آموزش کودک به کودک: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «جایگزین=ارائه درس توسط دانش آموز دختر در کلاس درس؛ مجموعه مدارس بهار|بندانگشتی|ارائه درس توسط دانش آموز دختر در کلاس درس؛ مجموعه مدارس بهار {{درشت|'''آموزش کودک به کودک'''}}؛ از روشهای مؤثر و موفق در آموزش کودکان. آ...» ایجاد کرد |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =آموزش کودک به کودک.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =ارائه درس توسط دانش آموز دختر در کلاس درس؛ مجموعه مدارس بهار | |||
| image_alt =ارائه درس توسط دانش آموز دختر در کلاس درس؛ مجموعه مدارس بهار | |||
| فایل پادکست =آموزش کودک به کودک.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۹/۹ | |||
| تاریخ پادکست =۲۲-۲-۱۴۰۵ | |||
| زیرنویس عنوان = رویکردی که در آن کودکان، همسالان خود را آموزش میدهند | |||
آموزش [[ | | عنوان اصلی = آموزش کودک به کودک | ||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = [[علوم تربیتی]]، [[آموزش و پرورش]] | |||
| نوع مفهوم = رویکرد و الگوی آموزشی | |||
| معنای اصطلاحی = رویکردی آموزشی که در آن کودکان با تعامل با همسالان خود، نقش معلم و یادگیرنده را بهطور همزمان ایفا کرده و به یکدیگر آموزش میدهند | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = برنامههای آموزش بهداشت کودکان که از دهه ۱۹۷۰ میلادی | |||
= | | نخستین کاربرد = در آموزش بهداشت توسط انستیتوی آموزش و بهداشت کودکان در لندن | ||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = کمک به بهبود یادگیری، افزایش اعتمادبهنفس و مسئولیتپذیری کودکان و تقویت مهارتهای اجتماعی و تحصیلی | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''آموزش کودک به کودک'''}}؛ رویکردی که در آن کودکان، همسالان خود را آموزش میدهند. | |||
آموزش کودک به کودک، رویکردی آموزشی است که از دهه ۱۹۷۰م با محوریت آموزش بهداشت آغاز شد و امروزه در بسیاری از کشورها ازجمله [[ایران]] برای یادگیری دروس و [[مهارتهای زندگی]] به کار میرود. این روش بر این فرض استوار است که [[کودکان]] توانایی و انگیزه آموزش به یکدیگر را دارند و یادگیری در سنین پایین اثربخشتر است و مزایایی چون افزایش [[اعتماد به نفس|اعتمادبهنفس]]، [[مسئولیتپذیری]] و بهبود نمرات را به همراه دارد. با این حال، در سنین نوجوانی ممکن است به فشار همسالان و گرایش به رفتارهای پرخطر مانند [[سوءمصرف مواد]] یا [[خشونت]]، منجر شود. | |||
== معرفی آموزش کودک به کودک == | |||
[[آموزش کودک به کودک]]، ازجمله الگوها در زمینهٔ آموزش به کودکان است که علاوه بر یادگیری کودکان، به تحقق اهداف آموزشی مطرح در تعلیم و تربیت کودکان نیز کمک میکند.<ref>[https://unmf.umsu.ac.ir/article-1-307-fa.html نجار لشگری، «بررسی تأثیر آموزش کودک به کودک بر آگاهیهای بهداشتی دختران پایهٔ سوم ابتدایی»، 1392ش، ص132-140.]</ref> این شیوهٔ آموزشی، امروزه، در بسیاری از کشورهای دنیا رایج شده و افراد بیشتر در آموزش بهداشت و پیشگیری، از این رویکرد استفاده میکنند.<ref>Murray the prevention of dental disease, second edition, 1989.</ref> | |||
== | == تاریخچه == | ||
