پرش به محتوا

جنگ رمضان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۸۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۹ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''جنگ رمضان،''' به مجموعه عملیات‌های نظامی و حملات آمریکا و اسرائیل بر علیه خاک جمهوری اسلامی ایران اشاره دارد که در اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد.
{{جعبه اطلاعات درگیری نظامی
| درگیری            =
| عرض                =
| بخشی از            =
| اندازه تصویر      =
| جایگزین            =
| توضیح تصویر        =
| زیرنویس تصویر      =تصویر یکی از دختران شهید در حمله آمریکا و اسرائیل به مدرسه دخترانه میناب
| image_alt          =حمله موشکی آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب
| فایل پادکست        =جنگ رمضان.ogg
| حجم فایل پادکست    =4/05
| تاریخ              = ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا اکنون
| مکان              = ایران و منطقه خاورمیانه
| نقشه              =
| نقشه برجسته        =
| اندازه نقشه        =
| اندازه نشانگر نقشه =
| توضیح نقشه        =
| برچسب نقشه        =
| قلمرو              =
| نتیجه              =
| وضعیت              =
| سرآیند طرفین درگیر =
| درگیر۱            = ایران
| درگیر۲            = ایالات متحده آمریکا
| درگیر۳            = اسرائیل
| فرمانده۱          = سید مجتبی خامنه‌ای
| فرمانده۲          = دونالد ترامپ
| فرمانده۳          = بنیامین نتانیاهو
| واحدها۱            =
| واحدها۲            =
| واحدها۳            =
| قوا۱              =
| قوا۲              =
| قوا۳              =
| تلفات۱            =
| تلفات۲            =
| تلفات۳            =
| پانویس            =
| جعبه لشکرکشی      =
|image=جنگ رمضان.jpg|caption=لحظاتی پس از حمله موشکی آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب}}


== پیش‌زمینه ==
'''جنگ رمضان؛''' حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران که با نام‌های دیگری همچون جنگ تحمیلی سوم، یا عملیات [[وعده صادق (عملیات نظامی)|وعده صادق ۴]]، خشم حماسی یا عملیات شیر یهودا شناخته می‌شود.
=== اعتراضات در ایران ===
ایران در دی ماه ۱۴۰۴ش شاهد اعتراضاتی وسیع در شهرهای مختلف بود. این اعتراضات از روز یکشنبه [[۷ دی|هفتم دی]] ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی [[قیمت سکه]] و [[قیمت دلار|دلار]] کلید خورد.<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> تجمع‌های اعتراضی از بازار [[تهران]] و در اعتراض به نوسانات قیمت ارز آغاز شد.<ref>«[https://www.isna.ir/news/1404100704554/تجمع-جمعی-از-کسبه-پاساژ-علاءالدین-در-اعتراض-به-بی-ثباتی-قیمت تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز]»، خبرگزاری ایسنا.</ref> در روزهای بعد دامنهٔ اعتراضات به مناطق دیگر ازجمله [[مشهد]]، [[اصفهان]]، [[ایلام]]، [[لرستان]]، [[فارس]] و [[کرمانشاه]] کشیده شد.<ref>«[https://farsnews.ir/tehran/1767475079426048879/گزارش-میدانی-خبرنگاران-فارس-از-تحرکات-شب-۱۳-دی-در-تهران-و-شهرستان-ها گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها]» خبرگزاری فارس.</ref><ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> اعتراضات در روزهای بعد با خشونت بیشتری همراه بود و به کشته‌شدن تعدادی از مردم و نیروهای انتظامی در [[استان ایلام]] انجامید. هرچند منابع رسمی عامل این کشتار را عوامل تروریستی و اغتشاشگران دانستند؛<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> اما در روزهای بعد، رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی، این کشتار را به گردن نیروهای نظامی و امنیتی انداختند. در ادامه جریان ناآرامی‌ها، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، با انتشار فراخوان‌هایی از سوی [[رضا پهلوی]] و دیگر مخالفان جمهوری اسلامی اعتراضات به درگیری‌های خشونت‌آمیز مبدل شد که منجر به تلفات جانی و مالی زیادی گردید.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/27/iran-protests-why-are-the-death-tolls-so-different چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟]»، یورونیوز.</ref>


وقایع دی ۱۴۰۴ش با پیامدهایی در حوزهٔ روابط دولت و جامعه، کاهش اعتماد متقابل و [[انسجام اجتماعی]]<ref>[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> کاهش [[مشارکت مدنی]] و ایجاد نگرانی امنیتی از تکرار این واقعه همراه شد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/943700/ناگفته-هایی-از-پشت-پرده-حوادث-دی-ماه-فقدان-عدالت-یا-بحران-معیشت «ناگفته‌هایی از پشت‌پرده حوادث دی‌ماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref> انتشار آمارهای غیررسمی و غیرواقعی از کشتگان این حوادث از سوی گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی، با اتهام‌هایی به نیروهای امنیتی و نظامی همراه بود.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/27/iran-protests-why-are-the-death-tolls-so-different چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟]»، یورونیوز.</ref> این موضوع دستاویزی برای درخواست‌ها از نیروهای خارجی برای کمک به معترضان بود. ادعایی که بعدها از سوی سیاستمداران کشورهایی همچون ایالات متحده آمریکا همراه بود.<ref>«[[سه گزینه نظامی روی میز ترامپ]]»، خبرگزاری یورونیوز</ref>
در اسفند ۱۴۰۴ش، مجموعه‌ای از درگیری‌های نظامی میان [[جمهوری اسلامی ایران]] از یک سو و [[ایالات متحده آمریکا]] و [[اسرائیل]] از سوی دیگر بود که در بستر تنش‌های دیرینه سیاسی و امنیتی میان ایران و غرب شکل گرفت. ریشه‌های این تنش به پس از [[انقلاب اسلامی ۱۳۵۷|انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش]] و تقابل راهبردی ایران با سیاست‌های آمریکا در منطقه بازمی‌گردد؛ اختلافاتی که با موضوعاتی مانند [[برنامه هسته‌ای ایران]]، تحریم‌های بین‌المللی و رقابت‌های منطقه‌ای در دهه‌های بعد تشدید شد.


در چنین شرایطی، برخی پژوهشگران، حکومت ایران را در وضعیتی شکننده ترسیم کرده‌اند که برای حفظ قدرت به خشونت متوسل شده است.<ref>«[https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/01/how-much-longer-can-irans-islamic-republic-survive How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?]»، new statesman.</ref> در این میان ''[[رویترز]]'' گزارش داد که ترامپ قصد دارد به بهانه آنچه که «سرکوب خونین اعتراضات در ایران» می‌خواند، اقداماتی در راستای تغییر حکومت از طریق ضربه‌زدن به نهادهای حکومتی را پیش بگیرد. مطلبی که مورد انتقاد بسیاری از جمله کشورهای عربی منطقه قرار گرفت. بسیاری بر این باور بودند که اقدام نظامی ترامپ علیه جمهوری اسلامی ایران، نه تنها اعتراضات را تقویت نمی‌کند، بلکه آن را از بین خواهد کرد.<ref>«[https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/01/how-much-longer-can-irans-islamic-republic-survive ترامپ می‌خواهد شرایط را برای "تغییر رژیم" در ایران فراهم کند]»، دویچه وله.</ref> [[رضا پهلوی]]، نیز به عنوان یکی از طرفداران سقوط حکومت جمهوری اسلامی در ایران، از دونالد ترامپ خواسته تا حملات هدفمند علیه نیروهای شبه‌نظامی حکومت ایران انجام دهد تا توان سرکوب اعتراضات تضعیف شده و سقوط حکومت میسر گردد.<ref>"[https://www.politico.com/news/2026/01/16/pahlavi-iran-trump-strikes-00733657 Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes]", politico news.</ref> مقامات ایرانی نیز بارها اسرائیل و آمریکا را به عنوان برهم‌زنندگان نظم کشور ایران دانسته و این دو دولت را به ایجاد خشونت درجامعه ایران متهم کردند. در ۲۶ دی، ترامپ خطاب به مردم ایران خواست «به اعتراضات ادامه دهید… کمک در راه است». سفیر ایران در سازمان ملل، به این ادعا واکنش نشان داد و آن را دخالت در امور داخلی کشورها و ایجاد خشونت بر علیه دولت‌ها دانست. کمی بعد روسیه نیز این دخالت را محکوم کرد.<ref name=":132">"[https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/ Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way]'". Reuters.</ref>
در ماه‌های منتهی به جنگ، ایران با ناآرامی‌های داخلی در دی ۱۴۰۴ش مواجه شد و هم‌زمان مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای میان ایران و ایالات متحده در عمان و ژنو جریان داشت. با وجود این مذاکرات، اختلافات دربارهٔ توقف [[غنی‌سازی اورانیوم]]، محدودیت [[برنامه موشکی ایران|برنامه موشکی]] و نقش منطقه‌ای ایران باقی ماند و هم‌زمان تحرکات نظامی طرفین در خاورمیانه افزایش یافت؛ امری که از سوی تحلیلگران نشانه‌ای از احتمال درگیری نظامی تلقی شد.
 
با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به اهدافی در ایران، درگیری به جنگی چندوجهی تبدیل شد که شامل حملات موشکی، عملیات‌های ترور هدفمند، حملات سایبری و جنگ رسانه‌ای بود. ایران نیز در پاسخ، اهدافی در اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در منطقه را هدف قرار داد و دامنه درگیری به برخی کشورهای منطقه نیز کشیده شد.
 
این جنگ تلفات انسانی و خسارات گسترده‌ای در ایران و برخی مناطق دیگر بر جای گذاشت و با واکنش‌های گستردهٔ بین‌المللی همراه شد. در پی این درگیری، پیامدهای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اجتماعی مهمی در [[ایران]]، [[خاورمیانه]] و حتی اقتصاد جهانی به‌ویژه در حوزهٔ [[انرژی]] و [[تجارت]]، پدید آمد.
 
== زمینه‌ها ==
=== انقلاب اسلامی ایران ===
[[پرونده:نماز جماعت در سفارت آمریکا.jpg|بندانگشتی|برگزاری [[نماز جماعت]] در [[سفارت آمریکا در تهران]]، پس از [[تسخیر سفارت آمریکا|تسخیر]]. بر روی سقف یکی از بناها، نوشته شده است: «آمریکا دشمن امت»|جایگزین=نماز جماعت در سفارت آمریکا در تهران پس از تسخیر]]
پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در سال ۱۳۵۷ش و سقوط [[حکومت پهلوی]]، ساختار سیاسی کشور را از [[نظام سلطنتی]] به [[جمهوری اسلامی]] تغییر داد و موجب دگرگونی ژئوپلیتیکی در منطقه و بازتعریف روابط ایران با قدرت‌های جهانی شد؛ در این میان [[ایالات متحده آمریکا]] به‌دلیل تعارض در سیاست‌ها و ارزش‌ها به یکی از مهم‌ترین مخالفان جمهوری اسلامی تبدیل شد و با بهره‌گیری از ابزارهای اقتصادی، سیاسی و نظامی کوشید نفوذ منطقه‌ای ایران را محدود کند و آن را به سازش وادارد، در حالی که مقاومت ایران به تداوم تقابل و بقای سیاسی نظام انجامید. با گذشت زمان و افزایش نفوذ منطقه‌ای ایران، این تقابل تشدید شد و ایران که پیش‌تر از سوی رئیس‌جمهور وقت آمریکا جزیره ثبات، خوانده شده بود، در دوره‌های بعدی در گفتمان برخی رؤسای جمهور آمریکا به‌عنوان بخشی از [[محور شرارت]] معرفی شد. در این روند، سیاست آمریکا در قبال ایران در چارچوب الگویی موسوم به [[بازی جوجه]] (Game of Chicken)، قابل تحلیل دانسته شده است؛ الگویی که با افزایش تدریجی تنش، طرف مقابل را تا آستانه درگیری نظامی پیش می‌برد تا او را به عقب‌نشینی وادارد، اما مقاومت ایران موجب شد این تقابل در برخی مقاطع به تنش‌های آشکار و نزدیک به رویارویی نظامی برسد. این وضعیت در بستر دیدگاه استثناگرایی آمریکایی و در مقابل تأکید جمهوری اسلامی بر استقلال و نفی سلطه قدرت‌های بزرگ، شکل گرفته است.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، 1402ش، ص10-18.</ref> در ادامه، چالش‌هایی مانند [[برنامه هسته‌ای ایران]] به محور اصلی اختلاف تبدیل شد و با رهبری آمریکا به اعمال تحریم‌های گسترده بین‌المللی انجامید، در حالی که ایران در برابر این فشارها سیاست صبر راهبردی را در پیش گرفت.<ref>ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، 1402ش، ص22-25.</ref>
 
=== اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ش ===
[[پرونده:مسجد جامع ابوذر تهران.jpg|بندانگشتی|[[مسجد جامع ابوذر]] تهران، پس از آتش‌سوزی توسط اغتشاشگران در اعتراضات ۱۴۰۴ش|جایگزین=مسجد جامع ابوذر تهران]]
ایران در دی ماه ۱۴۰۴ش شاهد [[اعتراضات دی ۱۴۰۴|اعتراضاتی]] وسیع در شهرهای مختلف بود. این اعتراضات از روز یکشنبه [[۷ دی|هفتم دی]] ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد.<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> تجمع‌های اعتراضی از بازار [[تهران]] آغاز شد.<ref>«[https://www.isna.ir/news/1404100704554/تجمع-جمعی-از-کسبه-پاساژ-علاءالدین-در-اعتراض-به-بی-ثباتی-قیمت تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز]»، خبرگزاری ایسنا.</ref> در روزهای بعد دامنهٔ اعتراضات به مناطق دیگر کشیده شد.<ref>«[https://farsnews.ir/tehran/1767475079426048879/گزارش-میدانی-خبرنگاران-فارس-از-تحرکات-شب-۱۳-دی-در-تهران-و-شهرستان-ها گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها]» خبرگزاری فارس؛ «[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> اعتراضات در روزهای بعد با خشونت بیشتری همراه بود و به کشته‌شدن تعدادی از مردم و نیروهای انتظامی انجامید. هرچند منابع رسمی، عامل این کشتار را عوامل تروریستی و اغتشاشگران دانستند؛<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> اما در روزهای بعد، رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی، مسئولیت این کشتار را متوجه نیروهای نظامی و امنیتی کردند. در ادامه جریان ناآرامی‌ها، در روزهای [[۱۸ دی|۱۸]] و [[۱۹ دی]]، با انتشار فراخوان‌هایی از سوی [[رضا پهلوی]] و دیگر مخالفان جمهوری اسلامی اعتراضات به [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|اغتشاشات]] وسیع مبدل شد.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/27/iran-protests-why-are-the-death-tolls-so-different چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟]»، وب‌سایت یورونیوز.</ref>
 
وقایع دی ۱۴۰۴ش با پیامدهایی در حوزهٔ روابط دولت و جامعه<ref>«[https://www.irna.ir/news/86049168/روند-اعتراضات-دی-ماه-۱۴۰۴-شیب-نزول-و-صعود-و-پراکندگی روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی]»، خبرگزاری ایرنا.</ref> و ایجاد نگرانی امنیتی از تکرار این واقعه همراه شد.<ref>«[https://fararu.com/fa/news/943700/ناگفته-هایی-از-پشت-پرده-حوادث-دی-ماه-فقدان-عدالت-یا-بحران-معیشت ناگفته‌هایی از پشت‌پرده حوادث دی‌ماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟]»، وب‌سایت فرارو.</ref> انتشار آمارهای غیررسمی و غیرواقعی از کشتگان این حوادث از سوی گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی، با اتهام‌هایی به نیروهای امنیتی و نظامی همراه بود.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/27/iran-protests-why-are-the-death-tolls-so-different چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟]»، وب‌سایت یورونیوز.</ref> این موضوع دستاویزی برای درخواست‌ها از نیروهای خارجی برای کمک به معترضان بود. ادعایی که بعدها از سوی سیاستمداران کشورهایی همچون ایالات متحده آمریکا همراه بود.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/01/26/sazegara-three-military-options-for-handling-the-iranian-issue-are-on-trumps-table سه گزینه نظامی روی میز ترامپ]»، وب‌سایت یورونیوز.</ref> رضا پهلوی، نیز به‌عنوان یکی از طرفداران [[سقوط جمهوری اسلامی ایران]]، از [[دونالد ترامپ]] خواسته تا حملات هدفمند علیه نیروهای شبه‌نظامی ([[بسیج مستضعفین|بسیج]]) حکومت ایران انجام دهد تا توان سرکوب اعتراضات تضعیف شده و سقوط حکومت میسر شود.<ref>"[https://www.politico.com/news/2026/01/16/pahlavi-iran-trump-strikes-00733657 Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes]", politico news.</ref> در چنین شرایطی که برخی پژوهشگران، حکومت ایران را در وضعیتی شکننده ترسیم کرده‌اند،<ref>«[https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/01/how-much-longer-can-irans-islamic-republic-survive How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?]»، new statesman.</ref> ترامپ، مدعی شد که قصد دارد به بهانه آنچه که سرکوب خونین اعتراضات در ایران می‌خواند، اقداماتی در راستای تغییر حکومت از طریق ضربه‌زدن به نهادهای حکومتی را پیش بگیرد.<ref>«[https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/01/how-much-longer-can-irans-islamic-republic-survive ترامپ می‌خواهد شرایط را برای تغییر رژیم در ایران فراهم کند]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> در [[۲۶ دی]]، ترامپ خطاب به مردم ایران خواست به اعتراضات ادامه دهند و وعده داد که کمک در راه است. سفیر ایران در [[سازمان ملل متحد|سازمان ملل]]، به این موضع واکنش نشان داد و آن را دخالت در امور داخلی کشورها و ایجاد خشونت علیه دولت‌ها دانست. کمی بعد [[روسیه]] نیز این دخالت را محکوم کرد.<ref name=":132">"[https://www.reuters.com/world/china/iranian-mp-warns-greater-unrest-urging-government-address-grievances-2026-01-13/ Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way]'". Reuters.</ref>
 
=== مذاکرات ایران و آمریکا ===
[[پرونده:مذاکرات ایران و آمریکا در 1404.jpg|بندانگشتی|هیئت دیپلماسی ایرانی در زمان [[مذاکره با آمریکا]]، در اردیبهشت ۱۴۰۴ش|جایگزین=هیئت دیپلماسی ایرانی در زمان مذاکره با آمریکا]]
در [[۱۷ بهمن]]، ایران و ایالات متحده، مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای را در مسقط، پایتخت [[عمان]]، آغاز کرد. دور دوم گفت‌وگوهای هسته‌ای در [[ژنو]] برگزار شد.<ref name=":5">"[https://www.axios.com/2026/02/14/iran-nuclear-trump-geneva-us U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva]", Axios; "[https://www.ettelaat.com/news/138915/لشگرکشی-آمریکایی-ها-به-منطقه-شدت-گرفت لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت]»، اطلاعات آنلاین.</ref> در روزهای بعد ترامپ ایران را حامی تروریسم و در تلاش برای ساخت [[سلاح هسته‌ای]] خواند و از توسعه [[برنامه موشکی ایران]] برای هدف قرار دادن کشورهای اروپایی و آمریکا سخن گفت.<ref>"[https://www.ft.com/content/9194e1f5-d191-414a-ab9f-e271a32b8b78 Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union]", Financial Times..</ref> با این همه ایران، همواره بر موضع خود اصرار داشت. رئیس‌جمهور ایران، [[مسعود پزشکیان]] نیز در پیامی اعلام کرد که تسلیم زیاده‌خواهی آمریکا نخواهد شد.<ref>"[https://www.bbc.com/news/articles/c8egwywkkd1o Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.]'", BBC</ref> یک روز پیش از آغاز جنگ، دومین دور مذاکرات به پایان رسید و در میانه آن ادوات نظامی بیشتری از آمریکا به منطقه [[غرب آسیا|خاورمیانه]] منتقل شد. سفرهای ناگهانی و تحرکات نظامی آمریکا توسط تحلیل‌گران به حمله قریب‌الوقوع در منطقه اشاره داشت.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/138915/لشگرکشی-آمریکایی-ها-به-منطقه-شدت-گرفت لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت]»، اطلاعات آنلاین.</ref> یک روز قبل از آغاز حملات، ترامپ رسماً اعلام کرد که می‌خواهد با ایران به توافق برسد، اما ایران آنچه او می‌خواهد را در مذاکرات تکرار نمی‌کند.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/138958/ترامپ-می-خواهم-با-ایران-به-توافق-برسم ترامپ: می‌خواهم با ایران به توافق برسم]»، اطلاعات آنلاین.</ref> مقام‌های آمریکایی و اروپایی نیز تأیید کردند که واشینگتن سه مطالبهٔ اصلی را به ایران ارائه کرده است: پایان دائمی همهٔ فعالیت‌های [[غنی‌سازی اورانیوم]]، اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه بر برنامهٔ [[موشک‌های بالستیک ایران]]، و توقف کامل حمایت از گروه‌های نیابتی منطقه‌ای مانند [[حماس]]، [[حزب الله لبنان|حزب‌الله]] و [[انصارالله یمن]]. پاسخ اولیه ایران، مخالفت با این ادعاها بود. مهدی محمدی، مشاور ارشد [[محمدباقر قالیباف]]، در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که شرایط واشینگتن برای ایران قابل قبول نیست و اساساً تسلیم‌شدن و خلع سلاح ایران است تا هر زمانی که بخواهند به ایران حمله کنند.<ref>"[https://www.nytimes.com/2026/01/28/us/politics/trump-iran-armada.html Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands]". The New York Times.</ref>


=== انتقال تجهیزات نظامی ===
=== انتقال تجهیزات نظامی ===
در ۳ بهمن ۱۴۰۴، ترامپ اعلام کرد که یک «ناوگان» نظامی آمریکا، شامل ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن (سی‌وی‌ان-۷۲) و چند ناوشکن را عازم خاورمیانه است.<ref>"[https://www.theguardian.com/world/2026/jan/23/trump-says-us-armada-heading-middle-east-iran-death-toll Trump says US ‘armada’ heading to Middle East]", The Guardian</ref> مقام‌های آمریکایی و اروپایی نیز تأیید کردند که واشینگتن سه مطالبهٔ اصلی را به ایران ارائه کرده است: پایان دائمی همهٔ فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم، اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه بر برنامهٔ موشک‌های بالستیک ایران، و توقف کامل حمایت از گروه‌های نیابتی منطقه‌ای مانند [[حماس]]، [[حزب‌الله لبنان|حزب‌الله]] و [[حوثی‌ها]]. پاسخ اولیه ایران مخالفت با این ادعاها بود. مهدی محمدی، مشاور ارشد محمدباقر قالیباف، در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که شرایط واشینگتن برای ایران قابل قبول نیست و اساساً تسلیم شدن ایران است. این به معنای خلع سلاح ایران است تا هر زمانی که بخواهند به ایران حمله کنند.<ref>"[https://www.nytimes.com/2026/01/28/us/politics/trump-iran-armada.html Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands]". The New York Times.</ref>
==== از سمت آمریکا ====
[[پرونده:ناو آبراهام لینکن.jpg|بندانگشتی|اعزام ناو هواپیمابر [[یواس‌اس آبراهام لینکلن]] به همراه ناوگروه‌های پشتیبانی، به منطقه خاورمیانه|جایگزین=ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن]]در [[۳ بهمن]] ۱۴۰۴ش، ترامپ اعلام کرد که یک ناوگان نظامی آمریکا، شامل ناو هواپیمابر [[یواس‌اس آبراهام لینکلن]] (سی‌وی‌ان-۷۲) و چند ناوشکن، عازم خاورمیانه است.<ref>"[https://www.theguardian.com/world/2026/jan/23/trump-says-us-armada-heading-middle-east-iran-death-toll Trump says US ‘armada’ heading to Middle East]", The Guardian</ref> در همان روز یک پهپاد آمریکایی در [[تنگه هرمز]] مفقود شد، اما سخنی از نحوهٔ سقوط آن منتشر نشد. برخی رسانه‌ها گمانه‌زنی کردند که این پهپاد با عملیات الکترونیکی ایران ساقط شده است.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/138906/ایران-پهپاد-۲۲۰-میلیون-دلاری-آمریکا-را-در-تنگه-هرمز-زد ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟]»، اطلاعات آنلاین.</ref> در روزهای بعد و در میانه مذاکرات، ترامپ دومین ناو هواپیمابر خود، [[یواس‌اس جرالد آر. فورد]]، را برای افزایش فشار بر ایران به خاورمیانه اعزام کرد و اعلام کرد بهترین اتفاقی که می‌تواند رخ دهد، تغییر رژیم در ایران است.<ref>"[https://www.bbc.com/news/articles/c8egwywkkd1o Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.]'", BBC</ref> در [[۱۴ بهمن]] ۱۴۰۴ش، یک فروند [[شاهد ۱۳۹|پهپاد شناسایی شاهد ۱۳۹]] ایرانی در نزدیکی [[دریای عرب]]، توسط [[لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲|اف-۳۵]] آمریکایی ساقط شد. ادعا شده بود این پهپاد بسیار به ناو هواپیمابر آمریکایی نزدیک شده بود.<ref>«[https://fararu.com/fa/news/946347/جزئیات-سرنگونی-پهپاد-ایرانی-که-به-ناو-آمریکا-نزدیک-شد جزئیات سرنگونی پهپاد ایرانی که به ناو آمریکا نزدیک شد]»، وب‌سایت فرارو.</ref> یک روز به آغاز تجاوز آمریکا به خاک ایران، [[پایگاه العدید|پایگاه آمریکایی العدید]] در [[قطر]]، از نیروها و ادوات نظامی آمریکایی تخلیه شد.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/138926/آمریکا-از-پایگاه-العدید-قطر-فرار-کردند-عکس آمریکا از پایگاه العدید قطر فرار کردند]»، اطلاعات آنلاین.</ref>
 
