شهرهای موشکی ایران: تفاوت میان نسخهها
ابرابزار |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =شهرهای موشکی ایران.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =تصویری از یکی از شهرهای موشکی ایران | |||
| image_alt =تصویری از یکی از شهرهای موشکی ایران | |||
| فایل پادکست =شهرهای موشکی ایران.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =8/72 | |||
| تاریخ پادکست =9-2-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
شهرهای موشکی ایران، مجتمعهای نظامی زیرزمینی و کوهستانی گستردهای هستند که با هدف حفاظت از توان موشکی | | عنوان اصلی = | ||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|شهرهای موشکی ایران؛}}''' تونلهای حفر شده با مهندسی خاص برای انباشت و نگهداری انبوه موشکهای جنگی ایران. | |||
شهرهای موشکی ایران، مجتمعهای نظامی زیرزمینی و کوهستانی گستردهای هستند که با هدف حفاظت از توان موشکی ایران در برابر حملات و افزایش قابلیت بازدارندگی ساخته شدهاند. این شهرها که بیشتر تحت فرماندهی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] اداره میشوند، شامل انبارهای موشک، سکوهای پرتاب، شبکههای ارتباطی و زیرساختهای پشتیبانی هستند. این شهرها در عمق چندصد متری زمین و اغلب در دل کوهها ساخته شدهاند و با استفاده از لایههای سنگی و بتن مسلح، در برابر بمبهای سنگرشکن پیشرفته، مقاوم شدهاند تا بقای توان موشکی را تضمین کنند. ایده و اجرای اولیه این پروژه توسط [[امیرعلی حاجیزاده]] پایهگذاری شد و از دهه ۱۳۹۰ش بهطور رسمی رونمایی شده و دائماً توسعه یافتهاند. مهمترین مزیت این شهرها افزایش قابلیت بقا در برابر حملات، امکان پاسخ سریع و غیرقابل پیشبینی و ذخیرهسازی ایمن و بلندمدت موشکهای جنگی است. بر اساس گزارشهای موجود، صدها شهر موشکی در سراسر ایران وجود دارد و تنها بخش محدودی از آنها تاکنون آشکار شده است. | |||
== معرفی == | == معرفی == | ||
شهرهای موشکی به مجتمعهای نظامی گستردهای گفته میشود که شامل انبارهای موشک، سکوهای پرتاب، شبکههای ارتباطی و تمامی زیرساختهای پشتیبانی لازم است. این شهرهای موشکی تحت فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بهعنوان توان بازدارندگی دفاعی ایران عمل میکنند. کارکرد اصلی آنها، تمرکز بر فرآیندهای تولید، نگهداری و عملیات پرتاب برای موشکهای بالستیک و کروز است که امکان واکنش سریع و قاطع را در برابر تهدیدات فراهم میسازد. طراحی این مجموعهها بر پایهٔ پنهانکاری و استتار پیشرفته است تا امکان عملیات مخفیانه را فراهم آورد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1276638/شهرهای-موشکی-سپاه-کابوسی-برای-دشمنان-تکمیل-پازل-شهرهای-زیرزمینی-ایران «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> بر اساس تصاویر ماهوارهای مورد استناد منابع غربی، ایران شهرهای موشکی خود را در عمق حدود ۵۰۰ متری کوهها احداث کرده که از طریق شبکههای ریلی داخلی بههم متصل هستند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1353219/حداقل-۷۰-درصد-زرادخانه-موشکی-ایران-باقی-است%C2%A0 «حداقل ۷۰ درصد زرادخانه موشکی ایران باقی است »، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> بهگفتهٔ فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، نیروی | شهرهای موشکی به مجتمعهای نظامی گستردهای گفته میشود که شامل انبارهای موشک، سکوهای پرتاب، شبکههای ارتباطی و تمامی زیرساختهای پشتیبانی لازم است. این شهرهای موشکی تحت فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بهعنوان توان بازدارندگی دفاعی ایران عمل میکنند. کارکرد اصلی آنها، تمرکز بر فرآیندهای تولید، نگهداری و عملیات پرتاب برای موشکهای [[موشک بالستیک|بالستیک]] و [[موشک کروز|کروز]] است که امکان واکنش سریع و قاطع را در برابر تهدیدات فراهم میسازد. طراحی این مجموعهها بر پایهٔ پنهانکاری و استتار پیشرفته است تا امکان عملیات مخفیانه را فراهم آورد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1276638/شهرهای-موشکی-سپاه-کابوسی-برای-دشمنان-تکمیل-پازل-شهرهای-زیرزمینی-ایران «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> بر اساس تصاویر ماهوارهای مورد استناد منابع غربی، ایران شهرهای موشکی خود را در عمق حدود ۵۰۰ متری کوهها احداث کرده که از طریق شبکههای ریلی داخلی بههم متصل هستند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1353219/حداقل-۷۰-درصد-زرادخانه-موشکی-ایران-باقی-است%C2%A0 «حداقل ۷۰ درصد زرادخانه موشکی ایران باقی است »، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> بهگفتهٔ فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، [[نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] ایران دارای صدها شهر موشکی در سراسر کشور است<ref>[https://www.iranjib.ir/shownews/131785/شهرهای-موشکی-چگونه-به-بخشی-از-راهبرد-دفاعی-ایران-تبدیل-شدند؟/ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.]</ref> که تاکنون با توجه به ملاحظات امنیتی، تنها بخش محدودی از این ساختار زیرزمینی به رسانهها معرفی شده است. قسمتهای گستردهای برای اسکان پرسنل، آمادهسازی، بازرسی و نگهداری محمولههای موشکی در این مجموعهها وجود دارد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1462569/از-موشک-پهپاد-و-قایق-های-تندرو-تا-شهر-زیرزمینی-فانتوم-های «از موشک، پهپاد و قایقهای تندرو تا «شهر زیرزمینی» فانتومهای ارتقاء یافته ایرانی/ جنگندههای ارتش از دل «عقاب ۴۴» به شکار از راه دور میروند +عکس»، مشرقنیوز.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
پروژهٔ ساخت شهرهای موشکی ایران از سال ۱۳۶۳ش و پیش از ورود نخستین موشکها به ایران آغاز شده<ref>[https://www.iranjib.ir/shownews/131785/شهرهای-موشکی-چگونه-به-بخشی-از-راهبرد-دفاعی-ایران-تبدیل-شدند؟/ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.]</ref> و بهتدریج از دههٔ ۱۳۹۰ش | پروژهٔ ساخت شهرهای موشکی ایران از سال ۱۳۶۳ش و پیش از ورود نخستین موشکها به ایران آغاز شده<ref>[https://www.iranjib.ir/shownews/131785/شهرهای-موشکی-چگونه-به-بخشی-از-راهبرد-دفاعی-ایران-تبدیل-شدند؟/ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.]</ref> و بهتدریج از دههٔ ۱۳۹۰ش وارد فاز عملیاتی شد و در سالهای اخیر به سطح بالایی از پیچیدگی و کارایی رسیده است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3681356-شهرهای-موشکی-سپاه-در-کجا-چگونه-ساخته-شده-اند-تصاویر «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.]؛ [https://www.iranjib.ir/shownews/131785/شهرهای-موشکی-چگونه-به-بخشی-از-راهبرد-دفاعی-ایران-تبدیل-شدند؟/ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.]</ref> در ابتدا، پایگاههای موشکی متمرکز در تهران بودند؛ اما پس از آن در گسترهٔ کشور توزیع شدند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1325994/مزرعه-موشکی-سپاه-چیست-و-چه-طور-شکل-گرفت «مزرعه موشکی سپاه چیست و چه طور شکل گرفت؟»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | ||
=== بنیانگذار === | === بنیانگذار === | ||
[[پرونده:شهرهای موشکی ایران۱.png|جایگزین=سیدعلی خامنهای در کنار امیرعلی حاجیزاده در نمایشگاه دستاوردهای نیروی هوافضای سپاه|بندانگشتی|[[سید علی خامنهای]] در کنار امیرعلی حاجیزاده در نمایشگاه دستاوردهای نیروی هوافضای سپاه پاسداران- ۲۸ آبان ۱۴۰۲]] | |||
ایدهٔ اولیه و اجرای شهرهای موشکی در جمهوری اسلامی ایران از سوی [[امیرعلی حاجیزاده]]، فرمانده سابق نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پایهگذاری شد. حاجیزاده نخستین کسی بود که با گردآوردن گروهی از جوانان و با امکانات اولیه و بودجهای محدود، کار را با ساخت تونلها و زاغهها آغاز کرد و بهتدریج زیرساختهای گستردهٔ شهرکهای موشکی را شکل داد. این شهرکها یکی از محورهای نوآوریها طراحی و ساخت سیلوهای پرتاب موشک است. این ایده پس از مشاهدهای ابتدایی توسط حاجیزاده در طی سفر به کرهشمالی به کشور منتقل شد؛ در حالی که هیچ سند، کتاب یا تصویر مشخصی از جزئیات فنی آن در دسترس نبود. حاجیزاده با همت گروهی از متخصصان جوان، این ایده را به مرحلهٔ اجرا رساند. اجرای این طرح در ایران، بدون دسترسی به دانش یا سابقهٔ خارجی، با چالشهای فنی و ایمنی زیادی همراه بود که با مدیریت حاجیزاده و با همراهی فرماندهانی چون [[حسن طهرانیمقدم]] و [[محمدباقر قالیباف]]، آزمایش آن با موفقیت انجام شد.<ref>[https://faradeed.ir/بخش-سیاست-102/249750-تصاویر-ایده-ساخت-شهرهای-موشکی-ایران-متعلق-به-کیست «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.]</ref> | ایدهٔ اولیه و اجرای شهرهای موشکی در جمهوری اسلامی ایران از سوی [[امیرعلی حاجیزاده]]، فرمانده سابق نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پایهگذاری شد. حاجیزاده نخستین کسی بود که با گردآوردن گروهی از جوانان و با امکانات اولیه و بودجهای محدود، کار را با ساخت تونلها و زاغهها آغاز کرد و بهتدریج زیرساختهای گستردهٔ شهرکهای موشکی را شکل داد. این شهرکها یکی از محورهای نوآوریها طراحی و ساخت سیلوهای پرتاب موشک است. این ایده پس از مشاهدهای ابتدایی توسط حاجیزاده در طی سفر به کرهشمالی به کشور منتقل شد؛ در حالی که هیچ سند، کتاب یا تصویر مشخصی از جزئیات فنی آن در دسترس نبود. حاجیزاده با همت گروهی از متخصصان جوان، این ایده را به مرحلهٔ اجرا رساند. اجرای این طرح در ایران، بدون دسترسی به دانش یا سابقهٔ خارجی، با چالشهای فنی و ایمنی زیادی همراه بود که با مدیریت حاجیزاده و با همراهی فرماندهانی چون [[حسن طهرانیمقدم]] و [[محمدباقر قالیباف]]، آزمایش آن با موفقیت انجام شد.<ref>[https://faradeed.ir/بخش-سیاست-102/249750-تصاویر-ایده-ساخت-شهرهای-موشکی-ایران-متعلق-به-کیست «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.]</ref> | ||