آموزش کودک به کودک از دههٔ ۱۹۷۰م، فراگیر شد. در سال ۱۹۷۸م، اولین گردهمایی در راستای معرفی و برنامهریزی آموزش کودک به کودک، در آموزش بهداشت توسط انستیتوی آموزش و بهداشت کودکان در [[لندن]] برگزار شد. نتیجهٔ این گردهمایی، راهاندازی رویکرد کودک به کودک در ۱۹۷۹م، در لندن بود که تا ۱۹۹۶م، در ۶۸ کشور دنیا ازجمله [[ایران]]، این برنامهها اجرایی شدند.<ref>Child to child trust, review of activities, London institute of education, 1996.</ref> | |||
امروزه، از این شیوهٔ آموزشی، در یادگیری دروس ازجمله ریاضی، انگلیسی، جغرافیا، علوم اجتماعی و سلامت و بهداشت استفاده میشود. کارشناسان، بهترین مکان استفاده از این روش را در [[مدرسه]] میدانند.<ref>Rieser, Implementing Inclusive Education, 2008.</ref> | |||
در | |||
در کشورهای در حال توسعه، هنوز هم کودکان بزرگتر همواره بخشی از مسئولیتهای مربوط به [[نگهداری از کودک|مراقبت]] و آموزشِ کودکان کوچکتر در [[خانواده]] را بر عهده دارند که این نیز همان آموزش کودک به کودک محسوب میشود.<ref>Fryer, health education through interactive radio: a child-to-child project in Bolivia, 1991, 18 (1), P65-77.</ref> | |||
[[ | |||
بر | |||
== اصول آموزش کودک به کودک == | |||
رویکرد آموزشی کودک به کودک بر سه فرض استوار است: | |||
# آموزش در سنین ابتدایی زندگی، اثربخشتر است؛ | |||
# آموزش، در هر محیطی مانند مدرسه، [[خانه]] یا اجتماع، باید در حد امکان فراگیر بوده و بهعنوان بخشی حیاتی از زندگی کودک محسوب شود؛ | |||
# کودکان، همیشه، اراده، توانایی و انگیزهٔ لازم برای آموزش به یکدیگر را دارند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/77511/fa حیدرنیا، «یاری کودک به کودک»، 1379ش، 28-35.]</ref> | |||
== | == ویژگیهای آموزش کودک به کودک == | ||
آموزش کودک به | در روش آموزش کودک به کودک، هدف اصلی یادگیری دوطرفه است و نباید آن را صرفاً کمک دانشآموز قویتر به ضعیفتر در نظر گرفت. در این الگو، بهویژه در فضای مدرسه، کودکان همزمان نقش [[معلم]] و یادگیرنده را ایفا میکنند و اصل «هر که میآموزد، خود نیز یادمیگیرد» را به کار میبندند.<ref>خضری، «تدریس همسال: راهبرد آموزش به دانش آموزان دارای نیازهای ویژه در نظام آموزش فراگیر»، 1391ش.</ref> پژوهشها نشان میدهد انتقال اطلاعات در این روش، به دلیل ارتباط راحتتر میان همسالان، با سهولت و اثربخشی بیشتری انجام میشود.<ref>Karimzadeheshirazi Heydarnia, Child to Child’s help: A New approach to health education. Armaghanedanesh, 2000; 5 (17-18): 28-35; Noori Sistani, Promoting Knowledge, Attitude and Practices (KAP) of the mothers in their Girls Pubertal Health Based on Peer Education Approach, 2010, 11 (6), P33-39.</ref> این الگو بر دو نوع تعامل استوار است: مشارکت افقی میان کودکان و گروههای همسال برای پیشبرد اهداف آموزشی، و مشارکت عمودی که شامل نظارت و هدایت روند کار گروهی توسط معلمان یا بزرگسالان است.<ref>[https://vista.ir/m/a/p7c05 رضاپور لاکانی، «از آموزش همسالان تا ارتقای سلامت دانش آموزان»، وبسایت ویستا.]</ref>[[پرونده:آموزش کودک به کودک۱.jpg|جایگزین=دانشآموز کلاس چهارم ابتدایی در حال ارائه کنفرانس در کلاس درس|بندانگشتی|اهوراحسین پور دانشآموز کلاس چهارم ابتدایی در حال ارائه کنفرانس در کلاس درس]] | ||
==فواید آموزش کودک به کودک== | == فواید آموزش کودک به کودک == | ||
