پرش به محتوا

امنیت اجتماعی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
۹۵۷ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''امنیت اجتماعی'''</big>؛ ایمنی جان، مال، آبرو، هویت، موقعیت و آرامش افراد در برابر تهدیدهای درون‌جامعه‌ای.<br>
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            = 
| زیرنویس تصویر    = 
| image_alt        =
| فایل پادکست      =امنیت اجتماعی.ogg 
| حجم فایلپادکست    =9/69
| تاریخ پادکست      =17-2-1405
| زیرنویس عنوان    =


امنیت اجتماعی، وضعیتی از زیست جمعی است که در آن افراد جامعه در برابر هرگونه تعرض درون‌جامعه‌ای به دارایی‌های مشروع خود، شامل جان، مال، حیثیت، باورها، حریم شخصی و فرصت‌های برابر، از ایمنی عینی و آرامش ذهنی برخوردار هستند. این مفهوم از نظم انتظامی صرف فراتر رفته و به کیفیت روابط میان‌فردی، میزان اعتماد به نهادهای عمومی، احساس تعلق به هویت جمعی و توانایی مقاومت در برابر فشارهای هنجاری و اقتصادی گسترش یافته است. امنیت اجتماعی زمانی تحقق می‌یابد که هم خطر واقعی آسیب به کمترین میزان رسیده باشد و هم ارزیابی ذهنی افراد از تهدید، جای خود را به اطمینان دهد؛ به‌همین دلیل، تأمین و نگهداری آن بر عهدۀ دولت، نهادهای مدنی و شهروندان به‌طور همزمان است.
| عنوان اصلی        = امنیت اجتماعی
==مفهوم‌شناسی==
| عنوان انگلیسی    =
امنیت اجتماعی (به لاتین: Secures، به‌معنای فقدان دلهره)<ref>ماندل، چهرۀ متغیر امنیت ملی، 1379ش، ص44.</ref>  وضعیتی است که در آن اعضای یک جامعه نسبت به حفظ حقوق بنیادین خود نظیر جان، مال، اعتبار، موقعیت و آزادی‌های اجتماعی، در برابر سایر افراد، گروه‌ها یا نهادها احساس ایمنی کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص160.]</ref>  این مفهوم، برخلاف «امنیت ملی» که بر تمامیت ارضی و حاکمیت متمرکز است، ناظر بر تعاملات درون‌جامعه‌ای و روابط شهروندان با یکدیگر و با دولت است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1005776/fa رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.]</ref>
| عنوان عربی        =
===نظریه‌های امنیت اجتماعی در مکاتب غربی===
| عنوان علمی        =
در مکتب کپنهاگ، امنیت اجتماعی به توانایی یک جامعه در حفظ هویت بنیادین خود در برابر تهدیدهای بیرونی و درونی تعریف می‌شود. مرجع این امنیت، «جامعه» به‌مثابه مجموعه‌ای از هویت‌های جمعی (قومی، مذهبی، زبانی) است و تهدید علیه آن، هر عاملی است که بقا یا انسجام این هویت‌ها را به خطر اندازد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1005776/fa رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.]</ref>    
| شاخه علمی        = [[جامعه‌شناسی]] / [[علوم سیاسی]] / مطالعات امنیتی
===امنیت اجتماعی در نگاه قرآن===
| نوع مفهوم        = مفهوم اجتماعی - امنیتی
قرآن کریم تعریف مستقلی برای امنیت اجتماعی ارائه نداده اما در آیاتی به مؤلفه‌های آن اشاره کرده است. بر اساس تفاسیر معاصر از جمله المیزان و نمونه، این مؤلفه‌ها عبارتند از<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98691/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>  اولویت امنیت نسبت به نیازهای مادی،<ref>سورۀ بقره، آیۀ 126.</ref>  امنیت به‌مثابه نعمت بنیادین پیش از روزی،<ref>سورۀ قصص، آیۀ 57.</ref>  شاخص بودن امنیت در کنار اطمینان و رزق برای جامعه مطلوب،<ref>سورۀ نحل، آیۀ 112.</ref>  گسترۀ امنیت در سفر و حضر<ref>سورۀ سبأ، آیۀ 18.</ref>  و ضمانت اجرای کیفری برای مخلان امنیت عمومی.<ref>سورۀ مائده، آیۀ 33.</ref> 
| معنای اصطلاحی      = وضعیتی از زیست جمعی که در آن افراد [[جامعه]] در برابر تعرض به حقوق و دارایی‌های مشروع خود مانند جان، مال، حیثیت، باورها و فرصت‌های اجتماعی از ایمنی عینی و احساس آرامش ذهنی برخوردار باشند
===وجوه عینی و ذهنی امنیت اجتماعی===
| حوزه کاربرد      = [[جامعه‌شناسی]]، سیاست‌گذاری عمومی، [[امنیت داخلی]]، مطالعات توسعه
امنیت اجتماعی دو وجه دارد: وجه عینی، شامل شاخص‌های قابل اندازه‌گیری مانند نرخ جرم، آمار بزهکاری و میزان خشونت؛ و وجه ذهنی، یعنی ارزیابی افراد از ایمنی محیط زندگی خود، از جمله فضاهای عمومی و روابط اجتماعی. امنیت اجتماعی زمانی به‌صورت کامل برقرار است که هم خطر عینی آسیب به حداقل رسیده باشد و هم احساس ذهنی تهدید جای خود را به آرامش دهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص161.]</ref>
| گستره جغرافیایی   =  
| منشأ تاریخی      =  


==اهمیت  امنیت اجتماعی==
| نخستین کاربرد    =  
| ریشه واژه        =  
| مرتبط با          = [[امنیت ملی]]، [[نظم اجتماعی]]، [[سرمایه اجتماعی]]، [[اعتماد اجتماعی]]، [[عدالت اجتماعی]]
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =  
| آثار مرتبط        =  
}}
{{درشت|'''امنیت اجتماعی'''}}؛ ایمنی جان، مال، آبرو، هویت، موقعیت و آرامش افراد در برابر تهدیدهای درون‌جامعه‌ای.


* پیش‌شرط توسعۀ پایدار، عدالت و آزادی است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/506319/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7 «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
امنیت اجتماعی، وضعیتی از زیست جمعی است که در آن افراد [[جامعه]] در برابر هرگونه تعرض درون‌جامعه‌ای به دارایی‌های مشروع خود، شامل جان، مال، حیثیت، باورها، [[حریم خصوصی|حریم شخصی]] و فرصت‌های برابر، از ایمنی عینی و آرامش ذهنی برخوردار هستند. این مفهوم فراتر از [[نظم اجتماعی]]، به کیفیت روابط میان‌فردی، میزان اعتماد به نهادهای عمومی، احساس تعلق به [[هویت جمعی]] و توانایی مقاومت در برابر فشارهای هنجاری و اقتصادی گسترش یافته است. [[امنیت اجتماعی]] زمانی تحقق می‌یابد که هم خطر واقعی آسیب به کمترین میزان رسیده باشد و هم ارزیابی ذهنی افراد از تهدید، جای خود را به اطمینان دهد؛ به‌همین دلیل، تأمین و نگهداری آن بر عهدهٔ دولت، نهادهای مدنی و شهروندان به‌طور همزمان است.
* نخستین وظیفۀ دولت‌ها و شاخص مشروعیت سیاسی.
* مؤلفۀ اساسی سلامت اجتماعی (کاهش جرم، ترس و افزایش آرامش عمومی).<ref>[https://mydejban.com/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/#:~:text=%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>