==== از سمت ایران ====
در مقابل، نیروهای نظامی ایرانی نیز بارها اقدام به انتقال تجهیزات نظامی از کشورهای هم‌پیمان همچون [[روسیه]] و [[چین]] کرد. گزارش‌های خبری از چندین پرواز سنگین نظامی به فرودگاه‌های مختلف ایران خبر می‌دادند.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/02/24/iran-agreement-with-china-for-the-purchase-of-hypersonic-anti-ship-missiles رویترز: ایران در آستانه نهایی کردن توافق خرید موشک‌های ضدکشتی مافوق‌صوت از چین است]»، وب‌سایت یورونیوز.</ref> انتقال تجهیزات [[جنگ الکترونیک]] از چین و استقرار آن در منطقه جنوبی ایران، بر روی توان نیروهای نظامی ایران برای ایجاد پارازیت بر روی رادارهای هواپیماهای رادارگریز و پهپادها تأثیر مثبت داشت.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/138906/ایران-پهپاد-۲۲۰-میلیون-دلاری-آمریکا-را-در-تنگه-هرمز-زد ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟]»، اطلاعات آنلاین.</ref> منابع خبری از انتقال سامانه‌های پدافند هوایی همچون [[اس ۳۰۰]] و [[اس ۴۰۰]] و جنگنده‌هایی از نسل سوخو به ایران خبر می‌دادند.<ref>«[https://www.armanmeli.ir/fa/news/1183377/انتقال-گسترده-تجهیزات-نظامی-روسیه-به-ایران انتقال گسترده تجهیزات نظامی روسیه به ایران]»، خبرگزاری آرمان ملی.</ref> به گفته منابع تحلیلی، این اقدامات از سوی ایران، برای آمادگی بیشتر در حملاتی همچون [[جنگ ۱۲ روزه]] بود.<ref>«[https://parsi.euronews.com/2026/02/24/iran-agreement-with-china-for-the-purchase-of-hypersonic-anti-ship-missiles رویترز: ایران در آستانه نهایی کردن توافق خرید موشک‌های ضدکشتی مافوق‌صوت از چین است]»، وب‌سایت یورونیوز.</ref>


با این همه، در ۱۷ بهمن، ایران و ایالات متحده مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای را در مسقط، پایتخت عمان، آغاز کرد. دور دوم گفت‌وگوهای هسته‌ای در ژنو برگزار شود.<ref name=":5">"[https://www.axios.com/2026/02/14/iran-nuclear-trump-geneva-us U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva]", Axios.</ref> در میانه مذاکرات اما ترامپ دومین ناو هواپیمابر خود، «یواس‌اس جرالد آر. فورد»، را برای افزایش فشار بر ایران به خاورمیانه اعزام کرد و اعلام کرد تغییر رژیم در ایران «بهترین اتفاقی است که می‌تواند رخ دهد».<ref>"[https://www.bbc.com/news/articles/c8egwywkkd1o Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.]'", BBC</ref> در روزهای بعد ترامپ ایران را حامی تروریست و در تلاش برای ساخت سلاح هسته‌ای خواند و از توسعه برنامه موشکی ایران برای هدف قرارد دادن کشورهای اروپایی و آمریکا سخن گفت.<ref>"[https://www.ft.com/content/9194e1f5-d191-414a-ab9f-e271a32b8b78 Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union]", Financial Times..</ref> با این همه ایران همواره بر موضع خود اصرار داشت. رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان نیز در پیامی اعلام کرد که تسلیم زیاده‌خواهی آمریکا نخواهد شد.<ref>"[https://www.bbc.com/news/articles/c8egwywkkd1o Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.]'", BBC</ref>
== نام‌های جنگ و عملیات‌ها ==
حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در اسفند ۱۴۰۴ش به سرزمین ایران با عناوین مختلفی نام‌گذاری شده است. در ایران این جنگ با عنوان جنگ تحمیلی سوم<ref>«[https://www.mehrnews.com/news/6764287/تصاویر-۶۰-ساعت-اول-جنگ-تحمیلی-سوم تصاویر ۶۰ ساعت اول جنگ تحمیلی سوم]»، خبرگزاری مهر.</ref> یا [[جنگ رمضان]]، شناخته می‌شود. از سوی دیگر ارتش ایالات متحده آمریکا، نام این عملیات را خشم حماسی نامید.<ref>«[https://www.independentpersian.com/tv/ایندیپندنت-فارسی/سنتکام-جزئیات-عملیات-%C2«Ø®Ø´Ù…-حماسی%C2»-علیه-جمهوری-اسلامی-را-منتشر-کرد-ZDeaoC5k سنتکام جزئیات عملیات خشم حماسی علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد]»، وب‌سایت ایندیپندنت فارسی.</ref> در اسرائیل نیز این جنگ با نام عملیات شیر یهودا نام‌گذاری شد. رسانه‌هایی همچون [[سی‌ان‌ان (رسانه)|سی‌ان‌ان]] تحلیل کردند که این نامگذاری برای مقابله با روایت [[فتح خیبر]] در دیدگاه [[شیعیان]] است.<ref>«[https://farsicnn.com/tlg-45330/ رسانه اسرائیلی: عملیات احتمالی علیه تهران شیر یهودا نام‌گذاری شده است]»، وب‌سایت سی‌ان‌ان فارسی.</ref> نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز حملات تلافی‌جویانه خود را با عنوان عملیات وعده صادق ۴ آغاز کرد.<ref>«[https://fa.alalam.ir/news/7422283/موج-نوزدهم-عملیات-وعده-صادق-۴-آغاز-شد موج نوزدهم عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد]»، خبرگزاری العالم؛ «[https://www.ettelaat.com/news/139049/اطلاعیه-شماره-۲-سپاه-عملیات-وعده-صادق-۴-آغاز-شد اطلاعیه شماره ۲ سپاه: عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد]»، اطلاعات آنلاین.</ref>


== نام و اصطلاحات ==
== تاریخچه ==
حملات اسفند ۱۴۰۴ آمریکا و اسرائیل به ایران، که در ایران با عنوان جنگ رمضان شناخته می‌شود، از روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد. این حملات از سوی ایالات متحده آمریکا و دولت اسرائیل با تجاوز به خاک ایران و موشک‌باران شهرها و مناطق نظامی ایران آغاز شد. نام عملیاتی این اقدام از سوی ارتش آمریکا، خشم حماسی نامیده شد.<ref>«[https://www.independentpersian.com/tv/ایندیپندنت-فارسی/سنتکام-جزئیات-عملیات-%C2«Ø®Ø´Ù…-حماسی%C2»-علیه-جمهوری-اسلامی-را-منتشر-کرد-ZDeaoC5k سنتکام جزئیات عملیات «خشم حماسی» علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد]»، ایندیپندنت فارسی.</ref> در اسرائیل، نام عملیات شیر یهودا نامگذاری شد. رسانه‌هایی همچون سی‌ان‌ان تحلیل کردند که این نامگذرای برای مقابله با روایت فتح خیبر در دیدگاه شیعیان است.<ref>«[https://farsicnn.com/tlg-45330/ رسانه اسرائیلی: عملیات احتمالی علیه تهران «شیر یهودا» نام‌گذاری شده است]»، سی‌ان‌ان فارسی.</ref> ایران نیز حملات تلافی‌جویانه خود را با عنوان عملیات «[[وعده صادق ۴]]» آغاز کرد.<ref>«[https://fa.alalam.ir/news/7422283/موج-نوزدهم-عملیات-وعده-صادق-۴-آغاز-شد موج نوزدهم عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد]»، خبرگزاری العالم.</ref>


== آغاز حمله ==
=== آغاز جنگ ===
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران روز شنبه ۹ اسفند در حالی آغاز شد که برخی از منابع رسانه‌ای متعلق به حکومت ایران از آمادگی برای برگزاری دور بعدی مذاکرات اتمی با آمریکا خبر داده بودند.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> این حمله از سوی منابع وابسته به اسرائیل، «حمله‌ای پیش‌دستانه» توصیف شد.<ref name=":1">{{یادکرد وب|وبگاه=www.telegraph.co.uk/|نشانی=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/02/28/israel-launches-attack-against-iran/|عنوان=Israel launches attack against Iran}}</ref>
در صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴، اسرائیل و آمریکا حمله‌ای مشترک را به ایران کردند. از جمله اهداف این حملات، محل [[بیت رهبر جمهوری اسلامی ایران]]، [[سید علی خامنه‌ای]] بود. [[کاخ ریاست‌جمهوری ایران]] و [[شورای عالی امنیت ملی]] نیز در محدوده‌ای قرار داشت که هدف حمله موشکی قرار گرفت.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> این حملات سرآغازی بود برای حملات متعدد موشکی، هوایی و سایبری بر علیه جمهوری اسلامی ایران. به گزارش هلال‌احمر ایران، در روز اول جنگ، ۲۴ استان ایران هدف حملات قرار گرفته است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527966/747-مصدوم-و-201-شهید-اکنون-24-استان-مورد-اصابت 747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


=== روز اول جنگ - ۹ اسفند ===
خبرگزاری‌های ایرانی و [[صدا و سیمای جمهوری اسلامی]] ایران سریعاً از انتقام سخت و پاسخی قوی سخن گفتند. مقامات ایران نیز با هدف پرهزینه کردن جنگ برای آمریکا، اسرائیل و شرکای اقتصادی و نظامی آنها، اقدام به اجرای حملات خود شد. در ساعت ۱۲ ظهر، اولین موشک‌ها از سوی ایران به سوی اهدافی در اسرائیل شلیک شد. ایران همچنین در پاسخ به تجاوز به خاکش، چندین پایگاه نظامی آمریکا در منطقهٔ [[خلیج فارس]] و کشورهای منطقه را هدف قرار داد.<ref>"[https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran]", Al Jazeera</ref>
==== حملات اولیه به ایران ====
در ۹ اسفند ۱۴۰۴، اسرائیل و آمریکا حمله‌ای مشترک را به ایران کردند. از جمله اهداف این حملات، محل سکونت رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای بود. کاخ ریاست‌جمهوری و شورای عالی امنیت ملی نیز در محدوده‌ای قرار داشت که هدف حمله موشکی قرار گرفت.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> بعدها رسانه‌ها تأیید کردند که هفت موشک به این منطقه اصابت کرده است.<ref>{{Cite web |last=Ebrahim |first=Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen |date=28 February 2026 |title=Explosions were heard near Iran's Supreme Leader's residence and office |url=[https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl](https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl) |access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> کمی بعد خیابان دانشگاه، محدوده خیابان جمهوری اسلامی و منطقه شمالی سیدخندان هدف حملات موشکی قرار گرفت.<ref>{{Cite web|last=Staff|first=Al Jazeera|title=US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising|access-date=28 February 2026|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> پس از آن نیز انفجارهای بیشتری در شهرهای دیگر ایران، از جمله [[قم]]، [[کرمانشاه]]، [[اصفهان]] و [[کرج]] صورت گرفت.<ref>{{Cite news|last=null|date=28 February 2026|title=Update from Erika Solomon|url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/c913328f-5d1c-5841-af49-5b94acc97324?smid=url-share|access-date=28 February 2026|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|date=2026-01-13|title=Khamenei ordered killings with approval of top state bodies, sources say|url=https://www.iranintl.com/en/202601132979|access-date=2026-01-25|website=www.iranintl.com|language=en}}</ref> در همین روز یک مدرسه دخترانه در میناب، هدف حمله موشکی از سوی آمریکا قرار گرفت و تعداد زیادی از دانش‌آموزان آن مدرسه کشته شدند.<ref>"Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.</ref>


مقام‌های آمریکایی تأیید کردند که این حملات با ایالات متحده هماهنگ شده بود.<ref>{{Cite web|last=Liptak|first=Nadeen Ebrahim, Oren Liebermann, Tal Shalev, Eugenia Yosef, Jeremy Diamond, Kevin|date=28 February 2026|title=Attack coordinated with the United States, Israeli source tells CNN|url=[https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl](https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl)|access-date=28 February 2026|website=CNN|language=en}}</ref> به گفته یک مقام آمریکایی، ده‌ها حمله توسط هواپیماهای تهاجمی مستقر در پایگاه‌هایی در سراسر خاورمیانه و از یک یا چند ناو هواپیمابر انجام می‌شود.<ref>{{Cite news|last=null|date=28 February 2026|title=Update from Eric Schmitt|url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump/5df7d9a6-2d1a-577e-9c63-d40948472442?smid=url-share|access-date=28 February 2026|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> خبرگزاری ''[[رویترز]]'' نیز گزارش داد که این حملات از طریق هوا و دریا انجام خواهد شد.<ref>{{Cite web|date=28 February 2026|title=Iran crisis live: Explosions in Tehran as Israel announces strike|url=https://www.reuters.com/world/iran-crisis-live-explosions-tehran-israel-announces-strike-2026-02-28/}}</ref> دونالد ترامپ، دو ساعت پس از آغاز حملات یک بیانیه هشت دقیقه‌ای منتشر کرد و گفت که هدف حملات ایالات متحده به ایران در واقع تغییر رژیم بوده و از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] خواست که «سلاح‌های خود را زمین بگذارید.»<ref>"[https://www.bbc.com/news/articles/c620d3nnw80o Six key lines from Trump's statement on Iran strikes]", BBC News.</ref> مدتی پس از آن، [[بنیامین نتانیاهو]] نیز بیانیه ویدیویی منتشر کرد و گفت که حملات برای از بین بردن تهدید وجودی جمهوری اسلامی انجام می‌شود.<ref>{{Cite news|last=Staff|first=ToI|date=2026-02-28|title=Netanyahu says Israel, US launched strikes to ‘remove the existential threat’ posed by Iran|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-says-israel-us-launched-strikes-to-remove-the-existential-threat-posed-by-iran/|access-date=2026-02-28|work=The Times of Israel|language=en-US|issn=0040-7909}}</ref>
=== آتش‌بس موقت ===
جنگ تا تاریخ 18 فروردین 1405 به طور فعال ادامه داشت و در بامداد 19 فروردین، با اعلام طرفین درگیر، آتش‌بسی دو هفته‌ای اعلام گردید. با اعلام آتش‌بس درگیری‌های نظامی خاتمه یافت اما همچنان اختلاف‌های سیاسی و اقتصادی پابرجا بود. در دوران آتش‌بس ایران همچون دوران جنگ، بسته ماندن تنگه هرمز را به صورت فعال اجرا کرد. در مقابل نیروهای آمریکایی و اسرائیلی نیز به تقویت قوای نظامی خود ادامه دادند. آمریکا برای بی‌اثر کردن بسته‌بودن تنگه هرمز و همچنین جلوگیری از تجارت آبی ایران، اقدام به یک محاصره دریایی کرد و کشتی‌هایی که از مبدا ایران یا به مقصد ایران بودند را توقیف یا مانع از عبور آنها در آب‌های بین‌المللی می‌شد. ایران نیز این اقدام را نقض آتش‌بس تلقی می‌کرد و از باز شدن تنگه هرمز جلوگیری به عمل می‌آورد.<ref name=":0">«[https://www.tabnak.ir/fa/news/1367654/%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D9%81-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%AE%D8%B0-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B4%D9%88%D8%AF آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود]»، خبرگزاری تابناک.</ref> آتش‌بس در تاریخ 1 اردیبهشت 1405 به پایان رسید و پس از آن طرفین با تمدید آتش‌بس موافقت کردند. آتش بس دوم بدون هیچ محدودیت زمانی اعلام شد. تمدیدی که از سوی برخی تحلیلگران، عملیات فریب برای حملات بعدی از سوی آمریکا و اسرائیل تلقی می‌شد.<ref name=":018">«[https://www.asriran.com/fa/news/1157720/%D8%AA%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%B3-%DB%8C%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A8 تمدید آتش بس؛ یا عملیات فریب؟]»، خبرگزاری عصرایران.</ref><ref name=":021">«[https://www.tabnak.ir/fa/news/1368520/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE تحلیل رسانه‌های غربی از تمدید آتش‌بس ترامپ]»، خبرگزاری تابناک.</ref>


==== پاسخ ایران به حملات ====
==== مذاکرات ====
{{اصلی|واکنش ایران به حملات اسفند ۱۴۰۴}}
در زمان آتش‌بس، گفتگوهای دیپلماتیک بین ایران و آمریکا با جدیت پیگیری می‌شد و پاکستان به عنوان طرف سوم، میزبان مذاکرات طرفین بود. هیئت دیپلماتیک ایرانی، برای آغاز مذاکره شرایط ده‌گانه‌ای را تعریف کردند که پس از قبول طرف آمریکایی، مذاکرات به صورت رسمی آغاز شد.<ref name=":019">«[https://www.asriran.com/fa/news/1157720/%D8%AA%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%B3-%DB%8C%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A8 تمدید آتش بس؛ یا عملیات فریب؟]»، خبرگزاری عصرایران.</ref> دور اول مذاکرات بین هیئت ایرانی و آمریکایی در کشور پاکستان به تاریخ 22 فروردین 1405 برگزار شد. بنابر اعلام رسانه‌ها، قرار بود تا در هفته منتهی به پایان آتش‌بس، دور جدید مذاکرات نیز برگزار شود اما این مذاکرات از سوی ایران لغو شد.<ref name=":023">«[https://www.tabnak.ir/fa/news/1368520/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE تحلیل رسانه‌های غربی از تمدید آتش‌بس ترامپ]»، خبرگزاری تابناک.</ref>


ایران در پاسخ به تجاوز به خاکش، چندین پایگاه نظامی آمریکا در منطقهٔ خلیج فارس را هدف قرار داد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Iran targets US bases across Persian Gulf states, IRGC-aligned outlet says|نشانی=https://www.iranintl.com/en/202602282948|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2026-02-28|بازبینی=2026-02-28|کد زبان=en}}</ref> پایتخت بحرین یکی از اهداف حملات موشکی ایران بود. به گواه منابع خبری بحرین، در اولین موج حملات، مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا هدف قرار گرفت.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Bahrain says a missile attack targeted the US Navy's 5th Fleet headquarters in the island kingdom|نشانی=https://www.wral.com/news/ap/c2f11-bahrain-says-a-missile-attack-targeted-the-us-navys-5th-fleet-headquarters-in-the-island-kingdom/|وبگاه=WRAL.com|تاریخ=2026-02-28|بازبینی=2026-02-28|کد زبان=en|نام=Jon|نام خانوادگی=Gambrell|نام۲=Konstantin|نام خانوادگی۲=Toropin|نام۳=JOSH BOAK-Associated|نام خانوادگی۳=Press}}</ref> ایران همچنین حملاتی را به سوی پایگاه‌های آمریکا در کشورهای قطر<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=www.haaretz.com|نشانی=https://www.haaretz.com/israel-news/2026-02-28/ty-article-live/trump-not-happy-with-iran-nuclear-talks-omani-fm-deal-achievable-tomorrow/0000019c-a273-d5d1-a1fd-f27743d20000?liveBlogItemId=1638153601#1638153601|عنوان=Live Updates Iran Launches Wave of Missile Strikes on Israel, Across Gulf in Response to U.S. -Israel Strikes on Iran}}</ref> و امارات متحده عربی انجام داد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Explosions reported in Kuwait and UAE|نشانی=http://news.am/eng/news/932924.html|وبگاه=news.am|تاریخ=2026-02-28|بازبینی=2026-02-28|کد زبان=en}}</ref> سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که چهار پایگاه آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار داده است: پایگاه هوایی العدید در قطر، پایگاه هوایی السالم در کویت، پایگاه هوایی الظفره در امارات متحدهٔ عربی، و پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Live updates: US, Israel attack Iran in ‘preemptive strike,’ Trump posts video on Truth Social|نشانی=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl|وبگاه=CNN|تاریخ=2026-02-28|بازبینی=2026-02-28|کد زبان=en|نام=Mostafa Salem, Kevin Liptak, Samantha Waldenberg, Catherine Nicholls, Oren Liebermann, CNN Staff, Charlotte Reck, Tal Shalev, Kaitlan Collins, Logan Schiciano, Angus Watson, Haley Britzky, Adam Pourahmadi, Teele Rebane, Isaac Yee, Avery Schmitz, Todd Symons, Zachary Cohen, Alayna Treene, Kit Maher, Brad Lendon, Nadeen Ebrahim, Satish Cheney, Jeremy Diamond, Eugenia Yosef, Abbas Al Lawati, Nick Paton|نام خانوادگی=Walsh}}</ref> همچنین انفجارهایی نیز در امان، پایتخت اردن<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Jordan's military says it has downed two ballistic missiles targeting the country {{!}} MarketScreener|نشانی=https://www.marketscreener.com/news/jordan-s-military-says-it-has-downed-two-ballistic-missiles-targeting-the-country-ce7e5cdfd180f321|وبگاه=www.marketscreener.com|تاریخ=2026-02-28|بازبینی=2026-02-28|کد زبان=en-US|نام خانوادگی=Reuters}}</ref> و ریاض، پایتخت عربستان سعودی صورت گرفت.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=AFP: Loud explosions heard in Saudi capital Riyadh|نشانی=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/afp-loud-explosions-heard-saudi-capital-riyadh|وبگاه=Middle East Eye|بازبینی=2026-02-28|کد زبان=en}}</ref> در این میان، برخی از نقاط در سرزمین‌های اشغالی نیز مورد حملات ایران قرار گرفت. بر اساس گزارش‌ها، در شمال اسرائیل یک ساختمان ۹ طبقه بر اثر اصابت موشک‌ها آسیب دید.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=US AND ISRAEL ATTACK IRAN; TEHRAN FIRES BACK, EXPLOSIONS ACROSS REGION|نشانی=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|وبگاه=Al Jazeera|بازبینی=2026-02-28|کد زبان=en|نام=Tamila Varshalomidze,Edna Mohamed,Federica Marsi,Usaid|نام خانوادگی=Siddiqui}}</ref> گزارش‌های خبری حاکی از به صدا درآمدن آژیرهای خطر در اسرائیل است.<ref>{{Cite web|last=Marsi|first=Edna Mohamed,Federica|title=ISRAEL ATTACKS IRAN|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|access-date=28
در این میان، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا با محدودیت زمانی 60 روزه جنگ طبق قوانین کنگره آمریکا مواجه بود. طبق این قانون، رئیس جمهور آمریکا اجازه ندارد بیش از 60 روز کشور را در حالت جنگی نگه‌دارد بدون اینکه تاییده کنگره آمریکا را نداشته باشد.<ref name=":020">«[https://www.asriran.com/fa/news/1157720/%D8%AA%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%B3-%DB%8C%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A8 تمدید آتش بس؛ یا عملیات فریب؟]»، خبرگزاری عصرایران.</ref>
February 2026|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> وزارت بهداشت اسرائیل نیز در واکنش، دستور انتقال فعالیت بیمارستان‌ها به بخش‌های زیرزمینی را صادر کرده است.<ref>{{Cite web|last=Ebrahim|first=Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen|date=28 February 2026|title=Israeli hospitals shift underground as Health Ministry orders highest readiness level|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl|access-date=28
February 2026|website=CNN|language=en}}</ref>