[[پرونده:آموزش کودک به کودک۲.jpg|جایگزین=دومین کنفرانس ویدیویی احیای تالاب انزلی توسط دانش آموزان ایران و ژاپن|بندانگشتی|دومین کنفرانس ویدیویی احیای تالاب انزلی توسط دانش آموزان ایران و ژاپن]] | [[پرونده:آموزش کودک به کودک۲.jpg|جایگزین=دومین کنفرانس ویدیویی احیای تالاب انزلی توسط دانش آموزان ایران و ژاپن|بندانگشتی|دومین کنفرانس ویدیویی احیای تالاب انزلی توسط دانش آموزان ایران و ژاپن]] | ||
رویکرد آموزش کودک به کودک، دارای مزایایی به شرح زیر است: | رویکرد آموزش کودک به کودک، اثراتی مثبت بر [[دانش]]، [[مهارت]] و [[نگرش]] دانشآموزان داشته<ref>WHO UNICEF. Programming for adolescent health and development, 2005 http://www.unicef.org.</ref> و دارای مزایایی به شرح زیر است: | ||
#شناخت خوب همسالان از محیط اجتماعی- | # شناخت خوب همسالان از محیط اجتماعی- فرهنگی؛ | ||
#بهبود هنجارهای اجتماعی | # بهبود [[هنجار اجتماعی|هنجارهای اجتماعی]]؛ | ||
#درگیر شدن کودکان در طراحی طرحهای مرتبط با خود | # درگیر شدن کودکان در طراحی طرحهای مرتبط با خود آنها؛<ref>Rotheram-Borus, Miller, Koopman, Haignere, Selfromge, Adolescents living safely: AIDS awareness, attitudes and actions, 2002.</ref> | ||
#افزایش [[عزت نفس]] و [[اعتماد به نفس]] | # افزایش [[عزت نفس]] و [[اعتماد به نفس|اعتمادبهنفس]]؛ | ||
#پرورش | # پرورش [[مهارت تصمیمگیری]]؛ | ||
# عدم تحمیل هزینههای اضافی؛<ref>موسوی، «تأثیر آموزش از طریق همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران پیرامون سلامت بلوغ»، 1398ش، ص124-138.</ref> | |||
#عدم تحمیل هزینههای | # حس [[مسئولیتپذیری]]؛<ref>Rieser, Implementing Inclusive Education. London: Charles worth Group, 2008.</ref> | ||
#یادگرفتن همکاری در | # یادگرفتن همکاری در گروهها؛ | ||
#افزایش مهارت در | # افزایش مهارت در ارائه مطالب؛ | ||
#ارتقای سطح و طرز | # ارتقای سطح و طرز فکر؛ | ||
#بهبود سطح نمرات درسی کودکان در مدرسه<ref>Kohynejad, A study of the relationship of social skills and mental health with educational improvement of second grade high school girl students in Tehran, 2008.</ref> | # بهبود سطح نمرات درسی کودکان در مدرسه.<ref>Kohynejad, A study of the relationship of social skills and mental health with educational improvement of second grade high school girl students in Tehran, 2008.</ref> | ||
== | == چالشها == | ||
از منظر کارشناسان، آموزش کودک به کودک، بهویژه در سنین نوجوانی میتواند | از منظر کارشناسان، آموزش کودک به کودک، بهویژه در سنین [[نوجوانی]] میتواند چالشهایی را نیز به دنبال داشته باشد. فشار همسالان، یک عامل پیشبینیکنندهٔ قوی در رفتارهای فردی و اجتماعی نوجوانان است.<ref>Trunet, A method in search of a theory: peer education and health promotion, 1999, 14 (2), P235-247.</ref> بههمین دلیل، گاهی ممکن است رویکرد آموزش کودک به کودک، به فشار از سمت همسالان تبدیل شده و [[کودک]] به انجام رفتار پرخطر متمایل شود. در گروه افراد همسنوسال، گاهی ممکن است کودک بهمنظور نزدیکشدن به رفتار گروه، دست به اقدامات خاصی بزند؛ مانند اولین تجربهٔ [[مصرف الکل]]، [[داروی اعتیادآور|داروهای اعتیادآور]] یا [[مواد مخدر]]، [[رفتار جنسی پرخطر|رفتارهای پرخطر جنسی]] یا رفتارهای خشونتآمیز.<ref>موسوی، «تأثیر آموزش از طریق همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران پیرامون سلامت بلوغ»، 1398ش، ص124-138.</ref> | ||