==مراتب سه‌گانه امنیت اجتماعی==
== مفهوم‌شناسی ==
امنیت اجتماعی (به لاتین: Secures، به‌معنای فقدان دلهره)<ref>ماندل، چهرهٔ متغیر امنیت ملی، 1379ش، ص44.</ref> وضعیتی است که در آن اعضای یک جامعه نسبت به حفظ حقوق بنیادین خود نظیر جان، مال، اعتبار، موقعیت و [[آزادی اجتماعی|آزادی‌های اجتماعی]]، در برابر سایر افراد، گروه‌ها یا نهادها احساس ایمنی کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص160.]</ref> این مفهوم، برخلاف [[امنیت ملی]] که بر تمامیت ارضی و حاکمیت متمرکز است، ناظر بر تعاملات درون‌جامعه‌ای و روابط شهروندان با یکدیگر و با دولت است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1005776/fa رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.]</ref>
 
در برخی مکاتب فکری، امنیت اجتماعی به توانایی یک جامعه در حفظ هویت بنیادین خود در برابر تهدیدهای بیرونی و درونی تعریف می‌شود. مرجع این امنیت، جامعه به‌مثابه مجموعه‌ای از [[هویت قومی|هویت‌های قومی]]، [[هویت دینی|مذهبی]] و [[هویت زبانی|زبانی]] است و تهدید علیه آن، هر عاملی است که بقا یا انسجام این هویت‌ها را به خطر اندازد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1005776/fa رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.]</ref>
 
قرآن نیز در آیاتی به مؤلفه‌های امنیت اجتماعی اشاره کرده است؛ بر اساس تفاسیر معاصر از جمله [[تفسیر المیزان|المیزان]] و [[تفسیر نمونه|نمونه]]، این مؤلفه‌ها عبارتند از<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98691/قرآن-کریم-و-امنیت-اجتماعی «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> اولویت [[امنیت]] نسبت به نیازهای مادی،<ref>سورهٔ بقره، آیهٔ 126.</ref> امنیت به‌مثابه نعمت بنیادین پیش از [[روزی]]،<ref>سورهٔ قصص، آیهٔ 57.</ref> شاخص بودن امنیت در کنار اطمینان و رزق برای جامعه مطلوب،<ref>سورهٔ نحل، آیهٔ 112.</ref> گسترهٔ امنیت در سفر و حضر<ref>سورهٔ سبأ، آیهٔ 18.</ref> و ضمانت اجرای کیفری برای مخلان امنیت عمومی.<ref>سورهٔ مائده، آیهٔ 33.</ref>
 
== اهمیت امنیت اجتماعی ==
* پیش‌شرط [[توسعه پایدار|توسعهٔ پایدار]]، [[عدالت]] و [[آزادی]] است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/506319/نگاهی-به-امنیت-اجتماعی-قبل-و-بعد-از-انقلاب-ا «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
* نخستین وظیفهٔ دولت‌ها و شاخص [[مشروعیت سیاسی]].
* مؤلفهٔ اساسی [[سلامت اجتماعی]] (کاهش جرم، ترس و افزایش آرامش عمومی).<ref>[https://mydejban.com/امنیت-اجتماعی-چیست/#:~:text=امنیت%20اجتماعی%20به%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
 
== مراتب امنیت اجتماعی ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
!سطح امنیت
!سطح امنیت
خط ۳۷: خط ۶۵:
|رویکرد ساختاری و مستمر
|رویکرد ساختاری و مستمر
|ارتقای کیفیت زندگی، رفع ریشه‌های جرم، سیاست‌گذاری اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی
|ارتقای کیفیت زندگی، رفع ریشه‌های جرم، سیاست‌گذاری اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی
|نهادهای سیاست‌گذار، دولت و دستگاه‌های برنامه‌ریز.<ref>[https://mydejban.com/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/#:~:text=%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
|نهادهای سیاست‌گذار، دولت و دستگاه‌های برنامه‌ریز.<ref>[https://mydejban.com/امنیت-اجتماعی-چیست/#:~:text=امنیت%20اجتماعی%20به%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
|}
|}


==ابعاد و مصادیق امنیت اجتماعی==
== ابعاد و مصادیق امنیت اجتماعی ==
امنیت اجتماعی دارای دو بُعد عینی و ذهنی است. برای بعد عینی امنیت اجتماعی شاخص‌های قابل اندازه‌گیری مانند نرخ جرم، آمار بزهکاری و میزان خشونت ذکر شده است. بعد ذهنی به معنای ارزیابی افراد از ایمنی محیط زندگی‌شان ازجمله فضاهای عمومی و روابط اجتماعیاست. امنیت اجتماعی زمانی به‌صورت کامل برقرار است که هم خطر عینی آسیب به حداقل رسیده باشد و هم احساس ذهنی تهدید جای خود را به آرامش دهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص161.]</ref> پژوهشگران این مصادیق مختلف امنیت اجتماعی را توصیف کرده‌اند:
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"


! '''بُعد''' !! '''تعریف مفهومی''' !! '''مصادیق کلان'''
! '''گستره''' !! '''تعریف مفهومی''' !! '''مصادیق کلان'''
|-
| '''جانی'''|| ایمنی جان افراد در برابر تعرض فیزیکی، خشونت و صدمات بدنی || احساس امنیت در ترددهای شبانه، استفاده از فضاهای عمومی، مواجهه بدون ترس با افراد ناشناس
|-
|-
| '''مالی'''|| حفظ اموال، دارایی‌ها و منابع اقتصادی افراد از دستبرد، سرقت و تعدی|| امنیت مسکن، امنیت خودرو، امنیت معاملات مالی و همراه داشتن وجه نقد
| '''جانی'''|| ایمنی جان افراد در برابر تعرض فیزیکی، [[خشونت]] و صدمات بدنی || احساس امنیت در ترددهای شبانه، استفاده از فضاهای عمومی، مواجهه بدون ترس با افراد ناشناس
|-
|-
| '''شغلی'''|| امنیت و آرامش افراد در محیط کار و نسبت به آیندۀ شغلی || ثبات شغلی، فرصت‌های برابر ارتقا، نبود تبعیض، آرامش خاطر در محیط کار
| '''مالی'''|| حفظ اموال، دارایی‌ها و منابع اقتصادی افراد از دستبرد، [[سرقت]] و تعدی|| امنیت مسکن، امنیت خودرو، امنیت معاملات مالی و همراه داشتن وجه نقد
|-
|-
| '''هویتی و اعتقادی''' || مصونیت و احترام به باورها، مناسک دینی و هویت فردی|| آزادی برگزاری مراسم مذهبی، رعایت هنجارهای اعتقادی، پرهیز از توهین به مقدسات
| '''شغلی'''|| امنیت و آرامش افراد در محیط کار و نسبت به [[آینده شغلی|آیندهٔ شغلی]]|| [[ثبات شغلی]]، فرصت‌های برابر ارتقا، نبود تبعیض، آرامش خاطر در محیط کار
|-
|-
| '''قضایی و حقوقی''' || دسترسی عادلانه به عدالت، عملکرد پلیس و دستگاه قضایی|| حضور به‌موقع پلیس، قاطعیت در برخورد با مجرمان، مبارزه با جرایم سازمان‌یافته<ref>  [https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص162-164.]</ref>
| '''هویتی و اعتقادی''' || مصونیت و احترام به [[باور]]ها، [[مناسک دینی]] و [[هویت فردی]]|| آزادی برگزاری مراسم مذهبی، رعایت هنجارهای اعتقادی، پرهیز از [[توهین به مقدسات]]
|-
|-
| '''اخلاقی و رفتاری''' || حاکمیت ارزش‌ها و هنجارهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و روزمره || کاهش رشوه و پارتی‌بازی، صداقت و احترام متقابل، پایبندی به عهد و پرهیز از غیبت و تجسس<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/82585/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D9%86%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%82%D9%88%D9%84%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-% «نگاهی نو به مقولۀ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (1)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
| '''قضایی و حقوقی''' || دسترسی عادلانه به [[عدالت]]، عملکرد [[پلیس]] و دستگاه قضایی|| حضور به‌موقع پلیس، قاطعیت در برخورد با مجرمان، مبارزه با [[جرائم سازمان‌یافته|جرایم سازمان‌یافته]]<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص162-164.]</ref>
|-
|-
| '''جمعی و عاطفی''' || احساس تعلق، اعتماد و همبستگی میان افراد جامعه و حمایت‌های متقابل اجتماعی || امنیت در تعاملات با گروه‌های دیگر (از جمله مهاجران)، مشارکت اجتماعی، همدردی جمعی
| '''اخلاقی و رفتاری''' || حاکمیت ارزش‌ها و هنجارهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و روزمره || کاهش [[رشوه]] و [[پارتی‌بازی]]، [[صداقت]] و [[احترام متقابل]]، پایبندی به عهد و پرهیز از [[غیبت]] و [[تجسس]]<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/82585/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D9%86%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%82%D9%88%D9%84%D9%87-%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-% «نگاهی نو به مقولۀ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (1)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
|-
|-
| '''نوامیس''' || آسایش بصری و محیطی ویژۀ زنان و مصونیت آنها از رفتارهای نامناسب || رضایت زنان از نحوۀ برخورد دیگران، ایمنی در فضاهای عمومی از منظر زنان
| '''جمعی و عاطفی''' || احساس تعلق، اعتماد و همبستگی میان افراد جامعه و حمایت‌های متقابل اجتماعی || امنیت در تعاملات با گروه‌های دیگر (از جمله مهاجران)، [[مشارکت اجتماعی]]، همدردی جمعی
|-
|-
| '''فکری و روانی''' || نداشتن دغدغه و نگرانی در مورد مسائل زندگی و احساس آرامش نسبی نسبت به آینده || آرامش روحی و فکری در امور روزمره، اعتماد و اطمینان به آینده
| '''نوامیس''' || آسایش بصری و محیطی ویژهٔ [[زنان]] و مصونیت آنها از رفتارهای نامناسب || رضایت زنان از نحوهٔ برخورد دیگران، ایمنی در فضاهای عمومی از منظر زنان
|-
|-
| '''فرهنگی''' || امکان مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ادبی و تقویت فرهنگی عمومی || حضور در تشکل‌های فرهنگی و مذهبی، دسترسی به منابع فرهنگی<ref>  [https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص162-164.]</ref>
| '''فکری و روانی''' || نداشتن دغدغه و نگرانی در مورد مسائل زندگی و احساس آرامش نسبی دربارهٔ آینده || آرامش روحی و فکری در امور روزمره، اعتماد و اطمینان به [[آینده]]
|-
|-
| '''فرهنگی''' || امکان مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ادبی و تقویت فرهنگ عمومی || حضور در تشکل‌های فرهنگی و مذهبی، دسترسی به منابع فرهنگی<ref>[https://www.sid.ir/paper/1135781/fa عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش،  ص162-164.]</ref>
|}
|}