=== روز دوم جنگ - ۱۰ اسفند ===
== اهداف جنگ ==
==== حملات ====
بر اساس گفته‌های رئیس‌جمهور آمریکا و همچنین مواضعی که نخست‌وزیر اسرائیل در قبال ایران گرفت، اهداف مختلفی برای جنگ با ایران اعلام شده بود. ترامپ به صراحت از تغییر رژیم در ایران سخن می‌گفت و آن را بهترین اتفاقی می‌دانست که در این جنگ آن را توقع داشت. او همچنین از تسلیم بی‌قید و شرط سخن می‌گفت. در اسرائیل نیز تمرکز جنگ با هدف از کار انداختن توان نظامی و ادعای عدم اشاعه هسته‌ای شکل گرفته بود. رسانه‌های تحلیلی گزارش داده‌اند که با طولانی‌تر شدن جنگ، اهداف نهایی ایالات متحده و اسرائیل دچار واگرایی شده است. ایالات متحده تحت مدیریت [[دونالد ترامپ]]، رویکردی موسوم به مدل [[ونزوئلا]] را دنبال می‌کند؛ این راهبرد بر پایهٔ حذف رهبری سیاسی ارشد و جایگزینی آن با چهره‌های عمل‌گرا از بدنه داخلی قدرت استوار است تا ضمن حفظ ساختار اداری کشور، دسترسی به ذخایر عظیم انرژی تأمین شود. در مقابل، اسرائیل استراتژی کوتاه کردن چمن (Mowing the Grass) را برگزیده است که هدف آن نه لزوماً تغییر سریع رژیم، بلکه تضعیف مستمر و سیستماتیک توانمندی‌های نظامی، زیرساختی و فرماندهی ایران برای مدیریت درگیری در بلندمدت و رفع تهدیدات امنیتی علیه خود است.<ref name=":13223">"[https://carnegieendowment.org/emissary/2026/03/iran-us-israel-goals-diverge-oil-leaders The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier]'". Carnegie Endowment.</ref>
در دومین روز حملات اعلام شد که سنتکام و ارتش دفاعی اسرائیل موظف شدند دستگاه‌های امنیتی، نظامی و انتظامی را از بین ببرند.<ref name=":15">{{یادکرد وب|عنوان=Why has the US attacked Iran? What we know about the attack and Tehran response|نشانی=https://www.bbc.com/news/articles/cx2dyz6p3weo|وبگاه=www.bbc.com|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en-GB}}</ref> نیروی هوایی اسرائیل در این روز حملات گسترده‌ای را در تهران اجرا کرد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Live Updates: Israel says it has struck Tehran again, following death of Khamenei|نشانی=https://www.cnbc.com/2026/03/01/us-iran-live-updates-khamenei-death-trump-gulf-strikes.html|وبگاه=CNBC|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en|نام=Emma Graham,Spriha Srivastava,Lee Ying Shan,Anniek|نام خانوادگی=Bao}}</ref> هدف قرارگرفتن فرودگاه مشهد و ساختمان دادگاه انقلاب در تهران،<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Live - Heavy bombing rocks Tehran a day after Khamenei killed as conflict widens|نشانی=https://www.iranintl.com/en/liveblog/202602288143|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en}}</ref> انفجارهایی در نزدیکی ورزشگاه آزادی، [[میدان آزادی]] و [[برج میلاد]]<ref>{{یادکرد وب|عنوان=انفجارهای متعدد در تهران یک روز بعد از کشته شدن خامنه‌ای|نشانی=https://www.bbc.com/persian/live/cgjzn5npl7yt|وبگاه=BBC News فارسی|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=fa}}</ref> و پادگان امام علی در جنوب شهر خرم‌آباد گزارش شد.<ref>شاهد عینی</ref> در این حملات، مراکز امداد اورژانس شهرهای چابهار، همدان و سراب و همچنین بیمارستان‌های ابوذر اهواز و گاندی و خاتم در تهران مورد حمله قرار گرفتند و آسیب جدی به این مراکز درمانی وارد شده است.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/1404121106129/حمله-به-بیمارستان-ها-عبور-آشکار-از-قوانین-بین-المللی-کادر|وبگاه=www.isna.ir|بازبینی=2026-03-02|عنوان=حمله به بیمارستان‌ها؛ عبور آشکار از قوانین بین‌المللی / کادر درمان در میدان}}</ref>


==== پاسخ ایران به حملات ====
در حوزهٔ عملیاتی، اگرچه هماهنگی نزدیکی در انهدام سایت‌های پدافند هوایی، مراکز موشکی و تأسیسات استراتژیک وجود داشته، اما اختلافات بر سر انتخاب اهداف به‌وضوح نمایان شده است. در حالی که ترامپ بر حفظ برخی مهره‌های داخلی برای مذاکرات آتی و جلوگیری از جهش قیمت جهانی نفت تأکید دارد، اسرائیل با گسترش حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی، آب‌شیرین‌کن‌ها و میادین گازی (نظیر پارس جنوبی)، به دنبال فلج کردن کامل توان اقتصادی و لجستیکی ایران است. این تضاد منافع، به‌ویژه در موضوع ترور مقامات ارشد، سبب شده تا تلاش‌های دیپلماتیک آمریکا برای یافتن طرف گفتگو در داخل ایران، با چالش‌های جدی مواجه شود.<ref name=":13222">"[https://carnegieendowment.org/emissary/2026/03/iran-us-israel-goals-diverge-oil-leaders The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier]'". Carnegie Endowment.</ref>
صبح ۱۰ اسفند ایران با شلیک موشک‌ها و پهپادها اسرائیل و همچنین امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین، اردن، عربستان سعودی،<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Daily World Briefing, March 1|نشانی=https://english.news.cn/20260301/fb1f012710ca405784b8adb5bae95190/c.html?|وبگاه=english.news.cn|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en}}</ref> قبرس را هدف قرار داده است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Iran launched missiles at Cyprus, threatening UK troops {{!}} The Jerusalem Post|نشانی=https://www.jpost.com/international/article-888356|وبگاه=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en}}</ref> در این میان موشک‌های ایرانی در مقر [[ناوگان پنجم ایالات متحده آمریکا|ناوگان پنجم ایالات متحده]] در بحرین<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=www.reutersconnect.com|نشانی=https://www.reutersconnect.com/item/iran-launches-missile-strike-on-us-fifth-fleet-headquarters-in-bahrain/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMUFOQURMMDAwUUVITTZC?|عنوان=Iran launches missile strike on U.S. Fifth Fleet Headquarters in Bahrain}}</ref> و بندر جبل‌علی در امارات متحده عربی اصابت کرد. برخی موشک‌ها نیز بر فراز این کشورها رهگیری شدند.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=www.reuters.com|نشانی=https://www.reuters.com/world/middle-east/more-strikes-aimed-iran-after-us-israeli-assault-kills-supreme-leader-2026-03-01/|عنوان=Israel hits Tehran again after killing Khamenei, leadership council takes over}}</ref>


در اسرائیل، ساختمانی در بیت‌شمش هدف اصابت موشک ایرانی قرار گرفت که بر اثر آن ۹ نفر کشته، ۱۱ نفر مفقود و ۵۱ تن دیگر زخمی شدند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=3 US soldiers killed, 5 wounded in Iran retaliation after deadly attacks|نشانی=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|وبگاه=Al Jazeera|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en|نام=Mariamne Everett,Umut Uras,Adam|نام خانوادگی=Hancock}}</ref> اصابت یک پهپاد ایرانی به هتل کرون پلازا در شهر منامه، بحرین باعث آتش‌سوزی وسیعی در این ساختمان شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Iranian drone hits Crowne Plaza hotel in Bahrain's Manama|نشانی=https://www.indiatvnews.com/news/world/iranian-drone-hits-crowne-plaza-hotel-in-bahrain-2026-03-01-1032140|وبگاه=India TV News|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en|نام=India TV News|نام خانوادگی=Desk|نام۲=India TV|نام خانوادگی۲=News}}</ref> منابع تلفات حملات ایران در [[کویت]] را یک کشته و ۳۲ زخمی گزارش کردند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=One killed, 32 injured in Iranian attacks on Kuwait, health ministry says|نشانی=https://www.iranintl.com/en/202603016189|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en}}</ref>
== گونه‌های عملیات در جنگ ==
=== حمله هدفمند (ترور) ===
ترور هدفمند به‌معنای شناسایی و حذف فیزیکی توسط یک دولت است. اقدامی که توسط پیمان‌های بین‌المللی به‌عنوان [[جنایت علیه بشریت]] تعریف شده است.<ref>تاجیک خاوه، «ترورهای هدفمند دانشمندان و فرماندهان نظامی ایران؛ تحلیل مصداق جنایت بین‌المللی در چارچوب حقوق بشر»، 1404ش، ص287.</ref> این سیاست نظامی توسط دولت اسرائیل و بعضاً ایالات متحده آمریکا در سال‌های متمادی، پیگیری می‌شود. این سیاست بارها علیه ایران اجرا شده و دانشمندان، سیاستمداران و نظامیان ایرانی، هدف این‌گونه حملات بوده‌اند.<ref>تاجیک خاوه، «ترورهای هدفمند دانشمندان و فرماندهان نظامی ایران؛ تحلیل مصداق جنایت بین‌المللی در چارچوب حقوق بشر»، 1404ش، ص295-296.</ref> این ترورها در [[جنگ رمضان]] نیز از سوی اسرائیل و آمریکا انجام گرفت و در پی آن تعداد بسیاری از مقامات نظامی، سیاسی و علمی ایران کشته شدند.<ref name=":017">«[https://defapress.ir/fa/news/820728/وزارت-دفاع-شکست‌های-پیاپی-دشمن-در-جنگ-رمضان-با-ترور-جبران‌شدنی-نیست وزارت دفاع: شکست‌های پیاپی دشمن در جنگ رمضان با ترور جبران‌شدنی نیست]»، خبرگزاری دفاع مقدس؛ "[https://carnegieendowment.org/emissary/2026/03/iran-us-israel-goals-diverge-oil-leaders The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier]'". Carnegie Endowment.</ref> در مقابله با این تهدید و در جهت حل خلأ فرماندهی، مقامات ایرانی از تعیین جانشین‌های فرماندهی، از ۳ تا ۷ لایه بعدی خبر دادند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530549/برای-هر-فرمانده-تا-4-جانشین-انتخاب-شده-است برای هر فرمانده تا 4 جانشین انتخاب شده است]»، خبرگزاری تسنیم؛ «[https://nournews.ir/fa/news/303047/3-تا-7-سطح-جایگزین-برای-فرماندهان-و-مسئولان-تعیین-شده-است ۳ تا ۷ سطح جایگزین برای فرماندهان و مسئولان تعیین شده است]»، وب‌سایت نورنیوز.</ref> همچنین در برخی موارد، نیروهای مسلح ایران نیز به اقدام متقابل دست زده و نظامیان آمریکایی و اسرائیلی را به‌صورت هدفمند مورد حمله قرار داد. در این راستا، پس از آن‌که برخی پایگاه‌ها تخلیه و نیروها در هتل‌ها مستقر شده بودند، این هتل‌ها هدف حملات موشک‌ها و پهپادهای ایرانی قرار گرفتند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529712/اعتراف-رسمی-آمریکا-به-پنهان-شدن-نظامیانش-در-هتل-ها اعتراف رسمی آمریکا به پنهان‌شدن نظامیانش در هتل‌ها]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


=== ۱۱ اسفند ===
=== حمله به متحدان ===
==== حملات ====
[[پرونده:حمله ایران به الخرج عربستان.jpg|بندانگشتی|432x432پیکسل|خسارات ناشی از حملات موشکی و پهپادی ایران به فرودگاه الخرج [[عربستان سعودی|عربستان]]، محل حضور نیروهای آمریکایی در منطقه|جایگزین=خسارات ناشی از حملات موشکی و پهپادی ایران به فرودگاه الخرج عربستان]]
این حملات بر اهدافی در تهران و سنندج متمرکز بود و همچنین مراکز نظامی و راهبردی از جمله مراکز فرماندهی و پایگاه‌های موشکی را هدف قرار داد.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=www.reuters.com|نشانی=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-strikes-lebanon-following-hezbollah-attacks-widening-iran-conflict-2026-03-02/|عنوان=Iran conflict widens to Lebanon, Kuwait mistakenly downs US jets}}</ref> ایران اعلام کرد که [[تأسیسات هسته‌ای نطنز]] در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفته است.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=www.reuters.com|نشانی=https://www.reuters.com/world/china/iran-says-natanz-nuclear-site-hit-us-israeli-strikes-2026-03-02/?|عنوان=Iran says Natanz nuclear site hit in US-Israeli strikes}}</ref> در پی حملات انجام شده، چندین هواپیمای نظامی ایرانی در پایگاه‌های هوایی ایران مورد حمله قرار گرفت.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.ndtv.com/world-news/us-airstrikes-iran-bold-action-us-army-shares-visuals-of-strikes-on-iran-aircraft-drones-11157287/amp/1|عنوان=On Camera, US Destroys Iran's Parked Fighter Jets, Drones|وبگاه=www.ndtv.com}}</ref>
با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به مناطقی در ایران، نیروهای مسلح ایران علاوه بر حملات مستقیم به زیرساخت‌های نظامی و امنیتی اسرائیل، به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای منطقه اقدام کردند. در این حملات، شبکه‌های راداری آمریکایی در کشورهای [[امارات متحده عربی|امارات]]، [[قطر]]، [[بحرین]] و [[کویت]] مورد هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند. این اقدامات در چارچوب تلاش برای تضعیف سامانه‌های دفاعی و پشتیبانی متحدان منطقه‌ای آمریکا توصیف شده است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529733/چرا-معادلات-راهبردی-جنگ-اخیر-دستخوش-تغییرات-شد چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> در همین راستا، مقامات ایرانی اعلام کردند که تمام کشورهایی که از خاک آنها، برای حمله به ایران استفاده شده باشد، هدفی مشروع برای پاسخ می‌دانند. مقامات تأکید داشتند که چون دسترسی به خاک آمریکا برای نیروهای مسلح ایرانی میسر نیست، پایگاه‌ها و منافع آمریکا را هدف هجوم خود قرار می‌دهند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529732/عراقچی-پایگاه-های-آمریکا-در-منطقه-هدف-مشروع-ماست عراقچی: پایگاه‌های آمریکا در منطقه هدف مشروع ماست]»، خبرگزاری تسنیم؛ «[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530681/کشورهای-میزبان-پایگاه-های-آمریکایی-هدف-مشروع-ایران-هستند کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکایی هدف مشروع ایران هستند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


در این روز همچنین اسرائیل حملاتی را علیه نقاطی در بیروت، دره بقاع<ref>{{یادکرد وب|عنوان=BREAKING: Hezbollah Officially Declared War on Israel|نشانی=https://www.jfeed.com/news/hezbollah-israel-war-declaration|وبگاه=JFeed|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-02|کد زبان=en|نام=Yair|نام خانوادگی=Kleinbaum}}</ref> و جنوب لبنان انجام داد.<ref>{{یادکرد خبر|عنوان=Israel hits senior Hezbollah figures after rockets on Haifa|نشانی=https://www.ynetnews.com/article/bj5jpbmfbl|کوشش=Ynetglobal|تاریخ=2026-03-01|تاریخ بازبینی=2026-03-02|زبان=en|نام=Yair|نام خانوادگی=Kraus|نام۲=Yair|نام خانوادگی۲=Kraus|نام۳=Eitan|نام خانوادگی۳=Glikman|نام۴=Itamar|نام خانوادگی۴=Shashua}}</ref> ارتش اسرائیل بعداً اعلام کرد که در این حملات، حسین مکلد، رئیس ستاد اطلاعات حزب‌الله، کشته شده است.<ref>{{یادکرد وب|وبگاه=www.reuters.com|نشانی=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-head-hezbollahs-intelligence-headquarters-2026-03-02/|عنوان=Israeli military says it killed head of Hezbollah's intelligence headquarters}}</ref>
در این میان، گروه‌های همسو با ایران، موسوم به [[محور مقاومت]]، از کشورهایی چون [[عراق]]، [[لبنان]]، [[یمن]] و [[پاکستان]] نیز به درگیری با منافع آمریکا در منطقه اقدام کردند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529733/چرا-معادلات-راهبردی-جنگ-اخیر-دستخوش-تغییرات-شد چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> این تقابل به حملات آمریکا و اسرائیل علیه نیروهای هم‌پیمان با ایران در عراق و لبنان انجامید.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3528923/حمله-مشترک-آمریکا-و-رژیم-صهیونیستی-به-مقر-حشد-شعبی-در-القائم-عراق حمله مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به مقر حشد شعبی در القائم عراق]»، خبرگزاری تسنیم؛ «[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3528947/ادامه-حملات-اسرائیل-به-لبنان-دولت-سلام-درخواست-جلسه-اضطراری-کرد ادامه حملات اسرائیل به لبنان/ دولت سلام درخواست جلسه اضطراری کرد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


==== پاسخ ایران ====
=== مدیریت و حمله به زیرساخت‌ها ===
پایگاه نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در آکروتیریِ قبرس هدف حمله‌ای مشکوک با پهپاد ایرانی قرار گرفت.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Trump says ‘there will likely be more’ US deaths as Iran strikes to continue until ‘all’ goals achieved|نشانی=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|وبگاه=BBC News|بازبینی=2026-03-02|کد زبان=en-GB}}</ref> گزارش‌ها حاکی است که پنج پهپاد رهگیری شدند، اما یکی از آن‌ها موفق شد به باند فرودگاه اصابت کند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Urgent: Explosions heard at Britain's air force base in Cyprus: British media|نشانی=https://english.news.cn/europe/20260302/f1219f92cf764cfda2bcbac966935263/c.html|وبگاه=english.news.cn|بازبینی=2026-03-02}}</ref>
در جریان جنگ ایران و آمریکا، حمله به زیرساخت‌ها به‌عنوان بخشی از راهبرد جنگ ترکیبی مورد توجه طرفین درگیر قرار گرفت. در این چارچوب، تهدید یا هدف‌گیری زیرساخت‌های حیاتی به‌ویژه در حوزه انرژی، نیروگاه‌ها و تأسیسات اقتصادی به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار راهبردی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی و اقتصاد کشور مطرح شد. در کنار این تهدیدها، عملیات رسانه‌ای و روانی نیز با هدف ایجاد نگرانی عمومی، بی‌ثباتی اقتصادی و تغییر فضای ادراک عمومی نسبت به روند جنگ دنبال می‌شد. در محاسبات راهبردی طرف‌های درگیر، حمله گسترده به زیرساخت‌های حیاتی ایران با ملاحظات مهمی همراه بود. از یک سو، احتمال واکنش متقابل ایران و گسترش دامنه درگیری به زیرساخت‌های انرژی و منافع منطقه‌ای طرف مقابل مطرح بود و از سوی دیگر، توان داخلی ایران در بازسازی و ترمیم سریع بسیاری از زیرساخت‌ها مورد توجه قرار داشت. همین عوامل سبب شد، تهدید علیه زیرساخت‌ها بیشتر در قالب فشار روانی و بازدارندگی متقابل مطرح شود و در عمل با محدودیت‌هایی روبه‌رو باشد.<ref name=":03">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/04/3548019/آمریکا-در-باتلاق-جنگ-گیر-کرد-چرا-تهدید-زیرساخت-ها-نشانه-شکست-است آمریکا در باتلاق جنگ گیر کرد/ چرا تهدید زیرساخت‌ها نشانه شکست است؟]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


شبکه ''سی‌ان‌ان'' گزارش داد که انفجارهایی در شهرهای مهم منطقه [[خلیج فارس]] رخ داده است. وقوع انفجار در دبی، ابوظبی و دوحه گزارش شد. در این حملات، یک پالایشگاه نفت بر اثر اصابت ترکش آسیب دید. در عربستان سعودی نیز پهپادها پالایشگاه رأس‌تنوره را هدف قرار دادند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Live updates: Trump warns Iran about larger strikes as war spirals in Middle East|نشانی=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk|وبگاه=CNN|تاریخ=2026-03-02|بازبینی=2026-03-02|کد زبان=en|نام=Hanna Ziady, Catherine Nicholls, Donald Judd, Kit Maher, Adam Cancryn, Billy Stockwell, Maureen Chowdhury, Samantha Waldenberg, Oren Liebermann, Sana Noor Haq, Mostafa Salem, Lauren Kent, Jake Tapper, Chris Isidore, Matt Egan, Tal Shalev, Charlotte Reck, Haley Britzky, Zachary Cohen, Muhammad Darwish, Kara Fox, Jennifer Hansler, Leila Gharagozlou, Becky Anderson, Kaanita Iyer, Michael Williams, Kevin Liptak, Bijan Hosseini, Antoinette Radford, Tim Lister, Zahra Ullah, Adam Pourahmadi, Tala Alrajjal, Logan Schiciano, Clay Voytek, Zahid Mahmood, Isabelle D’Antonio, Mitchell McCluskey, Pierre P. Bairin, Eyad Kourdi, Niamh Kennedy, Bijan Hosseini, Helen Regan, Lucas Lilieholm, Isaac Yee, Teele Rebane, Karina Tsui, Ally Barnard, Hilary Whiteman, Karla Cripps, Brad Lendon, Jomana Karadsheh, Rhea Mogul, Esha Mitra, John Liu, Martin Goillandeau, Ross Adkin, Laura Sharman, Todd Symons, Aleena Fayaz, Deva Lee, Dana Karni, Tamar Michaelis, Francesca Street, Nechirvan Mando, Hira Humayun, Arlette Saenz, Jennifer Hauser, Thomas Bordeaux, Lauren Fox, Sarah Ferris, Jeremy|نام خانوادگی=Diamond}}</ref> پهپادهای ایرانی تأسیسات گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) قطر را هدف قرار دادند که موجب توقف تولید شد. علاوه بر این، موشک‌ها و پهپادهایی به سوی چندین نقطه در قطر، از جمله پایگاه هوایی العدید و تأسیسات صنعتی، شلیک شدند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Client Challenge|نشانی=https://www.ft.com/content/dac7a77d-e0f4-4f52-a3d4-55b145e67347|وبگاه=www.ft.com|بازبینی=2026-03-02}}</ref><ref>{{یادکرد وب|وبگاه=www.reuters.com|نشانی=https://www.reuters.com/business/energy/saudi-aramco-shuts-ras-tanura-refinery-after-drone-strike-source-says-2026-03-02|عنوان=Qatar LNG, Saudi refinery, Israeli oil, gas fields down due to Mideast strikes}}</ref>
در جریان جنگ رمضان، حملات متعددی به زیرساخت‌های دولتی و عمومی در ایران شامل مراکز درمانی، مراکز آموزشی و ساختمان‌های دولتی انجام گرفت. در این حملات همچنین زیرساخت‌های نظامی و انتظامی همچون کلانتری‌ها و [[پایگاه بسیج|پایگاه‌های بسیج]] نیز هدف حمله قرار گرفتند. این حملات عموماً با هدف ایجاد هراس عمومی و برهم زدن ثبات اجتماعی توصیف شده‌اند. دولت ایران در مواجهه با این تهدیدات، تلاش برای تأمین [[کالاهای اساسی]] و مدیریت شرایط جنگی را پیش گرفت تا بتواند با کاهش نگرانی‌های عمومی و جلوگیری از نارضایتی اجتماعی جنگ را به درستی مدیریت کند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529733/چرا-معادلات-راهبردی-جنگ-اخیر-دستخوش-تغییرات-شد چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> در این میان، رئیس‌جمهور آمریکا در پیامی تهدید کرد که زیرساخت‌های انرژی از جمله نیروگاه‌های برق را هدف حمله قرار خواهد داد.<ref name=":02">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/04/3548019/آمریکا-در-باتلاق-جنگ-گیر-کرد-چرا-تهدید-زیرساخت-ها-نشانه-شکست-است آمریکا در باتلاق جنگ گیر کرد/ چرا تهدید زیرساخت‌ها نشانه شکست است؟]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


=== ۱۲ اسفند ===
در روز چهارم جنگ، ایران رسماً از بسته شدن [[تنگه هرمز]] خبر داد و تهدید کرد هیچ شناوری حق عبور از این تنگه را نداشته و در صورت تخطی، مورد حمله قرار خواهد گرفت. اقدامی که با بروز بحران انرژی در جهان همراه شد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529749/تنگه-هرمز-بسته-است-عبور-نفتکش-ها-با-پاسخ-قاطع-روبه-رو-می-شود تنگه هرمز بسته است/ عبور نفتکش‌ها با پاسخ قاطع روبه‌رو می‌شود]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> همچنین مقامات ایرانی تهدید کردند که در صورت آسیب به زیرساخت‌های انرژی ایران، زیرساخت‌های انرژی در تمام منطقه هدف حمله قرار خواهد گرفت.<ref name=":04">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/04/3548019/آمریکا-در-باتلاق-جنگ-گیر-کرد-چرا-تهدید-زیرساخت-ها-نشانه-شکست-است آمریکا در باتلاق جنگ گیر کرد/ چرا تهدید زیرساخت‌ها نشانه شکست است؟]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
==== حملات ====
در ۱۲ اسفند حملات بیشتری بر علیه لبنان و مواضع حزب‌الله انجام گرفت. برای نقاط بیشتری دستور تخلیه از سوی نیروهای نظامی اسرائیل صادر شد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>