=== رونمایی === | === رونمایی === | ||
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در | [[پرونده:شهرهای موشکی ایران۲.png|جایگزین=علی لاریجانی و امیرعلی حاجیزاده-شهرهای موشکی |بندانگشتی|[[علی لاریجانی]] و امیرعلی حاجیزاده در حال بازدید از یکی از شهرهای موشکی ]] | ||
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مهر ۱۳۹۴ش برای اولین بار از یک شهر موشکی واقع در عمق ۵۰۰ متری زمین رونمایی کرد و اشاره کرد که پایگاههای موشکی در تمامی استانهای کشور مستقر شدهاند.<ref>[https://faradeed.ir/بخش-سیاست-102/249750-تصاویر-ایده-ساخت-شهرهای-موشکی-ایران-متعلق-به-کیست «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.]</ref> | |||
در سال ۱۳۹۵ش دومین شهرک موشکی ایران نیز با حضور [[علی لاریجانی]]، رئیس مجلس | در سال ۱۳۹۵ش دومین شهرک موشکی ایران نیز با حضور [[علی لاریجانی]]، رئیس مجلس شورای اسلامی در آن زمان، رونمایی شد. در [[اردیبهشت]] ۱۳۹۶ش حاجیزاده، از احداث کارخانهٔ جدید موشکهای بالستیک زیرزمینی خبر داد که سومین کارخانه در نوع خود است. در [[بهمن (ماه)|بهمن]] ۱۳۹۷ش [[محمدعلی جعفری]]، فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از پایگاه زیرزمینی موشکسازی رونمایی کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1203408/جزئیات-و-تصاویر-سه-شهر-موشکی-ایران «جزئیات و تصاویر سه شهر موشکی ایران»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | ||
در ۱۷ دی ۱۴۰۳ش، [[علیمحمد نائینی]]، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از برنامه رونمایی بخشهای جدید شهرهای موشکی و پهپادی نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حاشیه رزمایش «اقتدار پیامبر اعظم» خبر داد. همچنین اعلام شد که نیروی دریایی سپاه نیز از دو شهر زیرزمینی موشکی و شناوری در جنوب کشور رونمایی خواهد کرد. در ۲۱ | در [[۱۷ دی]] ۱۴۰۳ش، [[علیمحمد نائینی]]، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از برنامه رونمایی بخشهای جدید شهرهای موشکی و پهپادی نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حاشیه رزمایش «اقتدار پیامبر اعظم» خبر داد. همچنین اعلام شد که نیروی دریایی سپاه نیز از دو شهر زیرزمینی موشکی و شناوری در جنوب کشور رونمایی خواهد کرد. در [[۲۱ دی]]، شهر جدید موشکی ایران با حضور [[حسین سلامی]] فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و حاجیزاده فرمانده نیروی هوافضای سپاه بهطور رسمی رونمایی شد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1276638/شهرهای-موشکی-سپاه-کابوسی-برای-دشمنان-تکمیل-پازل-شهرهای-زیرزمینی-ایران «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> | ||
در بهمن ۱۴۰۴ش، از یک تونل موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در زیر دریا رونمایی شد که صدها موشک کروز با بردهای مختلف در آن وجود داشت.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2174342/ببینید-رونمایی-نیروی-دریایی-سپاه-از-تونل-موشکی-زیر-دریا-برای «ببینید | رونمایی نیروی دریایی سپاه از تونل موشکی زیر دریا برای مقابله با ناوهای آمریکایی»، خبرآنلاین.]</ref> | در بهمن ۱۴۰۴ش، از یک تونل موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در زیر [[دریا]] رونمایی شد که صدها موشک کروز با بردهای مختلف در آن وجود داشت.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2174342/ببینید-رونمایی-نیروی-دریایی-سپاه-از-تونل-موشکی-زیر-دریا-برای «ببینید | رونمایی نیروی دریایی سپاه از تونل موشکی زیر دریا برای مقابله با ناوهای آمریکایی»، خبرآنلاین.]</ref> | ||
== روند تکامل == | === روند تکامل === | ||
شهرهای موشکی عملیاتی ایران در قالبهای مختلف زیرزمینی، کوهستانی و ساحلی مستقر شدهاند. نسل اول شهرهای موشکی شامل تونلهای نسبتاً ساده با یک خروجی بود. نسل دوم با چندشاخهشدن و افزودن مسیرهای امنیتی تکامل یافت. نسل سوم با ویژگیهایی مانند سکوهای شلیک داخلی، امکانات پیشرفتهٔ زندگی، دیوارههای چندلایه و مقاوم در برابر انفجار، دربهای هیدرولیکی سنگین و همچنین سیستمهای مجزا و ایزوله برای ذخیرهٔ سوخت جامد و مایع است.<ref name=":0">[https://www.aparat.com/v/lkl5z3w «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات.]</ref> | شهرهای موشکی عملیاتی ایران در قالبهای مختلف زیرزمینی، کوهستانی و ساحلی مستقر شدهاند. نسل اول شهرهای موشکی شامل تونلهای نسبتاً ساده با یک خروجی بود. نسل دوم با چندشاخهشدن و افزودن مسیرهای امنیتی تکامل یافت. نسل سوم با ویژگیهایی مانند سکوهای شلیک داخلی، امکانات پیشرفتهٔ زندگی، دیوارههای چندلایه و مقاوم در برابر انفجار، دربهای هیدرولیکی سنگین و همچنین سیستمهای مجزا و ایزوله برای ذخیرهٔ سوخت جامد و مایع است.<ref name=":0">[https://www.aparat.com/v/lkl5z3w «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات.]</ref> | ||
| خط ۳۴: | خط ۶۶: | ||
== ساختار و ویژگیها == | == ساختار و ویژگیها == | ||
[[پرونده:شهرهای موشکی ایران۳.jpg|جایگزین=تجهیزات مستقر در یکی از شهرهای موشکی ایرانی|بندانگشتی|تصویر از تجهیزات مستقر در یکی از شهرهای موشکی ایرانی]] | |||
شهرهای موشکی ایران از تونلهای مهندسیشده در کوهها تشکیل شدهاند که امکان ذخیرهٔ انبوه موشکهای بالستیک با بردهای مختلف را فراهم کردهاند. این مجموعه همچنین شامل سیلوهای زیرزمینی پرتاب است که بخشی از همان شهر موشکی محسوب میشوند و امکان شلیک مستقیم از داخل تأسیسات را میدهند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3681356-شهرهای-موشکی-سپاه-در-کجا-چگونه-ساخته-شده-اند-تصاویر «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | شهرهای موشکی ایران از تونلهای مهندسیشده در کوهها تشکیل شدهاند که امکان ذخیرهٔ انبوه موشکهای بالستیک با بردهای مختلف را فراهم کردهاند. این مجموعه همچنین شامل سیلوهای زیرزمینی پرتاب است که بخشی از همان شهر موشکی محسوب میشوند و امکان شلیک مستقیم از داخل تأسیسات را میدهند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3681356-شهرهای-موشکی-سپاه-در-کجا-چگونه-ساخته-شده-اند-تصاویر «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
| خط ۴۴: | خط ۷۷: | ||
* اسپوتنیک روسیه: شهر موشکی ایران را شگفتآور نامید. | * اسپوتنیک روسیه: شهر موشکی ایران را شگفتآور نامید. | ||
* شبکه شانگهای چین: تصاویر این شهر موشکی را همراه با اظهارات رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده نیروی هوافضای سپاه پخش کرد. | * شبکه شانگهای چین: تصاویر این شهر موشکی را همراه با اظهارات رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده نیروی هوافضای سپاه پخش کرد. | ||
* شبکه اسکای نیوز: بخشی از سخنان حاجیزاده را یادآوری کرد که در ۳۰ بهمن ۱۴۰۳ش گفته بود: «اگر از امروز هر هفته یک شهر موشکی رونمایی کنیم، تا دو سال این رونماییها ادامه خواهد داشت.» | * شبکه اسکای نیوز: بخشی از سخنان حاجیزاده را یادآوری کرد که در [[۳۰ بهمن]] ۱۴۰۳ش گفته بود: «اگر از امروز هر هفته یک شهر موشکی رونمایی کنیم، تا دو سال این رونماییها ادامه خواهد داشت.» | ||
* رسانههای هندی: رونمایی از شهرهای موشکی را پاسخی به تهدیدات ترامپ و اسرائیل دانستند. | * رسانههای هندی: رونمایی از شهرهای موشکی را پاسخی به تهدیدات [[دونالد ترامپ|ترامپ]] و [[اسرائیل]] دانستند. | ||
* بخش عربی یورونیوز: این اقدام را نشانه افزایش توان دفاعی سپاه ایران دانست. | * بخش عربی یورونیوز: این اقدام را نشانه افزایش توان دفاعی سپاه ایران دانست. | ||