==عوامل مؤثر بر امنیت اجتماعی==
== عوامل مؤثر بر امنیت اجتماعی ==
مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی، سیاسی، نهادی، اجتماعی، فرهنگی، جمعیتی و فناورانه است که از بیرون بر میزان و کیفیت امنیت اجتماعی در سطح تعاملات روزمره و احساس امنیت فردی اثر می‌گذارند:
مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی، سیاسی، نهادی، اجتماعی، فرهنگی، جمعیتی و فناورانه است که از بیرون بر میزان و کیفیت امنیت اجتماعی در سطح تعاملات روزمره و احساس امنیت فردی اثر می‌گذارند:
===عوامل اقتصادی===  
 
# اشتغال پایدار و درآمد کافی: کاهش فقر و ناامنی معیشتی، کاهش انگیزه‌های ارتکاب جرم‌های خرد و رفتارهای فرصت‌طلبانه.
=== عوامل اقتصادی ===
# توزیع عادلانۀ درآمد و ثروت: کاهش احساس محرومیت نسبی و تنش‌های طبقاتی، افزایش اعتماد نهادی و میان‌فردی.
# [[اشتغال پایدار]] و درآمد کافی: [[کاهش فقر]] و ناامنی معیشتی، کاهش انگیزه‌های ارتکاب جرم‌های خرد و رفتارهای فرصت‌طلبانه.
# حمایت از کسب‌وکارها خرد و مشاغل غیررسمی: کاهش وابستگی به فعالیت‌های غیرقانونی و حاشیه‌نشینی اقتصادی.<ref>[https://mydejban.com/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/#:~:text=%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>  
# توزیع عادلانهٔ درآمد و [[توزیع ثروت|ثروت]]: کاهش احساس محرومیت نسبی و تنش‌های طبقاتی، افزایش اعتماد نهادی و میان‌فردی.
===عوامل سیاسی و نهادی===  
# حمایت از کسب‌وکارهای خرد و مشاغل غیررسمی: کاهش وابستگی به فعالیت‌های غیرقانونی و حاشیه‌نشینی اقتصادی.<ref>[https://mydejban.com/امنیت-اجتماعی-چیست/#:~:text=امنیت%20اجتماعی%20به%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
 
=== عوامل سیاسی و نهادی ===
# حاکمیت قانون و دسترسی برابر به عدالت: افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار نهادها، کاهش احساس بی‌حمایتی و تضییع حقوق.
# حاکمیت قانون و دسترسی برابر به عدالت: افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار نهادها، کاهش احساس بی‌حمایتی و تضییع حقوق.
# ثبات سیاسی و امنیت قضایی: کاهش ترس از پیگردهای خودسرانه، افزایش احساس امنیت در کنشگری اجتماعی قانونمند.
# [[ثبات سیاسی]] و [[امنیت قضائی|امنیت قضایی]]: کاهش ترس از پیگردهای خودسرانه، افزایش احساس امنیت در کنشگری اجتماعی قانونمند.
# کارآمدی نهادهای انتظامی و قضایی: کاهش زمان پاسخگویی به جرائم، افزایش هزینهۀ ارتکاب جرم، تقویت اثر بازدارندگی.<ref>[https://mydejban.com/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/#:~:text=%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref> 
# کارآمدی نهادهای انتظامی و قضایی: کاهش زمان پاسخ‌گویی به جرائم، افزایش هزینهٔ ارتکاب جرم، تقویت اثر بازدارندگی.<ref>[https://mydejban.com/امنیت-اجتماعی-چیست/#:~:text=امنیت%20اجتماعی%20به%20%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA%D. «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.]</ref>
===عوامل اجتماعی و سرمایه‌ای===
# اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت: تسهیل همکاری‌های جمعی، کاهش هزینه‌های نظارت رسمی، افزایش تاب‌آوری جامعه در بحران‌ها.<ref>صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.</ref> 
# مشارکت شهروندی در نظارت عمومی: پوشش خلأهای نظارتی نهادهای رسمی، کاهش فرصت‌های ارتکاب جرم از طریق حضور فعال شهروندان در فضاهای عمومی؛ همانند تجربۀ همیاری مردمی در رویدادهایی مانند جنگ رمضان.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6786242/%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر.]</ref>
# انسجام محله‌ای و هویت مکانی: افزایش مسئولیت‌پذیری نسبت به محیط سکونت، کاهش جرم در فضاهای مشترک از طریق نظارت طبیعی همسایگان.<ref>صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.</ref> 
===عوامل فرهنگی و هنجاری===
# نهادینه شدن هنجارهای همکاری (وفای به عهد، صداقت، پرهیز از غیبت و تجسس): کاهش اصطکاک‌های روزمره در تعاملات بین‌فردی، افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار دیگران و کاهش تنش‌های روانی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص245-246.]</ref>
# وجود نهادهای داوطلب حمایتی (انفاق، قرض‌الحسنه، گروه‌های جهادی و خیریه): کاهش شوک‌های معیشتی ناگهانی برای اقشار آسیب‌پذیر، جلوگیری از گسست‌های امنیتی و رفتارهای انحرافی ناشی از فقر.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص233.]</ref> 
# سازوکارهای نظارت خودجوش اجتماعی (از جمله امر‌به‌معروف و نهی‌ازمنکر در صورت برخورداری از چارچوب نهادی و پرهیز از خشونت): کاهش تخلفات روزمره و رفتارهای نابهنجار در فضاهای عمومی از طریق یادآوری هنجارها، بدون نیاز به حضور نهادهای رسمی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.]</ref> 
# فرهنگ صلح‌محوری و اصلاح ذات‌البین: کاهش خشونت‌های پراکنده و حل منازعات محله‌ای پیش از تشدید، کاهش بار مراجعه به نهادهای قضایی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.]</ref> 
===عوامل جمعیتی، فضایی و فناورانه===
# توزیع متوازن جمعیت (احیای روستاها و مهاجرت معکوس): کاهش تمرکز فقر و آنومی در مناطق حاشیه‌ای کلان‌شهرها، افزایش نظارت طبیعی و شبکه‌های همیاری سنتی در سکونتگاه‌های کوچک‌مقیاس.<ref>[https://dolat.ir/detail/479700 «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبۀ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref>
# گسترش شبکه‌های اجتماعی آنلاین: کاهش محدودیت‌های جغرافیایی برای ارتباطات جمعی، تسهیل همبستگی فراملی و مبادله تجربیات ایمنی، اما همزمان افزایش امکان شایعه، التهاب و هراس جمعی در نبود زیرساخت‌های اعتمادساز.<ref> [https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>
# وجود زیرساخت‌های فنی و قانونی تنظیم‌گر در فضای مجازی: شفافیت قوانین و فرآیندهای نظارت، می‌تواند فضای مجازی را به بستری برای افزایش اعتماد ارتباطی و کاهش هراس از ناامنی دیجیتال تبدیل کند.<ref> [https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>