== پانویس == | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* حیدرنیا، علیرضا، «یاری کودک به کودک»، ارمغان دانش، دوره ۵، شماره ۱۷–۱۸، ۱۳۷۹ش، ۲۸–۳۵. | * حیدرنیا، علیرضا، «یاری کودک به کودک»، ارمغان دانش، دوره ۵، شماره ۱۷–۱۸، ۱۳۷۹ش، ۲۸–۳۵. | ||
| خط ۷۵: | خط ۹۲: | ||
* WHO UNICEF. Programming for adolescent health and development, 2005, http://www.unicef.org. | * WHO UNICEF. Programming for adolescent health and development, 2005, http://www.unicef.org. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{کودک}} | |||
{{آموزش کودک}} | |||
{{مهارتهای زندگی}} | |||
[[رده:آموزش کودک]] | |||
[[رده:تربیت کودک]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۱۸
| ارائه درس توسط دانش آموز دختر در کلاس درس؛ مجموعه مدارس بهار ارائه درس توسط دانش آموز دختر در کلاس درس؛ مجموعه مدارس بهار | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| عنوان اصلی | آموزش کودک به کودک |
|---|---|
| شاخه علمی | علوم تربیتی، آموزش و پرورش |
| نوع مفهوم | رویکرد و الگوی آموزشی |
| معنای اصطلاحی | رویکردی آموزشی که در آن کودکان با تعامل با همسالان خود، نقش معلم و یادگیرنده را بهطور همزمان ایفا کرده و به یکدیگر آموزش میدهند |
| منشأ تاریخی | برنامههای آموزش بهداشت کودکان که از دهه ۱۹۷۰ میلادی |
| نخستین کاربرد | در آموزش بهداشت توسط انستیتوی آموزش و بهداشت کودکان در لندن |
| اهمیت | کمک به بهبود یادگیری، افزایش اعتمادبهنفس و مسئولیتپذیری کودکان و تقویت مهارتهای اجتماعی و تحصیلی |
| زیرنویس عنوان | رویکردی که در آن کودکان، همسالان خود را آموزش میدهند |
آموزش کودک به کودک؛ رویکردی که در آن کودکان، همسالان خود را آموزش میدهند.
آموزش کودک به کودک، رویکردی آموزشی است که از دهه ۱۹۷۰م با محوریت آموزش بهداشت آغاز شد و امروزه در بسیاری از کشورها ازجمله ایران برای یادگیری دروس و مهارتهای زندگی به کار میرود. این روش بر این فرض استوار است که کودکان توانایی و انگیزه آموزش به یکدیگر را دارند و یادگیری در سنین پایین اثربخشتر است و مزایایی چون افزایش اعتمادبهنفس، مسئولیتپذیری و بهبود نمرات را به همراه دارد. با این حال، در سنین نوجوانی ممکن است به فشار همسالان و گرایش به رفتارهای پرخطر مانند سوءمصرف مواد یا خشونت، منجر شود.
معرفی آموزش کودک به کودک
آموزش کودک به کودک، ازجمله الگوها در زمینهٔ آموزش به کودکان است که علاوه بر یادگیری کودکان، به تحقق اهداف آموزشی مطرح در تعلیم و تربیت کودکان نیز کمک میکند.[۱] این شیوهٔ آموزشی، امروزه، در بسیاری از کشورهای دنیا رایج شده و افراد بیشتر در آموزش بهداشت و پیشگیری، از این رویکرد استفاده میکنند.[۲]
تاریخچه
آموزش کودک به کودک از دههٔ ۱۹۷۰م، فراگیر شد. در سال ۱۹۷۸م، اولین گردهمایی در راستای معرفی و برنامهریزی آموزش کودک به کودک، در آموزش بهداشت توسط انستیتوی آموزش و بهداشت کودکان در لندن برگزار شد. نتیجهٔ این گردهمایی، راهاندازی رویکرد کودک به کودک در ۱۹۷۹م، در لندن بود که تا ۱۹۹۶م، در ۶۸ کشور دنیا ازجمله ایران، این برنامهها اجرایی شدند.[۳]