* رسانههای صهیونیستی: با انتشار ویدیوی شهر موشکی، این حجم از موشک را غافلگیرکننده نامیدند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1296168/بازتاب-بین-المللی-از-شهر-موشکی-سپاه-پاسداران «بازتاب بینالمللی از شهر موشکی سپاه پاسداران»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | * رسانههای صهیونیستی: با انتشار ویدیوی شهر موشکی، این حجم از موشک را غافلگیرکننده نامیدند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1296168/بازتاب-بین-المللی-از-شهر-موشکی-سپاه-پاسداران «بازتاب بینالمللی از شهر موشکی سپاه پاسداران»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | ||
| خط ۵۳: | خط ۸۶: | ||
== نحوه پرتاب موشکها == | == نحوه پرتاب موشکها == | ||
طبق نظر کارشناسان | [[پرونده:شهرهای موشکی ایران۴.jpg|جایگزین=موشک قیام آماده شلیک از سیلوی زیرزمینی|بندانگشتی|موشک قیام آماده شلیک از سیلوی زیرزمینی]] | ||
طبق نظر کارشناسان مربوطه، ایران مسیر توسعهٔ توان موشکی خود را از شهرهای موشکی به مزرعههای موشکی تکامل داده است. در این سامانه، موشکهای بالستیک درون کپسولهای پرتاب عمودی قرار گرفته و در اعماق زمین دفن میشوند؛ بهطوری که پس از پوشاندن کامل آنها با خاک، هیچ نشانهٔ قابلتشخیصی روی سطح زمین باقی نمیماند.<ref>[https://www.tala.ir/news/detail/194066/ایران-از-شهرهای-موشکی-خود-رونمایی-کرد «ایران از شهرهای موشکی خود رونمایی کرد»، وبسایت طلا.]</ref> این سیستم مشابه سازههای حفاظتشدهٔ زیرزمینی نظیر تأسیسات هستهای فردو عمل میکند که در برابر حملات مقاوم است.<ref>[https://faradeed.ir/بخش-سیاست-102/249750-تصاویر-ایده-ساخت-شهرهای-موشکی-ایران-متعلق-به-کیست «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.]</ref> | |||
در تاکتیک مزرعه موشکی، خاک کنار زده میشود و موشکهایی که در زیر زمین قرار دارند، بدون حضور نیروی انسانی در محل، مستقیماً از عمق زمین بهسمت هدف شلیک میشوند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1325994/مزرعه-موشکی-سپاه-چیست-و-چه-طور-شکل-گرفت «مزرعه موشکی سپاه چیست و چه طور شکل گرفت؟»، خبرگزاری تابناک.]</ref> فرایند پرتاب به این صورت است که موشک در حالت آمادهباش قرار دارد، صفحهٔ پوشاننده کنار میرود، پرتاب انجام میشود و سپس صفحه بسته میشود.<ref>[https://faradeed.ir/بخش-سیاست-102/249750-تصاویر-ایده-ساخت-شهرهای-موشکی-ایران-متعلق-به-کیست «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.]</ref> | در تاکتیک مزرعه موشکی، خاک کنار زده میشود و موشکهایی که در زیر زمین قرار دارند، بدون حضور نیروی انسانی در محل، مستقیماً از عمق زمین بهسمت هدف شلیک میشوند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1325994/مزرعه-موشکی-سپاه-چیست-و-چه-طور-شکل-گرفت «مزرعه موشکی سپاه چیست و چه طور شکل گرفت؟»، خبرگزاری تابناک.]</ref> فرایند پرتاب به این صورت است که موشک در حالت آمادهباش قرار دارد، صفحهٔ پوشاننده کنار میرود، پرتاب انجام میشود و سپس صفحه بسته میشود.<ref>[https://faradeed.ir/بخش-سیاست-102/249750-تصاویر-ایده-ساخت-شهرهای-موشکی-ایران-متعلق-به-کیست «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.]</ref> | ||
| خط ۶۶: | خط ۱۰۰: | ||
== بزرگترین شهر موشکی ایران == | == بزرگترین شهر موشکی ایران == | ||
شهر موشکی | شهر موشکی خلیج فارس یک مجموعهٔ عظیم و پیشرفته زیرزمینی است که نهتنها بزرگترین سازه از این دست در [[خاورمیانه]] محسوب میشود، بلکه از نظر مقیاس و پیچیدگی، در جهان تنها با نمونههای مشابه در دو کشور دیگر [[چین]] و [[کره شمالی]] قابل قیاس است. طول تونلهای درون این شهر موشکی در برخی موارد از طول یک باند فرودگاه نیز بیشتر است. ابعاد این مجموعه، طولی بیش از ۲۰ کیلومتر را دربر میگیرد و شامل بیش از ۶۰ شاخهٔ اصلی و فرعی میشود. این شاخهها به فضاهای تخصصی مختلفی از جمله انبارهای نگهداری موشک، سکوهای بارگیری، بخشهای سوخترسانی، مراکز فرماندهی و کنترل و همچنین مسیرهای تخلیه اضطراری تقسیم میشوند.<ref>[https://www.aparat.com/v/lkl5z3w «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات.]</ref> | ||
طراحی هر تونل امکان عبور و عملیاتیکردن موشکهایی به طول ۱۶ متر را فراهم میکند. قابلیت اصلی این سیستم، توانایی شلیک دهها موشک در کمتر از ده دقیقه بدون امکان شناسایی سکوهای پرتاب است. این شهر موشکی برای پاسخگویی به طیف وسیعی از سناریوهای دفاعی، از مقابله با ناوگانهای دریایی تا هدفگیری پایگاههای منطقهای طراحی و آماده شده است. شهر موشکی خلیج فارس نمایانگر نسل سوم از شهرهای موشکی است. سیستم تهویه در این مجموعه بهگونهای مهندسی شده که قادر است دود و گازهای غلیظ ناشی از شلیکهای پیاپی را بهسرعت و بهطور کامل از محیط تونل تخلیه و از انباشت آنها جلوگیری کند. بر پایهٔ برآوردهای کارشناسی، گنجایش کلی این شهر موشکی و تونلهای نگهداری آن، ظرفیت استقرار و ذخیره بیش از دو هزار موشک را دارا است.<ref>[https://www.aparat.com/v/lkl5z3w «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات.]</ref> در سال ۱۳۹۹ش از این شهر موشکی با حضور [[حسین سلامی]] به همراه [[علیرضا تنگسیری]] رونمایی شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1026608/اولین-تصاویر-شهر-موشکی-سپاه-در-خلیج-فارس «اولین تصاویر شهر موشکی سپاه در خلیج فارس»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | طراحی هر تونل امکان عبور و عملیاتیکردن موشکهایی به طول ۱۶ متر را فراهم میکند. قابلیت اصلی این سیستم، توانایی شلیک دهها موشک در کمتر از ده دقیقه بدون امکان شناسایی سکوهای پرتاب است. این شهر موشکی برای پاسخگویی به طیف وسیعی از سناریوهای دفاعی، از مقابله با ناوگانهای دریایی تا هدفگیری پایگاههای منطقهای طراحی و آماده شده است. شهر موشکی خلیج فارس نمایانگر نسل سوم از شهرهای موشکی است. سیستم تهویه در این مجموعه بهگونهای مهندسی شده که قادر است دود و گازهای غلیظ ناشی از شلیکهای پیاپی را بهسرعت و بهطور کامل از محیط تونل تخلیه و از انباشت آنها جلوگیری کند. بر پایهٔ برآوردهای کارشناسی، گنجایش کلی این شهر موشکی و تونلهای نگهداری آن، ظرفیت استقرار و ذخیره بیش از دو هزار موشک را دارا است.<ref>[https://www.aparat.com/v/lkl5z3w «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات.]</ref> در سال ۱۳۹۹ش از این شهر موشکی با حضور [[حسین سلامی]] به همراه [[علیرضا تنگسیری]] رونمایی شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1026608/اولین-تصاویر-شهر-موشکی-سپاه-در-خلیج-فارس «اولین تصاویر شهر موشکی سپاه در خلیج فارس»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | ||
== شهرهای زیرزمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران == | == شهرهای زیرزمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران == | ||
در ۲۹ دی ۱۳۹۴ش، احمدرضا پوردستان، فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد که شهرهای زیرزمینی موشکی در انحصار سپاه نیست و ارتش نیز بسیاری از آنها را در اختیار دارد: | [[پرونده:شهرهای موشکی ایران۵.jpg|جایگزین=محمد باقری و رحیم موسوی فرمانده- شهرهای موشکی ارتش|بندانگشتی|تصویری از محمد باقری فرمانده وقت ستاد مشترک و رحیم موسوی فرمانده وقت ارتش از یکی از شهرهای موشکی ارتش]] | ||
# پایگاه ۳۱۳: در ۷ خرداد ۱۴۰۱ش، ارتش از این پایگاه که صدها متر زیر زمین در رشتهکوه زاگرس احداث شده است، رونمایی کرد. این پایگاه بیش از ۱۰۰ پهپاد رزمی، شناسایی و کنترلی با کاربریهای مختلف دارد. | در [[۲۹ دی]] ۱۳۹۴ش، احمدرضا پوردستان، فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد که شهرهای زیرزمینی موشکی در انحصار سپاه نیست و ارتش نیز بسیاری از آنها را در اختیار دارد: | ||
# پایگاه عقاب ۴۴: در ۱۹ بهمن سال ۱۴۰۳ش، با رونمایی از این پایگاه، پازل شهرهای موشکی، پهپادی و پایگاههای هوایی ایران تکمیل شد. احداث چنین پایگاههای راهکنشی و زیرزمینی، ضمن کاهش چشمگیر هزینههای حفاظتی، امنیت و بقای جنگندههای ارتش را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1276638/شهرهای-موشکی-سپاه-کابوسی-برای-دشمنان-تکمیل-پازل-شهرهای-زیرزمینی-ایران «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> | # پایگاه ۳۱۳: در [[۷ خرداد]] ۱۴۰۱ش، ارتش از این پایگاه که صدها متر زیر زمین در رشتهکوه زاگرس احداث شده است، رونمایی کرد. این پایگاه بیش از ۱۰۰ پهپاد رزمی، شناسایی و کنترلی با کاربریهای مختلف دارد. | ||
# پایگاه عقاب ۴۴: در [[۱۹ بهمن]] سال ۱۴۰۳ش، با رونمایی از این پایگاه، پازل شهرهای موشکی، پهپادی و پایگاههای هوایی ایران تکمیل شد. احداث چنین پایگاههای راهکنشی و زیرزمینی، ضمن کاهش چشمگیر هزینههای حفاظتی، امنیت و بقای جنگندههای ارتش را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1276638/شهرهای-موشکی-سپاه-کابوسی-برای-دشمنان-تکمیل-پازل-شهرهای-زیرزمینی-ایران «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> | |||
== دیدگاههای فرماندهان نظامی دربارهٔ شهرهای موشکی ایران == | == دیدگاههای فرماندهان نظامی دربارهٔ شهرهای موشکی ایران == | ||