==== پاسخ ایران به حملات ====
=== عملیات‌های پرچم دروغین ===
ایران در پاسخ به حملات صورت گرفته به ایران، تعدادی موشک و پهپاد را به نقاط مختلفی شلیک کرد. برخی از این موشک‌ها توسط سامانه‌های راداری منطقه شناسایی و منهدم شدند. در این حملات، پهپاد ایرانی به پایگاه المنهاد متعلق به استرالیا واقع در نزدیکی شهر دبی اصابت کرد که تلفات جانی نداشت. همچنین سفارت آمریکا در ریاض عربستان هدف اصابت دو پهپاد قرار گرفت. البته رسانه‌ها درخصوص انتساب این پهپاد به نیروهای ایرانی، تردید داشتند. در همین روز، پهپادهایی از سوی شبه‌نظامیان عراق به سمت اربیل پرتاب شد که منجر به شنیده شدن صدای انفجار در نزدیکی فرودگاه این شهر گردید. همچنین چند پهپاد نیز از سوی لبنان به سمت اراضی اشغالی شلیک شدند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
در میانهٔ عملیات‌های انجام شده در جریان جنگ رمضان، برخی حملات به‌صورت ساختارشکنانه انجام می‌شد. این‌گونه عملیات‌ها عموماً با عنوان پرچم دروغین برای متوجه کردن هزینه بیشتر به یکی از طرفین درگیری انجام می‌شد. حمله به پالایشگاه آرامکو در عربستان، یکی از این موارد بود. با وجود آن‌که عربستان یکی از هم‌پیمانان آمریکا در جنگ رمضان شناخته می‌شد و چندین پایگاه آمریکایی در خاک آن کشور، هدف حملات نیروهای ایرانی قرار گرفت، اما حمله به منافع زیرساختی کشورهای منطقه، در بانک اهداف ایران قرار نداشت. از همین رو، پس از حمله به این پالایشگاه در روز سوم جنگ، رسانه‌های ایرانی این عملیات را از سوی اسرائیل، برای ایجاد اختلال بیشتر در روند روابط کشورهای منطقه عنوان کرد و آن را یک [[عملیات پرچم دروغین]] معرفی کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529666/منبع-آگاه-خبر-داد-حمله-اسرائیل-به-آرامکو-با-پرچم-دروغین منبع آگاه خبر داد: حمله اسرائیل به آرامکو با پرچم دروغین]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> مقامات ایرانی همچنین تأیید کردند که حملات به منطقه مسکونی بحرین، از سوی نیروهای مسلح ایران نبوده است و احتمالاً یک عملیات پرچم دروغین از سوی اسرائیل بوده است.<ref name=":05">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/03/3547193/بقائی-عملیات-پرچم-دروغین-برای-بدنام-کردن-ایران-افشا-شد بقائی: عملیات پرچم دروغین برای بدنام کردن ایران افشا شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> نیروهای مسلح ایران همچنین تأیید کردند که حمله‌ای به خاک [[عمان]]، [[ترکیه]] و [[جمهوری آذربایجان|آذربایجان]] نداشتند و این حملات را نیز به‌عنوان پرچم دروغین معرفی کردند.<ref name=":06">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/15/3533219/سفارت-ایران-تعدادی-مامور-موساد-در-عملیات-های-پرچم-دروغین-دستگیر-شدند سفارت ایران: تعدادی مأمور موساد در عملیات‌های پرچم دروغین دستگیر شدند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


=== ۱۳ اسفند ===
=== عملیات‌های سایبری ===
=== ۱۴ اسفند ===
همزمان با تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، موج گسترده‌ای از حملات سایبری و عملیات هک علیه زیرساخت‌های سایبری ایران به‌ویژه رسانه‌های خبری نیز آغاز شد. در روز اول جنگ، تمام سایت‌هایی که مجوز رسمی رسانه را از وزارت ارشاد ایران داشتند، دچار اختلال شدند. وب‌سایت خبری تابناک<ref name=":07">«[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360262/هک-سایت-های-خبری-و-تلاش-برای-انتشار-اخبار-جعلی هک سایت‌های خبری و تلاش برای انتشار اخبار جعلی]»، خبرگزاری تابناک.</ref> و [[خبرگزاری ایسنا]] از جمله خبرگزاری‌های رسمی ایران بودند که از دسترس خارج شدند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/21/3538633/ایسنا-به-دلایل-فنی-داخلی-در-دسترس-نیست ایسنا به دلایل فنی داخلی در دسترس نیست]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> چهار روز پس از آغاز حملات به ایران و در پی احتمال حملات سایبری، [[پلیس فتا|پلیس فتای]] ایران، اخطارها و هشدارهایی را صادر کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530366/هشدار-افتا-نسبت-به-رخدادهای-مشکوک-سایبری هشدار افتا نسبت به رخدادهای مشکوک سایبری]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
=== ۱۵ اسفند ===
در بامداد روز ۱۵ اسفند، شرق تهران مورد هجوم حداقل ۱۸ حمله موشکی قرار گرفت. همچنین ۲ مرکز نظامی در خارج از شهر قم مورد هدف حملات هوایی قرار گرفت. در مناطق دیگری نیز چون اصفهان و کرمانشاه، انفجارهایی صورت گرفت.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> در ساعات پایانی شب نیز فرودگاه مهرآباد، شلوغترین فرودگاه ایران هدف هجوم موشک‌های اسرائیلی قرار گرفت. در همین روز، برخی رسانه‌ها، گمانه‌زنی‌هایی را مطرح کردند که آمریکا در پی حملات زمینی به خاک ایران است.<ref>"Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.</ref>


با وجود آنکه در روز ۱۴ اسفند، ترامپ اعلام کرده بود که باید در تعیین رهبر بعدی ایران نقش داشته باشد، در روز ۱۵ اسفند در مصاحبه‌ای اعلام کرد که باید مقام رهبری به‌طور کامل از ایران برچیده شود. او در ادامه تصریح کرد که سعی می‌کند در حملاتش، کسانی که گزینه مد نظر او برای اداره ایران هستند را حفظ نماید.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
در روز چهارم جنگ، جبهه پشتیبانی سایبری در پیامی اعلام کرد که حملات سایبری علیه زیرساخت‌های ارتباطات نظامی و دولتی اسرائیل انجام خواهد داد. این گروه مدعی شد که در اثر این حمله، تمامی ارتباطات نظامی، دولتی و خصوصی، مختل شده و تمام داده‌ها و اسناد آن‌ها نابود شدند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530140/حمله-سایبری-به-زیرساخت-های-ارتباطات-نظامی-و-دولتی-رژیم-صهیونیستی حمله سایبری به زیرساخت‌های ارتباطات نظامی و دولتی رژیم صهیونیستی]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> همچنین [[حنظله (گروه سایبری)|گروه حنظله]] نیز اقدام به هک زیرساخت‌های اسرائیل و انتشار اطلاعات مرتبط با نظامیان و شهروندان اسرائیلی اقدام کرد. همچنین ادعا شده که این گروه، شرکت ملی نفت شارجه را نیز هک کرده است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529785/شرکت-نفتی-شارجه-هک-شد شرکت نفتی شارجه هک شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


=== ۱۶ اسفند ===
=== عملیات‌های رسانه‌ای-شناختی ===
==== حملات ====
یکی از محورهای اصلی جنگ تلاش برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی و ایجاد هراس اجتماعی معرفی شده است. در مقابل، حضور عمومی مردم و آنچه [[تاب‌آوری ایرانی]] خوانده شده، به‌عنوان عاملی در ناکام ماندن این راهبردها توصیف شده است. همچنین بر نقش پیشینه تاریخی و فرهنگی جامعه ایران در تقویت این تاب‌آوری تأکید شده است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529733/چرا-معادلات-راهبردی-جنگ-اخیر-دستخوش-تغییرات-شد چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
در صبح شنبه، ۱۶ اسفند، اسرائیل حملاتی را علیه خاک لبنان و ایران انجام داد. در پی این حملات، شهر بیروت بمباران شد. ترامپ نیز در مصاحبه‌ای اعلام کرد که هیچگونه صلحی با ایران انجام نخواهد شد و تنها تسلیم بی قید و شرط حکومت ایران را خواهان است.<ref>"Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.</ref> براساس گزارشهای نیروهای نظامی ایران، ایران در این روز موفق به ساقط کردن ۱۳ مدل پهپاد مهاجم اسرائیلی و آمریکایی شده است که مجموع آنها را این روز به ۸۲ پهپاد می‌رساند.<ref>«[https://www.mehrnews.com/live/6767522/هشتمین-روز-جنگ-آسمان-تل-آویو-در-آتش-و-ضربه-مهلک-به-پایگاه-های هشتمین روز جنگ؛ اجرای موج ۲۵عملیات وعده صادق ۴ با شلیک فتاح و عماد]»، خبرگزاری مهر.</ref>


==== پاسخ ایران به حملات ====
== تلفات و خسارات ==
در پاسخ به حملات صبح شنبه اسرائیل، ایران نیز تعداد زیادی موشک به سمت سرزمین‌های اشغالی شلیک کرد. همچنین منابع خبری از انفجارهایی در منامه و دبی خبر دادند. در همین روز، جسد ۶ سرباز آمریکایی که در جنگ کشته شده‌بودند به آمریکا منتقل و توسط ترامپ، تحویل گرفته شدند.<ref>"Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.</ref>
=== تلفات انسانی در ایران ===
[[پرونده:تشیع+میناب.jpg|بندانگشتی|390x390پیکسل|مراسم تدفین دانش‌آموزان شهید در فاجعه حمله ارتش آمریکا به [[مدرسه شجره طیبه میناب]] در هرمزگان|جایگزین=مراسم تدفین دانش‌آموزان شهید مدرسه شجره طیبه میناب در هرمزگان]]
در اولین روز درگیری، مقامات ایرانی از این‌که در طول حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران متحمل تلفات انسانی شدند، سخن گفتند ولی آن را در مقایسه با [[جنگ ۱۲ روزه]] با اسرائیل، اندک دانستند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref> تا ساعات پایانی روز اول جنگ، رسانه‌های ایرانی از زنده‌بودن رهبر جمهوری اسلامی خبر می‌دادند،<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3528055/رهبر-انقلاب-استوار-و-محکم-در-حال-فرماندهی-میدان-هستند رهبر انقلاب استوار و محکم در حال فرماندهی میدان هستند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> اما در صبح روز [[۱۰ اسفند]] تأیید شد که تعدادی از مسئولان بلندمرتبه ایرانی ازجمله [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]]، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، به‌همراه دختر، داماد، عروس و نوه‌اش کشته شده‌اند.<ref>"[https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes]", BBC News.</ref> کمی بعد، رسانه‌های ایرانی از کشته‌شدن مقامات دیگری در ۲ روز اول جنگ خبر دادند که برخی از آنها عبارت بودند از:
* [[سید عبدالرحیم موسوی]] - رئیس [[ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران|ستاد کل نیروهای مسلح؛]]<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528853/پیام-تسلیت-سپاه-در-پی-شهادت-شهیدان-موسوی-شمخانی-و-نصیرزاده پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* [[محمد پاکپور]] - فرمانده کل [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی؛]]<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله؛ «[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528287/بیانیه-سپاه-در-پی-ترور-سپهبد-شهید-پاکپور بیانیه سپاه در پی ترور سپهبد شهید پاکپور]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* [[علی شمخانی]] - مشاور [[سید علی خامنه‌ای|علی خامنه‌ای]] و دبیر [[شورای دفاع]]؛<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله؛ «[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528853/پیام-تسلیت-سپاه-در-پی-شهادت-شهیدان-موسوی-شمخانی-و-نصیرزاده پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* [[عزیز نصیرزاده]] - [[وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح|وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح؛]]<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله؛ «[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528853/پیام-تسلیت-سپاه-در-پی-شهادت-شهیدان-موسوی-شمخانی-و-نصیرزاده پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* [[محمد باصری]] - از مسئولان [[وزارت اطلاعات|وزارت اطلاعات؛]]<ref name=":10">[https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنه‌ای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، خبرگزاری تابناک.]</ref>
* [[غلامرضا رضائیان]] - رئیس [[سازمان اطلاعات فراجا|سازمان اطلاعات فراجا؛]]<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528876/اسامی-جدید-شهدا-منتشر-شد-شهادت-سردار-شیرازی-در-حملات-آمریکا-و-اسرائیل اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* [[حسین جبل‌عاملیان]] - رئیس [[سازمان سپند]] و مسئول صنایع نظامی و دفاعی؛<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
* [[صالح اسدی]] - رئیس [[سازمان اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیا]]؛<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
* [[محمد شیرازی]] - رئیس دفتر فرمانده کل قوا؛
* [[محسن دره‌باغی]] - معاون آماد و پشتیبانی نیروهای مسلح؛
* [[اکبر ابراهیم‌زاده]] - جانشین رئیس دفتر فرمانده کل قوا؛
* [[بهرام حسینی مطلق]] - رئیس اداره طرح و عملیات معاونت عملیات ستادکل نیروهای مسلح؛
* [[حسن‌علی تاجیک]] - رئیس اداره آماد ستادکل نیروهای مسلح.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528876/اسامی-جدید-شهدا-منتشر-شد-شهادت-سردار-شیرازی-در-حملات-آمریکا-و-اسرائیل اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
بنا بر اعلام رئیس [[جمعیت هلال احمر ایران]]، تا روز بیست‌وپنجم جنگ، ۶۶ کودک زیر پنج سال کشته شدند و حدود سه‌هزار زن که در منازل خود حضور داشتند، زخمی شدند. در میان نیروهای امدادی و درمانی نیز یک نفر از نیروهای هلال احمر کشته و ۱۲ نفر زخمی شدند و در میان کادر درمان ۲۳ نفر کشته و ۱۷۷ نفر زخمی گزارش شد.<ref name=":014">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/05/3548698/ثبت-بیش-از-7هزار-مصدوم-تا-روز-نهم-جنگ-در-سرزمین-های-اشغالی ثبت بیش از 7هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی]»، خبرگزاری تابناک.</ref>


سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران، موج‌های ۲۳، ۲۴ و ۲۵ حملات خود تحت عنوان عملیات وعده صادق ۴ را در این روز آغاز کرد. در این حملات موشک‌هایی به سمت اراضی اشغالی، مقر نیروهای آمریکایی در پایگاه‌های شیخ‌عیسی، علی السالم، جفیر و الازرق شلیک شدند. در این حملات از موشک‌های عماد و فتاح استفاده شده است.<ref>«[https://www.mehrnews.com/live/6767522/هشتمین-روز-جنگ-آسمان-تل-آویو-در-آتش-و-ضربه-مهلک-به-پایگاه-های هشتمین روز جنگ؛ اجرای موج ۲۵عملیات وعده صادق ۴ با شلیک فتاح و عماد]»، خبرگزاری مهر.</ref>
=== خسارات در ایران ===
در پی حملات هوایی به ایران در طول جنگ رمضان، بسیاری از ساختمان‌های نظامی، انتظامی، دولتی و حتی مناطق مسکونی هدف حملات قرار گرفتند. از میان ساختمان‌های دولتی و نظامی می‌توان به قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، تأسیسات صداوسیما، ساختمان وزارت اطلاعات و ساختمان پلیس امنیت اخلاقی اشاره کرد.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> بنا بر اعلام رئیس جمعیت هلال احمر ایران، تا روز بیست‌وپنجم جنگ، بیش از ۸۵٬۱۷۶ مکان غیرنظامی اعم از ۶۴٬۵۸۳ واحد مسکونی و ۱۹٬۶۹۴ واحد تجاری، دچار آسیب شدند. همچنین ۲۸۲ مرکز درمانی شامل بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، داروخانه‌ها و مراکز بهداشتی هدف قرار گرفتند و برخی از آنها، از جمله بیمارستان مطهری، به‌طور کامل از چرخه فعالیت خارج شدند. در این حملات ۶۰۰ مدرسه نیز آسیب دیدند و ۱۷ پایگاه و شعبه جمعیت هلال احمر هدف قرار گرفت.<ref name=":016">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/05/3548698/ثبت-بیش-از-7هزار-مصدوم-تا-روز-نهم-جنگ-در-سرزمین-های-اشغالی ثبت بیش از 7هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی]»، خبرگزاری تابناک.</ref>


در ادامه ناآرامی‌های تنگه هرمز، در این روز یک فروند نفتکش به نام prima به خاطر آنچه بی‌توجهی به دستورات اعلام شده است، هدف حمله نظامی سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت.<ref>{{یادکرد خبر|عنوان=Over 50 killed in strike on girls' elementary school in Iran|نشانی=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/2/28/over-50-killed-in-strike-on-girls-elementary-school-in-iran|خبرگزاری=Al Jazeera|تاریخ=28 February 2026}}</ref>
در بخش تجهیزات امدادی و زیرساختی نیز خساراتی گزارش شد؛ از جمله انهدام کامل سه فروند بالگرد امدادی و هدف قرار گرفتن ۴۸ خودروی نجات و ۴۶ دستگاه آمبولانس. همچنین در برخی نقاط کشور، از جمله تهران، فرودگاه‌ها، هواپیماهای مسافربری و مخازن سوخت مورد حمله قرار گرفتند.<ref name=":015">«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/05/3548698/ثبت-بیش-از-7هزار-مصدوم-تا-روز-نهم-جنگ-در-سرزمین-های-اشغالی ثبت بیش از 7هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی]»، خبرگزاری تابناک.</ref>[[پرونده:کاخ گلستان در جنگ رمضان.jpg|بندانگشتی|تصویری از آسیب‌های [[کاخ گلستان]]، در [[تهران]]، پس از حملات موشکی آمریکا و اسرائیل|جایگزین=آسیب‌های کاخ گلستان]]
در پی حمله موشکی آمریکا به کاخ دادگستری تهران در نزدیکی [[کاخ گلستان]]، این کاخ که به عنوان [[میراث جهانی یونسکو]] ثبت شده است، متحمل آسیب‌هایی شد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref> در همین حملات، به ساختمان رادیو تهران و [[مسجد ارگ]] آسیب وارد شد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528878/ماجرای-حمله-به-رادیو-و-تعطیلی-مراسم-مسجد-ارک-حال-حاج-منصور-ارضی-خوب ماجرای حمله به رادیو و تعطیلی مراسم مسجد ارک/ حال حاج منصور ارضی خوب]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان از تخریب تعدادی از بناهای شاخص تاریخی [[سنندج]]، از جمله بنای ملک تجار، امامزاده پیرعمر، منزل متوسل، منزل مجتهدی و منزل امین‌الاسلام در پی حملات به [[استان کردستان|استان]] خبر داد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3538347/تخریب-بناهای-شاخص-تاریخی-سنندج تخریب بناهای شاخص تاریخی سنندج]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> همچنین حملاتی به حریم [[قلعه فلک‌الافلاک]] در [[خرم‌آباد]] موجب آسیب به این بنا و همچنین چندین بنای تاریخی دیگر در این شهر شد. گفته شده است که بنای تاریخی سربازخانه شماره ۲، سربازخانه شماره ۱، ساختمان باشگاه افسران، ساختمان دژبانی (هنگ) و خانه تاریخی قاضی یا آخوند ابو، دچار آسیب‌های جدی شده و همچنین دو [[موزه]] مستقر در قلعه، دچار خسارت شدند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3537455/حمله-آمریکایی-ـ-صهیونی-به-حریم-فلک-الافلاک-تخریب-یک-بنای-ثبت-ملی حمله آمریکایی ـ صهیونی به حریم فلک‌الافلاک؛ تخریب یک بنای ثبت ملی]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> در روزهای بعد، خبرهایی از آسیب به [[کاخ چهل‌ستون]] و چند مسجد تاریخی در [[اصفهان]] منتشر شد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3536508/حمله-پهپادی-رژیم-صهیونیستی-به-آثار-تاریخی-اصفهان-جنایت-جنگی-است حمله پهپادی رژیم صهیونیستی به آثار تاریخی اصفهان جنایت جنگی است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


=== نامشخص ===
=== تلفات و خسارات برای مهاجمان ===
مقام‌های امارات متحده عربی مدعی شدند که ۱۴۸ پهپاد ایرانی، ۹ موشک بالستیک و شش موشک کروز را سرنگون کرده‌اند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=UAE intercepts 9 Iranian ballistic missiles, 6 cruise missiles, ministry says|نشانی=https://www.iranintl.com/en/202603026672|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2026-03-02|بازبینی=2026-03-02|کد زبان=en}}</ref> قطر دو فروند جنگنده ضربتی سوخو-۲۴ ایرانی را سرنگون کرد و به این ترتیب به نخستین کشوری تبدیل شد که در جریان این درگیری یک هواپیمای ایرانی را ساقط کرده است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Live updates: Trump warns Iran about larger strikes as war spirals in Middle East|نشانی=https://www.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk|وبگاه=CNN|تاریخ=2026-03-02|بازبینی=2026-03-02|کد زبان=en|نام=Kit Maher, Samantha Waldenberg, Catherine Nicholls, Hanna Ziady, Oren Liebermann, Sana Noor Haq, Mostafa Salem, Lauren Kent, Billy Stockwell, Jake Tapper, Chris Isidore, Matt Egan, Tal Shalev, Charlotte Reck, Haley Britzky, Zachary Cohen, Muhammad Darwish, Kara Fox, Jennifer Hansler, Leila Gharagozlou, Becky Anderson, Kaanita Iyer, Michael Williams, Kevin Liptak, Bijan Hosseini, Antoinette Radford, Tim Lister, Zahra Ullah, Adam Pourahmadi, Tala Alrajjal, Logan Schiciano, Clay Voytek, Zahid Mahmood, Isabelle D’Antonio, Mitchell McCluskey, Pierre P. Bairin, Eyad Kourdi, Niamh Kennedy, Bijan Hosseini, Helen Regan, Lucas Lilieholm, Isaac Yee, Teele Rebane, Karina Tsui, Ally Barnard, Hilary Whiteman, Karla Cripps, Brad Lendon, Jomana Karadsheh, Rhea Mogul, Esha Mitra, John Liu, Martin Goillandeau, Ross Adkin, Laura Sharman, Todd Symons, Aleena Fayaz, Deva Lee, Maureen Chowdhury, Adam Cancryn, Donald|نام خانوادگی=Judd}}</ref>
[[پرونده:رادار آمریکایی در موفق السلطی.jpg|بندانگشتی|خسارت وارده به رادار برد بلند آمریکایی در حمله پهپادی و موشکی ایران به پایگاه هوایی «موفق السلطی» نیروهای آمریکایی در [[اردن]]|جایگزین=خسارت وارده به رادار برد بلند آمریکایی در حمله پهپادی و موشکی ایرا]]
در جریان حملات تلافی‌جویانه و دفاعی [[جمهوری اسلامی ایران]]، تلفات و خساراتی به نیروهای مهاجم آمریکایی و اسرائیلی، پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا و پایگاه‌ها و مناطق اقتصادی، زیرساختی و نظامی اسرائیل وارد شد. در روزهای ابتدایی جنگ، رسانه‌های رسمی آمریکایی، حجم تلفات و خسارات خود را حداقلی توصیف کردند.<ref>«[https://www.independentpersian.com/tv/ایندیپندنت-فارسی/سنتکام-جزئیات-عملیات-%C2«Ø®Ø´Ù…-حماسی%C2»-علیه-جمهوری-اسلامی-را-منتشر-کرد-ZDeaoC5k سنتکام جزئیات عملیات خشم حماسی علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد]»، وب‌سایت ایندیپندنت فارسی.</ref> با این وجود سپاه پاسداران در اطلاعیه‌ای مدعی شد که تلاش‌های ۷۰ ساله آمریکا در منطقه، تا روز یازدهم جنگ از بین رفته است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537517/اجرای-موج-36-عملیات-وعده-صادق-4-در-شب-شهادت-امام-علی-ع اجرای موج 36 عملیات وعده صادق 4 در شب شهادت امام علی]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> بعدها تصاویر ماهواره‌ای تأیید کردند تعداد زیادی از نقاط پایگاه‌های آمریکایی توسط موشک‌ها و پهپادهای ایرانی هدف حمله قرار گرفته<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3538280/تصاویر-ماهواره-ای-از-قبل-و-بعد-اهداف-منهدهم-شده-دشمن-توسط-ایران تصاویر ماهواره‌ای از قبل و بعد اهداف منهدم شده دشمن توسط ایران]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> و بسیاری از رادارهای پایگاه‌های آمریکایی منهدم شده‌اند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537270/تجهیزات-حیاتی-ارتباطی-و-ماهواره-ای-آمریکا-در-پایگاه-العدید-منهدم-شد تجهیزات حیاتی ارتباطی و ماهواره‌ای آمریکا در پایگاه العدید منهدم شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> گزارش‌ها حاکی از آن است که روز نهم جنگ، در نزدیکی سفارت آمریکا در پایتخت نروژ، انفجاری شکل گرفت که تلفات و خسارات قابل توجهی نداشت.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-07-26 Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes]", CNN News.</ref> همچنین پایگاه‌های انگلیس در کشور قبرس، یکی از اهداف حملات پهپادی بود.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529421/پایگاه-های-نظامی-انگلیس-در-قبرس-تخلیه-شد پایگاه‌های نظامی انگلیس در قبرس تخلیه شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


