نمایش مبدأ برای آراستگی در سیره امام رضا

'''<big>آراستگی در سیره امام رضا</big>'''، الگوی رفتاری توجه به [[زیبایی]] و برازندگی ظاهر در گفتار و کردار علی بن موسی الرضا.<br>
[[آراستگی شوهر|آراستگی]] در لغت به‌ حالتی گفته می‌شود که برآمده از تلاش آدمی برای زیبا جلوه کردن نزد دیگران است. همچنین آراستگی می‌تواند برآمده از نظم، ترتیب، هماهنگی، بسامانی و بهره‌مندی از [[فضائل]] و کمالات باشد.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه آراستگی، در واژه‌ياب، تاریخ بازیابی 14 مهر 1400]</ref> انسان‌ها به‌صورت طبیعی خواهان [[پاکیزگی]] و زیبایی بوده و از ژولیدگی و پلشتی بیزار هستند.
==بایسته‌های روابط اجتماعی==
انسان اجتماعی برای رسیدن به اهداف [[زندگی]] جمعی، باید پایه‌ها و ارکان [[جامعه]] را تثبیت و تقویت نماید، تا جامعه‌ای همبسته و متحد شکل بگیرد. روابط اجتماعی انسان که در قالب زندگی جمعی جلوه‌گر می‌شود، علاوه بر آن‌که نیازهای انسان را بهتر و کامل‌تر تأمین می‌کند،<ref>ابن‌خلدون، مقدمه ابن‌خلدون، 1385ش، ج1، ص77؛ طباطبایی، قرآن در اسلام، 1373ش، ص79.</ref>  راه رسیدن انسان به سعادت را نیز هموارتر می‌سازد.<ref>فارابی، آراء اهل المدینة الفاضلة، 1991م، ص117.</ref>  یکی از اهداف مورد توجه در آموزه‌های [[دین]] [[اسلام]] نیز تحکیم [[روابط اجتماعی]] انسان‌ها در تمام سطوح، و کاهش تضادها و تنش‌هایی است که [[نظم]] اجتماعی را به چالش می‌کشد و تعهد افراد را نسبت به وظایف متقابل اجتماعی متزلزل می‌کند. [[قرآن]] به این نکته اشاره کرده است که هرگاه [[الگوهای رفتاری]] ويژه‌ای در جامعه گسترش یابد و موجبات کمال ظهور اجتماعی دين را فراهم سازد، درهای [[برکات]] الهی بر آن جامعه گشوده می‌‌شود.<ref>سوره أعراف، آیه 96.</ref>  
==اثرگذاری امام رضا در بایسته‌های دینی روابط اجتماعی==
[[امام رضا]] یکی از پیشوایان [[گردشگری مذهبی|مذهبی]] در [[جامعه‌پذیری فرزندان در اسلام|جامعه]] مسلمان است که به‌دلیل اقتضائات اجتماعی از زمینه مناسبی برای ارائه الگوهای رفتاری سازگار با آموزه‌های [[اسلام]] برخوردار بود. گزارش‌های تاریخی معتبر، گویای کامیابی [[علی بن موسی الرضا]] در همراه ساختن جامعه با این الگوهای رفتاری است. استقبال پرشور مردم و به‌ويژه نخبگان و فرهيختگان جامعه از امام رضا در [[نيشابور]]<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص144.</ref>  و همچنين هيجان و اشتياق طبقات مختلف اجتماعی در مرو، هنگام استقبال از او برای برگزاری [[نماز عيد]]،<ref>مفید، الإرشاد في معرفة حجج الله علی العباد، 1383ش، ج2، ص373.</ref>  نمونه‌هايی از پذیرش اجتماعی بایسته‌های روابط اجتماعی است که در رفتار و گفتار امام رضا جلوه‌گر شده بود.
==اهتمام امام رضا به آراستگی==
يکی از الگوهای رفتاری برجسته در زندگی [[امام رضا]] توجه ويژه به [[آراستگی شوهر|آراستگی]] ظاهر خود در روابط اجتماعی و هنگام مواجهه با ساير هم‌نوعان است.<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص192.</ref>  او پاکیزگی را از فضائل اخلاقی معرفی کرده و عطر زدن و رسیدگی به موی سر را از [[آداب]] و سنن [[پیامبران]] خدا دانسته است. این اهتمام به آراستگی در [[جامعه پذیری سیاسی|جامعه]] و روابط اجتماعی به‌دلیل کارکردها و پیامدهای مهمی است که در گفتار و کردار امام رضا به آن‌ها اشاره شده است.