بهگفتهٔ امیرعلی حاجیزاده، فرمانده سابق نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، تعداد شهرهای موشکی به اندازهای است که اگر هر هفته از یکی از آنها رونمایی شود، این روند تا بیش از دو سال باید ادامه یابد.<ref>[https://www.aparat.com/v/xaxa00u «سردار حاجیزاده ما اگر بخواهیم هفته یک شهر موشکی»، وبسایت آپارات.]</ref> | بهگفتهٔ امیرعلی حاجیزاده، فرمانده سابق نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، تعداد شهرهای موشکی به اندازهای است که اگر هر هفته از یکی از آنها رونمایی شود، این روند تا بیش از دو سال باید ادامه یابد.<ref>[https://www.aparat.com/v/xaxa00u «سردار حاجیزاده ما اگر بخواهیم هفته یک شهر موشکی»، وبسایت آپارات.]</ref> | ||
بهگفتهٔ علیرضا تنگسیری، فرمانده سابق نیروی دریایی سپاه پاسدارن انقلاب اسلامی، شهرکهای موشکی در امتداد سواحل خلیج فارس و [[دریای عمان]] استقرار یافته و عرصهای با عمق بیش از ۷۰ کیلومتر را پوشش میدهند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1526614-جزییات-شهرک-های-موشکی-ایران-از-زبان-سردار-تنگسیری-فرمانده-نیروی-دریایی-سپاه-رزمایش-های-ما-تهدیدی-برای-کشورها-منطقه-نبوده-نیست «جزییات شهرکهای موشکی ایران از زبان سردار تنگسیری/ فرمانده نیروی دریایی سپاه: رزمایشهای ما تهدیدی برای کشورها منطقه نبوده و نیست»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> او در تشریح قابلیتهای این پایگاه موشکی، تأکید کرد سامانهها در کوتاهترین زمان ممکن آماده عملیات میشوند. این سامانهها روی شاسیهای متحرک زمینی نصب شدهاند و علاوه بر موشکهای ضددریایی، با بهرهگیری از فناوریهای بومی پیشرفته، قادر به انجام عملیاتهای راهبردی بدون نیاز به استقرار در خطوط ساحلی هستند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1663311-جزییات-بزرگترین-شهر-موشکی-سپاه-تیربار-موشکی-سپاه-چه-می-کند «جزییات بزرگترین شهر موشکی سپاه/ «تیربار موشکی» سپاه چه میکند؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> | بهگفتهٔ علیرضا تنگسیری، فرمانده سابق نیروی دریایی سپاه پاسدارن انقلاب اسلامی، شهرکهای موشکی در امتداد سواحل [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] استقرار یافته و عرصهای با عمق بیش از ۷۰ کیلومتر را پوشش میدهند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1526614-جزییات-شهرک-های-موشکی-ایران-از-زبان-سردار-تنگسیری-فرمانده-نیروی-دریایی-سپاه-رزمایش-های-ما-تهدیدی-برای-کشورها-منطقه-نبوده-نیست «جزییات شهرکهای موشکی ایران از زبان سردار تنگسیری/ فرمانده نیروی دریایی سپاه: رزمایشهای ما تهدیدی برای کشورها منطقه نبوده و نیست»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> او در تشریح قابلیتهای این پایگاه موشکی، تأکید کرد سامانهها در کوتاهترین زمان ممکن آماده عملیات میشوند. این سامانهها روی شاسیهای متحرک زمینی نصب شدهاند و علاوه بر موشکهای ضددریایی، با بهرهگیری از فناوریهای بومی پیشرفته، قادر به انجام عملیاتهای راهبردی بدون نیاز به استقرار در خطوط ساحلی هستند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1663311-جزییات-بزرگترین-شهر-موشکی-سپاه-تیربار-موشکی-سپاه-چه-می-کند «جزییات بزرگترین شهر موشکی سپاه/ «تیربار موشکی» سپاه چه میکند؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> | ||
به گزارش حسین سلامی، ظرفیتهای موشکی و سامانههای دفاعی کشور بهصورت مستمر و روزانه در حال توسعه است. برخلاف تصور طرف مقابل، چرخه تولید و نوآوری در این حوزه نهتنها متوقف نشده، بلکه شتابی فزاینده به خود گرفته است. این پیشرفتها ابعاد مختلفی از جمله کمیت، دقت، قابلیتهای عملیاتی و فناوریهای ساخت را دربر میگیرد.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1655554-توضیحات-سرلشکر-سلامی-در-مورد-شهر-موشکی-سپاه-موشک-های-ما-به-روز-در-حال-افزایش-است-وعده-های-صادق-جزء-کوچکی-از-نمایش-عظمت-ایران-بود-دفاع-از-کشور-را-براساس-عمل-دیگران-تنظیم-نکرده-ایم «توضیحات سرلشکر سلامی در مورد شهر موشکی سپاه: موشکهای ما به روز و در حال افزایش است/ وعدههای صادق جزء کوچکی از نمایش عظمت ایران بود/ دفاع از کشور را براساس عمل دیگران تنظیم نکردهایم»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> همچنین او در در نشست سراسری راهیان نور در آبادان در سال ۱۴۰۳ش اعلام کرد که «آنقدر موشک و شناور داریم که جا برای نگهداری نداریم.»<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1282621/سردار-سلامی-آنقدر-موشک-و-شناور-داریم-که-جا-برای-نگهداری-نداریم «سردار سلامی: آنقدر موشک و شناور داریم که جا برای نگهداری نداریم»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | به گزارش حسین سلامی، ظرفیتهای موشکی و سامانههای دفاعی کشور بهصورت مستمر و روزانه در حال توسعه است. برخلاف تصور طرف مقابل، چرخه تولید و نوآوری در این حوزه نهتنها متوقف نشده، بلکه شتابی فزاینده به خود گرفته است. این پیشرفتها ابعاد مختلفی از جمله کمیت، دقت، قابلیتهای عملیاتی و فناوریهای ساخت را دربر میگیرد.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1655554-توضیحات-سرلشکر-سلامی-در-مورد-شهر-موشکی-سپاه-موشک-های-ما-به-روز-در-حال-افزایش-است-وعده-های-صادق-جزء-کوچکی-از-نمایش-عظمت-ایران-بود-دفاع-از-کشور-را-براساس-عمل-دیگران-تنظیم-نکرده-ایم «توضیحات سرلشکر سلامی در مورد شهر موشکی سپاه: موشکهای ما به روز و در حال افزایش است/ وعدههای صادق جزء کوچکی از نمایش عظمت ایران بود/ دفاع از کشور را براساس عمل دیگران تنظیم نکردهایم»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> همچنین او در در نشست سراسری [[راهیان نور]] در [[آبادان]] در سال ۱۴۰۳ش اعلام کرد که «آنقدر موشک و شناور داریم که جا برای نگهداری نداریم.»<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1282621/سردار-سلامی-آنقدر-موشک-و-شناور-داریم-که-جا-برای-نگهداری-نداریم «سردار سلامی: آنقدر موشک و شناور داریم که جا برای نگهداری نداریم»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | ||
== شناسایی و انهدام شهرهای موشکی ایران == | == شناسایی و انهدام شهرهای موشکی ایران == | ||
توان موشکی ایران همواره کانون توجه و نگرانی قدرتهای بزرگ غربی بوده است. این کشورها با روشهایی چون خرابکاری صنعتی، شناسایی نقاط آسیبپذیر و مکانیابی پایگاههای موشکی ایران تلاش کردهاند تا در صورت درگیری، با از کار انداختن این سامانهها، مهمترین مزیت راهبردی ایران را خنثی کنند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3681356-شهرهای-موشکی-سپاه-در-کجا-چگونه-ساخته-شده-اند-تصاویر «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> آنها مدعی هستند که با بهرهگیری از موشکها و بمبهای سنگرشکن میتوان به شهرهای زیرزمینی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نفوذ و آنها را منهدم کرد.<ref>[https://farsnews.ir/M_r7726/1748943562800500152/شهرهای-نامرئی-سپاه-کجا-هستند راستگو، «شهرهای نامرئی سپاه کجا هستند»، خبرگزاری فارس.]</ref> پس از رونمایی از شهرهای موشکی در سال ۲۰۲۵م وبسایت تحلیلی The War Zone با انتشار تصویری از این شهرهای موشکی، مدعی شد که در ساختار آنها یک آسیبپذیری آشکار وجود دارد. بهزعم برخی تحلیلگران غربی، آمریکا با شناسایی ورودیها و سامانههای تهویه میتواند این مراکز را با بمبهای GBU-57 بهسادگی منهدم کند. با آغاز جنگ | توان موشکی ایران همواره کانون توجه و نگرانی قدرتهای بزرگ غربی بوده است. این کشورها با روشهایی چون خرابکاری صنعتی، شناسایی نقاط آسیبپذیر و مکانیابی پایگاههای موشکی ایران تلاش کردهاند تا در صورت درگیری، با از کار انداختن این سامانهها، مهمترین مزیت راهبردی ایران را خنثی کنند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3681356-شهرهای-موشکی-سپاه-در-کجا-چگونه-ساخته-شده-اند-تصاویر «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> آنها مدعی هستند که با بهرهگیری از موشکها و بمبهای سنگرشکن میتوان به شهرهای زیرزمینی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نفوذ و آنها را منهدم کرد.<ref>[https://farsnews.ir/M_r7726/1748943562800500152/شهرهای-نامرئی-سپاه-کجا-هستند راستگو، «شهرهای نامرئی سپاه کجا هستند»، خبرگزاری فارس.]</ref> پس از رونمایی از شهرهای موشکی در سال ۲۰۲۵م وبسایت تحلیلی The War Zone با انتشار تصویری از این شهرهای موشکی، مدعی شد که در ساختار آنها یک آسیبپذیری آشکار وجود دارد. بهزعم برخی تحلیلگران غربی، [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] با شناسایی ورودیها و سامانههای تهویه میتواند این مراکز را با بمبهای GBU-57 بهسادگی منهدم کند. با آغاز [[جنگ رمضان]]، نیروهای آمریکا و [[اسرائیل]] بخش عمدهای از توان خود را بر شناسایی و انهدام سایتهای پرتاب متمرکز کردند. با این حال، بنا بر گزارش روزنامه اسپانیایی الپائیس بخش مهمی از توان پاسخ نظامی ایران در شهرهایی قرار داشت که در مناطق کوهستانی و در عمق زمین مستقر شده بودند.<ref name=":1">[https://farsnews.ir/zafarani/1775645106011271225/شهرهای-موشکی-چگونه-به-برگ-برنده-ایران-در-جنگ-تبدیل-شدند زعفرانی، «شهرهای موشکی چگونه به برگ برنده ایران در جنگ تبدیل شدند؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