==تهدیدهای امنیت اجتماعی==
=== عوامل اجتماعی و سرمایه‌ای ===
تهدیدهای امنیت اجتماعی به مجموعه‌ای از عوامل اطلاق می‌شود که بقا، هویت و ثبات گروه‌های اجتماعی یا کل جامعه را با چالش مواجه می‌سازد.<ref>بوزان، مردم، دولت‌ها و هراس، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۴.</ref> این تهدیدها در جوامع معاصر از حالت تک‌بعدی خارج شده و ماهیتی انباشته و چندوجهی یافته‌اند؛<ref> [https://journals.ut.ac.ir/article%2055728.html شایگان، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1392ش، ص249.]</ref> برای مثال، برخی رویدادها مانند جنگ رمضان چندین نوع تهدید را همزمان فعال می‌کنند. در چنین مواردی، تهدیدهای جانی (صدمات فیزیکی)، مالی (تخریب مسکن و اموال)، روانی (فشارهای ناشی از درگیری) و هویتی (گسست از شبکه‌های خویشاوندی) به‌طور توأمان ظاهر می‌شوند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6805327/%D9%85%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%85%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8-%D8%A «مأموریت‌های ویژۀ اجتماعی برای کمک به آسیب‌دیدگان جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر.]</ref>  
# اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت: تسهیل همکاری‌های جمعی، کاهش هزینه‌های نظارت رسمی، افزایش [[تاب‌آوری]] جامعه در بحران‌ها.<ref>صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.</ref>
===تهدیدهای ساختاری و نهادی===
# مشارکت شهروندی در نظارت عمومی: پوشش خلأهای نظارتی نهادهای رسمی، کاهش فرصت‌های ارتکاب جرم از طریق حضور فعال شهروندان در فضاهای عمومی؛ همانند تجربهٔ همیاری مردمی در رویدادهایی مانند [[جنگ رمضان]].<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6786242/الگوی-ایرانی-امنیت-اجتماعی «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر.]</ref>
# ناکارآمدی نهادهای اجرایی و قضایی: تضعیف حاکمیت قانون، کاهش اعتماد عمومی، افزایش احساس بی‌حمایتی و گسترش فضای بزهکاری.
# انسجام محله‌ای و هویت مکانی: افزایش مسئولیت‌پذیری نسبت به محیط سکونت، کاهش جرم در فضاهای مشترک از طریق نظارت طبیعی همسایگان.<ref>صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.</ref>
# فساد و تبعیض سیستماتیک: گسست میان مردم و حاکمیت، کاهش مشروعیت نظام سیاسی، افزایش رفتارهای فرصت‌طلبانه.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>
 
=== عوامل فرهنگی و هنجاری ===
# نهادینه شدن هنجارهای همکاری ([[وفای به عهد]]، [[صداقت]]، پرهیز از [[غیبت]] و [[تجسس]]): کاهش اصطکاک‌های روزمره در تعاملات بین‌فردی، افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار دیگران و کاهش تنش‌های روانی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص245-246.]</ref>
# وجود نهادهای داوطلب حمایتی ([[انفاق]]، [[قرض‌الحسنه]]، [[گروه‌های جهادی]] و خیریه): کاهش شوک‌های معیشتی ناگهانی برای [[اقشار آسیب‌پذیر]]، جلوگیری از گسست‌های امنیتی و رفتارهای انحرافی ناشی از [[فقر]].<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص233.]</ref>
# سازوکارهای نظارت خودجوش اجتماعی (از جمله [[امر به معروف و نهی از منکر|امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر]] در صورت برخورداری از چارچوب نهادی و [[پرهیز از خشونت]]): کاهش تخلفات روزمره و رفتارهای نابهنجار در [[فضاهای عمومی]] از طریق یادآوری [[هنجارهای اجتماعی|هنجارها]]، بدون نیاز به حضور نهادهای رسمی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.]</ref>
# فرهنگ صلح‌محوری و اصلاح ذات‌البین: کاهش خشونت‌های پراکنده و حل منازعات محله‌ای پیش از تشدید، کاهش بار مراجعه به نهادهای قضایی.<ref>[https://qhs.isu.ac.ir/article%2077674.html اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.]</ref>
 
=== عوامل جمعیتی، فضایی و فناورانه ===
# توزیع متوازن جمعیت: کاهش تمرکز [[فقر]] و [[آنومی]] در مناطق حاشیه‌ای [[کلان‌شهر]]ها، افزایش نظارت طبیعی و شبکه‌های همیاری سنتی در سکونتگاه‌های کوچک‌مقیاس.<ref>[https://dolat.ir/detail/479700 «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبۀ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref>
# گسترش [[شبکه‌های اجتماعی]] آنلاین: کاهش محدودیت‌های جغرافیایی برای ارتباطات جمعی، تسهیل همبستگی فراملی و مبادله تجربیات ایمنی، اما همزمان افزایش امکان [[شایعه]]، التهاب و هراس جمعی در نبود زیرساخت‌های اعتمادساز.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>
# وجود زیرساخت‌های فنی و قانونی تنظیم‌گر در [[فضای مجازی]]: شفافیت قوانین و فرآیندهای نظارت، می‌تواند فضای مجازی را به بستری برای افزایش اعتماد ارتباطی و کاهش هراس از ناامنی دیجیتال تبدیل کند.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>
 
== تهدیدهای امنیت اجتماعی ==
مجموعه‌ای از عواملی چندبعدی و انباشتی، بقا، هویت و ثبات گروه‌های اجتماعی یا کل جامعه را با چالش مواجه می‌سازد.<ref>بوزان، مردم، دولت‌ها و هراس، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۴؛ [https://journals.ut.ac.ir/article%2055728.html شایگان، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1392ش، ص249].</ref>
 