== تلفات و خسارات ==
=== تلفات و خسارات برای دیگر کشورها ===
=== در ایران ===
در جنگ رمضان، تلفات و خساراتی در کشورهای دیگر همچون [[لبنان]] به ثبت رسیده است. وزیر بهداشت لبنان در اطلاعیه‌ای اعلام کرد، در حملات اسرائیل در دو روز ابتدایی جنگ، دست‌کم ۵۰ تبعه لبنانی کشته و ۳۳۵ نفر زخمی شدند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-03-26 Day 4 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، تعدادی از مسئولان بلندمرتبه ایرانی به صورت هدفمند، ترور شدند. در این میان، رسانه‌ها ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای به همراه دختر، داماد، عروس و نوه‌اش را تأیید کردند.<ref name="BBC death">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t|work=BBC|date=2026-02-28|title=Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes}}</ref> از دیگر افرادی ترور موفق آنها از سوی جمهوری اسلامی ایران تأیید شد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
* [[سید عبدالرحیم موسوی| عبدالرحیم موسوی]] - رئیس [[ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران|ستاد کل نیروهای مسلح]]<ref name=":10">https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنه‌ای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید-بروزرسانی-می-شود</ref>
* [[محمد پاکپور]] - فرمانده کل [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
* [[علی شمخانی]] - مشاور [[سید علی خامنه‌ای|علی خامنه ای]] و [[شورای دفاع کشور|دبیر شورای دفاع]]<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
* [[عزیز نصیرزاده]] - [[وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح|وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح]]<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
* [[محمد باصری]] - از مسئولان [[وزارت اطلاعات]]<ref name=":10"/>
* [[غلامرضا رضائیان]] - رئیس [[سازمان اطلاعات فراجا]]<ref>{{یادکرد خبر|تاریخ=۱ مارس ۲۰۲۶|عنوان=» غلامرضا رضاییان «رئیس سازمان اطلاعات فراجا به شهادت رسید|پیوند=https://fa.abna24.com/news/1786801/غلامرضا-رضاییان-رئیس-سازمان-اطلاعات-فراجا-به-شهادت-رسید|ناشر=ابنا۲۴}}</ref>
* [[حسین جبل‌عاملیان]] - رئیس سازمان سپند و مسئول صنایع نظامی و دفاعی<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
* [[صالح اسدی]] - رئیس سازمان اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیاء<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
{| class="wikitable"
|+تلفات جنگ رمضان (ایران)
! rowspan="2" |تاریخ وقوع
! rowspan="2" |رویداد
! rowspan="2" |مکان
! colspan="2" |تلفات انسانی
! rowspan="2" |منبع خبر
! rowspan="2" |منبع
|-
!کشته
!زخمی
|-
|۹ اسفند
|حمله به محدوده بیت رهبری
|تهران
|۵
|
|
|<ref name="BBC death"/>
|-
|۱۰ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|۱۱ اسفند
|حمله به میدان نیلوفر
|تهران
|۲۰
| -
|هلال احمر ایران
|
|-
|۱۲ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|۱۳ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|۱۴ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|۱۵ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|نامشخص
|حمله به مدرسه دخترانه میناب
|میناب
|۱۶۵
|
|تلگراف
|<ref>"Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.</ref>
|-
| colspan="3" |جمع نهایی
|۵۵۵
|۷۴۷
|هلال احمر ایران
|<ref>https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/israel-strikes-two-schools-in-iran-killing-more-than-50-people</ref>
|}
علاوه بر تلفات انسانی، بسیاری از ساختمان‌های نظامی، انتظامی، دولتی و حتی مناطق مسکونی هدف حملات قرار گرفتند. از میان ساختمان‌های دولتی و نظامی می‌توان به قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، تأسیسات صدا و سیما، ساختمان وزارت اطلاعات و ساختمان پلیس امنیت اخلاقی اشاره کرد.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> در پی حمله موشکی آمریکا به کاخ دادگستری تهران در نزدیکی کاخ گلستان، این کاخ که به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، متحمل آسیب‌هایی شد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>


=== در کشورهای مهاجم ===
در جریان اعتراضاتی که گروهی از معترضان پاکستانی در نزدیکی سفارت آمریکا در [[کراچی]] انجام شد، خشونت‌ها بالا گرفت و سبب شد تا ۹ نفر کشته و ۳۲ نفر زخمی شوند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528461/اعتراضات-مقابل-کنسولگری-آمریکا-در-کراچی-9-کشته-برجا-گذاشت اعتراضات مقابل کنسولگری آمریکا در کراچی 9 کشته برجا گذاشت]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
در جریان حملات تلافی‌جویان و دفاعی جمهوری اسلامی ایران، تلفات و خساراتی به نیروهای مهاجم آمریکایی و اسرائیلی، پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا و پایگاه‌ها و مناطق اقتصادی، زیرساختی و نظامی اسرائیل وارد شد. در روزهای ابتدایی جنگ، رسانه‌های رسمی آمریکایی، حجم تلفات و خسارات خود را حداقلی توصیف کردند.<ref>«[https://www.independentpersian.com/tv/ایندیپندنت-فارسی/سنتکام-جزئیات-عملیات-%C2«Ø®Ø´Ù…-حماسی%C2»-علیه-جمهوری-اسلامی-را-منتشر-کرد-ZDeaoC5k سنتکام جزئیات عملیات «خشم حماسی» علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد]»، ایندیپندنت فارسی.</ref>
{| class="wikitable"
|+تلفات عملیات وعده صادق ۴
! rowspan="2" |تاریخ وقوع
! rowspan="2" |رویداد
! rowspan="2" |مکان
! colspan="2" |تلفات انسانی
! rowspan="2" |منبع خبر
! rowspan="2" |منبع
|-
!کشته
!زخمی
|-
|۹ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|۱۰ اسفند
|حمله پهپادی به مرکز فرماندهی تاکتیکی آمریکا
|بندر شعیبه کویت
|۶
|۵
|تلگراف
|<ref>"Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.</ref>
|-
|۱۱ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|۱۲ اسفند
|حمله پهپادی ایران به امارات متحده عربی
|امارات متحد عربی
|۳
|۰
|وزارت دفاع امارات متحده عربی
|<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
|-
|۱۳ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|۱۴ اسفند
|
|
|
|
|
|
|-
|۱۵ اسفند
|
|
|
|
|
|
|}


== واکنش ==
== واکنش‌های طرف‌های درگیری ==
=== ایران ===
=== واکنش‌های رسمی جمهوری اسلامی ایران ===
* بر اساس ویدئوهای منتشر شده در فضای مجازی، در برخی از نقاط ایران، شهروندان ایرانی پس از مشاهده حمله هوایی به آنچه «خانه رهبر» نامیدند، ابراز شادی می‌کردند.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> این اقدام توسط برخی از ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز تکرار یا مورد حمایت قرار گرفت.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Iranians in Switzerland rally against the Islamic Republic|نشانی=https://www.iranintl.com/en/202602284411|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2026-02-28|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=Rally in Sweden calls for 'regime change in Iran|نشانی=https://www.iranintl.com/en/202602282323|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2026-02-28|بازبینی=2026-03-01|کد زبان=en}}</ref>
* در پی حمله به [[مدرسه شجره طیبه میناب]] و کشته شدن ده‌ها دانش‌آموز دختر و پسر، موجی از ابراز همدردی‌ها در ایران شکل گرفت. بسیاری از مسئولان جمهوری اسلامی این اقدام را محکوم کردند و پیام‌های تسلیت صادر شد.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139069/حمله-آمریکا-و-اسرائیل-به-دبستان-دخترانه-در-میناب حمله وحشیانه آمریکا و اسرائیل به دبستان دخترانه در میناب؛ سران کشور واکنش نشان دادند]»، اطلاعات آنلاین.</ref> همچنین مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری نیز بیانیه‌ای در محکومیت این حمله صادر کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3528032/بیانیه-مرجع-ملی-کنوانسیون-حقوق-کودک-وزارت-دادگستری بیانیه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* رضا پهلوی با فراخوانی خطاب به مردم ایران، از فروپاشی زودهنگام جمهوری اسلامی سخن گفت. او همچنین اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران را «مداخله‌ای بشردوستانه» توصیف کرد و از ترامپ خواست از وارد آمدن آسیب به غیرنظامیان جلوگیری کند.<ref>{{Cite web|url=https://www.iranintl.com/en/202602282261|title=Prince
* بسیاری از نهادهای رسمی در ایران، این حملات را محکوم کردند. جمعیت هلال‌احمر و کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران از جمله این نهادها بودند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527948/بیانیه-کمیته-ملی-حقوق-بشردوستانه-در-محکومیت-حملات-غیرقانونی-به-ایران بیانیه کمیته ملی حقوق بشردوستانه در محکومیت حملات غیرقانونی به ایران]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets|date=28 February 2026|website=[[Iran International]]|accessdate=28 February 2026}}</ref>
* [[علی لاریجانی]] در خصوص حملات جمهوری اسلامی ایران به خاک کشورهای همسایه توضیح داد که قصد آنان حمله به کشورهای منطقه نیست و تنها پایگاه‌های آمریکایی که از آنجا به خاک ایران تعرض شده است را هدف قرار خواهد داد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref>
* نمایندگی ایران در وین در نامه‌ای به [[رافائل گروسی]]، مدیرکل [[آژانس بین‌المللی انرژی اتمی]]، خواستار برگزاری نشست فوق‌العاده فوری شورای حکام شد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527904/درخواست-ایران-برای-برگزاری-فوری-جلسه-شورای-حکام درخواست ایران برای برگزاری فوری جلسه شورای حکام]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> [[سازمان انرژی اتمی ایران]] نیز در نامه‌ای خطاب به رافائل گروسی، از حملات مجدد به سایت‌های هسته‌ای ایران خبر داد و آن را خلاف قوانین بین‌المللی دانست.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529697/نامه-ایران-به-گروسی-درباره-حمله-جدید-آمریکا-و-اسرائیل-به-تاسیسات-نطنز نامه ایران به گروسی درباره حمله جدید آمریکا و اسرائیل به تأسیسات نطنز]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* [[مسعود پزشکیان]] نیز در پیامی ویدیوئی، اعلام کرد که اگر کشورهای منطقه، در حمله آمریکا و اسرائیل به خاک ایران اقدامی نکنند و از پایگاه‌های آمریکا در آن کشور حمله‌ای شکل نگیرد، پاسخ متقابل ایران به آن کشور انجام نخواهد شد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-07-26 Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes]", CNN News.</ref>
* دادستانی ایران در پی گزارش‌هایی از جاسوسی و همکاری با مهاجمان به ایران، توسط ایرانیان خارج از کشور، دستوری مبنی بر مصادره اموال آنان را صادر کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537443/آغاز-شناسایی-اموال-ایرانیان-خارج-نشینی-که-با-دشمن-همکاری-می-کنند آغاز شناسایی اموال ایرانیان خارج نشینی که با دشمن همکاری می‌کنند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> همچنین تصویربرداری از اماکن مورد حمله در ایران ممنوع اعلام شد و در پی آن، چند نفر که به فیلمبرداری و ارسال به خارج از کشور اقدام کرده بودند، توسط قوه قضائیه ایران شناسایی و دستگیر شدند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537446/اطلاعات-سپاه-تعداد-از-عوامل-و-عناصر-وطن-فروش-دستگیر-شدند اطلاعات سپاه: تعداد از عوامل و عناصر وطن فروش دستگیر شدند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


=== آمریکا ===
=== واکنش‌های رسمی ایالات متحده آمریکا ===
* در روز دوم جنگ، ارتش آمریکا اعلام کرد که موضوع حمله به یک مدرسه در ایران و کشته شدن دانش‌آموزان را بررسی خواهد کرد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref>
* در روز چهارم جنگ، تعدادی از مردم آمریکا در تجمعی مسالمت‌آمیز خواستار پایان و محکومیت حملات شدند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
* در روز چهارم جنگ، تعدادی از مردم آمریکا در تجمعی مسالمت‌آمیز خواستار پایان و محکومیت حملات شدند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
* در روز هفتم جنگ، برخی از دولت‌مردان آمریکا در خصوص هزینه بالای جنگ برای آمریکا و همچنین اتمام مهمات ارتش آمریکا ابراز نگرانی کردند. بعداً وزیر دفاع آمریکا در مصاحبه‌ای اعلام کرد که به اندازه کافی برای ادامه جنگ مهمات در اختیار ارتش آمریکا قرار دارد.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
* در روز هفتم جنگ، برخی از دولت‌مردان آمریکا در خصوص هزینهٔ بالای جنگ برای آمریکا و همچنین اتمام مهمات ارتش آمریکا ابراز نگرانی کردند. بعداً وزیر دفاع آمریکا در مصاحبه‌ای اعلام کرد که به اندازه کافی برای ادامه جنگ، مهمات در اختیار ارتش آمریکا قرار دارد.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
* در روز هشتم جنگ، ترامپ درخصوص حمله به مدرسه میناب، واکنش نشان داد و مسئولیت آن را به گردن ایران انداخت؛ این در حالی بود که بسیاری از رسانه‌ها و کارشناسان، این حمله را به نیروهای آمریکا نسبت داده‌اند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-07-26 Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes]", CNN News.</ref>
* در روز هجدهم جنگ، رئیس مرکز ضدتروریسم آمریکا در مخالفت با جنگ آمریکا با ایران، از سمت خود استعفاء داد.<ref name=":012">«[https://parsi.euronews.com/2026/03/17/what-to-know-about-head-of-us-national-counterterrorism-center-resignation رئیس مرکز ملی ضدتروریسم آمریکا کیست و چرا استعفا داد؟]»، وب‌سایت یورونیوز.</ref>
* تعدادی از سناتورهای آمریکایی با جنگ ابراز مخالفت کردند. کریس مورفی<ref name=":013">«[https://www.tabnak.ir/fa/news/1364167/اظهارات-شوکه-کننده-سناتور-آمریکایی-درمورد-ترامپ- اظهارات شوکه کننده سناتور آمریکایی درمورد ترامپ !]»، خبرگزاری تابناک.</ref> و برنی سندرز از جمله این افراد بودند. سندرز در مواجهه با درخواست ترامپ برای بودجه ۲۰۰ میلیارد دلاری ادامه جنگ، این جنگ را متعلق به مردم آمریکا ندانست و با درخواست مخالفت کرد. او همچین به‌خاطر اقدامات ترامپ که به افزایش قیمت انرژی در آمریکا انجامیده بود، از سیاست‌های او انتقاد کرد.<ref name=":010">«[https://nournews.ir/fa/news/304870/مخالفت-تند-برنی-سندرز-با-لایحه-200-میلیارد-دلاری-جنگ-با-ایران مخالفت تند برنی سندرز با لایحه 200 میلیارد دلاری جنگ با ایران]»، خبرگزاری نورنیوز.</ref>
 
=== واکنش رسمی دولت اسرائیل ===
* در پی رسانه‌ای شدن حملات آمریکا و اسرائیل به مدرسه‌ای در میناب در روز اول جنگ، ارتش اسرائیل اعلام کرد که موضوع را بررسی خواهد کرد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref>
* در میان هم‌صدایی گسترده رسانه‌ها و دولتمردان سیاسی اسرائیلی در حمایت از حمله به ایران، منتقدان دولت و برخی از گروه‌های اپوزیسیون اسرائیل، به مخالفت با جنگ پرداختند.<ref name=":08">«[https://www.radiozamaneh.com/883037/ سه نه از درون جامعه اسرائیل به جنگ: از نقد ایدئولوژیک تا شهادت زیسته و افشای منطق قدرت]»، خبرگزاری رادیوزمانه.</ref>
 
=== واکنش‌های بین‌المللی ===
* '''سازمان ملل متحد''': شورای امنیت سازمان ملل در پی یک قطعنامه که به درخواست کشور بحرین مطرح شده بود، حملات ایران به بحرین را محکوم و از ایران خواست تا حملات را متوقف کند. در واکنش به این قطعنامه، ایران آن را فاقد وجاهت قانونی دانست.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/21/3538969/قطعنامه-شورای-امنیت-وجاهت-قانونی-ندارد قطعنامه شورای امنیت وجاهت قانونی ندارد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
 
* '''سازمان همکاری شانگهای''': دولت‌های عضو [[سازمان همکاری شانگهای]] در پیامی، نگرانی عمیق خود را از حملات علیه ایران اعلام کردند و اقدامات صورت گرفته علیه ایران را خلاف تمامیت ارضی ایران و منشور سازمان ملل متحد دانستند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529703/بیانیه-سازمان-همکاری-شانگهای-در-حمایت-از-ایران-و-محکومیت-متجاوزان بیانیه سازمان همکاری شانگهای در حمایت از ایران و محکومیت متجاوزان]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''واتیکان''': در روز دوم جنگ، پاپ [[لئو چهاردهم]]، با ابراز نگرانی از جنگ پیش گرفته شده در منطقه، درخواست کرد که سریعاً چرخه خشونت پایان یابد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref>
* '''اندونزی''': مجلس علمای اندونزی (MUI) ضمن ابراز تأسف از شهادت رهبر انقلاب اسلامی، حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی را محکوم کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528735/تسلیت-مجلس-علمای-اندونزی-در-پی-شهادت-مقام-معظم-رهبری تسلیت مجلس علمای اندونزی در پی شهادت مقام معظم رهبری]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''عمان''': وزیر امور خارجه عمان در ساعات اولیه جنگ، در پیامی از وضعیت پیش‌آمده ابراز تعجب کرد و با اشاره به فعال بودن مذاکرات بین آمریکا و ایران، خواستار پایان سریع جنگ شد.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139057/واکنش-وزیر-خارجه-عمان-به-حمله-موشکی-به-ایران-متحیر-هستم واکنش وزیر خارجه عمان به حمله موشکی به ایران: متحیر هستم!]»، اطلاعات آنلاین.</ref> او این پیام را در روزهای بعد از طریق رایزنی با کشورهای مختلف پیگیری می‌کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529499/عمان-خواستار-توقف-فوری-حملات-آمریکا-و-اسرائیل-علیه-ایران-شد عمان خواستار توقف فوری حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''چین''': وزیر امور خارجه [[چین]] در مصاحبه‌ای اعلام کرد که حملات اسرائیل و آمریکا به خاک ایران غیرقابل قبول است. او همچنین ترور یک رهبر سیاسی در کشوری مستقل را محکوم کرد. وی از سوی دولت چین تقاضای فوری پایان جنگ را اعلام کرد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref> او در جلسه دیگری نیز بر لزوم پایان جنگ تأکید داشت و این جنگ را به نفع هیچ‌کس نمی‌دانست.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-07-26 Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes]", CNN News.</ref>
* '''ترکیه''': رئیس‌جمهور [[ترکیه]]، در سخنرانی اعلام کرد که از حمله به ایران متأسف است. او این حمله از سوی آمریکا را با تحریک نتانیاهو معرفی کرد و از پیامدهای آن ابراز نگرانی کرد.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139082/اردوغان-پشت-ایران-درآمد-از-این-جنایت-عمیقا-متاسف-و-نگران-هستیم اردوغان پشت ایران درآمد؛ از این جنایت عمیقاً متأسف و نگران هستیم]»، اطلاعات آنلاین.</ref> فاتح اربکان، فرزند نجم‌الدین اربکان و رهبر حزب دوباره رفاه در ترکیه، در خصوص حمله به ایران معتقد بود: این حمله علیه یک فرد نیست، بلکه علیه اراده و مقاومت مستقل جهان اسلام است. صهیونیسم نه تنها ایران، بلکه ترکیه را نیز هدف قرار می‌دهد».<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528559/فاتح-اربکان-با-تسلیت-شهادت-امام-خامنه-ای-اینجرلیک-در-خدمت-اسرائیل-است فاتح اربکان با تسلیت شهادت امام خامنه‌ای: اینجرلیک در خدمت اسرائیل است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''فرانسه''': رئیس‌جمهور [[فرانسه]] در گفتگویی اعلام کرد که از این حملات اطلاعی نداشته و در آن مشارکتی نیز نخواهد کرد.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139112/رئیس-جمهور-فرانسه-نه-از-حملات-به-ایران-مطلع-بودیم-و-نه-نقشی رئیس‌جمهور فرانسه: نه از حملات به ایران مطلع بودیم و نه نقشی داشتیم]»، اطلاعات آنلاین.</ref>
* '''عراق''': فؤاد حسین، وزیر امور خارجه [[عراق]] در تماس تلفنی با وزیر امور خارجه ایران، حملات آمریکا به ایران و کشتار غیرنظامیان را محکوم کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528827/وزیر-خارجه-عراق-شهادت-امام-خامنه-ای-را-تسلیت-گفت وزیر خارجه عراق شهادت امام خامنه‌ای را تسلیت گفت]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> شیخ الکعبی، دبیرکل نجباء عراق، در پیامی اعلام کرد که نسبت به تجاوز ترامپ، بی‌تفاوت نخواهد بود و این اقدام را بی‌پاسخ نخواهد گذاشت.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3528056/دبیرکل-نجباء-عراق-بینی-ترامپ-به-خاک-مالیده-خواهد-شد دبیرکل نجباء عراق: بینی ترامپ به خاک مالیده خواهد شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> عبدالقادر الکربلائی معاون نظامی جنبش نجباء نیز از ورود خود به نبرد با آمریکا و اسرائیل خبر داد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527808/حزب-الله-عراق-حمله-به-پایگاههای-آمریکا-را-آغاز-خواهیم-کرد حزب‌الله عراق: حمله به پایگاه‌های آمریکا را آغاز خواهیم کرد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> حزب الدعوه عراق، در پیامی، تجاوز مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران را محکوم کرد و پیامد این حمله را ایجاد بی‌ثباتی بیشتر در منطقه و تشدید تنش دانست.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527961/واکنش-حزب-الدعوه-عراق-به-تجاوز-آمریکایی-صهیونیستی-به-ایران واکنش حزب الدعوه عراق به تجاوز آمریکایی صهیونیستی به ایران]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> کتائب حزب‌الله عراق در بیانیه ای اعلام کرد که به زودی حمله به پایگاه‌های آمریکایی را در پاسخ به تجاوزات آمریکایی صهیونیستی به ایران آغاز خواهیم کرد. کاظم حبیب الفرطوسی سخنگوی گردان‌های سیدالشهداء عراق از ورود خود به جنگ با آمریکا و رژیم صهیونیستی خبر داد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527808/حزب-الله-عراق-حمله-به-پایگاههای-آمریکا-را-آغاز-خواهیم-کرد حزب‌الله عراق: حمله به پایگاه‌های آمریکا را آغاز خواهیم کرد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> نیچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کُردستان عراق در جلسه‌ای امنیتی در اقلیم کردستان تأکید کرد که به هیچ شیوه‌ای اجازه داده نخواهد شد که خاک اقلیم کُردستان، منشأ تهدید و ارعاب برای جمهوری اسلامی ایران باشد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537405/بارزانی-اجازه-نمی-دهیم-اقلیم-منشاء-تهدیدی-برای-ایران-باشد بارزانی: اجازه نمی‌دهیم اقلیم منشأ تهدیدی برای ایران باشد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''عربستان''': محمد بن سلمان در خصوص ایجاد جنگ در منطقه ابراز نگرانی کرد و از طرف ایرانی خواست تا در زمینه هدف قرار دادن مواضعی در کشور [[عربستان سعودی|عربستان]]، خرد به خرج بدهد تا از بالاگرفتن جنگ جلوگیری شود.<ref>"Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.</ref>
* '''فلسطین''': حازم قاسم، سخنگوی جنبش اسلامی فلسطین ([[حماس]]) در پیامی ویدیویی ضمن محکومیت شدید حملات رژیم صهیونسیتی و آمریکا علیه ایران، امت اسلامی را به همراهی و حمایت از ایران فراخواند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527857/سخنگوی-حماس-هدف-جنگ-با-ایران-تحقق-اسرائیل-بزرگ-است سخنگوی حماس: هدف جنگ با ایران تحقق اسرائیل بزرگ است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> [[گردان‌های القسام]]، شاخه نظامی جنبش حماس ضمن محکومیت حملات به ایران، در بیانیه‌ای اعلام کرد که کاملاً در کنار مردم ایران حضور دارد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527803/گردان-های-القسام-در-کنار-مردم-ایران-هستیم گردان‌های القسام: در کنار مردم ایران هستیم]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''کره شمالی''': وزیر امور خارجه [[کره شمالی]] در پیامی، حمله اسرائیل و آمریکا به ایران را محکوم و آن را تجاوز غیرقانونی و نقض حاکمیت ملی خواند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref>
* '''یمن''': [[سید عبدالملک بدرالدین]] الحوثی، رهبر [[انصارالله یمن]]، در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران اعلام کرد که برای هرگونه تحولات لازم در آماده‌باش هستند. او این حملات را در راستای رؤیای صهیونیستی [[اسرائیل بزرگ]] معرفی کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527974/رهبر-انصارالله-یمن-برای-هر-سناریویی-آماده-هستیم رهبر انصارالله یمن: برای هر سناریویی آماده هستیم]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''بریتانیا''': در ساعات ابتدایی حمله آمریکا به ایران، گروهی از معترضان به این حمله در خیابان‌های [[لندن]] دست به اعتراضات زدند.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139078/اعتراض-گسترده-در-لندن-علیه-تجاوز-آمریکا-و-اسرائیل-به-ایران-ویدیو اعتراض گسترده در لندن علیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران]»، اطلاعات آنلاین.</ref> بر اساس گزارش‌های منتشر شده، [[بریتانیا]] در زمینه همکاری نظامی با آمریکا برای حمله به ایران، تردید و تعلل داشته و این موضوع برای ترامپ سخت بوده است.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-07-26 Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes]", CNN News; "[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530620/ترامپ-از-انگلیس-و-اسپانیا-در-مورد-ایران-راضی-نیستم ترامپ: از انگلیس و اسپانیا در مورد ایران راضی نیستم]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''امارات متحده عربی''': وزارت خارجه [[امارات متحده عربی]] در اعتراض به حملات ایران به پایگاه‌های آمریکایی و منافع آمریکا در این کشور، سفارت خود در ایران را تعطیل و دیپلمات‌های خود را به کشور خود فراخواند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528849/امارات-سفارت-خود-در-ایران-را-بست امارات سفارت خود در ایران را بست]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''روسیه''': وزارت امور خارجه [[روسیه]] در بیانیه‌ای حمله آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد و آن را ناقض اصول و هنجارهای اساسی حقوق بین‌الملل خواند. در بخشی از این بیانیه آمده است که [[واشینگتن]] و [[تل‌آویو]] بار دیگر یک ماجراجویی خطرناک را آغاز کرده‌اند که به‌سرعت منطقه را به‌سمت فاجعه انسانی، اقتصادی و احتمالاً رادیولوژیکی سوق می‌دهد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527741/روسیه-تجاوز-آمریکا-و-اسرائیل-به-ایران-را-محکوم-کرد روسیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''اتحادیه اروپا''': اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون [[اتحادیه اروپا]]، در پستی در رسانه‌های اجتماعی خواستار تغییر رژیم در ایران شد و اعلام کرد یک گذار معتبر در ایران به‌شدت مورد نیاز است.<ref>«[https://parsi.euronews.com/my-europe/2026/03/02/eu-foreign-ministers-refuse-to-back-regime-change-in-iran وزرای خارجه اتحادیه اروپا از حمایت از تغییر رژیم در ایران خودداری کردند]»، وب‌سایت یورونیوز.</ref>
* '''آلمان''': فریدریش مرتس، صدراعظم [[آلمان]] در خصوص حملات آمریکا و اسرائیل به ایران اعلام کرد که آنها هیچ منفعتی در یک جنگ بی‌پایان و همچنین در خدشه وارد شدن به تمامیت ارضی ندارند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537360/هراس-صدراعظم-آلمان-از-عواقب-ادامه-جنگ-افروزی-آمریکا-و-رژیم-صهیونیستی هراس صدراعظم آلمان از عواقب ادامه جنگ افروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان، در مصاحبه‌ای اعلام کرد که نیروهای این کشور در حمله به ایران هیچ همکاری نداشته و مشارکتی نخواهند کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529338/آلمان-در-حمله-نظامی-علیه-ایران-مشارکت-نمی-کنیم آلمان: در حمله نظامی علیه ایران مشارکت نمی‌کنیم]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''آذربایجان''': جیحون بایراموف وزیر امور خارجه [[جمهوری آذربایجان]] در تماس با وزیر خارجه ایران تأکید کرد که استفاده از خاک آذربایجان علیه ایران همسایه و دوست، غیرممکن است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528557/بایراموف-استفاده-از-خاک-جمهوری-آذربایجان-علیه-ایران-غیرممکن-است بایراموف: استفاده از خاک جمهوری آذربایجان علیه ایران غیرممکن است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''اسپانیا''': دولت [[اسپانیا]] در اقدامی رسمی، استفاده از پایگاه‌های این کشور برای حمله به ایران را منع کرد. در پی این واکنش، هواپیماهای آمریکایی، پایگاه‌های این کشور را ترک کردند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529526/خروج-15-هواپیمای-نظامی-آمریکا-از-اسپانیا خروج 15 هواپیمای نظامی آمریکا از اسپانیا]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> بعدها ترامپ از عدم همکاری اسپانیا، ابراز نارضایتی کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530620/ترامپ-از-انگلیس-و-اسپانیا-در-مورد-ایران-راضی-نیستم ترامپ: از انگلیس و اسپانیا در مورد ایران راضی نیستم]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''افغانستان''': وزارت خارجه امارت اسلامی [[افغانستان]]، در پیامی، ضمن محکومیت حملات علیه ایران، آن را نقض حاکمیت ملی و تمامیت ارضی تلقی کرد و درخواست پیش گرفتن مسیر دیپلماسی را مطرح کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529213/طالبان-حملات-رژیم-صهیونیستی-و-آمریکا-علیه-ایران-را-محکوم-کرد طالبان حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران را محکوم کرد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''قبرس''': در پی حمله به پایگاه نظامی انگلیسی در [[قبرس]]، سخنگوی دولت قبرس در پیامی، حمله صورت گرفته را حمله به یک پایگاه انگلیسی و نه حمله به خاک کشور قبرس دانست.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529530/قبرس-هدف-حملات-ایران-کشورمان-نیست-بلکه-پایگاه-انگلیس-است قبرس: هدف حملات ایران کشورمان نیست بلکه پایگاه انگلیس است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''سوئیس''': ویولا آمهرد، رئیس‌جمهور [[سوئیس]]، در گفتگوی خود از افزایش تنش در [[غرب آسیا|منطقه خاورمیانه]] ابراز نگرانی کرد و از طرفین درگیر درخواست بازگشت به دیپلماسی را داشت.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529706/تأکید-سوئیس-بر-لزوم-توقف-جنگ-افروزی-آمریکا-و-اسرائیل تأکید سوئیس بر لزوم توقف جنگ‌افروزی آمریکا و اسرائیل]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''پاکستان''': محمد اسحاق‌دار، وزیر خارجه پاکستان طی گفتگویی، وقایع پی‌آمده برای ایران را بسیار نگران‌کننده توصیف کرد و از تلاش‌های دیپلماتیک [[پاکستان]] برای رفع هر چه سریع‌تر خشونت میان دو طرف ایران و آمریکا خبر داد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529630/پاکستان-خواهان-دیپلماسی-به-جای-جنگ-هستیم پاکستان: خواهان دیپلماسی به جای جنگ هستیم]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> نمایندگان مجلس ایالت سند پاکستان با تصویب قطعنامه‌ای، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کردند و آنها را بزرگ‌ترین تهدید برای صلح جهانی دانستند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529962/تصویب-قطعنامه-علیه-آمریکا-و-رژیم-صهیونیستی-در-مجلس-ایالتی-سند-پاکستان تصویب قطعنامه علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی در مجلس ایالتی سند پاکستان]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''ایتالیا''': جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، در روز دوازدهم جنگ اعلام کرد که [[ایتالیا]] در حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران شرکت نمی‌کند و نمی‌خواهد وارد جنگ شود.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3538154/ایتالیا-وارد-جنگ-علیه-ایران-نخواهیم-شد ایتالیا: وارد جنگ علیه ایران نخواهیم شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* '''کانادا''': کارک کارونی، نخست‌وزیر کانادا در نشستی خبری، اعلام کرد که [[کانادا]] از پایان دادن به برنامه تسلیحاتی هسته‌ای ایران حمایت می‌کند، اما در عین حال به کاهش تنش در منطقه، تأکید دارد. او تأکید کرد که مشارکت با آمریکا را به‌طور کامل رد نمی‌کند و آن را محتمل می‌داند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-04-26 Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks]", CNN News.</ref>
 