=== آسیب به شهرهای موشکی === | === آسیب به شهرهای موشکی === | ||
محمدرضا نقدی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پس از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه در واکنش به این پرسش که آیا به توان موشکی ایران خسارتی وارد شده، تأکید کرد که کمترین آسیبی حتی در حد یک خراش هم بر پیکر موشکها و تونلهای موشکی ایران نیفتاده است و اگر در این تونلها بسته شود، مسیر با لودر بازگشایی میشود.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1686169-سردار-نقدی-همه-شهر-های-موشکی-سالم-هستند-وقوع-جنگ-پیش-بینی-شده-بود-از-عملکرد-پزشکیان-در-زمان-جنگ-دفاع-می-کنم-کشور-برای-اسرائیل-جاسوسی-می-کنند-هیچ-یک-از-فرماندهان-ما-درخواست-آتش-بس-نداشتند-پیروزی-ایران-در-جنگ-با-اسرائیل-قاطع-بود «سردار نقدی: همه شهرهای موشکی سالم هستند/ وقوع جنگ پیشبینی شده بود/ از عملکرد پزشکیان در زمان جنگ دفاع میکنم/ ۵۰ کشور برای اسرائیل جاسوسی میکنند/ هیچیک از فرماندهان ما درخواست آتشبس نداشتند/ پیروزی ایران در جنگ با اسرائیل قاطع بود»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> | محمدرضا نقدی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پس از [[جنگ ۱۲ روزه|جنگ تحمیلی ۱۲ روزه]] در واکنش به این پرسش که آیا به توان موشکی ایران خسارتی وارد شده، تأکید کرد که کمترین آسیبی حتی در حد یک خراش هم بر پیکر موشکها و تونلهای موشکی ایران نیفتاده است و اگر در این تونلها بسته شود، مسیر با لودر بازگشایی میشود.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-بازنشر-59/1686169-سردار-نقدی-همه-شهر-های-موشکی-سالم-هستند-وقوع-جنگ-پیش-بینی-شده-بود-از-عملکرد-پزشکیان-در-زمان-جنگ-دفاع-می-کنم-کشور-برای-اسرائیل-جاسوسی-می-کنند-هیچ-یک-از-فرماندهان-ما-درخواست-آتش-بس-نداشتند-پیروزی-ایران-در-جنگ-با-اسرائیل-قاطع-بود «سردار نقدی: همه شهرهای موشکی سالم هستند/ وقوع جنگ پیشبینی شده بود/ از عملکرد پزشکیان در زمان جنگ دفاع میکنم/ ۵۰ کشور برای اسرائیل جاسوسی میکنند/ هیچیک از فرماندهان ما درخواست آتشبس نداشتند/ پیروزی ایران در جنگ با اسرائیل قاطع بود»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> | ||
قرار گرفتن شهرهای موشکی در اعماق زمین سبب شده تا ارزیابیهای اطلاعاتی واشینگتن | قرار گرفتن شهرهای موشکی در اعماق زمین سبب شده تا ارزیابیهای اطلاعاتی [[واشینگتن]] نتواند با قطعیت مشخص کند که چه تعداد موشک و پرتابگر در طول ۴۰ روز [[جنگ رمضان]] و تا پیش از آتشبس موقت منهدم شدهاند. این ارزیابی در مورد پرتابگرها حتی پیچیدهتر است. ایران تعداد زیادی پرتابگر ماکت، سکوهای فریبنده و اهداف ساختگی در سراسر کشور مستقر کرده که تشخیص آنها از طریق سنجندههای هوایی و ماهوارههای جاسوسی دشوار است. علاوه بر این، منابع اطلاعاتی به قابلیت بازسازی سریع نقاط پرتاب موشکهای ایران اشاره دارند. بر اساس تحلیلهای [[سیانان (رسانه)|سیانان]] از تصاویر ماهوارهای که ۲۷ پایگاه زیرزمینی و ۱۰۷ تونل را بررسی کرده، اگرچه حملات آمریکا و اسرائیل به ۷۷درصد از ورودیهای این شهرهای موشکی آسیب زده، اما گزارشهای اطلاعاتی آمریکا حاکی از آن است که نیروهای ایرانی، اندکی پس از اصابت موشکها<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1353219/حداقل-۷۰-درصد-زرادخانه-موشکی-ایران-باقی-است%C2%A0 «حداقل ۷۰ درصد زرادخانه موشکی ایران باقی است »، وبسایت جوان آنلاین.]</ref> بهسرعت تونلهای شهرهای موشکی مسدود شده را بازگشایی و لانچرهای موشکی را خارج کرده است. طبق این گزارش منابع ایرانی نیز تأیید کردهاند که تمامی شهرهای موشکی و پایگاههای پهپادی بازگشایی شدهاند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1368063/تصاویر-سی-ان-ان-از-بازگشایی-تونلهای-موشکی-ایران «تصاویر سی ان ان از بازگشایی تونلهای موشکی ایران»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | ||
همچنین رویترز با انتشار تصاویر ماهوارهای در فوریه ۲۰۲۶م گزارش کرد که ایران نهتنها سایتهای خود را در برابر بمباران حفظ کرده، بلکه با بهکارگیری فناوری نانوبتنهای سریعسختشونده، در فاصلهٔ میان حملات هوایی، لایههای حفاظتی تازهای بر ورودیهای شهرهای موشکی ایجاد کرده است که رویترز آن را ترمیم فعال زیر آتش توصیف کرد. این نوع عملیات سبب غافلگیری آمریکا شد؛ زیرا بمبهای سنگرشکن که برای تخریب یکباره طراحی شده بودند، با سازههایی روبهرو میشدند که پس از هر انفجار، مستحکمتر و نفوذناپذیرتر میشدند.<ref name=":1"/> | همچنین رویترز با انتشار تصاویر ماهوارهای در فوریه ۲۰۲۶م گزارش کرد که ایران نهتنها سایتهای خود را در برابر بمباران حفظ کرده، بلکه با بهکارگیری فناوری نانوبتنهای سریعسختشونده، در فاصلهٔ میان حملات هوایی، لایههای حفاظتی تازهای بر ورودیهای شهرهای موشکی ایجاد کرده است که رویترز آن را ترمیم فعال زیر آتش توصیف کرد. این نوع عملیات سبب غافلگیری آمریکا شد؛ زیرا بمبهای سنگرشکن که برای تخریب یکباره طراحی شده بودند، با سازههایی روبهرو میشدند که پس از هر انفجار، مستحکمتر و نفوذناپذیرتر میشدند.<ref name=":1"/> | ||
== ارتباط | == عدم ارتباط شهرهای موشکی ایران با خشکسالی == | ||
در پی تداوم جنگ رمضان و ناکامی پیشبینیهای اولیه مبنی بر سقوط سریع ایران، یک روایت جدید در فضای مجازی مطرح شد. این روایت ادعا میکند که شهرهای موشکی زیرزمینی ایران عامل بحران | در پی تداوم جنگ رمضان و ناکامی پیشبینیهای اولیه مبنی بر سقوط سریع ایران، یک روایت جدید در [[فضای مجازی]] مطرح شد. این روایت ادعا میکند که شهرهای موشکی زیرزمینی ایران عامل [[بحران خشکسالی]] در کشور هستند. در حالی که دادههای جهانی نشان میدهد خشکسالی کنونی پدیدهای جهانی ناشی از تغییرات اقلیمی است و کشورهای زیادی فاقد چنین تأسیسات دفاعی نیز با آن دست به گریباناند. عوامل محلی مانند الگوی کشت نامناسب و مدیریت نادرست منابع آب نیز در ایران به این بحران دامن زدهاند. کارشناسان داخلی به این ادعا واکنش نشان دادهاند و تغییر تاکتیک رسانههای ضدایرانی از پیشبینی سقوط سریع به نگرانیهای محیطزیستی را ناشی از ناکامی آنها در جنگ و مقاومت مؤثر ایران عنوان میکنند.<ref>[https://farsnews.ir/setayeshomidi/1774509681531928929/بهانه-جدید-و-شاخ-دار-ضدانقلاب-درباره-شهرهای-موشکی امیدی، «بهانه جدید و شاخدار ضدانقلاب درباره شهرهای موشکی»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۹۹: | خط ۱۳۴: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع | {{آغاز منابع}} | ||
* امیدی، ستایش، «بهانه جدید و شاخدار ضدانقلاب دربارهٔ شهرهای موشکی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۵ش. | * امیدی، ستایش، «بهانه جدید و شاخدار ضدانقلاب دربارهٔ شهرهای موشکی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
* «اولین تصاویر شهر موشکی سپاه در خلیج فارس»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۹ش. | * «اولین تصاویر شهر موشکی سپاه در خلیج فارس»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۹ش. | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۵۵
 تصویری از یکی از شهرهای موشکی ایران | |
پادکست مقاله | 🡇
|
شهرهای موشکی ایران؛ تونلهای حفر شده با مهندسی خاص برای انباشت و نگهداری انبوه موشکهای جنگی ایران.
شهرهای موشکی ایران، مجتمعهای نظامی زیرزمینی و کوهستانی گستردهای هستند که با هدف حفاظت از توان موشکی ایران در برابر حملات و افزایش قابلیت بازدارندگی ساخته شدهاند. این شهرها که بیشتر تحت فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اداره میشوند، شامل انبارهای موشک، سکوهای پرتاب، شبکههای ارتباطی و زیرساختهای پشتیبانی هستند. این شهرها در عمق چندصد متری زمین و اغلب در دل کوهها ساخته شدهاند و با استفاده از لایههای سنگی و بتن مسلح، در برابر بمبهای سنگرشکن پیشرفته، مقاوم شدهاند تا بقای توان موشکی را تضمین کنند. ایده و اجرای اولیه این پروژه توسط امیرعلی حاجیزاده پایهگذاری شد و از دهه ۱۳۹۰ش بهطور رسمی رونمایی شده و دائماً توسعه یافتهاند. مهمترین مزیت این شهرها افزایش قابلیت بقا در برابر حملات، امکان پاسخ سریع و غیرقابل پیشبینی و ذخیرهسازی ایمن و بلندمدت موشکهای جنگی است. بر اساس گزارشهای موجود، صدها شهر موشکی در سراسر ایران وجود دارد و تنها بخش محدودی از آنها تاکنون آشکار شده است.