=== تهدیدهای ساختاری و نهادی ===
# ناکارآمدی نهادهای اجرایی و قضایی: تضعیف [[حاکمیت قانون]]، کاهش [[اعتماد عمومی]]، افزایش احساس بی‌حمایتی و گسترش فضای [[بزهکاری]].
# فساد و تبعیض سیستماتیک: گسست میان مردم و حاکمیت، کاهش مشروعیت نظام سیاسی، افزایش رفتارهای فرصت‌طلبانه.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>
# فقر گسترده و بیکاری ساختاری: کاهش تعهدات جمعی، افزایش اعتراضات، رشد جرائم خرد و سازمان‌یافته.
# فقر گسترده و بیکاری ساختاری: کاهش تعهدات جمعی، افزایش اعتراضات، رشد جرائم خرد و سازمان‌یافته.
# ضعف در تأمین اجتماعی: کاهش تاب‌آوری جامعه در بحران‌ها، افزایش حاشیه‌نشینی و رفتارهای انحرافی.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>  
# ضعف در [[تأمین اجتماعی]]: کاهش [[تاب‌آوری]] جامعه در بحران‌ها، افزایش حاشیه‌نشینی و رفتارهای انحرافی.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>
===تهدیدهای اجتماعی و هویتی===  
 
=== تهدیدهای اجتماعی و هویتی ===
# فرسایش اعتماد اجتماعی: افزایش فردگرایی، کاهش همکاری جمعی، رشد تضادهای اجتماعی.
# فرسایش اعتماد اجتماعی: افزایش فردگرایی، کاهش همکاری جمعی، رشد تضادهای اجتماعی.
# بحران هویت (به‌ویژه در نسل جوان): تضعیف احساس تعلق به جامعه، افزایش آسیب‌پذیری در برابر هویت‌های جایگزین.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>
# [[بحران هویت]] به‌ویژه در [[نسل جوان]]: تضعیف احساس تعلق به جامعه، افزایش آسیب‌پذیری در برابر هویت‌های جایگزین.<ref>عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.</ref>
# گسترش جرائم خشونت‌آمیز و سازمان‌یافته: کاهش آرامش روانی در فضاهای عمومی، محدودیت ترددهای شبانه، افزایش احساس ناامنی عینی.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-23/716499-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B0%D9%84-%D8%A7%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%A «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته» ،خبرگزاری اعتماد آنلاین.]</ref>  
# گسترش جرائم خشونت‌آمیز و سازمان‌یافته: کاهش آرامش روانی در [[فضاهای عمومی]]، محدودیت ترددهای شبانه، افزایش احساس ناامنی عینی.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-23/716499-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B0%D9%84-%D8%A7%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%A «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته» ،خبرگزاری اعتماد آنلاین.]</ref>
# حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی: تمرکز فقر و آنومی، تبدیل این مناطق به کانون بزهکاری و تسری ناامنی به سایر بخش‌های شهر.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/445961/%D8%AA%D8%A3%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA- هادی‌پور و زیوری، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، 1393ش، ص71-74.]</ref>
# حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی: تمرکز فقر و آنومی، تبدیل این مناطق به کانون بزهکاری و تسری ناامنی به سایر بخش‌های شهر.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/445961/تأملی-بر-حاشیه-نشینی-و-اثرگذاری-آن-بر-امنیت- هادی‌پور و زیوری، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، 1393ش، ص71-74.]</ref>
===تهدیدهای نوین و فراملی===
# بحران‌های زیست‌محیطی (خشکسالی، کم‌آبی، تغییرات اقلیمی): مهاجرت‌های اجباری، تخلیه مناطق مرزی، تراکم جمعیت، تنش بر سر منابع محدود.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-14/23987-%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%A «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref> 
# بیماری‌های همه‌گیر (مانند کووید-۱۹): تهدید جانی همزمان با بحران اقتصادی، کاهش دسترسی به خدمات بهداشتی، تضعیف امنیت روانی و شغلی.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2283778/%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AD%D9%82-%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8 کوشا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید 19»، 1400ش، چکیده.]</ref> 
# تهدیدهای سایبری و شبکه‌های اجتماعی: ترویج هویت‌های جعلی، تضعیف هویت ملی، گسست خانواده، تحریک گسل‌های قومی و مذهبی.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>


==پانویس==
=== تهدیدهای فراملی ===
# [[بحران زیست‌محیطی|بحران‌های زیست‌محیطی]]: مهاجرت‌های اجباری، تخلیه مناطق مرزی، [[تراکم جمعیت]]، تنش بر سر منابع محدود.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-14/23987-%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%87%D8%A «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
# بیماری‌های همه‌گیر: تهدید جانی همزمان با [[بحران اقتصادی]]، کاهش دسترسی به خدمات بهداشتی، تضعیف امنیت روانی و شغلی.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2283778/%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AD%D9%82-%D8%A8%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8 کوشا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید 19»، 1400ش، چکیده.]</ref>
# تهدیدهای سایبری و شبکه‌های اجتماعی: ترویج هویت‌های جعلی، تضعیف [[هویت ملی]]، گسست خانواده، تحریک گسل‌های قومی و مذهبی.<ref>[https://jpas.ihu.ac.ir/article%20201072.html ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.]</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}


== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* ابن‌ابی‌حدید، عبدالحمید بن هبه‌الله، شرح نهج‌البلاغه لابن ابی‌الحدید، به‌تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبه آیه‌الله المرعشی النجفی، 1404ق.
* «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته»، خبرگزاری اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۴ش.
* اسمعیلی حسین‌آبادی، مهدی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، مطالعات قرآن و حدیث، دورۀ 18، شمارۀ 2، پیاپی 36، 1404ش.
* اسمعیلی حسین‌آبادی، مهدی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، مطالعات قرآن و حدیث، دورهٔ ۱۸، شمارهٔ ۲، پیاپی ۳۶، ۱۴۰۴ش.
* «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1402ش.
* «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «امنیت اجتماعی در غرب، جهان سوم و ایران»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: 4 اردیبهشت 1401ش.
* «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۲ش.
* بوزان، باری، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۸ش.
* بوزان، باری، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۸ش.
* تمیمی آمدی، ناصح‌الدین، غررالحکم و درر الکلم، به‌ترجمۀ محمدعلی انصاری، تهران، امام عصر، 1385ش.
* پورسعید، فرزاد، گوناگونی و انسجام ملی در جامعهٔ ایرانی، فصلنامهٔ مطالعات راهبردی، سال ۱۰، شمارهٔ ۱، ۱۳۸۶ش.
* دیلمی، حسن بن محمد، ارشاد القلوب، قم، الشریف الرضی، 1412ق.
* «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: ۱ مهر ۱۳۹۶ش.
* رفیعیان، مجتبی و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دورۀ 11، شمارۀ 44، 1400ش.
* «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبهٔ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
* شایگان، فریبا، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، دانشگاه تهران، دورۀ 3، شمارۀ 2، پیاپی5، 1392ش.
* رفیعیان، مجتبی و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۴۴، ۱۴۰۰ش.
* صالحی امیری، سیدرضا، امنیت اجتماعی، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، 1391ش.
* ره پیک، حسن، تقریرات درس حقوق امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، ۱۳۸۶ش.
* طوسی، محمد بن الحسن، الامالی، به‌تحقیق مؤسسه البعثه، قم، دار الثقافه، 1414ق.
* شایگان، فریبا، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، دانشگاه تهران، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۲، پیاپی۵، ۱۳۹۲ش.
* عبدی، مهدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورۀ 7، 1402ش.
* صالحی امیری، سیدرضا، امنیت اجتماعی، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، ۱۳۹۱ش.
* عدل، محسن، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، دانشگاه علوم انتظامی، همایش پلیس زن و امنیت عمومی، 1386ش.
* عبدی، مهدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورهٔ ۷، ۱۴۰۲ش.
* کلینی، محمدبن‌یعقوب، الکافی، به‌تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب‌الاسلامیه، 1407ق.
* عدل، محسن، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، دانشگاه علوم انتظامی، همایش پلیس زن و امنیت عمومی، ۱۳۸۶ش.
* ماندل، رابرت، چهرۀ متغیر امنیت ملی، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، 1379ش.
* کاروثر، سوزان، رسانه‌ها و فناوری اطلاعات، مجموعهٔ مقالات مسائل سیاست جهان، ویراسته، ۱۳۸۱ش.
* «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 25 بهمن 1400ش.
* کوشا، سهیلا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید ۱۹»، فصلنامهٔ مطالعات امنیت اجتماعی، سال ۱۲، شمارهٔ ۱، پیاپی ۶۵، ۱۴۰۰ش.
* «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۳۹۸ش.
* «مأموریت‌های ویژهٔ اجتماعی برای کمک به آسیب‌دیدگان جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
* ماندل، رابرت، چهرهٔ متغیر امنیت ملی، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۹ش.
* ندری، غلامرضا و بخشایش، احمد، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج. ۱. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پژوهش‌های امنیتی حفاظتی، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۲۵، ۱۳۹۷ش.
* «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۵ بهمن ۱۴۰۰ش.
* «نگاهی نو به مقولهٔ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (۱)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۳۸۸ش.
* «واکسیناسیون، حرکت در جهت ایجاد حس امنیت اجتماعی است»، پایگاه خبری دانشگاه شهید بهشتی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۴۰۰ش.
* هادی‌پور، سکینه و زیوری، شهرزاد، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، دانش انتظامی همدان، سال ۱، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۳ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
{{امنیت}}
{{علوم اجتماعی}}
[[رده:امنیت]]
[[رده:واژگان علوم اجتماعی]]
[[رده:واژگان علوم سیاسی]]
[[رده:ویژه‌ها]]