=== واکنش هواداران جمهوری اسلامی ایران ===
[[پرونده:تشییع فرماندهان جنگ رمضان.jpg|بندانگشتی|مراسم تشییع پیکر شهیدان [[جنگ رمضان]] در [[تهران]]، [[۲۰ اسفند]] ۱۴۰۴ش|جایگزین=مراسم تشییع پیکر شهیدان جنگ رمضان]]در ایران، مردم هوادار جمهوری اسلامی، عموماً به‌صورت خودجوش، در خیابان‌ها تجمع شبانه انجام دادند. این تجمعات از روز دوم جنگ آغاز شد. این اقدامات با هدف تقویت همبستگی ملی و [[انسجام اجتماعی]] انجام می‌گرفت.<ref name=":011">«[https://kurdtoday.ir/story/حضور-مردم-در-خیابان-یک-رویداد-مهم-فرهنگی حضور مردم در خیابان یک رویداد مهم فرهنگی]»، خبرگزاری کردتودی.</ref>
 
=== واکنش اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران ===
* [[رضا پهلوی]] خطاب به مردم ایران، از فروپاشی زودهنگام جمهوری اسلامی سخن گفت. او همچنین اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران را مداخله‌ای بشردوستانه توصیف کرد و از ترامپ خواست از وارد آمدن آسیب به غیرنظامیان جلوگیری کند.<ref>"[https://www.iranintl.com/en/202602282261 Prince Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets]". Iran International.</ref> دختر او نور پهلوی نیز در توئیتی از ترامپ بابت حمله به ایران تشکر کرد.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139068/نور-پهلوی-از-جنایت-ترامپ-علیه-ایران-حمایت-کرد-عکس نور پهلوی از جنایت ترامپ علیه ایران حمایت کرد!]»، اطلاعات آنلاین.</ref>
* بر اساس ویدئوهای منتشر شده در [[فضای مجازی]]، در برخی نقاط ایران، شهروندان ایرانی پس از مشاهده حمله هوایی به آنچه خانه رهبر نامیدند، ابراز شادی می‌کردند.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> این اقدام توسط برخی ایرانیان مقیم خارج کشور نیز تکرار یا مورد حمایت قرار گرفت.<ref>"[https://www.iranintl.com/ Rally in Sweden calls for 'regime change in Iran"]. www.iranintl.com (به English). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01؛ [https://www.iranintl.com/ "Iranians in Switzerland rally against the Islamic Republic"]. www.iranintl.com (به English). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01.</ref>


=== اسرائیل ===
=== واکنش هنرمندان و ورزشکاران ===
* خالی
[[پرونده:پوستر جنگ رمضان.jpg|بندانگشتی|پوستری با موضوع «جنگ رمضان» طراحی شده توسط محسن کربلایی‌زاده، [[خانه طراحان انقلاب اسلامی]]|جایگزین=پوستری با موضوع «جنگ رمضان»]]
* جین فوندا، بازیگر آمریکایی، در راهپیمایی محکومیت حملات به ایران در آمریکا مشارکت کرد و در سخنرانی خود اعلام کرد که باید برای مقابله با این جنگ به خیابان‌ها آمد تا از کشته‌شدن فرزندان در خاورمیانه جلوگیری شود.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529394/بازیگر-برنده-اسکار-جنگ-علیه-ایران-ممنوع بازیگر برنده اسکار: جنگ علیه ایران ممنوع]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* لیام کانینگهام، بازیگر آمریکایی در پیامی، کشتار کودکان در ایران را محکوم کرد و دربارهٔ حمله به مدرسه میناب بیان کرد هر کس این ابتذال و وقاحت بی‌دلیل را توجیه کند، یک روانی است.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529398/لیام-کانینگهام-هرکسی-کشتار-کودکان-ایرانی-را-نادیده-بگیرد-روانی-است لیام کانینگهام: هرکسی کشتار کودکان ایرانی را نادیده بگیرد روانی است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* خاویر باردم، بازیگر هالیوودی، در پیامی نوشت: «زیر پوشش حمله به ایران، اسرائیل در حال تشدید پاکسازی قومی فلسطینی‌ها در کرانه باختری با حملات خشونت‌آمیز و مرگبار در روزهای اخیر است».<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530368/باردم-اسرائیل-حمله-به-ایران-را-پوششی-برای-پاکسازی-فلسطینی-ها-کرده-است باردم: اسرائیل حمله به ایران را پوششی برای پاکسازی فلسطینی‌ها کرده است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
* در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل و بعضاً به‌طور ویژه، به کودکان کشته‌شده در [[مدرسه شجره طیبه میناب]]، تعدادی از هنرمندان ایرانی، به این کشتار واکنش نشان دادند. از بازیگران ایرانی، [[پرویز پرستویی]]<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530200/پرویز-پرستویی-شهادت-دختران-میناب-را-تسلیت-گفت پرویز پرستویی شهادت دختران میناب را تسلیت گفت]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> و [[رضا فیاضی]]،<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529359/رضا-فیاضی-گهرِ-خاکِ-ما-جز-خونِ-جوانانِ-وطن-لاله-ندارد رضا فیاضی: گهرِ خاکِ ما جز خونِ جوانانِ وطن لاله ندارد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> از نویسندگان و شاعران ایرانی، [[علی‌محمد مؤدب]]<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529042/چگونه-گریه-کنم-ای-حماسه-در-سوگت چگونه گریه کنم ای حماسه در سوگت]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> و از میان کارگردانان ایرانی، [[مجید مجیدی]]،<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530603/تاریخ-شهادت-خواهد-داد-چگونه-رهبر-ایران-بی-پناه-در-کنار-مردم-شهید-شد تاریخ شهادت خواهد داد چگونه رهبر ایران بی‌پناه در کنار مردم شهید شد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> [[سیدرضا میرکریمی]]<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3530173/میرکریمی-با-یک-مشتِ-مقدس-صخرۀ-فرسوده-فرومی-ریزد میرکریمی: با یک مشتِ مقدس، صخرۀ فرسوده فرومی‌ریزد!]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> و [[امیر مشهدی‌عباس]] به این قضیه واکنش نشان دادند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529359/رضا-فیاضی-گهرِ-خاکِ-ما-جز-خونِ-جوانانِ-وطن-لاله-ندارد رضا فیاضی: گهرِ خاکِ ما جز خونِ جوانانِ وطن لاله ندارد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


=== بین‌المللی ===
=== واکنش رسانه‌ها ===
* اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، در پستی در رسانه‌های اجتماعی خواستار تغییر رژیم در ایران شد: «یک گذار معتبر در ایران به‌شدت مورد نیاز است.»<ref>{{یادکرد وب|عنوان=وزرای خارجه اتحادیه اروپا از حمایت از تغییر رژیم در ایران خودداری کردند|نشانی=https://parsi.euronews.com/my-europe/2026/03/01/eu-foreign-ministers-refuse-to-back-regime-change-in-iran|وبگاه=euronews|تاریخ=2026-03-01|بازبینی=2026-03-02|کد زبان=fa}}</ref>
* خبرگزاری‌های داخلی در ساعات ابتدایی جنگ، از شکست عملیات ترور هدفمند اسرائیل خبر دادند. این رسانه‌ها از سلامت [[علی لاریجانی]]، دبیر [[شورای عالی امنیت ملی]]، [[محمدباقر قالیباف]]، رئیس [[مجلس شورای اسلامی]]، [[مسعود پزشکیان]]، رئیس‌جمهور و [[غلامحسین محسنی‌ اژه‌ای]]، رئیس [[قوه قضائیه]] خبر دادند.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139052/عملیات-صبح-امروز-اسرائیل-شکست-خورد-هیچ-مسئولی-ترور-نشده عملیات صبح امروز اسرائیل شکست خورد؛ هیچ مسئولی ترور نشده!]»، اطلاعات آنلاین.</ref>
* عربستان
* ''[[سی‌ان‌ان (رسانه)|سی‌ان‌ان]]'' گزارش داده است که زمان‌بندی این حملات از نظر نمادین در [[یهودیت]] معنادار است، زیرا پیش از فرارسیدن جشن یهودی [[پوریم]] در [[۲ مارس]] انجام شده است.<ref>"[https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism]". CNN.</ref>
** محمد بن سلمان در خصوص ایجاد جنگ در منطقه ابراز نگرانی کرد و از طرف ایرانی خواست تا در زمینه هدف قرار دادن مواضعی در کشور عربستان، خرد به خرج بدهد تا از بالاگرفتن جنگ جلوگیری شود.<ref>"Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.</ref>
* بر اساس نظرسنجی صورت گرفته توسط نهاد SSRS در آمریکا، از هر ۱۰ آمریکایی، ۶ نفر با این جنگ مخالف بودند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-04-26 Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks]", CNN News.</ref>


=== رسانه‌ها ===
=== واکنش اندیشمندان و تحلیلگران ===
* ''سی‌ان‌ان'' گزارش داده است که زمان‌بندی این حملات از نظر نمادین در یهودیت معنادار است، زیرا پیش از فرارسیدن جشن یهودی [[پوریم]] در ۲ مارس انجام شده است.<ref>{{Cite web|last=Ebrahim|first=Jeremy Diamond, Kevin Liptak, Haley Britzky, Eugenia Yosef, Tal Shalev, Oren Liebermann, Nadeen|date=28 February 2026|title=Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl|access-date=28
* آدولفو مورگانتی استاد دانشگاه ادیان در سن‌مارینو و مدیر انتشارات بزرگ چرکیو در اروپا، در پیامی، حملات آمریکا و اسرائیل را بی‌دلیل و تحت عنوان تروریسم دولتی معرفی کرد و مدعی شد که رنج‌های ملت ایران بتواند فصلی نو از شجاعت و دفاع از حقوق مشروع آن را آبیاری کند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529620/استاد-دانشگاه-سن-مارینو-تهاجم-آمریکا-و-اسرائیل-تروریسم-دولتی-محض-است استاد دانشگاه سن مارینو: تهاجم آمریکا و اسرائیل، تروریسم دولتی محض است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
February 2026|website=CNN|language=en}}</ref>
* مایک پریسنر، مدیر اجرایی مرکز وجدان و جنگ در آمریکا، مدعی شد که سربازان آمریکایی عموماً به‌خاطر جنگیدن برای اسرائیل، از این جنگ، گریزان یا ناراحت هستند.<ref name=":09">«[https://www.asriran.com/fa/news/1151720/افزایش-مخالفت-نیروهای-آمریکایی-با-جنگ-ایران-نمی-خواهیم-برای-اسرائیل-کشته-شویم افزایش مخالفت نیروهای آمریکایی با جنگ ایران: نمی‌خواهیم برای اسرائیل کشته شویم]»، خبرگزاری عصرایران.</ref>
* برخی مراجع تقلید شیعه از جمله [[حسین نوری همدانی]] و [[ناصر مکارم شیرازی]]، حکم انتقام [[شهادت سید علی خامنه‌ای|خون سیدعلی خامنه‌ای]] را صادر کردند. مکارم شیرازی در پیامی اعلام کرد بر هر مسلمانی واجب است که شر این جنایتکاران را ریشه‌کن کند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref> مولوی واحدبخش شنبه‌زهی، از علمای اهل‌سنت [[سیستان و بلوچستان]]، در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، حکم جهاد صادر کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/media/1404/12/20/3537741/حکم-جهاد-مولوی-واحدبخش-شنبه-زهی حکم جهاد مولوی واحدبخش شنبه‌زهی]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>


== پیامدها ==
== پیامدها ==
=== در اسرائیل ===
[[پرونده:نقشه انرژی جهان.jpg|بندانگشتی|نقشه ترابری انرژی در جهان؛ تنگه هرمز مسیر عبور ۲۰ درصد از نفت مورد نیاز جهان است.|جایگزین=نقشه ترابری انرژی در جهان]]
* اسرائیل با آغاز حملات، وضعیت اضطراری سراسری در سرزمین‌های تحت حکمرانی خود اعلام کرد<ref name=":1"/> و حریم هوایی خود را بست.<ref>{{Cite web |last=Liptak |first=Nadeen Ebrahim, Oren Liebermann, Tal Shalev, Eugenia Yosef, Jeremy Diamond, Kevin |date=28 February 2026 |title=Israel closes airspace after strikes on Iran |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl
 
|access-date=28 February 2026 |website=CNN |language=en}}</ref> در سرزمین‌های اشغالی، مدارس، محل‌های کار و تجمعات عمومی تعطیل شدند.<ref>{{Cite news |last=Boxerman |first=Aaron |last2=Fassihi |first2=Farnaz |last3=Bergman |first3=Ronen |last4=Cooper |first4=Helene |date=28 February 2026 |title=U.S. and Israel Strike Iran: Live Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2026/02/28/world/iran-strikes-trump
=== پیامدهای اقتصادی و تجاری ===
|access-date=28 February 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref>
از جمله پیامدهای عمومی جنگ، ایجاد نامنی در منطقه خصوصاً آسمان منطقه، [[خلیج فارس]] و [[تنگه هرمز]] بود. در روزهای ابتدایی جنگ، با وجود باز بودن تنگه هرمز، اکثر شرکت‌های ترابری به‌خاطر ناامنی منطقه از این مسیر عبور نداشتند. عبور و مرور هواپیماهای مسافری نیز دچار اختلال شدید شد. بیشتر کشورهای منطقه، حریم هوایی خود را برای کاهش خطرات ناشی از جنگ، بستند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref> این اقدام موجب سرگردانی مسافران خارجی در کشورهای منطقه شد. رسانه‌های دولتی امارات اعلام کردند که مسافران سرگردان در این کشور، مورد حمایت مالی دولت قرار خواهند گرفت و ویزای آنها تمدید می‌شود.<ref>"[http://edition.cnn.com/world/live-news/us-israel-iran-attack-03-01-26-intl Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran]", CNN News.</ref> همچنین ناامنی‌های منطقه‌ای سبب افزایش قیمت بیمه‌ها شد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-03-26 Day 4 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
 
بر اساس گزارش رسانه‌ها، حدود یک‌پنجم نفت مورد نیاز جهان از خلیج فارس تأمین و از تنگه هرمز عبور می‌کند. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، به‌طور معمول، روزانه از تنگه هرمز، بیش از ۶۰ کشتی باری عبور می‌کند این در حالی است که تا روز چهارم جنگ، میانگین کشتی‌های عبوری از این منطقه، به ۴ عدد نمی‌رسد. این محدودیت سبب شد تا بسیاری از کشورها همچون [[تایلند]] و آمریکا، دچار بحران سوخت شوند و مردم برای دریافت سوخت به پمپ‌بنزین‌ها هجوم ببرند. از این‌رو دولت‌ها برای مدیریت مصرف سوخت، اقداماتی را تمهید کردند. پیشنهاد استفاده نکردن از خودرو،<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/21/3538775/شوک-نفتی-جنگ-آمریکا-علیه-ایران-به-دانمارک شوک نفتی جنگ آمریکا علیه ایران به دانمارک]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> تغییرات در برنامه تعطیلات،<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537208/کمبود-سوخت-ویتنامی-ها-را-هم-به-چالش-کشاند کمبود سوخت ویتنامی‌ها را هم به چالش کشاند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> دورکار کردن کارمندان، درخواست برای لغو سفرهای غیرضروری مردم و رعایت اصول صرفه‌جویی از این اقدامات بود.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-03-26 Day 4 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News; "[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537208/کمبود-سوخت-ویتنامی-ها-را-هم-به-چالش-کشاند کمبود سوخت ویتنامی‌ها را هم به چالش کشاند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> برای مدیریت انرژی در برخی کشورها همچون آمریکا، پیشنهاد استفاده از ذخایر استراتژیک مطرح شد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-08-26 Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges]", CNN News.</ref>
 
با مسدود شدن تنگه هرمز و عدم امکان انتقال نفت از منطقه به سایر نقاط جهان، کشورهای عربی، تولید نفت خود را کاهش دادند. عراق تا مرز ۳۰ درصد و دیگر کشورهای عربی تا ۲۵ درصد کاهش تولید نفت را تجربه کردند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537349/بلومبرگ-تولید-نفت-اعراب-خلیج-فارس-کاهش-یافته-است بلومبرگ: تولید نفت اعراب خلیج فارس کاهش یافته است]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> کاهش تولید نفت و نبود نفت در بازارها، سبب افزایش قیمت نفت و انرژی شد. در روز دهم جنگ، قیمت نفت خام از ۱۲۰ دلار برای هر بشکه گذشت.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-08-26 Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges]", CNN News.</ref> این افزایش قیمت سبب شد تا در ۸۵ کشور جهان، قیمت بنزین افزایش یابد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3538135/جنگ-آمریکا-و-اسرائیل-علیه-ایران-بنزین-را-در-85-کشور-گران-کرد جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بنزین را در 85 کشور گران کرد]»، خبرگزاری تسنیم؛ "[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign]", CNN News.</ref> از پیامدهای تجاری این جنگ، آسیب به بازارهای متکی به انرژی همچون بازرهای آسیایی بود. بازارهای [[کره جنوبی]]، [[ژاپن]] و [[تایوان]] از جمله بازارهای جهانی بودند که بیشترین آسیب را از جنگ دیدند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-03-26 Day 4 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
 
در ادامه روند ناامنی فعالیت تجاری در منطقه، بسیاری از شرکت‌های تجاری، خصوصاً در حوزه انرژی، از تعطیلی بخشی از تولیدات خود خبر دادند. شرکت فرانسوی توتال انرژی<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/21/3539026/توتال-تولید-خود-در-چند-کشور-خاورمیانه-را-متوقف-می-کند توتال تولید خود در چند کشور خاورمیانه را متوقف می‌کند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> و همین‌طور میدان نفتی‌ای در کردستان عراق، متعلق به یک شرکت آمریکایی از جمله این شرکت‌های نفتی بودند.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref> در روز دوم جنگ، آتش‌سوزی و قطعی برق در یکی از تأسیسات زیرساختی شرکت آمازون در دبی، قطعی سرویس ابری در بخشی از سامانه این شرکت آمریکایی را پدیدآورد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529206/حمله-به-مرکز-داده-آمازون-در-امارات-ابعاد-فنی-استراتژیک-و-امنیتی حمله به مرکز داده آمازون در امارات؛ ابعاد فنی، استراتژیک و امنیتی]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> در پی بالا گرفتن تنش در منطقه و تهدید ایران برای هدف قرار دادن بانک‌های آمریکایی در منطقه، در روز دوازدهم جنگ، بانک HSBC در قطر<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3538150/تخلیه-2-بانک-بزرگ-دنیا-در-قطر-و-دبی-پس-از-هشدار-ایران تخلیه 2 بانک بزرگ دنیا در قطر و دبی پس از هشدار ایران]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> و بانک استاندارد چارترد، در امارات متحده عربی، دفاتر خود را تعطیل و تخلیه کردند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/20/3538150/تخلیه-2-بانک-بزرگ-دنیا-در-قطر-و-دبی-پس-از-هشدار-ایران تخلیه 2 بانک بزرگ دنیا در قطر و دبی پس از هشدار ایران]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> گزارش‌ها حاکی از تعطیلی مناطق تجاری و گردشگری در کشورهایی همچون [[امارات متحده عربی]] بود.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref>
 
