایی با بانو آذر اندامی»، وبسایت ایراندخت، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۳۹۹ش.
- «درخشش نام آذر اندامی تنها بانوی ایرانی بر سیاره زهره»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۷ مهر ۱۳۹۵ش.
- «دکتر آذر اندامی؛ نامی که در ونوس جاودانه شد»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مرداد ۱۳۹۸ش.
- «زندگینامهٔ آذر اندامی؛ پزشک و باکتریشناس نامدار ایرانی»، وبسایت عصر اسلام، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۳۹۹ش.
- «نامی جاوید در سیارهٔ زهره دکتر آذر اندامی»، وبسایت دانشگاه محقق اردبیلی، تاریخ بازدید: ۲۶ تیر ۱۴۰۱ش.