معرفی
شهرهای موشکی به مجتمعهای نظامی گستردهای گفته میشود که شامل انبارهای موشک، سکوهای پرتاب، شبکههای ارتباطی و تمامی زیرساختهای پشتیبانی لازم است. این شهرهای موشکی تحت فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بهعنوان توان بازدارندگی دفاعی ایران عمل میکنند. کارکرد اصلی آنها، تمرکز بر فرآیندهای تولید، نگهداری و عملیات پرتاب برای موشکهای بالستیک و کروز است که امکان واکنش سریع و قاطع را در برابر تهدیدات فراهم میسازد. طراحی این مجموعهها بر پایهٔ پنهانکاری و استتار پیشرفته است تا امکان عملیات مخفیانه را فراهم آورد.[۱] بر اساس تصاویر ماهوارهای مورد استناد منابع غربی، ایران شهرهای موشکی خود را در عمق حدود ۵۰۰ متری کوهها احداث کرده که از طریق شبکههای ریلی داخلی بههم متصل هستند.[۲] بهگفتهٔ فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران دارای صدها شهر موشکی در سراسر کشور است[۳] که تاکنون با توجه به ملاحظات امنیتی، تنها بخش محدودی از این ساختار زیرزمینی به رسانهها معرفی شده است. قسمتهای گستردهای برای اسکان پرسنل، آمادهسازی، بازرسی و نگهداری محمولههای موشکی در این مجموعهها وجود دارد.[۴]
تاریخچه
پروژهٔ ساخت شهرهای موشکی ایران از سال ۱۳۶۳ش و پیش از ورود نخستین موشکها به ایران آغاز شده[۵] و بهتدریج از دههٔ ۱۳۹۰ش وارد فاز عملیاتی شد و در سالهای اخیر به سطح بالایی از پیچیدگی و کارایی رسیده است.[۶] در ابتدا، پایگاههای موشکی متمرکز در تهران بودند؛ اما پس از آن در گسترهٔ کشور توزیع شدند.[۷]
بنیانگذار
ایدهٔ اولیه و اجرای شهرهای موشکی در جمهوری اسلامی ایران از سوی امیرعلی حاجیزاده، فرمانده سابق نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پایهگذاری شد. حاجیزاده نخستین کسی بود که با گردآوردن گروهی از جوانان و با امکانات اولیه و بودجهای محدود، کار را با ساخت تونلها و زاغهها آغاز کرد و بهتدریج زیرساختهای گستردهٔ شهرکهای موشکی را شکل داد. این شهرکها یکی از محورهای نوآوریها طراحی و ساخت سیلوهای پرتاب موشک است. این ایده پس از مشاهدهای ابتدایی توسط حاجیزاده در طی سفر به کرهشمالی به کشور منتقل شد؛ در حالی که هیچ سند، کتاب یا تصویر مشخصی از جزئیات فنی آن در دسترس نبود. حاجیزاده با همت گروهی از متخصصان جوان، این ایده را به مرحلهٔ اجرا رساند. اجرای این طرح در ایران، بدون دسترسی به دانش یا سابقهٔ خارجی، با چالشهای فنی و ایمنی زیادی همراه بود که با مدیریت حاجیزاده و با همراهی فرماندهانی چون حسن طهرانیمقدم و محمدباقر قالیباف، آزمایش آن با موفقیت انجام شد.[۸]
رونمایی
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مهر ۱۳۹۴ش برای اولین بار از یک شهر موشکی واقع در عمق ۵۰۰ متری زمین رونمایی کرد و اشاره کرد که پایگاههای موشکی در تمامی استانهای کشور مستقر شدهاند.[۹]
در سال ۱۳۹۵ش دومین شهرک موشکی ایران نیز با حضور علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی در آن زمان، رونمایی شد. در اردیبهشت ۱۳۹۶ش حاجیزاده، از احداث کارخانهٔ جدید موشکهای بالستیک زیرزمینی خبر داد که سومین کارخانه در نوع خود است. در بهمن ۱۳۹۷ش محمدعلی جعفری، فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از پایگاه زیرزمینی موشکسازی رونمایی کرد.[۱۰]
در ۱۷ دی ۱۴۰۳ش، علیمحمد نائینی، سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از برنامه رونمایی بخشهای جدید شهرهای موشکی و پهپادی نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حاشیه رزمایش «اقتدار پیامبر اعظم» خبر داد. همچنین اعلام شد که نیروی دریایی سپاه نیز از دو شهر زیرزمینی موشکی و شناوری در جنوب کشور رونمایی خواهد کرد. در ۲۱ دی، شهر جدید موشکی ایران با حضور حسین سلامی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و حاجیزاده فرمانده نیروی هوافضای سپاه بهطور رسمی رونمایی شد.[۱۱]
در بهمن ۱۴۰۴ش، از یک تونل موشکی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در زیر دریا رونمایی شد که صدها موشک کروز با بردهای مختلف در آن وجود داشت.[۱۲]
روند تکامل
شهرهای موشکی عملیاتی ایران در قالبهای مختلف زیرزمینی، کوهستانی و ساحلی مستقر شدهاند. نسل اول شهرهای موشکی شامل تونلهای نسبتاً ساده با یک خروجی بود. نسل دوم با چندشاخهشدن و افزودن مسیرهای امنیتی تکامل یافت. نسل سوم با ویژگیهایی مانند سکوهای شلیک داخلی، امکانات پیشرفتهٔ زندگی، دیوارههای چندلایه و مقاوم در برابر انفجار، دربهای هیدرولیکی سنگین و همچنین سیستمهای مجزا و ایزوله برای ذخیرهٔ سوخت جامد و مایع است.[۱۳]
نحوهٔ ساخت
شهرهای موشکی ایران با استفاده از دستگاه حفار تونلی که بهطور بیصدا تونلهای عظیم زیرزمینی را در اعماق زمین ایجاد میکند، حفر شده است. در جلوی این دستگاه، یک صفحه برش غولپیکر قرار دارد که با تیغههای فوقمقاوم پوشیده شده و سنگ و خاک را میتراشد. سیلندرهای هیدرولیکی، دستگاه را به جلو میرانند و همزمان مواد حفاریشده جمعآوری و توسط نوار نقاله به بیرون منتقل میشوند. در زمینهای مرطوب، دوغاب مخصوصی در پشت صفحه برش تزریق میشود تا با خاک مخلوط شده و فرایند حفاری را روانتر کند. پس از پیشروی بهاندازه یک بخش کوتاه، دستگاه متوقف میشود و سیلندرها جمع میشوند تا کارگران قطعات پیشساختهٔ بتنی را نصب کنند. هفت قطعه از این بخشها، یک حلقه کامل تونل را تشکیل میدهند. فواصل بین قطعات با ملات پر میشود تا از نشت یا ریزش جلوگیری شود. پس از تکمیل حلقه، سیلندرها دوباره باز میشوند، صفحه برش به چرخش خود ادامه میدهد و چرخهٔ حفاری تکرار میشود. در برخی پروژهها، مهندسان یک لایهٔ غشایی ضدآب از جنس فولاد نیز اضافه میکنند تا از نفوذ رطوبت جلوگیری شود.[۱۴]
میزان مقاومت و تخریبپذیری
طراحی این شهرهای موشکی با تکیه بر لایههای عظیم سنگی بهعنوان جذبکنندهٔ طبیعی امواج انفجار[۱۳] و نیز استقرار این پایگاهها در عمق چندصد متری زمین همراه با لایههای بتن مسلح محافظ انجام شده است[۱۵] که به گزارش متخصصان مهندسی رزمی، حتی در برابر بمبهای سنگرشکن پیشرفته نیز از بین نمیروند.[۱۶] حتی اگر بخشی از تأسیسات سطحی این پایگاهها یا دیگر مراکز نظامی در یک حمله تخریب شود، موشکهای مستقر در زیرزمین همچنان قابلیت عملیاتی خود را حفظ کرده و بخش اصلی توان دفاعی و پاسخ ایران دستنخورده باقی میماند.[۱۷]
اهداف
هدف از ساخت شهرهای موشکی، حفاظت و بقای توان موشکی در برابر شناسایی و حملات احتمالی دشمن و خلق راهکاری پیشگیرانه برای غلبه بر تاکتیکهای دشمن در هدفگیری پایگاههای موشکی و ایجاد پراکندگی و پنهانسازی تأسیسات موشکی در نقاط مختلف کشور بهمنظور کاهش آسیبپذیری بوده است.[۱۸]
ساختار و ویژگیها
شهرهای موشکی ایران از تونلهای مهندسیشده در کوهها تشکیل شدهاند که امکان ذخیرهٔ انبوه موشکهای بالستیک با بردهای مختلف را فراهم کردهاند. این مجموعه همچنین شامل سیلوهای زیرزمینی پرتاب است که بخشی از همان شهر موشکی محسوب میشوند و امکان شلیک مستقیم از داخل تأسیسات را میدهند.[۱۹]
ویژگی این شهرها عبارت است از:
- مکانیابی استراتژیک: این تأسیسات اغلب در مناطق کوهستانی، زیرزمینی یا نقاط دورافتاده با دسترسی کنترلشده احداث میشوند تا از شناسایی و حمله مستقیم دشمن در امان بمانند.
- تنوع و قدرت آتش: این شهرها میزبان طیف گستردهای از موشکهای بالستیک و کروز با بردهای کوتاه، متوسط و بلند هستند که توان هدفگیری نقاط حیاتی و استراتژیک در فواصل مختلف را بهطور همزمان فراهم میکنند.
- پشتیبانی لجستیکی و فنی: وجود کارگاههای تعمیرات تخصصی و استقرار دائمی تیمهای مهندسی و فنی مجرب، امکان نگهداری، بازسازی و آمادهسازی سریع موشکها برای عملیات را در کوتاهترین زمان ممکن تضمین میکند.[۲۰]
بازتاب بینالمللی رونمایی یکی از شهرهای موشکی ایران
- اسپوتنیک روسیه: شهر موشکی ایران را شگفتآور نامید.
- شبکه شانگهای چین: تصاویر این شهر موشکی را همراه با اظهارات رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و فرمانده نیروی هوافضای سپاه پخش کرد.
- شبکه اسکای نیوز: بخشی از سخنان حاجیزاده را یادآوری کرد که در ۳۰ بهمن ۱۴۰۳ش گفته بود: «اگر از امروز هر هفته یک شهر موشکی رونمایی کنیم، تا دو سال این رونماییها ادامه خواهد داشت.»
- رسانههای هندی: رونمایی از شهرهای موشکی را پاسخی به تهدیدات ترامپ و اسرائیل دانستند.
- بخش عربی یورونیوز: این اقدام را نشانه افزایش توان دفاعی سپاه ایران دانست.
- رسانههای صهیونیستی: با انتشار ویدیوی شهر موشکی، این حجم از موشک را غافلگیرکننده نامیدند.[۲۱]
- شبکه سیانان: گزارش داد که ایران از تأسیسات ذخیرهسازی زیرزمینی رونمایی و از ساخت موشکهای ویژه جدید خبر داده است.
- خبرگزاری فرانسه: اشاره کرد که تلویزیون ایران پس از رزمایش، پایگاههای موشکی را به نمایش گذاشت.