نسخهٔ کنونی تا ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۴۷

امنیت اجتماعی


عنوان اصلیامنیت اجتماعی
شاخه علمیجامعه‌شناسی / علوم سیاسی / مطالعات امنیتی
نوع مفهوممفهوم اجتماعی - امنیتی
معنای اصطلاحیوضعیتی از زیست جمعی که در آن افراد جامعه در برابر تعرض به حقوق و دارایی‌های مشروع خود مانند جان، مال، حیثیت، باورها و فرصت‌های اجتماعی از ایمنی عینی و احساس آرامش ذهنی برخوردار باشند
حوزه کاربردجامعه‌شناسی، سیاست‌گذاری عمومی، امنیت داخلی، مطالعات توسعه
مرتبط باامنیت ملی، نظم اجتماعی، سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی، عدالت اجتماعی

امنیت اجتماعی؛ ایمنی جان، مال، آبرو، هویت، موقعیت و آرامش افراد در برابر تهدیدهای درون‌جامعه‌ای.

امنیت اجتماعی، وضعیتی از زیست جمعی است که در آن افراد جامعه در برابر هرگونه تعرض درون‌جامعه‌ای به دارایی‌های مشروع خود، شامل جان، مال، حیثیت، باورها، حریم شخصی و فرصت‌های برابر، از ایمنی عینی و آرامش ذهنی برخوردار هستند. این مفهوم فراتر از نظم اجتماعی، به کیفیت روابط میان‌فردی، میزان اعتماد به نهادهای عمومی، احساس تعلق به هویت جمعی و توانایی مقاومت در برابر فشارهای هنجاری و اقتصادی گسترش یافته است. امنیت اجتماعی زمانی تحقق می‌یابد که هم خطر واقعی آسیب به کمترین میزان رسیده باشد و هم ارزیابی ذهنی افراد از تهدید، جای خود را به اطمینان دهد؛ به‌همین دلیل، تأمین و نگهداری آن بر عهدهٔ دولت، نهادهای مدنی و شهروندان به‌طور همزمان است.

مفهوم‌شناسی

امنیت اجتماعی (به لاتین: Secures، به‌معنای فقدان دلهره)[۱] وضعیتی است که در آن اعضای یک جامعه نسبت به حفظ حقوق بنیادین خود نظیر جان، مال، اعتبار، موقعیت و آزادی‌های اجتماعی، در برابر سایر افراد، گروه‌ها یا نهادها احساس ایمنی کنند.[۲] این مفهوم، برخلاف امنیت ملی که بر تمامیت ارضی و حاکمیت متمرکز است، ناظر بر تعاملات درون‌جامعه‌ای و روابط شهروندان با یکدیگر و با دولت است.[۳]

در برخی مکاتب فکری، امنیت اجتماعی به توانایی یک جامعه در حفظ هویت بنیادین خود در برابر تهدیدهای بیرونی و درونی تعریف می‌شود. مرجع این امنیت، جامعه به‌مثابه مجموعه‌ای از هویت‌های قومی، مذهبی و زبانی است و تهدید علیه آن، هر عاملی است که بقا یا انسجام این هویت‌ها را به خطر اندازد.[۴]

قرآن نیز در آیاتی به مؤلفه‌های امنیت اجتماعی اشاره کرده است؛ بر اساس تفاسیر معاصر از جمله المیزان و نمونه، این مؤلفه‌ها عبارتند از[۵] اولویت امنیت نسبت به نیازهای مادی،[۶] امنیت به‌مثابه نعمت بنیادین پیش از روزی،[۷] شاخص بودن امنیت در کنار اطمینان و رزق برای جامعه مطلوب،[۸] گسترهٔ امنیت در سفر و حضر[۹] و ضمانت اجرای کیفری برای مخلان امنیت عمومی.[۱۰]

اهمیت امنیت اجتماعی

مراتب امنیت اجتماعی

سطح امنیت رویکرد / زمان اقدام تمرکز و اقدامات اصلی نهادهای مسئول اصلی
منفعل (واکنشی) پس از وقوع ناامنی و جرم کشف جرم، دستگیری مجرمان و اعمال مجازات دستگاه‌های انتظامی و قوه قضائیه
پیشگیرانه (فعال) پیش از بروز ناامنی جلوگیری از وقوع جرم، گشت‌زنی، نظارت و ایجاد بازدارندگی دستگاه‌های انتظامی و قوه قضائیه
فرافعال (ایجابی) رویکرد ساختاری و مستمر ارتقای کیفیت زندگی، رفع ریشه‌های جرم، سیاست‌گذاری اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نهادهای سیاست‌گذار، دولت و دستگاه‌های برنامه‌ریز.[۱۳]

ابعاد و مصادیق امنیت اجتماعی

امنیت اجتماعی دارای دو بُعد عینی و ذهنی است. برای بعد عینی امنیت اجتماعی شاخص‌های قابل اندازه‌گیری مانند نرخ جرم، آمار بزهکاری و میزان خشونت ذکر شده است. بعد ذهنی به معنای ارزیابی افراد از ایمنی محیط زندگی‌شان ازجمله فضاهای عمومی و روابط اجتماعیاست. امنیت اجتماعی زمانی به‌صورت کامل برقرار است که هم خطر عینی آسیب به حداقل رسیده باشد و هم احساس ذهنی تهدید جای خود را به آرامش دهد.[۱۴] پژوهشگران این مصادیق مختلف امنیت اجتماعی را توصیف کرده‌اند:

گستره تعریف مفهومی مصادیق کلان
جانی ایمنی جان افراد در برابر تعرض فیزیکی، خشونت و صدمات بدنی احساس امنیت در ترددهای شبانه، استفاده از فضاهای عمومی، مواجهه بدون ترس با افراد ناشناس
مالی حفظ اموال، دارایی‌ها و منابع اقتصادی افراد از دستبرد، سرقت و تعدی امنیت مسکن، امنیت خودرو، امنیت معاملات مالی و همراه داشتن وجه نقد
شغلی امنیت و آرامش افراد در محیط کار و نسبت به آیندهٔ شغلی ثبات شغلی، فرصت‌های برابر ارتقا، نبود تبعیض، آرامش خاطر در محیط کار
هویتی و اعتقادی مصونیت و احترام به باورها، مناسک دینی و هویت فردی آزادی برگزاری مراسم مذهبی، رعایت هنجارهای اعتقادی، پرهیز از توهین به مقدسات
قضایی و حقوقی دسترسی عادلانه به عدالت، عملکرد پلیس و دستگاه قضایی حضور به‌موقع پلیس، قاطعیت در برخورد با مجرمان، مبارزه با جرایم سازمان‌یافته[۱۵]
اخلاقی و رفتاری حاکمیت ارزش‌ها و هنجارهای اخلاقی در تعاملات اجتماعی و روزمره کاهش رشوه و پارتی‌بازی، صداقت و احترام متقابل، پایبندی به عهد و پرهیز از غیبت و تجسس[۱۶]
جمعی و عاطفی احساس تعلق، اعتماد و همبستگی میان افراد جامعه و حمایت‌های متقابل اجتماعی امنیت در تعاملات با گروه‌های دیگر (از جمله مهاجران)، مشارکت اجتماعی، همدردی جمعی
نوامیس آسایش بصری و محیطی ویژهٔ زنان و مصونیت آنها از رفتارهای نامناسب رضایت زنان از نحوهٔ برخورد دیگران، ایمنی در فضاهای عمومی از منظر زنان
فکری و روانی نداشتن دغدغه و نگرانی در مورد مسائل زندگی و احساس آرامش نسبی دربارهٔ آینده آرامش روحی و فکری در امور روزمره، اعتماد و اطمینان به آینده
فرهنگی امکان مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ادبی و تقویت فرهنگ عمومی حضور در تشکل‌های فرهنگی و مذهبی، دسترسی به منابع فرهنگی[۱۷]

عوامل مؤثر بر امنیت اجتماعی

مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی، سیاسی، نهادی، اجتماعی، فرهنگی، جمعیتی و فناورانه است که از بیرون بر میزان و کیفیت امنیت اجتماعی در سطح تعاملات روزمره و احساس امنیت فردی اثر می‌گذارند:

عوامل اقتصادی

  1. اشتغال پایدار و درآمد کافی: کاهش فقر و ناامنی معیشتی، کاهش انگیزه‌های ارتکاب جرم‌های خرد و رفتارهای فرصت‌طلبانه.
  2. توزیع عادلانهٔ درآمد و ثروت: کاهش احساس محرومیت نسبی و تنش‌های طبقاتی، افزایش اعتماد نهادی و میان‌فردی.
  3. حمایت از کسب‌وکارهای خرد و مشاغل غیررسمی: کاهش وابستگی به فعالیت‌های غیرقانونی و حاشیه‌نشینی اقتصادی.[۱۸]

عوامل سیاسی و نهادی

  1. حاکمیت قانون و دسترسی برابر به عدالت: افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار نهادها، کاهش احساس بی‌حمایتی و تضییع حقوق.
  2. ثبات سیاسی و امنیت قضایی: کاهش ترس از پیگردهای خودسرانه، افزایش احساس امنیت در کنشگری اجتماعی قانونمند.
  3. کارآمدی نهادهای انتظامی و قضایی: کاهش زمان پاسخ‌گویی به جرائم، افزایش هزینهٔ ارتکاب جرم، تقویت اثر بازدارندگی.[۱۹]

عوامل اجتماعی و سرمایه‌ای

  1. اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت: تسهیل همکاری‌های جمعی، کاهش هزینه‌های نظارت رسمی، افزایش تاب‌آوری جامعه در بحران‌ها.[۲۰]
  2. مشارکت شهروندی در نظارت عمومی: پوشش خلأهای نظارتی نهادهای رسمی، کاهش فرصت‌های ارتکاب جرم از طریق حضور فعال شهروندان در فضاهای عمومی؛ همانند تجربهٔ همیاری مردمی در رویدادهایی مانند جنگ رمضان.[۲۱]
  3. انسجام محله‌ای و هویت مکانی: افزایش مسئولیت‌پذیری نسبت به محیط سکونت، کاهش جرم در فضاهای مشترک از طریق نظارت طبیعی همسایگان.[۲۲]

عوامل فرهنگی و هنجاری

  1. نهادینه شدن هنجارهای همکاری (وفای به عهد، صداقت، پرهیز از غیبت و تجسس): کاهش اصطکاک‌های روزمره در تعاملات بین‌فردی، افزایش پیش‌بینی‌پذیری رفتار دیگران و کاهش تنش‌های روانی.[۲۳]
  2. وجود نهادهای داوطلب حمایتی (انفاق، قرض‌الحسنه، گروه‌های جهادی و خیریه): کاهش شوک‌های معیشتی ناگهانی برای اقشار آسیب‌پذیر، جلوگیری از گسست‌های امنیتی و رفتارهای انحرافی ناشی از فقر.[۲۴]
  3. سازوکارهای نظارت خودجوش اجتماعی (از جمله امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر در صورت برخورداری از چارچوب نهادی و پرهیز از خشونت): کاهش تخلفات روزمره و رفتارهای نابهنجار در فضاهای عمومی از طریق یادآوری هنجارها، بدون نیاز به حضور نهادهای رسمی.[۲۵]
  4. فرهنگ صلح‌محوری و اصلاح ذات‌البین: کاهش خشونت‌های پراکنده و حل منازعات محله‌ای پیش از تشدید، کاهش بار مراجعه به نهادهای قضایی.[۲۶]

عوامل جمعیتی، فضایی و فناورانه

  1. توزیع متوازن جمعیت: کاهش تمرکز فقر و آنومی در مناطق حاشیه‌ای کلان‌شهرها، افزایش نظارت طبیعی و شبکه‌های همیاری سنتی در سکونتگاه‌های کوچک‌مقیاس.[۲۷]
  2. گسترش شبکه‌های اجتماعی آنلاین: کاهش محدودیت‌های جغرافیایی برای ارتباطات جمعی، تسهیل همبستگی فراملی و مبادله تجربیات ایمنی، اما همزمان افزایش امکان شایعه، التهاب و هراس جمعی در نبود زیرساخت‌های اعتمادساز.[۲۸]
  3. وجود زیرساخت‌های فنی و قانونی تنظیم‌گر در فضای مجازی: شفافیت قوانین و فرآیندهای نظارت، می‌تواند فضای مجازی را به بستری برای افزایش اعتماد ارتباطی و کاهش هراس از ناامنی دیجیتال تبدیل کند.[۲۹]

تهدیدهای امنیت اجتماعی

مجموعه‌ای از عواملی چندبعدی و انباشتی، بقا، هویت و ثبات گروه‌های اجتماعی یا کل جامعه را با چالش مواجه می‌سازد.[۳۰]

تهدیدهای ساختاری و نهادی

  1. ناکارآمدی نهادهای اجرایی و قضایی: تضعیف حاکمیت قانون، کاهش اعتماد عمومی، افزایش احساس بی‌حمایتی و گسترش فضای بزهکاری.
  2. فساد و تبعیض سیستماتیک: گسست میان مردم و حاکمیت، کاهش مشروعیت نظام سیاسی، افزایش رفتارهای فرصت‌طلبانه.[۳۱]
  3. فقر گسترده و بیکاری ساختاری: کاهش تعهدات جمعی، افزایش اعتراضات، رشد جرائم خرد و سازمان‌یافته.
  4. ضعف در تأمین اجتماعی: کاهش تاب‌آوری جامعه در بحران‌ها، افزایش حاشیه‌نشینی و رفتارهای انحرافی.[۳۲]