=== پیامدهای سیاسی ===
در پی ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، دولت ایران ۷ روز تعطیل و ۴۰ روز [[عزای عمومی]] اعلام کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528122/هیئت-دولت-40-روز-عزای-عمومی-و-7-روز-تعطیلی-اعلام-کرد هیئت دولت 40 روز عزای عمومی و 7 روز تعطیلی اعلام کرد]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> در ساختار سیاسی ایران، [[شورای موقت رهبری]] شامل [[علیرضا اعرافی]]، نماینده شورای نگهبان، [[مسعود پزشکیان]] رئیس‌جمهور و [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]] رئیس قوه قضائیه شکل گرفت تا وظایف رهبری اجرا شود.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/10/3528453/معرفی-آیت-الله-اعرافی-به-عنوان-عضو-فقیه-شورای-نگهبان-در-شورای-رهبری معرفی آیت‌الله اعرافی به‌عنوان عضو فقیه شورای نگهبان در شورای رهبری]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> بعد از ده روز، در [[۱۸ اسفند]]، [[سید مجتبی خامنه‌ای]]، از سوی [[مجلس خبرگان رهبری]] به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران معرفی شد.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-08-26 Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges]", CNN News.</ref>
 
=== پیامدهای اجتماعی ===
اندکی پس از آغاز جنگ، شورای عالی امنیت ملی ایران، سریعاً جلسه برگزار کرد و در بیانیه‌ای اعلام نمود که مدارس و دانشگاه‌ها تا اطلاع ثانوی تعطیل و بانک‌ها همچنان فعال هستند. در این اطلاعیه گفته شده بود که ادارات باید با ۵۰ درصد ظرفیت کار خود را پیش بگیرند. در این اطلاعیه خواسته شده بود که در صورت امکان، مردم از مراکز شهرهای ایران دور شده و سفر کنند.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139047/اطلاعیه-شورای-عالی-امنیت-ملی-ایران-در-پی-تجاور-آمریکا-و-اسرائیل اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران در پی تجاوز آمریکا و اسرائیل]»، اطلاعات آنلاین.</ref> مدارس در بسیاری از کشورهای منطقه تعطیل شدند. ایران و امارات متحده عربی تا اطلاع ثانوی، مدارس و نهادهای آموزشی خود را تعطیل کردند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment]", CNN News.</ref>
 
بازی‌های لیگ برتر و دیگر لیگ‌های فوتبال ایران به‌طور کامل لغو شد.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139059/همه-بازی-های-لیگ-برتر-لغو-شد-پرسپولیسی-ها-با-اتوبوس-راهی-تهران همه بازی‌های لیگ برتر لغو شد؛ پرسپولیسی‌ها با اتوبوس راهی تهران شدند]»، اطلاعات آنلاین.</ref> در این میان برخی از بازیکنان و مربیان خارجی فوتبال در ایران، کشور را ترک کردند.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139110/خروج-دو-ستاره-خارجی-استقلال-از-ایران خروج دو ستاره خارجی استقلال از ایران؛ شاید برنگردند!]»، اطلاعات آنلاین.</ref> تیم فوتسال بانوان ایران که در کشور [[استرالیا]] به سر می‌برد، هدف حملات و فشار روانی مخالفان جمهوری اسلامی قرار گرفت که نگرانی‌هایی از امنیت تیم در آن کشور را به همراه داشت. همچنین تیم ملی فوتبال ایران نیز اعلام کرد در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶م، به‌دلیل نداشتن امنیت، شرکت نخواهد کرد.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/19/3537394/تاج-با-دورنمای-فعلی-هیچ-عقل-سلیمی-نمی-پذیرد-که-به-جام-جهانی-برویم تاج: با دورنمای فعلی هیچ عقل سلیمی نمی‌پذیرد که به جام جهانی برویم]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
 
سازمان ستاره سرخ داوود (سازمان امداد و نجات) در اسرائیل به‌صورت رسمی در بیانیه‌ای از همه شهرک‌نشینان درخواست کرد تا اقدام به [[اهدای خون]] کنند. رسانه‌های ایرانی این اقدام را در راستای افزایش تلفات و مجروحان حملات ایران قلمداد کردند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/09/3527728/درخواست-سازمان-امداد-و-نجات-اسرائیل-برای-اهدای-خون-توسط-صهیونیست-ها درخواست سازمان امداد و نجات اسرائیل برای اهدای خون توسط صهیونیست‌ها]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
 
با بالا گرفتن جنگ، اقدامات اعتراضی به آغاز و ادامه جنگ در کشورهای مختلفی شکل گرفت. در [[هند]]، اعتراضات مردمی در محکومیت حملات و عزاداری برای رهبر ایران با خشونت پلیس همراه بود.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/11/3529218/درگیری-در-کشمیر-هند درگیری در کشمیر هند]»، خبرگزاری تسنیم.</ref> [[شیعیان بحرین]] نیز دست به اقدامات اعتراضی زدند و حکومت بحرین برای سرکوب، نیروهای [[سپر جزیره]] را از عربستان فراخواند.<ref>«[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/12/12/3529882/ورود-نیروهای-سپر-جزیره-از-عربستان-به-بحرین ورود نیروهای سپر جزیره از عربستان به بحرین]»، خبرگزاری تسنیم.</ref>
 
=== پیامدهای امنیتی و نظامی ===
در ساعات ابتدایی حمله، سازمان هوایی ایران، برای آسمان تمام کشور، نوتام صادر کرد و آسمان کشور به‌طور کامل بسته شد.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139064/اطلاعیه-سازمان-هواپیمایی-آسمان-کشور-بسته-است اطلاعیه سازمان هواپیمایی: آسمان کشور بسته است]»، اطلاعات آنلاین.</ref> اسرائیل با آغاز حملات، وضعیت اضطراری سراسری در سرزمین‌های تحت حکمرانی خود اعلام کرد و حریم هوایی خود را بست و از شهروندانش خواست تا به فرودگاه مراجعه نکنند.<ref>"[https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran]", Al Jazeera</ref> کشورهای دیگر منطقه نیز آسمان خود را برای امنیت بیشتر، بستند.<ref>{{Cite web|last=Al-Samarraie|first=Jawad|date=28 February 2026|title=URGENT: Iraqi aiarspace closed following joint U.S. -Israeli strikes on Iran|url=https://www.iraqinews.com/iraq/iraq-airspace-closure-us-israel-strike-tehran-2026/|access-date=28 February 2026|website=Iraqi News|language=en-US}}</ref>


=== در ایران ===
[[وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات|وزارت ارتباطات]] در ایران، محدودیت‌هایی را بر [[اینترنت]]<ref>«[https://www.zoomit.ir/iran-news/457472-internet-outage-iran-esfand-war/ با آغاز حملات هوایی به ایران، اینترنت بین‌الملل در کشور قطع شد]»، وب‌سایت زومیت.</ref> و دیگر خدمات ارتباطی وضع کرد.<ref>"[https://www.aljazeera.com/news/2026/2/28/explosions-in-downtown-tehran-smoke-seen-rising US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran]", Al Jazeera</ref>
* همانند [[جنگ دوازده روزه|جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل]]، از ساعات ابتدایی جنگ [[وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات|وزارت ارتباطات]] محدودیت‌هایی موقت بر اینترنت اعمال کرد.<ref>{{یادکرد خبر|تاریخ=۲۸ فوریه ۲۰۲۶|عنوان=با آغاز حملات هوایی به ایران، اینترنت بین‌الملل در کشور قطع شد|پیوند=https://www.zoomit.ir/iran-news/457472-internet-outage-iran-esfand-war/|ناشر=Zoomit}}</ref> با آغاز حملات، خدمات ارتباطی در سراسر تهران با اختلال مواجه شد.<ref>{{Cite web|last=Marsi|first=Edna Mohamed,Federica|title=ISRAEL ATTACKS IRAN; US OFFICIAL SAYS US TOOK PART IN STRIKES|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/2/28/live-israel-launches-attacks-on-iran-multiple-explosions-heard-in-tehran|access-date=28 February 2026|website=Al Jazeera|language=en}}</ref>
* در پی کشته‌شدن سید علی خامنه‌ای، دولت ۷ روز تعطیل و ۴۰ روز عزای عمومی اعلام کرد.<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/israel-iran-live-updates-rcna261099|title=Ayatollah Ali Khamenei is dead, Iranian media confirms|first=Kyla|last=Guilfoil|publisher=NBC News|date=28 February 2026|accessdate=1 March 2026}}</ref> در ساختار سیاسی ایران، شورای موقت رهبری شامل [[علیرضا اعرافی]]، نماینده مجلس خبرگان، [[مسعود پزشکیان]] رئیس‌جمهور و [[غلامحسین محسنی اژه‌ای]] رئیس قوه قضائیه شکل گرفت تا وظایف رهبری اجرا گردد.<ref>{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=2026-03-01|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=2026-03-01|website=CBS News|language=en-US}}</ref>


=== در کشورهای منطقه ===
وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا به تمام نیروهای خود در عربستان، عمان و قبرس اجازه داد تا کشورهایی که در آنجا مأمور بودند را ترک کنند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-03-26 Day 4 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
* عراق
 
** با آغاز حملات سازمان هواپیمایی کشوری عراق تمامی پروازها و ترددهای هوایی بر فراز عراق را متوقف کرد.<ref>{{Cite web|last=Al-Samarraie|first=Jawad|date=28 February 2026|title=URGENT: Iraqi aiarspace closed following joint U.S. -Israeli strikes on Iran|url=https://www.iraqinews.com/iraq/iraq-airspace-closure-us-israel-strike-tehran-2026/|access-date=28 February 2026|website=Iraqi News|language=en-US}}</ref>
با وجود آن‌که ترامپ در روز ششم جنگ، در واکنش به نگرانی برای اتمام ذخایر سلاح آمریکا در این جنگ، از ذخایر نامحدود سلاح سخن گفت، دریاسالار بازنشسته ارتش آمریکا در مصاحبه‌ای با سی‌ان‌ان مدعی شد که ذخایر سلاح آمریکا بسیار سریع در حال کاهش است.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-war-us-israel-trump-03-05-26 Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign]", CNN News.</ref>
** در روز هفتم جنگ، برخورد یک پهپاد ناشناس به میدان نفتی‌ای در کردستان عراق، باعث تعطیلی این شرکت آمریکایی شد. مسئولیت این حمله به‌طور رسمی مشخص نشد اما شبه‌نظامیان عراقی مسئول این انفجار شناخته شدند.<ref>«[https://www.dw.com/fa-ir/انفجارهای-شدید-در-بامداد-جمعه-در-مرکز-تهران/live-76239417 انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران]»، خبرگزاری دویچه وله.</ref>
 
* بین‌المللی
=== پیامدهای حقوقی و بین‌المللی ===
** با افزایش نامنی در منطقه و تنگه هرمز، بسیاری از شرکت‌های تجاری و بازرگانی، مسیر حرکت کشتی‌های خود را از تنگه هرمز جایگزین کردند.<ref>"[https://edition.cnn.com/world/live-news/iran-israel-us-attack-03-02-26-intl-hnk Day 3 of the US-Israeli war with Iran]", CNN News.</ref>
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، خطاب به دبیرکل و رئیس شورای امنیت سازمان ملل متحد نامه‌ای نوشت و از دفاع مشروع ایران سخن گفت.<ref>«[https://www.ettelaat.com/news/139074/عراقچی-به-رئیس-شورای-امنیت-سازمان-ملل-نامه-نوشت عراقچی به رئیس شورای امنیت سازمان ملل نامه نوشت]»، اطلاعات آنلاین.</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۲۹۰: خط ۲۷۲:


== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «آغاز شناسایی اموال ایرانیان خارج نشینی که با دشمن همکاری می‌کنند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «آلمان: در حمله نظامی علیه ایران مشارکت نمی‌کنیم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «آمریکا از پایگاه العدید قطر فرار کردند»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «آمریکا در باتلاق جنگ گیر کرد/ چرا تهدید زیرساخت‌ها نشانه شکست است؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «اجرای موج ۳۶ عملیات وعده صادق ۴ در شب شهادت امام علی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ادامه حملات اسرائیل به لبنان/ دولت سلام درخواست جلسه اضطراری کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اردوغان پشت ایران درآمد؛ از این جنایت عمیقاً متأسف و نگران هستیم»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «استاد دانشگاه سن مارینو: تهاجم آمریکا و اسرائیل، تروریسم دولتی محض است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اطلاعات سپاه: تعداد از عوامل و عناصر وطن فروش دستگیر شدند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اطلاعیه سازمان هواپیمایی: آسمان کشور بسته است»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اطلاعیه شماره ۲ سپاه: عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران در پی تجاوز آمریکا و اسرائیل»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اظهارات شوکه کننده سناتور آمریکایی درمورد ترامپ!»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «اعتراض گسترده در لندن علیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اعتراضات مقابل کنسولگری آمریکا در کراچی ۹ کشته برجا گذاشت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «اعتراف رسمی آمریکا به پنهان‌شدن نظامیانش در هتل‌ها»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «امارات سفارت خود در ایران را بست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «انتقال گسترده تجهیزات نظامی روسیه به ایران»، خبرگزاری آرمان ملی، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ایتالیا: وارد جنگ علیه ایران نخواهیم شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ایسنا به دلایل فنی داخلی در دسترس نیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «با آغاز حملات هوایی به ایران، اینترنت بین‌الملل در کشور قطع شد»، وب‌سایت زومیت، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «باردم: اسرائیل حمله به ایران را پوششی برای پاکسازی فلسطینی‌ها کرده است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «بارزانی: اجازه نمی‌دهیم اقلیم منشأ تهدیدی برای ایران باشد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «بازیگر برنده اسکار: جنگ علیه ایران ممنوع»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «بایراموف: استفاده از خاک جمهوری آذربایجان علیه ایران غیرممکن است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «برای هر فرمانده تا ۴ جانشین انتخاب شده است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «بقائی: عملیات پرچم دروغین برای بدنام کردن ایران افشا شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «بلومبرگ: تولید نفت اعراب خلیج فارس کاهش یافته است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «بیانیه سازمان همکاری شانگهای در حمایت از ایران و محکومیت متجاوزان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «بیانیه سپاه در پی ترور سپهبد شهید پاکپور»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «بیانیه کمیته ملی حقوق بشردوستانه در محکومیت حملات غیرقانونی به ایران»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «بیانیه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «پاکستان: خواهان دیپلماسی به جای جنگ هستیم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «پایگاه‌های نظامی انگلیس در قبرس تخلیه شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «پرویز پرستویی شهادت دختران میناب را تسلیت گفت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تأکید سوئیس بر لزوم توقف جنگ‌افروزی آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تاج: با دورنمای فعلی هیچ عقل سلیمی نمی‌پذیرد که به جام جهانی برویم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* تاجیک خاوه، حسین، «ترورهای هدفمند دانشمندان و فرماندهان نظامی ایران؛ تحلیل مصداق جنایت بین‌المللی در چارچوب حقوق بشر»، مطالعات فقه و حقوق فرهنگی، شماره ۴، پاییز و زمستان ۱۴۰۴ش.
* «تاریخ شهادت خواهد داد چگونه رهبر ایران بی‌پناه در کنار مردم شهید شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۴۰۴ش.
* «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۴۰۴ش.
* «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها» خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۴ دی ۱۴۰۴ش.
* «تجهیزات حیاتی ارتباطی و ماهواره‌ای آمریکا در پایگاه العدید منهدم شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تخریب بناهای شاخص تاریخی سنندج»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تخلیه ۲ بانک بزرگ دنیا در قطر و دبی پس از هشدار ایران»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ترامپ می‌خواهد شرایط را برای تغییر رژیم در ایران فراهم کند»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «ترامپ: از انگلیس و اسپانیا در مورد ایران راضی نیستم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تسلیت مجلس علمای اندونزی در پی شهادت مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تصاویر ۶۰ ساعت اول جنگ تحمیلی سوم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تصاویر ماهواره‌ای از قبل و بعد اهداف منهدهم شده دشمن توسط ایران»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تصویب قطعنامه علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی در مجلس ایالتی سند پاکستان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «تنگه هرمز بسته است/ عبور نفتکش‌ها با پاسخ قاطع روبه‌رو می‌شود»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «توتال تولید خود در چند کشور خاورمیانه را متوقف می‌کند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ثبت بیش از ۷هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «جزئیات سرنگونی پهپاد ایرانی که به ناو آمریکا نزدیک شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بنزین را در ۸۵ کشور گران کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، وب‌سایت یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶م.
* «چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «چگونه گریه کنم ای حماسه در سوگت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حزب‌الله عراق: حمله به پایگاه‌های آمریکا را آغاز خواهیم کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حضور مردم در خیابان یک رویداد مهم فرهنگی»، خبرگزاری کردتودی، تاریخ درج مطلب: ۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «حکم جهاد مولوی واحدبخش شنبه‌زهی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حمله آمریکایی ـ صهیونی به حریم فلک‌الافلاک؛ تخریب یک بنای ثبت ملی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حمله به مرکز داده آمازون در امارات؛ ابعاد فنی، استراتژیک و امنیتی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حمله پهپادی رژیم صهیونیستی به آثار تاریخی اصفهان جنایت جنگی است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حمله سایبری به زیرساخت‌های ارتباطات نظامی و دولتی رژیم صهیونیستی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حمله مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به مقر حشد شعبی در القائم عراق»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حمله موشکی ایران به اسرائیل آغاز شد»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «حمله وحشیانه آمریکا و اسرائیل به دبستان دخترانه در میناب؛ سران کشور واکنش نشان دادند»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «خروج ۱۵ هواپیمای نظامی آمریکا از اسپانیا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «خروج دو ستاره خارجی استقلال از ایران؛ شاید برنگردند!»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «دبیرکل نجباء عراق: بینی ترامپ به خاک مالیده خواهد شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «درخواست ایران برای برگزاری فوری جلسه شورای حکام»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «درخواست سازمان امداد و نجات اسرائیل برای اهدای خون توسط صهیونیست‌ها»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «درگیری در کشمیر هند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* ذوالفقاری، مهدی و احمدی‌نژاد، حمید، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، شماره ۴، ۱۴۰۲ش.
* «رئیس مرکز ملی ضدتروریسم آمریکا کیست و چرا استعفا داد؟»، وب‌سایت یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مارس ۲۰۲۶م.
* «رئیس‌جمهور فرانسه: نه از حملات به ایران مطلع بودیم و نه نقشی داشتیم»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «رسانه اسرائیلی: عملیات احتمالی علیه تهران شیر یهودا نام‌گذاری شده است»، وب‌سایت سی‌ان‌ان فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م.
* «رضا فیاضی: گهرِ خاکِ ما جز خونِ جوانانِ وطن لاله ندارد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «روسیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۴۰۴ش.
* «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۴۰۴ش.
* «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، خبرگزاری یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶م.
* «رویترز: ایران در آستانه نهایی کردن توافق خرید موشک‌های ضدکشتی مافوق‌صوت از چین است»، وب‌سایت یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، خبرگزاری یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ ژانویه ۲۰۲۶م.
* «رهبر انصارالله یمن: برای هر سناریویی آماده هستیم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «رهبر انقلاب استوار و محکم در حال فرماندهی میدان هستند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «سفارت ایران: تعدادی مأمور موساد در عملیات‌های پرچم دروغین دستگیر شدند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «سنتکام جزئیات عملیات خشم حماسی علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد»، وب‌سایت ایندیپندنت فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م.
* «سه نه از درون جامعه اسرائیل به جنگ: از نقد ایدئولوژیک تا شهادت زیسته و افشای منطق قدرت»، وب‌سایت رادیو فردا، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «شرکت نفتی شارجه هک شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «شوک نفتی جنگ آمریکا علیه ایران به دانمارک»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «طالبان حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران را محکوم کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «عراقچی به رئیس شورای امنیت سازمان ملل نامه نوشت»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «عراقچی: پایگاه‌های آمریکا در منطقه هدف مشروع ماست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «عمان خواستار توقف فوری حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «عملیات صبح امروز اسرائیل شکست خورد؛ هیچ مسئولی ترور نشده!»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «عملیات‌های منحصر به فرد مقاومت عراق علیه پایگاه‌های آمریکا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «فاتح اربکان با تسلیت شهادت امام خامنه‌ای: اینجرلیک در خدمت اسرائیل است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «قبرس: هدف حملات ایران کشورمان نیست بلکه پایگاه انگلیس است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکایی هدف مشروع ایران هستند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «کمبود سوخت ویتنامی‌ها را هم به چالش کشاند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «گردان‌های القسام: در کنار مردم ایران هستیم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «لیام کانینگهام: هرکسی کشتار کودکان ایرانی را نادیده بگیرد روانی است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ماجرای حمله به رادیو و تعطیلی مراسم مسجد ارک/ حال حاج منصور ارضی خوب»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «مخالفت تند برنی سندرز با لایحه ۲۰۰ میلیارد دلاری جنگ با ایران»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «معرفی آیت‌الله اعرافی به‌عنوان عضو فقیه شورای نگهبان در شورای رهبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «مقاومت اسلامی عراق: ۱۳ آمریکایی طی ۱۲ روز اخیر به هلاکت رسیده‌اند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «منبع آگاه خبر داد: حمله اسرائیل به آرامکو با پرچم دروغین»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج
* «موج نوزدهم عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، خبرگزاری العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «میرکریمی: با یک مشتِ مقدس، صخرهٔ فرسوده فرومی‌ریزد!»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ناگفته‌هایی از پشت‌پرده حوادث دی‌ماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «ناگفته‌هایی از پشت‌پرده حوادث دی‌ماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «ترامپ می‌خواهد شرایط را برای "تغییر رژیم" در ایران فراهم کند»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «نامه ایران به گروسی دربارهٔ حمله جدید آمریکا و اسرائیل به تأسیسات نطنز»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «سنتکام جزئیات عملیات «خشم حماسی» علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد»، ایندیپندنت فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
* «نور پهلوی از جنایت ترامپ علیه ایران حمایت کرد!»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «رسانه اسرائیلی: عملیات احتمالی علیه تهران «شیر یهودا» نام‌گذاری شده است»، سی‌ان‌ان فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶.
* «واکنش حزب الدعوه عراق به تجاوز آمریکایی صهیونیستی به ایران»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «موج نوزدهم عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، خبرگزاری العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴.
* «واکنش وزیر خارجه عمان به حمله موشکی به ایران: متحیر هستم!»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «ورود نیروهای سپر جزیره از عربستان به بحرین»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «وزارت دفاع: شکست‌های پیاپی دشمن در جنگ رمضان با ترور جبران‌شدنی نیست»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «وزیر خارجه عراق شهادت امام خامنه‌ای را تسلیت گفت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «هراس صدراعظم آلمان از عواقب ادامه جنگ افروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «هشدار افتا نسبت به رخدادهای مشکوک سایبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «هک سایت‌های خبری و تلاش برای انتشار اخبار جعلی»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «همه بازی‌های لیگ برتر لغو شد؛ پرسپولیسی‌ها با اتوبوس راهی تهران شدند»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «هیئت دولت ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیلی اعلام کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1405ش.
* «تمدید آتش بس؛ یا عملیات فریب؟»، خبرگزاری عصرایران، تاریخ درج مطلب: 2 اردیبهشت 1405ش.
* «تحلیل رسانه‌های غربی از تمدید آتش‌بس ترامپ»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 2 اردیبهشت 1405ش.
* «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴.
* «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴.
* «هشتمین روز جنگ؛ اجرای موج ۲۵عملیات وعده صادق ۴ با شلیک فتاح و عماد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۴.
* «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴.
* «۳ تا ۷ سطح جایگزین برای فرماندهان و مسئولان تعیین شده است»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
{{چپ‌چین}}
* «How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?»، new statesman, Date posted: 14 January 2026.
* «How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?»، new statesman, Date posted: 14 January 2026.
* "Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes", politico news, Date posted: 16 January 2026.
* "Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes", politico news, Date posted: 16 January 2026.
خط ۳۰۸: خط ۴۱۱:
* "Trump says US ‘armada’ heading to Middle East", The Guardian, Date posted: 24 January 2026.
* "Trump says US ‘armada’ heading to Middle East", The Guardian, Date posted: 24 January 2026.
* "Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands", The New York Times, Date posted: 28 January 2026.
* "Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands", The New York Times, Date posted: 28 January 2026.
* "U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva", Axios, Date posted: 13 February 2026
* "U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva", Axios, Date posted: ۱۳ فوریه ۲۰۲۶
* "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.'", BBC, Date posted: 14 February 2026
* "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.'", BBC, Date posted: ۱۴ فوریه ۲۰۲۶
* "Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union", Financial Times, Date posted: 24 February 2026.
* "Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union", Financial Times, Date posted: 24 February 2026.
* "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph, Date posted: 7 march 2026.
* "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph, Date posted: 7 march 2026.
* "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News, Date posted: 3 march 2026.
* "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News, Date posted: 3 march 2026.
* "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News, Date posted: 4 march 2026.
* "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News, Date posted: 5 march 2026.
* "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News, Date posted: 6 march 2026.
* "Day 7 of Middle East conflict — Trump says no deal with Iran until ‘unconditional surrender’", CNN News, Date posted: 7 march 2026.
* "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes’", CNN News, Date posted: 8 march 2026.
* "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges’", CNN News, Date posted: 9 march 2026.
* "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran", CNN News, Date posted: 6 march 2026.
* "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News, Date posted: 1 march 2026.
* "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera, Date posted: 14 January 2026.
* "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera, Date posted: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶
* "Prince Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets". Iran International, Date posted: 28 February 2026.
* "Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism". CNN, Date posted: 28 February 2026.
* "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'", Carnegie Endowment, Date posted: 20 march 2026.
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان منابع}}
{{جنگ رمضان}}
[[رده:جنگ رمضان]]
[[رده:جنگ‌های اسرائیل]]
[[رده:جنگ‌های ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:جنگ‌های ایران]]

نسخهٔ کنونی تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۳۹

جنگ رمضان
حمله موشکی آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب
لحظاتی پس از حمله موشکی آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب


تاریخ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا اکنون
مکانایران و منطقه خاورمیانه
شرکت‌کننده‌هاایران
ایالات متحده آمریکا
اسرائیل
فرمانده‌هاسید مجتبی خامنه‌ای
دونالد ترامپ
بنیامین نتانیاهو

جنگ رمضان؛ حمله ایالات متحده و اسرائیل به ایران که با نام‌های دیگری همچون جنگ تحمیلی سوم، یا عملیات وعده صادق ۴، خشم حماسی یا عملیات شیر یهودا شناخته می‌شود.