- نیو عرب و تایمز آو اسرائیل: این رونمایی را در پی رزمایش «راهیان قدس» در تهران پوشش دادند.[۲۲]
نحوه پرتاب موشکها
طبق نظر کارشناسان مربوطه، ایران مسیر توسعهٔ توان موشکی خود را از شهرهای موشکی به مزرعههای موشکی تکامل داده است. در این سامانه، موشکهای بالستیک درون کپسولهای پرتاب عمودی قرار گرفته و در اعماق زمین دفن میشوند؛ بهطوری که پس از پوشاندن کامل آنها با خاک، هیچ نشانهٔ قابلتشخیصی روی سطح زمین باقی نمیماند.[۲۳] این سیستم مشابه سازههای حفاظتشدهٔ زیرزمینی نظیر تأسیسات هستهای فردو عمل میکند که در برابر حملات مقاوم است.[۲۴]
در تاکتیک مزرعه موشکی، خاک کنار زده میشود و موشکهایی که در زیر زمین قرار دارند، بدون حضور نیروی انسانی در محل، مستقیماً از عمق زمین بهسمت هدف شلیک میشوند.[۲۵] فرایند پرتاب به این صورت است که موشک در حالت آمادهباش قرار دارد، صفحهٔ پوشاننده کنار میرود، پرتاب انجام میشود و سپس صفحه بسته میشود.[۲۶]
در گذشته، امکان رصد تحرکات موشکی ایران از طریق تصاویر ماهوارهای یا ردیابی سکوهای پرتاب متحرک وجود داشت؛ اما در این معماری جدید، با بهکارگیری کپسولهای پرتاب عمودی و کاملاً مدفون، قابلیت پیشبینی، شناسایی و رهگیری پرتابها بهطور چشمگیری محدود شده است. این امر به ایران امکان میدهد تا در زمانی غیرمنتظره و از مکانی نامشخص، اقدام به پرتاب کند.[۲۷]
مزیت شهرهای موشکی
- افزایش چشمگیر قابلیت بقا و امنیت تسلیحاتی: این شهرهای زیرزمینی، موشکها و تجهیزات حیاتی را در عمق زمین و در برابر حملات هوایی و موشکی احتمالی دشمن محافظت میکنند. با پنهانسازی این توان از دید سامانههای شناسایی و ماهوارهها و همچنین قابلیت جابهجایی و شلیک از مکانهای غیرمنتظره، احتمال خنثیسازی توان موشکی ایران در یک حملهٔ غافلگیرانه اولیه به حداقل میرسد.[۲۸]
- تقویت بازدارندگی و امکان پاسخگویی سریع و قاطع: استقرار موشکها در این شهرهای امن زیرزمینی، امکان آمادهسازی و پرتاب سریع را حتی تحت فشار دشمن فراهم میسازد. این قابلیت، قدرت پاسخگویی قاطع و گسترده ایران به هرگونه تجاوز را افزایش میدهد. این امر به خودی خود، عامل بازدارندگی محسوب میشود.[۲۹]
- ارتقای انعطافپذیری عملیاتی و تاکتیکی: شهرهای موشکی، گزینههای استراتژیک و تاکتیکی فرماندهی را گسترش میدهند. امکان جابهجایی ایمن و پنهان موشکها، اجرای سناریوهای عملیاتی متنوع، ترکیب با روشهای شلیک سریع، پرتاب از زوایای گوناگون و بهکارگیری تاکتیکهای فریب، توان ایران در مقابله با تهدیدات پیچیدهٔ مدرن را تقویت کرده و احتمال موفقیت در اجرای عملیات دقیق و غافلگیرانه را افزایش میدهد.[۳۰]
- تضمین ذخیرهسازی و نگهداری بهینه در بلندمدت: محیط کنترلشده زیرزمینی با تنظیم دما و رطوبت، بهترین شرایط را برای نگهداری طولانیمدت تسلیحات فراهم میکند. این سازهها تجهیزات را در برابر عوامل مخرب محیطی مانند تابش خورشید، گردوغبار و نوسانهای جوی محافظت کرده، عمر مفید آنها را افزایش و هزینههای تعمیر و نگهداری را کاهش میدهند. ذخیرهسازی ایمن در عمق زمین، تضمین میکند که این توان همواره در وضعیت آمادهباش کامل باقی بماند.[۳۱]
بزرگترین شهر موشکی ایران
شهر موشکی خلیج فارس یک مجموعهٔ عظیم و پیشرفته زیرزمینی است که نهتنها بزرگترین سازه از این دست در خاورمیانه محسوب میشود، بلکه از نظر مقیاس و پیچیدگی، در جهان تنها با نمونههای مشابه در دو کشور دیگر چین و کره شمالی قابل قیاس است. طول تونلهای درون این شهر موشکی در برخی موارد از طول یک باند فرودگاه نیز بیشتر است. ابعاد این مجموعه، طولی بیش از ۲۰ کیلومتر را دربر میگیرد و شامل بیش از ۶۰ شاخهٔ اصلی و فرعی میشود. این شاخهها به فضاهای تخصصی مختلفی از جمله انبارهای نگهداری موشک، سکوهای بارگیری، بخشهای سوخترسانی، مراکز فرماندهی و کنترل و همچنین مسیرهای تخلیه اضطراری تقسیم میشوند.[۳۲]
طراحی هر تونل امکان عبور و عملیاتیکردن موشکهایی به طول ۱۶ متر را فراهم میکند. قابلیت اصلی این سیستم، توانایی شلیک دهها موشک در کمتر از ده دقیقه بدون امکان شناسایی سکوهای پرتاب است. این شهر موشکی برای پاسخگویی به طیف وسیعی از سناریوهای دفاعی، از مقابله با ناوگانهای دریایی تا هدفگیری پایگاههای منطقهای طراحی و آماده شده است. شهر موشکی خلیج فارس نمایانگر نسل سوم از شهرهای موشکی است. سیستم تهویه در این مجموعه بهگونهای مهندسی شده که قادر است دود و گازهای غلیظ ناشی از شلیکهای پیاپی را بهسرعت و بهطور کامل از محیط تونل تخلیه و از انباشت آنها جلوگیری کند. بر پایهٔ برآوردهای کارشناسی، گنجایش کلی این شهر موشکی و تونلهای نگهداری آن، ظرفیت استقرار و ذخیره بیش از دو هزار موشک را دارا است.[۳۳] در سال ۱۳۹۹ش از این شهر موشکی با حضور حسین سلامی به همراه علیرضا تنگسیری رونمایی شد.[۳۴]
شهرهای زیرزمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران
در ۲۹ دی ۱۳۹۴ش، احمدرضا پوردستان، فرمانده وقت نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران، اعلام کرد که شهرهای زیرزمینی موشکی در انحصار سپاه نیست و ارتش نیز بسیاری از آنها را در اختیار دارد:
- پایگاه ۳۱۳: در ۷ خرداد ۱۴۰۱ش، ارتش از این پایگاه که صدها متر زیر زمین در رشتهکوه زاگرس احداث شده است، رونمایی کرد. این پایگاه بیش از ۱۰۰ پهپاد رزمی، شناسایی و کنترلی با کاربریهای مختلف دارد.
- پایگاه عقاب ۴۴: در ۱۹ بهمن سال ۱۴۰۳ش، با رونمایی از این پایگاه، پازل شهرهای موشکی، پهپادی و پایگاههای هوایی ایران تکمیل شد. احداث چنین پایگاههای راهکنشی و زیرزمینی، ضمن کاهش چشمگیر هزینههای حفاظتی، امنیت و بقای جنگندههای ارتش را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.[۳۵]
دیدگاههای فرماندهان نظامی دربارهٔ شهرهای موشکی ایران
بهگفتهٔ امیرعلی حاجیزاده، فرمانده سابق نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، تعداد شهرهای موشکی به اندازهای است که اگر هر هفته از یکی از آنها رونمایی شود، این روند تا بیش از دو سال باید ادامه یابد.[۳۶]
بهگفتهٔ علیرضا تنگسیری، فرمانده سابق نیروی دریایی سپاه پاسدارن انقلاب اسلامی، شهرکهای موشکی در امتداد سواحل خلیج فارس و دریای عمان استقرار یافته و عرصهای با عمق بیش از ۷۰ کیلومتر را پوشش میدهند.[۳۷] او در تشریح قابلیتهای این پایگاه موشکی، تأکید کرد سامانهها در کوتاهترین زمان ممکن آماده عملیات میشوند. این سامانهها روی شاسیهای متحرک زمینی نصب شدهاند و علاوه بر موشکهای ضددریایی، با بهرهگیری از فناوریهای بومی پیشرفته، قادر به انجام عملیاتهای راهبردی بدون نیاز به استقرار در خطوط ساحلی هستند.[۳۸]
به گزارش حسین سلامی، ظرفیتهای موشکی و سامانههای دفاعی کشور بهصورت مستمر و روزانه در حال توسعه است. برخلاف تصور طرف مقابل، چرخه تولید و نوآوری در این حوزه نهتنها متوقف نشده، بلکه شتابی فزاینده به خود گرفته است. این پیشرفتها ابعاد مختلفی از جمله کمیت، دقت، قابلیتهای عملیاتی و فناوریهای ساخت را دربر میگیرد.[۳۹] همچنین او در در نشست سراسری راهیان نور در آبادان در سال ۱۴۰۳ش اعلام کرد که «آنقدر موشک و شناور داریم که جا برای نگهداری نداریم.»[۴۰]
شناسایی و انهدام شهرهای موشکی ایران
توان موشکی ایران همواره کانون توجه و نگرانی قدرتهای بزرگ غربی بوده است. این کشورها با روشهایی چون خرابکاری صنعتی، شناسایی نقاط آسیبپذیر و مکانیابی پایگاههای موشکی ایران تلاش کردهاند تا در صورت درگیری، با از کار انداختن این سامانهها، مهمترین مزیت راهبردی ایران را خنثی کنند.[۴۱] آنها مدعی هستند که با بهرهگیری از موشکها و بمبهای سنگرشکن میتوان به شهرهای زیرزمینی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نفوذ و آنها را منهدم کرد.[۴۲] پس از رونمایی از شهرهای موشکی در سال ۲۰۲۵م وبسایت تحلیلی The War Zone با انتشار تصویری از این شهرهای موشکی، مدعی شد که در ساختار آنها یک آسیبپذیری آشکار وجود دارد. بهزعم برخی تحلیلگران غربی، آمریکا با شناسایی ورودیها و سامانههای تهویه میتواند این مراکز را با بمبهای GBU-57 بهسادگی منهدم کند. با آغاز جنگ رمضان، نیروهای آمریکا و اسرائیل بخش عمدهای از توان خود را بر شناسایی و انهدام سایتهای پرتاب متمرکز کردند. با این حال، بنا بر گزارش روزنامه اسپانیایی الپائیس بخش مهمی از توان پاسخ نظامی ایران در شهرهایی قرار داشت که در مناطق کوهستانی و در عمق زمین مستقر شده بودند.[۴۳]
آسیب به شهرهای موشکی
محمدرضا نقدی، مشاور عالی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پس از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه در واکنش به این پرسش که آیا به توان موشکی ایران خسارتی وارد شده، تأکید کرد که کمترین آسیبی حتی در حد یک خراش هم بر پیکر موشکها و تونلهای موشکی ایران نیفتاده است و اگر در این تونلها بسته شود، مسیر با لودر بازگشایی میشود.[۴۴]
قرار گرفتن شهرهای موشکی در اعماق زمین سبب شده تا ارزیابیهای اطلاعاتی واشینگتن نتواند با قطعیت مشخص کند که چه تعداد موشک و پرتابگر در طول ۴۰ روز جنگ رمضان و تا پیش از آتشبس موقت منهدم شدهاند. این ارزیابی در مورد پرتابگرها حتی پیچیدهتر است. ایران تعداد زیادی پرتابگر ماکت، سکوهای فریبنده و اهداف ساختگی در سراسر کشور مستقر کرده که تشخیص آنها از طریق سنجندههای هوایی و ماهوارههای جاسوسی دشوار است. علاوه بر این، منابع اطلاعاتی به قابلیت بازسازی سریع نقاط پرتاب موشکهای ایران اشاره دارند. بر اساس تحلیلهای سیانان از تصاویر ماهوارهای که ۲۷ پایگاه زیرزمینی و ۱۰۷ تونل را بررسی کرده، اگرچه حملات آمریکا و اسرائیل به ۷۷درصد از ورودیهای این شهرهای موشکی آسیب زده، اما گزارشهای اطلاعاتی آمریکا حاکی از آن است که نیروهای ایرانی، اندکی پس از اصابت موشکها[۴۵] بهسرعت تونلهای شهرهای موشکی مسدود شده را بازگشایی و لانچرهای موشکی را خارج کرده است. طبق این گزارش منابع ایرانی نیز تأیید کردهاند که تمامی شهرهای موشکی و پایگاههای پهپادی بازگشایی شدهاند.[۴۶]