تهدیدهای اجتماعی و هویتی

  1. فرسایش اعتماد اجتماعی: افزایش فردگرایی، کاهش همکاری جمعی، رشد تضادهای اجتماعی.
  2. بحران هویت به‌ویژه در نسل جوان: تضعیف احساس تعلق به جامعه، افزایش آسیب‌پذیری در برابر هویت‌های جایگزین.[۳۳]
  3. گسترش جرائم خشونت‌آمیز و سازمان‌یافته: کاهش آرامش روانی در فضاهای عمومی، محدودیت ترددهای شبانه، افزایش احساس ناامنی عینی.[۳۴]
  4. حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی: تمرکز فقر و آنومی، تبدیل این مناطق به کانون بزهکاری و تسری ناامنی به سایر بخش‌های شهر.[۳۵]

تهدیدهای فراملی

  1. بحران‌های زیست‌محیطی: مهاجرت‌های اجباری، تخلیه مناطق مرزی، تراکم جمعیت، تنش بر سر منابع محدود.[۳۶]
  2. بیماری‌های همه‌گیر: تهدید جانی همزمان با بحران اقتصادی، کاهش دسترسی به خدمات بهداشتی، تضعیف امنیت روانی و شغلی.[۳۷]
  3. تهدیدهای سایبری و شبکه‌های اجتماعی: ترویج هویت‌های جعلی، تضعیف هویت ملی، گسست خانواده، تحریک گسل‌های قومی و مذهبی.[۳۸]

پانویس

  1. ↑ ماندل، چهرهٔ متغیر امنیت ملی، 1379ش، ص44.
  2. ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص160.
  3. ↑ رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.
  4. ↑ رفیعیان و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، 1400ش، ص23.
  5. ↑ «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  6. ↑ سورهٔ بقره، آیهٔ 126.
  7. ↑ سورهٔ قصص، آیهٔ 57.
  8. ↑ سورهٔ نحل، آیهٔ 112.
  9. ↑ سورهٔ سبأ، آیهٔ 18.
  10. ↑ سورهٔ مائده، آیهٔ 33.
  11. ↑ «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  12. ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.
  13. ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.
  14. ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص161.
  15. ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص162-164.
  16. ↑ «نگاهی نو به مقولۀ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (1)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  17. ↑ عبدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، 1402ش، ص162-164.
  18. ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.
  19. ↑ «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان.
  20. ↑ صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.
  21. ↑ «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر.
  22. ↑ صالحی امیری، امنیت اجتماعی، 1391ش، ص120-126.
  23. ↑ اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص245-246.
  24. ↑ اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص233.
  25. ↑ اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.
  26. ↑ اسمعیلی حسین‌آبادی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، 1404ش، ص241.
  27. ↑ «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبۀ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.
  28. ↑ ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.
  29. ↑ ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.
  30. ↑ بوزان، مردم، دولت‌ها و هراس، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۴؛ شایگان، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1392ش، ص249.
  31. ↑ عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.
  32. ↑ عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.
  33. ↑ عدل، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، 1386ش، ص11-12.
  34. ↑ «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته» ،خبرگزاری اعتماد آنلاین.
  35. ↑ هادی‌پور و زیوری، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، 1393ش، ص71-74.
  36. ↑ «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا.
  37. ↑ کوشا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید 19»، 1400ش، چکیده.
  38. ↑ ندری و بخشایش، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج.1. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پ1397ش، ص149-150.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «اراذل و اوباش؛ از تهدید امنیت اجتماعی تا همپوشانی با جرایم سازمان‌یافته»، خبرگزاری اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۴ش.
  • اسمعیلی حسین‌آبادی، مهدی و دیگران، «تأثیر ایمان در تحقق امنیت اجتماعی از منظر قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام»، مطالعات قرآن و حدیث، دورهٔ ۱۸، شمارهٔ ۲، پیاپی ۳۶، ۱۴۰۴ش.
  • «الگوی ایرانی، امنیت اجتماعی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «امنیت اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت دژبان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۲ش.
  • بوزان، باری، مردم، دولت‌ها و هراس، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۸ش.
  • پورسعید، فرزاد، گوناگونی و انسجام ملی در جامعهٔ ایرانی، فصلنامهٔ مطالعات راهبردی، سال ۱۰، شمارهٔ ۱، ۱۳۸۶ش.
  • «جابه‌جایی جمعیت و تهدیدهای امنیتی»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: ۱ مهر ۱۳۹۶ش.
  • «جنگ رمضان پیروزی همه‌جانبهٔ ملت ایران بود/ احیای روستا، راه نجات اقتصاد و هویت ملی کشور است/ بانک‌ها، شریک احیای اقتصاد روستایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • رفیعیان، مجتبی و دیگران، «ارزیابی و تحلیل شاخص‌های امنیت اجتماعی استان‌های کشور»، برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۴۴، ۱۴۰۰ش.
  • ره پیک، حسن، تقریرات درس حقوق امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، ۱۳۸۶ش.
  • شایگان، فریبا، «تهدیدهای امنیت اجتماعی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، دانشگاه تهران، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۲، پیاپی۵، ۱۳۹۲ش.
  • صالحی امیری، سیدرضا، امنیت اجتماعی، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک، ۱۳۹۱ش.
  • عبدی، مهدی و دیگران، «شناسایی ابعاد و شاخص‌های امنیت اجتماعی»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورهٔ ۷، ۱۴۰۲ش.
  • عدل، محسن، «نقش زنان و امنیت اجتماعی»، دانشگاه علوم انتظامی، همایش پلیس زن و امنیت عمومی، ۱۳۸۶ش.
  • کاروثر، سوزان، رسانه‌ها و فناوری اطلاعات، مجموعهٔ مقالات مسائل سیاست جهان، ویراسته، ۱۳۸۱ش.
  • کوشا، سهیلا و دیگران، «تعهدات دولت‌ها و حق بر سلامت و امنیت اجتماعی از منظر حقوق بین‌الملل با تأکید بر ویروس کووید ۱۹»، فصلنامهٔ مطالعات امنیت اجتماعی، سال ۱۲، شمارهٔ ۱، پیاپی ۶۵، ۱۴۰۰ش.
  • «قرآن کریم و امنیت اجتماعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۳۹۸ش.
  • «مأموریت‌های ویژهٔ اجتماعی برای کمک به آسیب‌دیدگان جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • ماندل، رابرت، چهرهٔ متغیر امنیت ملی، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۷۹ش.
  • ندری، غلامرضا و بخشایش، احمد، «بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر امنیت اجتماعی ج. ۱. ایران با رویکرد سیاستگذاری»، پژوهش‌های امنیتی حفاظتی، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۲۵، ۱۳۹۷ش.
  • «نگاهی به امنیت اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۵ بهمن ۱۴۰۰ش.
  • «نگاهی نو به مقولهٔ امنیت در جمهوری اسلامی ایرانی (۱)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۳۸۸ش.
  • «واکسیناسیون، حرکت در جهت ایجاد حس امنیت اجتماعی است»، پایگاه خبری دانشگاه شهید بهشتی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ بهمن ۱۴۰۰ش.
  • هادی‌پور، سکینه و زیوری، شهرزاد، «تأملی بر حاشیه‌نشینی و اثرگذاری آن بر امنیت اجتماعی (با تأکید بر شهر همدان)»، دانش انتظامی همدان، سال ۱، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۳ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=امنیت_اجتماعی&oldid=40969»