امروزه، از این شیوهٔ آموزشی، در یادگیری دروس ازجمله ریاضی، انگلیسی، جغرافیا، علوم اجتماعی و سلامت و بهداشت استفاده میشود. کارشناسان، بهترین مکان استفاده از این روش را در مدرسه میدانند.[۴]
در کشورهای در حال توسعه، هنوز هم کودکان بزرگتر همواره بخشی از مسئولیتهای مربوط به مراقبت و آموزشِ کودکان کوچکتر در خانواده را بر عهده دارند که این نیز همان آموزش کودک به کودک محسوب میشود.[۵]
اصول آموزش کودک به کودک
رویکرد آموزشی کودک به کودک بر سه فرض استوار است:
- آموزش در سنین ابتدایی زندگی، اثربخشتر است؛
- آموزش، در هر محیطی مانند مدرسه، خانه یا اجتماع، باید در حد امکان فراگیر بوده و بهعنوان بخشی حیاتی از زندگی کودک محسوب شود؛
- کودکان، همیشه، اراده، توانایی و انگیزهٔ لازم برای آموزش به یکدیگر را دارند.[۶]
ویژگیهای آموزش کودک به کودک
در روش آموزش کودک به کودک، هدف اصلی یادگیری دوطرفه است و نباید آن را صرفاً کمک دانشآموز قویتر به ضعیفتر در نظر گرفت. در این الگو، بهویژه در فضای مدرسه، کودکان همزمان نقش معلم و یادگیرنده را ایفا میکنند و اصل «هر که میآموزد، خود نیز یادمیگیرد» را به کار میبندند.[۷] پژوهشها نشان میدهد انتقال اطلاعات در این روش، به دلیل ارتباط راحتتر میان همسالان، با سهولت و اثربخشی بیشتری انجام میشود.[۸] این الگو بر دو نوع تعامل استوار است: مشارکت افقی میان کودکان و گروههای همسال برای پیشبرد اهداف آموزشی، و مشارکت عمودی که شامل نظارت و هدایت روند کار گروهی توسط معلمان یا بزرگسالان است.[۹]
فواید آموزش کودک به کودک
رویکرد آموزش کودک به کودک، اثراتی مثبت بر دانش، مهارت و نگرش دانشآموزان داشته[۱۰] و دارای مزایایی به شرح زیر است:
- شناخت خوب همسالان از محیط اجتماعی- فرهنگی؛
- بهبود هنجارهای اجتماعی؛
- درگیر شدن کودکان در طراحی طرحهای مرتبط با خود آنها؛[۱۱]
- افزایش عزت نفس و اعتمادبهنفس؛
- پرورش مهارت تصمیمگیری؛
- عدم تحمیل هزینههای اضافی؛[۱۲]
- حس مسئولیتپذیری؛[۱۳]
- یادگرفتن همکاری در گروهها؛
- افزایش مهارت در ارائه مطالب؛
- ارتقای سطح و طرز فکر؛
- بهبود سطح نمرات درسی کودکان در مدرسه.[۱۴]
چالشها
از منظر کارشناسان، آموزش کودک به کودک، بهویژه در سنین نوجوانی میتواند چالشهایی را نیز به دنبال داشته باشد. فشار همسالان، یک عامل پیشبینیکنندهٔ قوی در رفتارهای فردی و اجتماعی نوجوانان است.[۱۵] بههمین دلیل، گاهی ممکن است رویکرد آموزش کودک به کودک، به فشار از سمت همسالان تبدیل شده و کودک به انجام رفتار پرخطر متمایل شود. در گروه افراد همسنوسال، گاهی ممکن است کودک بهمنظور نزدیکشدن به رفتار گروه، دست به اقدامات خاصی بزند؛ مانند اولین تجربهٔ مصرف الکل، داروهای اعتیادآور یا مواد مخدر، رفتارهای پرخطر جنسی یا رفتارهای خشونتآمیز.[۱۶]
پانویس
- ↑ نجار لشگری، «بررسی تأثیر آموزش کودک به کودک بر آگاهیهای بهداشتی دختران پایهٔ سوم ابتدایی»، 1392ش، ص132-140.
- ↑ Murray the prevention of dental disease, second edition, 1989.
- ↑ Child to child trust, review of activities, London institute of education, 1996.
- ↑ Rieser, Implementing Inclusive Education, 2008.
- ↑ Fryer, health education through interactive radio: a child-to-child project in Bolivia, 1991, 18 (1), P65-77.
- ↑ حیدرنیا، «یاری کودک به کودک»، 1379ش، 28-35.