===کارکرد اجتماعی آراستگی===
در بیانات امام رضا اهمیت آراستگی ناظر به کارکرد و [[پیامد اجتماعی]] آن مانند تحکیم بنیان [[خانواده]] و افزایش [[پاکدامنی]] [[وفاداری همسران|همسران]]، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>کلينی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.</ref> <br>

===سازگاری با اقتضائات اجتماعی===
البته روشن است که ميزان توجه به آراستگی ظاهر، به‌ويژه در زمينه‌ی لباس و [[پوشش]]، با سطح درآمد و زندگی عموم مردم در جامعه مرتبط است. در گفتار و کردار [[امام رضا]] نیز این توجه ویژه به اقتضائات زمانی و مکانی و شرایط خاص اجتماعی را می‌توان به روشنی مشاهده کرد؛ در آن روزگار، برخی از اقشار جامعه انتظار داشتند [[علی بن موسی الرضا]] نیز مطابق با اقتضائات [[امنیت فرهنگی|فرهنگی]] دوران [[امام علی]] لباس بپوشد و مانند او زندگی کند. اما امام رضا با نکوهش چنین رویکردی، به تفاوت دوره‌ها و زمان‌ها، و اقتضائات هر زمان اشاره کرده است.<ref>طبرسی، مکارم الأخلاق، 1371ش، ص98.</ref>  توجه به همين اقتضائات اجتماعی موجب آن می‌شد که  درسیره علی بن موسی الرضا آراستگی مانند:شانه زدن موها و محاسن، [[خضاب]] کردن موها، به‌دست کردن [[انگشتری]] و هر چيز ديگری را که بر آراستگی انسان می‌افزايد  مورد توجه قرار دهد و ديگران را نيز به آن توصيه کند؛ او مرغوب‌ترين و بهترين عطرها را سفارش می‌داد<ref>کلينی، فروع الکافی، 1426ق، ص1178.</ref>  و خوش‌بويی و استفاده از [[عطر]] را از اخلاق پیامبران الهی می‌شمرد.<ref>کلينی، فروع الکافی، 1426ق، ص1175.</ref> 
===سازگاری آراستگی با زهد===
دانشمندان [[مسلمان]] علاوه بر توجه به بعد ايجابی و ترويجی اتخاذ این روش از سوی [[امام رضا]]، آن را نوعی مبارزه منفی با برخی پندارهای نادرست اجتماعی نيز دانسته‌اند؛ زیرا امام رضا با اتخاذ اين روش نشان می‌دهد که [[آراستن]] ظاهر نمی‌تواند نافی و ناقض زهد واقعی باشد، و تا جايی که آدمی دلبسته و شيفته [[دنيا]] و زخارف آن نگردد، می‌تواند وضع لباس و خوراک خود را متنعمانه اداره کند.<ref>فضل‌الله، الإمام الرضا تاريخ و دراسة، 1428ق، ص102.</ref>  در این زمینه، عالمان [[تکریم ایتام در جامعه مسلمان|مسلمان]] به این نکته اشاره کرده‌اند که آن‌چه در فرهنگ اسلامي به‌عنوان دنيا نکوهش شده، تمام آن چيزهايي است که انسان را از ياد خدا غافل کند و رنگ و بوي معصيت داشته باشد؛<ref>جوادی آملی، اسلام و محیط زیست، 1388ش، ص240.</ref>  به‌عبارت ديگر، دنيا زماني که [[هدف]] اصلي انسان قرار بگيرد و [[سبک زندگي]] او را به‌گونه‌ای شکل دهد که او را از مقصود اصلی [[آفرينش]] دور کند مذموم است، اما اگر به‌عنوان مقدمه و پل زندگی اخروی نگريسته شود، دارای [[ارزش]] مثبت خواهد بود. پس دليلی وجود ندارد که مؤمن، خود را از نعمت‌های [[برند حلال|حلال]] و پاکيزه الهی محروم سازد؛ زيرا خداوند اين نعمت‌ها را نيافريده که مؤمن از آن‌ها محروم، و کافر بهره‌مند باشد؛ بلکه [[مؤمن]] به استفاده از اين نعمت‌ها اولی و شايسته‌تر است.<ref>حرّانی، تحف العقول عن آل الرسول، 1394ق، ص256.</ref>  <br>
در یک گزارش تاریخی نقل شده است که گروهی از صوفيان نزد [[امام رضا]] آمده و با کنايه، امت [[مسلمان]] را نیازمند پيشوا و رهبری دانستند که جامه‌اش خشن و طعامش ساده باشد؛ اما امام رضا که [[زهد]] را در اين ظواهر نمی‌جست به آن‌ها یادآوری کرد که [[يوسف پيامبر]]، قبای ابريشمی با دکمه‌های زرد می‌پوشيد، و در مجلس [[پادشاه مصر]] بر پشتی‌های آنان تکيه می‌زد. سپس به آنان گوشزد کرد که حلال خدا را حرام ندانند و از پیشوای جامعه، قسط و [[عدل]] و راستی را بخواهند که این با جایگاه او سازگارتر است.<ref>إربلی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، 1426ق، ج3، ص423.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*قرآن
*ابن‌خلدون، عبدالرحمن، مقدمه ابن‌خلدون، ترجمه محمد پروين گنابادی، تهران، علمی و فرهنگی، 1385ش.
*إربلی، علی بن عيسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، مجمع جهانی اهل‌بيت، 1426ق.
*جوادي آملي، عبدالله، اسلام و محيط زيست، تنظيم و تحقيق عباس رحيميان، قم، إسراء، 1388ش.
*حرّانی، ابن‌شعبه، تحف العقول عن آل‌ الرسول، بيروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1394ق.
*حمیری، عبدالله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة الثقافة الاسلامیة لکوشانپور، 1417ق.
*صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، عیون اخبار الرضا، قم، المکتبة الحیدریة، 1383ش.
*طباطبايی، سيد محمدحسين، قرآن در اسلام، تهران، دارالکتب الإسلامية، 1373ش.
*طبرسی، ابونصر حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، قم، شریف رضی، 1371ش.
*عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، در سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید:یابی 14 مهر 1400.
*فارابی، ابونصر، آراء اهل المدينة الفاضلة، بيروت، دار المشرق، 1991م.
*فضل‌الله، محمدجواد، الإمام الرضا تاريخ و دراسة، قم، مؤسسة دار الکتاب الإسلامی، 1428ق.
*کلینی، محمد بن یعقوب، فروع الکافی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1426ق.
*مجلسي، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1403ق.
*مفيد، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ترجمه و شرح هاشم رسولی محلاتی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1383ش.