همچنین رویترز با انتشار تصاویر ماهوارهای در فوریه ۲۰۲۶م گزارش کرد که ایران نهتنها سایتهای خود را در برابر بمباران حفظ کرده، بلکه با بهکارگیری فناوری نانوبتنهای سریعسختشونده، در فاصلهٔ میان حملات هوایی، لایههای حفاظتی تازهای بر ورودیهای شهرهای موشکی ایجاد کرده است که رویترز آن را ترمیم فعال زیر آتش توصیف کرد. این نوع عملیات سبب غافلگیری آمریکا شد؛ زیرا بمبهای سنگرشکن که برای تخریب یکباره طراحی شده بودند، با سازههایی روبهرو میشدند که پس از هر انفجار، مستحکمتر و نفوذناپذیرتر میشدند.[۴۳]
عدم ارتباط شهرهای موشکی ایران با خشکسالی
در پی تداوم جنگ رمضان و ناکامی پیشبینیهای اولیه مبنی بر سقوط سریع ایران، یک روایت جدید در فضای مجازی مطرح شد. این روایت ادعا میکند که شهرهای موشکی زیرزمینی ایران عامل بحران خشکسالی در کشور هستند. در حالی که دادههای جهانی نشان میدهد خشکسالی کنونی پدیدهای جهانی ناشی از تغییرات اقلیمی است و کشورهای زیادی فاقد چنین تأسیسات دفاعی نیز با آن دست به گریباناند. عوامل محلی مانند الگوی کشت نامناسب و مدیریت نادرست منابع آب نیز در ایران به این بحران دامن زدهاند. کارشناسان داخلی به این ادعا واکنش نشان دادهاند و تغییر تاکتیک رسانههای ضدایرانی از پیشبینی سقوط سریع به نگرانیهای محیطزیستی را ناشی از ناکامی آنها در جنگ و مقاومت مؤثر ایران عنوان میکنند.[۴۷]
پانویس
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ «حداقل ۷۰ درصد زرادخانه موشکی ایران باقی است »، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.
- ↑ «از موشک، پهپاد و قایقهای تندرو تا «شهر زیرزمینی» فانتومهای ارتقاء یافته ایرانی/ جنگندههای ارتش از دل «عقاب ۴۴» به شکار از راه دور میروند +عکس»، مشرقنیوز.
- ↑ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.؛ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.
- ↑ «مزرعه موشکی سپاه چیست و چه طور شکل گرفت؟»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.
- ↑ «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.
- ↑ «جزئیات و تصاویر سه شهر موشکی ایران»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ «ببینید | رونمایی نیروی دریایی سپاه از تونل موشکی زیر دریا برای مقابله با ناوهای آمریکایی»، خبرآنلاین.
- ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات.
- ↑ «شهرهای موشکی ایران با کدام دستگاه ساخته شدهاند؟»، وبسایت آپارات.
- ↑ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.
- ↑ «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات؛ راستگو، «شهرهای نامرئی سپاه کجا هستند»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب.
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ «بازتاب بینالمللی از شهر موشکی سپاه پاسداران»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ «ایران از شهرهای موشکی خود رونمایی کرد»، وبسایت طلا.
- ↑ «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.
- ↑ «مزرعه موشکی سپاه چیست و چه طور شکل گرفت؟»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.
- ↑ «ایران از شهرهای موشکی خود رونمایی کرد»، وبسایت طلا.
- ↑ «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.
- ↑ «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.
- ↑ «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.
- ↑ «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید.
- ↑ «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات.
- ↑ «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات.
- ↑ «اولین تصاویر شهر موشکی سپاه در خلیج فارس»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ «سردار حاجیزاده ما اگر بخواهیم هفته یک شهر موشکی»، وبسایت آپارات.
- ↑ «جزییات شهرکهای موشکی ایران از زبان سردار تنگسیری/ فرمانده نیروی دریایی سپاه: رزمایشهای ما تهدیدی برای کشورها منطقه نبوده و نیست»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.
- ↑ «جزییات بزرگترین شهر موشکی سپاه/ «تیربار موشکی» سپاه چه میکند؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.
- ↑ «توضیحات سرلشکر سلامی در مورد شهر موشکی سپاه: موشکهای ما به روز و در حال افزایش است/ وعدههای صادق جزء کوچکی از نمایش عظمت ایران بود/ دفاع از کشور را براساس عمل دیگران تنظیم نکردهایم»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.
- ↑ «سردار سلامی: آنقدر موشک و شناور داریم که جا برای نگهداری نداریم»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟/ تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ راستگو، «شهرهای نامرئی سپاه کجا هستند»، خبرگزاری فارس.
- ↑ ۴۳٫۰ ۴۳٫۱ زعفرانی، «شهرهای موشکی چگونه به برگ برنده ایران در جنگ تبدیل شدند؟»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «سردار نقدی: همه شهرهای موشکی سالم هستند/ وقوع جنگ پیشبینی شده بود/ از عملکرد پزشکیان در زمان جنگ دفاع میکنم/ ۵۰ کشور برای اسرائیل جاسوسی میکنند/ هیچیک از فرماندهان ما درخواست آتشبس نداشتند/ پیروزی ایران در جنگ با اسرائیل قاطع بود»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.
- ↑ «حداقل ۷۰ درصد زرادخانه موشکی ایران باقی است »، وبسایت جوان آنلاین.
- ↑ «تصاویر سی ان ان از بازگشایی تونلهای موشکی ایران»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ امیدی، «بهانه جدید و شاخدار ضدانقلاب درباره شهرهای موشکی»، خبرگزاری فارس.
منابع
- امیدی، ستایش، «بهانه جدید و شاخدار ضدانقلاب دربارهٔ شهرهای موشکی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «اولین تصاویر شهر موشکی سپاه در خلیج فارس»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۹ش.
- «ایران از شهرهای موشکی خود رونمایی کرد»، وبسایت طلا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ شهریور ۱۴۰۴ش.
- «بازتاب بینالمللی از شهر موشکی سپاه پاسداران»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «ببینید | رونمایی نیروی دریایی سپاه از تونل موشکی زیر دریا برای مقابله با ناوهای آمریکایی»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «تصاویر؛ ایده ساخت شهرهای موشکی ایران متعلق به کیست»، وبسایت فرادید، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۴ش.
- «تصاویر سی ان ان از بازگشایی تونلهای موشکی ایران»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «توضیحات سرلشکر سلامی در مورد شهر موشکی سپاه: موشکهای ما به روز و در حال افزایش است/ وعدههای صادق جزء کوچکی از نمایش عظمت ایران بود/ دفاع از کشور را براساس عمل دیگران تنظیم نکردهایم»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ دی ۱۴۰۳ش.
- «جزییات بزرگترین شهر موشکی سپاه/ «تیربار موشکی» سپاه چه میکند؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «جزییات شهرکهای موشکی ایران از زبان سردار تنگسیری/ فرمانده نیروی دریایی سپاه: رزمایشهای ما تهدیدی برای کشورها منطقه نبوده و نیست»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۸ مهر ۱۴۰۰ش.
- «جزئیات و تصاویر سه شهر موشکی ایران»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۴۰۲ش.
- «حداقل ۷۰ درصد زرادخانه موشکی ایران باقی است»، وبسایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
- راستگو، مصطفی، «شهرهای نامرئی سپاه کجا هستند»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ش.
- زعفرانی، قبس، «شهرهای موشکی چگونه به برگ برنده ایران در جنگ تبدیل شدند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «سردار حاجیزاده ما اگر بخواهیم هفته یک شهر موشکی»، وبسایت آپارات، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «سردار سلامی: آنقدر موشک و شناور داریم که جا برای نگهداری نداریم»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۴۰۳ش.
- «سردار نقدی: همه شهرهای موشکی سالم هستند/ وقوع جنگ پیشبینی شده بود/ از عملکرد پزشکیان در زمان جنگ دفاع میکنم/ ۵۰ کشور برای اسرائیل جاسوسی میکنند/ هیچیک از فرماندهان ما درخواست آتشبس نداشتند/ پیروزی ایران در جنگ با اسرائیل قاطع بود»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مهر ۱۴۰۴ش.
- «شهرهای موشکی ایران با کدام دستگاه ساخته شدهاند؟»، وبسایت آپارات، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «شهرهای موشکی چگونه به بخشی از راهبرد دفاعی ایران تبدیل شدند؟»، وبسایت ایران جیب، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «شهرهای موشکی سپاه در کجا و چگونه ساخته شدهاند؟ / تصاویر»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مرداد ۱۳۹۹ش.
- «شهرهای موشکی سپاه کابوسی برای دشمنان/ تکمیل پازل شهرهای زیرزمینی ایران»، وبسایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۴ دی ۱۴۰۳ش.
- «مزرعه موشکی سپاه چیست و چه طور شکل گرفت؟»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۴۰۴ش.
- «مهم؛ چرا ماهوارههای آمریکا از دیدن بزرگترین شهر موشکی ایران وحشت کردن»، وبسایت آپارات، تاریخ بازدید: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.