- ↑ خضری، «تدریس همسال: راهبرد آموزش به دانش آموزان دارای نیازهای ویژه در نظام آموزش فراگیر»، 1391ش.
- ↑ Karimzadeheshirazi Heydarnia, Child to Child’s help: A New approach to health education. Armaghanedanesh, 2000; 5 (17-18): 28-35; Noori Sistani, Promoting Knowledge, Attitude and Practices (KAP) of the mothers in their Girls Pubertal Health Based on Peer Education Approach, 2010, 11 (6), P33-39.
- ↑ رضاپور لاکانی، «از آموزش همسالان تا ارتقای سلامت دانش آموزان»، وبسایت ویستا.
- ↑ WHO UNICEF. Programming for adolescent health and development, 2005 http://www.unicef.org.
- ↑ Rotheram-Borus, Miller, Koopman, Haignere, Selfromge, Adolescents living safely: AIDS awareness, attitudes and actions, 2002.
- ↑ موسوی، «تأثیر آموزش از طریق همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران پیرامون سلامت بلوغ»، 1398ش، ص124-138.
- ↑ Rieser, Implementing Inclusive Education. London: Charles worth Group, 2008.
- ↑ Kohynejad, A study of the relationship of social skills and mental health with educational improvement of second grade high school girl students in Tehran, 2008.
- ↑ Trunet, A method in search of a theory: peer education and health promotion, 1999, 14 (2), P235-247.
- ↑ موسوی، «تأثیر آموزش از طریق همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران پیرامون سلامت بلوغ»، 1398ش، ص124-138.
منابع
- حیدرنیا، علیرضا، «یاری کودک به کودک»، ارمغان دانش، دوره ۵، شماره ۱۷–۱۸، ۱۳۷۹ش، ۲۸–۳۵.
- خضری، آناهیتا، «تدریس همسال: راهبرد آموزش به دانش آموزان دارای نیازهای ویژه در نظام آموزش فراگیر»، کارشناس ارشد برنامهریزی درسی، شماره ۱۱۲، ۱۳۹۱ش.
- رضاپور لاکانی، سپیده، «از آموزش همسالان تا ارتقای سلامت دانش آموزان»، وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۱۰ آبان ۱۴۰۱ش.
- موسوی، سیدعباس، «تأثیر آموزش از طریق همسالان بر آگاهی و عملکرد دختران پیرامون سلامت بلوغ»، مجلهٔ دانشگاه علوم پزشکی مازندران، دوره ۲۹، شماره ۱۷۷، ۱۳۹۸ش، ص۱۲۴–۱۳۸.
- نجار لشگری، سحر، «بررسی تأثیر آموزش کودک به کودک بر آگاهیهای بهداشتی دختران پایهٔ سوم ابتدایی»، فصلنامهٔ علمی پژوهشی دانشکدهٔ پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، شماره ۱۰، ۱۳۹۲ش.
- Child to child trust, review of activities. London institute of education, United Kingdom, 1996.
- Fryer Ml, health education through interactive radio: a child-to-child project in Bolivia, health education quarterly, 1991.
- Karimzadeheshirazi K, Heydarnia A. Child to Child’s help: A New approach to health education. Armaghanedanesh, Journal of Yasuj University of Medical Sciences. 2000.
- Kohynejad M. A study of the relationship of social skills and mental health with educational improvement of second grade high school girl students in Tehran, Imam Hossein University, 2008.
- Murray J, the prevention of dental disease, second edition, odford: oxford university press, 1989.
- Noori Sistani M, Merghati Khoi E, Taghdisi MH. Promoting Knowledge, Attitude and Practices (KAP) of the mothers in their Girls Pubertal Health Based on Peer Education Approach, Journal of Babol University of Medical Sciences, 2010.
- Rieser R. Implementing Inclusive Education. London: Charles worth Group, 2008.
- Rieser R. Implementing Inclusive Education. London: Charles worth Group, 2008.
- Rotheram-Borus MJ, Miller S, Koopman C, Haignere C, Selfromge C. Adolescents living safely: AIDS awareness, attitudes and actions. New York: HIV Center for Clinical and Behavioral studies, 2002.
- Trunet G, Shepherd J, A method in search of a theory: peer education and health promotion. Health Educ Res 1999.
- WHO UNICEF. Programming for adolescent health and development, 2005, http://www.unicef.org.