در اسفند ۱۴۰۴ش، مجموعه‌ای از درگیری‌های نظامی میان جمهوری اسلامی ایران از یک سو و ایالات متحده آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر بود که در بستر تنش‌های دیرینه سیاسی و امنیتی میان ایران و غرب شکل گرفت. ریشه‌های این تنش به پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش و تقابل راهبردی ایران با سیاست‌های آمریکا در منطقه بازمی‌گردد؛ اختلافاتی که با موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای ایران، تحریم‌های بین‌المللی و رقابت‌های منطقه‌ای در دهه‌های بعد تشدید شد.

در ماه‌های منتهی به جنگ، ایران با ناآرامی‌های داخلی در دی ۱۴۰۴ش مواجه شد و هم‌زمان مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای میان ایران و ایالات متحده در عمان و ژنو جریان داشت. با وجود این مذاکرات، اختلافات دربارهٔ توقف غنی‌سازی اورانیوم، محدودیت برنامه موشکی و نقش منطقه‌ای ایران باقی ماند و هم‌زمان تحرکات نظامی طرفین در خاورمیانه افزایش یافت؛ امری که از سوی تحلیلگران نشانه‌ای از احتمال درگیری نظامی تلقی شد.

با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به اهدافی در ایران، درگیری به جنگی چندوجهی تبدیل شد که شامل حملات موشکی، عملیات‌های ترور هدفمند، حملات سایبری و جنگ رسانه‌ای بود. ایران نیز در پاسخ، اهدافی در اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در منطقه را هدف قرار داد و دامنه درگیری به برخی کشورهای منطقه نیز کشیده شد.

این جنگ تلفات انسانی و خسارات گسترده‌ای در ایران و برخی مناطق دیگر بر جای گذاشت و با واکنش‌های گستردهٔ بین‌المللی همراه شد. در پی این درگیری، پیامدهای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و اجتماعی مهمی در ایران، خاورمیانه و حتی اقتصاد جهانی به‌ویژه در حوزهٔ انرژی و تجارت، پدید آمد.

زمینه‌ها

انقلاب اسلامی ایران

نماز جماعت در سفارت آمریکا در تهران پس از تسخیر
برگزاری نماز جماعت در سفارت آمریکا در تهران، پس از تسخیر. بر روی سقف یکی از بناها، نوشته شده است: «آمریکا دشمن امت»

پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش و سقوط حکومت پهلوی، ساختار سیاسی کشور را از نظام سلطنتی به جمهوری اسلامی تغییر داد و موجب دگرگونی ژئوپلیتیکی در منطقه و بازتعریف روابط ایران با قدرت‌های جهانی شد؛ در این میان ایالات متحده آمریکا به‌دلیل تعارض در سیاست‌ها و ارزش‌ها به یکی از مهم‌ترین مخالفان جمهوری اسلامی تبدیل شد و با بهره‌گیری از ابزارهای اقتصادی، سیاسی و نظامی کوشید نفوذ منطقه‌ای ایران را محدود کند و آن را به سازش وادارد، در حالی که مقاومت ایران به تداوم تقابل و بقای سیاسی نظام انجامید. با گذشت زمان و افزایش نفوذ منطقه‌ای ایران، این تقابل تشدید شد و ایران که پیش‌تر از سوی رئیس‌جمهور وقت آمریکا جزیره ثبات، خوانده شده بود، در دوره‌های بعدی در گفتمان برخی رؤسای جمهور آمریکا به‌عنوان بخشی از محور شرارت معرفی شد. در این روند، سیاست آمریکا در قبال ایران در چارچوب الگویی موسوم به بازی جوجه (Game of Chicken)، قابل تحلیل دانسته شده است؛ الگویی که با افزایش تدریجی تنش، طرف مقابل را تا آستانه درگیری نظامی پیش می‌برد تا او را به عقب‌نشینی وادارد، اما مقاومت ایران موجب شد این تقابل در برخی مقاطع به تنش‌های آشکار و نزدیک به رویارویی نظامی برسد. این وضعیت در بستر دیدگاه استثناگرایی آمریکایی و در مقابل تأکید جمهوری اسلامی بر استقلال و نفی سلطه قدرت‌های بزرگ، شکل گرفته است.[۱] در ادامه، چالش‌هایی مانند برنامه هسته‌ای ایران به محور اصلی اختلاف تبدیل شد و با رهبری آمریکا به اعمال تحریم‌های گسترده بین‌المللی انجامید، در حالی که ایران در برابر این فشارها سیاست صبر راهبردی را در پیش گرفت.[۲]

اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ش

مسجد جامع ابوذر تهران
مسجد جامع ابوذر تهران، پس از آتش‌سوزی توسط اغتشاشگران در اعتراضات ۱۴۰۴ش

ایران در دی ماه ۱۴۰۴ش شاهد اعتراضاتی وسیع در شهرهای مختلف بود. این اعتراضات از روز یکشنبه هفتم دی ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد.[۳] تجمع‌های اعتراضی از بازار تهران آغاز شد.[۴] در روزهای بعد دامنهٔ اعتراضات به مناطق دیگر کشیده شد.[۵] اعتراضات در روزهای بعد با خشونت بیشتری همراه بود و به کشته‌شدن تعدادی از مردم و نیروهای انتظامی انجامید. هرچند منابع رسمی، عامل این کشتار را عوامل تروریستی و اغتشاشگران دانستند؛[۶] اما در روزهای بعد، رسانه‌های مخالف جمهوری اسلامی، مسئولیت این کشتار را متوجه نیروهای نظامی و امنیتی کردند. در ادامه جریان ناآرامی‌ها، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، با انتشار فراخوان‌هایی از سوی رضا پهلوی و دیگر مخالفان جمهوری اسلامی اعتراضات به اغتشاشات وسیع مبدل شد.[۷]

وقایع دی ۱۴۰۴ش با پیامدهایی در حوزهٔ روابط دولت و جامعه[۸] و ایجاد نگرانی امنیتی از تکرار این واقعه همراه شد.[۹] انتشار آمارهای غیررسمی و غیرواقعی از کشتگان این حوادث از سوی گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی، با اتهام‌هایی به نیروهای امنیتی و نظامی همراه بود.[۱۰] این موضوع دستاویزی برای درخواست‌ها از نیروهای خارجی برای کمک به معترضان بود. ادعایی که بعدها از سوی سیاستمداران کشورهایی همچون ایالات متحده آمریکا همراه بود.[۱۱] رضا پهلوی، نیز به‌عنوان یکی از طرفداران سقوط جمهوری اسلامی ایران، از دونالد ترامپ خواسته تا حملات هدفمند علیه نیروهای شبه‌نظامی (بسیج) حکومت ایران انجام دهد تا توان سرکوب اعتراضات تضعیف شده و سقوط حکومت میسر شود.[۱۲] در چنین شرایطی که برخی پژوهشگران، حکومت ایران را در وضعیتی شکننده ترسیم کرده‌اند،[۱۳] ترامپ، مدعی شد که قصد دارد به بهانه آنچه که سرکوب خونین اعتراضات در ایران می‌خواند، اقداماتی در راستای تغییر حکومت از طریق ضربه‌زدن به نهادهای حکومتی را پیش بگیرد.[۱۴] در ۲۶ دی، ترامپ خطاب به مردم ایران خواست به اعتراضات ادامه دهند و وعده داد که کمک در راه است. سفیر ایران در سازمان ملل، به این موضع واکنش نشان داد و آن را دخالت در امور داخلی کشورها و ایجاد خشونت علیه دولت‌ها دانست. کمی بعد روسیه نیز این دخالت را محکوم کرد.[۱۵]

مذاکرات ایران و آمریکا

هیئت دیپلماسی ایرانی در زمان مذاکره با آمریکا
هیئت دیپلماسی ایرانی در زمان مذاکره با آمریکا، در اردیبهشت ۱۴۰۴ش

در ۱۷ بهمن، ایران و ایالات متحده، مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای را در مسقط، پایتخت عمان، آغاز کرد. دور دوم گفت‌وگوهای هسته‌ای در ژنو برگزار شد.[۱۶] در روزهای بعد ترامپ ایران را حامی تروریسم و در تلاش برای ساخت سلاح هسته‌ای خواند و از توسعه برنامه موشکی ایران برای هدف قرار دادن کشورهای اروپایی و آمریکا سخن گفت.[۱۷] با این همه ایران، همواره بر موضع خود اصرار داشت. رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان نیز در پیامی اعلام کرد که تسلیم زیاده‌خواهی آمریکا نخواهد شد.[۱۸] یک روز پیش از آغاز جنگ، دومین دور مذاکرات به پایان رسید و در میانه آن ادوات نظامی بیشتری از آمریکا به منطقه خاورمیانه منتقل شد. سفرهای ناگهانی و تحرکات نظامی آمریکا توسط تحلیل‌گران به حمله قریب‌الوقوع در منطقه اشاره داشت.[۱۹] یک روز قبل از آغاز حملات، ترامپ رسماً اعلام کرد که می‌خواهد با ایران به توافق برسد، اما ایران آنچه او می‌خواهد را در مذاکرات تکرار نمی‌کند.[۲۰] مقام‌های آمریکایی و اروپایی نیز تأیید کردند که واشینگتن سه مطالبهٔ اصلی را به ایران ارائه کرده است: پایان دائمی همهٔ فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم، اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه بر برنامهٔ موشک‌های بالستیک ایران، و توقف کامل حمایت از گروه‌های نیابتی منطقه‌ای مانند حماس، حزب‌الله و انصارالله یمن. پاسخ اولیه ایران، مخالفت با این ادعاها بود. مهدی محمدی، مشاور ارشد محمدباقر قالیباف، در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که شرایط واشینگتن برای ایران قابل قبول نیست و اساساً تسلیم‌شدن و خلع سلاح ایران است تا هر زمانی که بخواهند به ایران حمله کنند.[۲۱]

انتقال تجهیزات نظامی

از سمت آمریکا

ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن
اعزام ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن به همراه ناوگروه‌های پشتیبانی، به منطقه خاورمیانه

در ۳ بهمن ۱۴۰۴ش، ترامپ اعلام کرد که یک ناوگان نظامی آمریکا، شامل ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن (سی‌وی‌ان-۷۲) و چند ناوشکن، عازم خاورمیانه است.[۲۲] در همان روز یک پهپاد آمریکایی در تنگه هرمز مفقود شد، اما سخنی از نحوهٔ سقوط آن منتشر نشد. برخی رسانه‌ها گمانه‌زنی کردند که این پهپاد با عملیات الکترونیکی ایران ساقط شده است.[۲۳] در روزهای بعد و در میانه مذاکرات، ترامپ دومین ناو هواپیمابر خود، یواس‌اس جرالد آر. فورد، را برای افزایش فشار بر ایران به خاورمیانه اعزام کرد و اعلام کرد بهترین اتفاقی که می‌تواند رخ دهد، تغییر رژیم در ایران است.[۲۴] در ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ش، یک فروند پهپاد شناسایی شاهد ۱۳۹ ایرانی در نزدیکی دریای عرب، توسط اف-۳۵ آمریکایی ساقط شد. ادعا شده بود این پهپاد بسیار به ناو هواپیمابر آمریکایی نزدیک شده بود.[۲۵] یک روز به آغاز تجاوز آمریکا به خاک ایران، پایگاه آمریکایی العدید در قطر، از نیروها و ادوات نظامی آمریکایی تخلیه شد.[۲۶]

از سمت ایران

در مقابل، نیروهای نظامی ایرانی نیز بارها اقدام به انتقال تجهیزات نظامی از کشورهای هم‌پیمان همچون روسیه و چین کرد. گزارش‌های خبری از چندین پرواز سنگین نظامی به فرودگاه‌های مختلف ایران خبر می‌دادند.[۲۷] انتقال تجهیزات جنگ الکترونیک از چین و استقرار آن در منطقه جنوبی ایران، بر روی توان نیروهای نظامی ایران برای ایجاد پارازیت بر روی رادارهای هواپیماهای رادارگریز و پهپادها تأثیر مثبت داشت.[۲۸] منابع خبری از انتقال سامانه‌های پدافند هوایی همچون اس ۳۰۰ و اس ۴۰۰ و جنگنده‌هایی از نسل سوخو به ایران خبر می‌دادند.[۲۹] به گفته منابع تحلیلی، این اقدامات از سوی ایران، برای آمادگی بیشتر در حملاتی همچون جنگ ۱۲ روزه بود.[۳۰]

نام‌های جنگ و عملیات‌ها

حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در اسفند ۱۴۰۴ش به سرزمین ایران با عناوین مختلفی نام‌گذاری شده است. در ایران این جنگ با عنوان جنگ تحمیلی سوم[۳۱] یا جنگ رمضان، شناخته می‌شود. از سوی دیگر ارتش ایالات متحده آمریکا، نام این عملیات را خشم حماسی نامید.[۳۲] در اسرائیل نیز این جنگ با نام عملیات شیر یهودا نام‌گذاری شد. رسانه‌هایی همچون سی‌ان‌ان تحلیل کردند که این نامگذاری برای مقابله با روایت فتح خیبر در دیدگاه شیعیان است.[۳۳] نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران نیز حملات تلافی‌جویانه خود را با عنوان عملیات وعده صادق ۴ آغاز کرد.[۳۴]

تاریخچه

آغاز جنگ

در صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴، اسرائیل و آمریکا حمله‌ای مشترک را به ایران کردند. از جمله اهداف این حملات، محل بیت رهبر جمهوری اسلامی ایران، سید علی خامنه‌ای بود. کاخ ریاست‌جمهوری ایران و شورای عالی امنیت ملی نیز در محدوده‌ای قرار داشت که هدف حمله موشکی قرار گرفت.[۳۵] این حملات سرآغازی بود برای حملات متعدد موشکی، هوایی و سایبری بر علیه جمهوری اسلامی ایران. به گزارش هلال‌احمر ایران، در روز اول جنگ، ۲۴ استان ایران هدف حملات قرار گرفته است.[۳۶]

خبرگزاری‌های ایرانی و صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران سریعاً از انتقام سخت و پاسخی قوی سخن گفتند. مقامات ایران نیز با هدف پرهزینه کردن جنگ برای آمریکا، اسرائیل و شرکای اقتصادی و نظامی آنها، اقدام به اجرای حملات خود شد. در ساعت ۱۲ ظهر، اولین موشک‌ها از سوی ایران به سوی اهدافی در اسرائیل شلیک شد. ایران همچنین در پاسخ به تجاوز به خاکش، چندین پایگاه نظامی آمریکا در منطقهٔ خلیج فارس و کشورهای منطقه را هدف قرار داد.[۳۷]

آتش‌بس موقت

جنگ تا تاریخ 18 فروردین 1405 به طور فعال ادامه داشت و در بامداد 19 فروردین، با اعلام طرفین درگیر، آتش‌بسی دو هفته‌ای اعلام گردید. با اعلام آتش‌بس درگیری‌های نظامی خاتمه یافت اما همچنان اختلاف‌های سیاسی و اقتصادی پابرجا بود. در دوران آتش‌بس ایران همچون دوران جنگ، بسته ماندن تنگه هرمز را به صورت فعال اجرا کرد. در مقابل نیروهای آمریکایی و اسرائیلی نیز به تقویت قوای نظامی خود ادامه دادند. آمریکا برای بی‌اثر کردن بسته‌بودن تنگه هرمز و همچنین جلوگیری از تجارت آبی ایران، اقدام به یک محاصره دریایی کرد و کشتی‌هایی که از مبدا ایران یا به مقصد ایران بودند را توقیف یا مانع از عبور آنها در آب‌های بین‌المللی می‌شد. ایران نیز این اقدام را نقض آتش‌بس تلقی می‌کرد و از باز شدن تنگه هرمز جلوگیری به عمل می‌آورد.[۳۸] آتش‌بس در تاریخ 1 اردیبهشت 1405 به پایان رسید و پس از آن طرفین با تمدید آتش‌بس موافقت کردند. آتش بس دوم بدون هیچ محدودیت زمانی اعلام شد. تمدیدی که از سوی برخی تحلیلگران، عملیات فریب برای حملات بعدی از سوی آمریکا و اسرائیل تلقی می‌شد.[۳۹][۴۰]

مذاکرات

در زمان آتش‌بس، گفتگوهای دیپلماتیک بین ایران و آمریکا با جدیت پیگیری می‌شد و پاکستان به عنوان طرف سوم، میزبان مذاکرات طرفین بود. هیئت دیپلماتیک ایرانی، برای آغاز مذاکره شرایط ده‌گانه‌ای را تعریف کردند که پس از قبول طرف آمریکایی، مذاکرات به صورت رسمی آغاز شد.[۴۱] دور اول مذاکرات بین هیئت ایرانی و آمریکایی در کشور پاکستان به تاریخ 22 فروردین 1405 برگزار شد. بنابر اعلام رسانه‌ها، قرار بود تا در هفته منتهی به پایان آتش‌بس، دور جدید مذاکرات نیز برگزار شود اما این مذاکرات از سوی ایران لغو شد.[۴۲]

در این میان، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا با محدودیت زمانی 60 روزه جنگ طبق قوانین کنگره آمریکا مواجه بود. طبق این قانون، رئیس جمهور آمریکا اجازه ندارد بیش از 60 روز کشور را در حالت جنگی نگه‌دارد بدون اینکه تاییده کنگره آمریکا را نداشته باشد.[۴۳]

اهداف جنگ

بر اساس گفته‌های رئیس‌جمهور آمریکا و همچنین مواضعی که نخست‌وزیر اسرائیل در قبال ایران گرفت، اهداف مختلفی برای جنگ با ایران اعلام شده بود. ترامپ به صراحت از تغییر رژیم در ایران سخن می‌گفت و آن را بهترین اتفاقی می‌دانست که در این جنگ آن را توقع داشت. او همچنین از تسلیم بی‌قید و شرط سخن می‌گفت. در اسرائیل نیز تمرکز جنگ با هدف از کار انداختن توان نظامی و ادعای عدم اشاعه هسته‌ای شکل گرفته بود. رسانه‌های تحلیلی گزارش داده‌اند که با طولانی‌تر شدن جنگ، اهداف نهایی ایالات متحده و اسرائیل دچار واگرایی شده است. ایالات متحده تحت مدیریت دونالد ترامپ، رویکردی موسوم به مدل ونزوئلا را دنبال می‌کند؛ این راهبرد بر پایهٔ حذف رهبری سیاسی ارشد و جایگزینی آن با چهره‌های عمل‌گرا از بدنه داخلی قدرت استوار است تا ضمن حفظ ساختار اداری کشور، دسترسی به ذخایر عظیم انرژی تأمین شود. در مقابل، اسرائیل استراتژی کوتاه کردن چمن (Mowing the Grass) را برگزیده است که هدف آن نه لزوماً تغییر سریع رژیم، بلکه تضعیف مستمر و سیستماتیک توانمندی‌های نظامی، زیرساختی و فرماندهی ایران برای مدیریت درگیری در بلندمدت و رفع تهدیدات امنیتی علیه خود است.[۴۴]

در حوزهٔ عملیاتی، اگرچه هماهنگی نزدیکی در انهدام سایت‌های پدافند هوایی، مراکز موشکی و تأسیسات استراتژیک وجود داشته، اما اختلافات بر سر انتخاب اهداف به‌وضوح نمایان شده است. در حالی که ترامپ بر حفظ برخی مهره‌های داخلی برای مذاکرات آتی و جلوگیری از جهش قیمت جهانی نفت تأکید دارد، اسرائیل با گسترش حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی، آب‌شیرین‌کن‌ها و میادین گازی (نظیر پارس جنوبی)، به دنبال فلج کردن کامل توان اقتصادی و لجستیکی ایران است. این تضاد منافع، به‌ویژه در موضوع ترور مقامات ارشد، سبب شده تا تلاش‌های دیپلماتیک آمریکا برای یافتن طرف گفتگو در داخل ایران، با چالش‌های جدی مواجه شود.[۴۵]

گونه‌های عملیات در جنگ

حمله هدفمند (ترور)

ترور هدفمند به‌معنای شناسایی و حذف فیزیکی توسط یک دولت است. اقدامی که توسط پیمان‌های بین‌المللی به‌عنوان جنایت علیه بشریت تعریف شده است.[۴۶] این سیاست نظامی توسط دولت اسرائیل و بعضاً ایالات متحده آمریکا در سال‌های متمادی، پیگیری می‌شود. این سیاست بارها علیه ایران اجرا شده و دانشمندان، سیاستمداران و نظامیان ایرانی، هدف این‌گونه حملات بوده‌اند.[۴۷] این ترورها در جنگ رمضان نیز از سوی اسرائیل و آمریکا انجام گرفت و در پی آن تعداد بسیاری از مقامات نظامی، سیاسی و علمی ایران کشته شدند.[۴۸] در مقابله با این تهدید و در جهت حل خلأ فرماندهی، مقامات ایرانی از تعیین جانشین‌های فرماندهی، از ۳ تا ۷ لایه بعدی خبر دادند.[۴۹] همچنین در برخی موارد، نیروهای مسلح ایران نیز به اقدام متقابل دست زده و نظامیان آمریکایی و اسرائیلی را به‌صورت هدفمند مورد حمله قرار داد. در این راستا، پس از آن‌که برخی پایگاه‌ها تخلیه و نیروها در هتل‌ها مستقر شده بودند، این هتل‌ها هدف حملات موشک‌ها و پهپادهای ایرانی قرار گرفتند.[۵۰]

حمله به متحدان

خسارات ناشی از حملات موشکی و پهپادی ایران به فرودگاه الخرج عربستان
خسارات ناشی از حملات موشکی و پهپادی ایران به فرودگاه الخرج عربستان، محل حضور نیروهای آمریکایی در منطقه

با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به مناطقی در ایران، نیروهای مسلح ایران علاوه بر حملات مستقیم به زیرساخت‌های نظامی و امنیتی اسرائیل، به پایگاه‌های آمریکا در کشورهای منطقه اقدام کردند. در این حملات، شبکه‌های راداری آمریکایی در کشورهای امارات، قطر، بحرین و کویت مورد هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند. این اقدامات در چارچوب تلاش برای تضعیف سامانه‌های دفاعی و پشتیبانی متحدان منطقه‌ای آمریکا توصیف شده است.[۵۱] در همین راستا، مقامات ایرانی اعلام کردند که تمام کشورهایی که از خاک آنها، برای حمله به ایران استفاده شده باشد، هدفی مشروع برای پاسخ می‌دانند. مقامات تأکید داشتند که چون دسترسی به خاک آمریکا برای نیروهای مسلح ایرانی میسر نیست، پایگاه‌ها و منافع آمریکا را هدف هجوم خود قرار می‌دهند.[۵۲]

در این میان، گروه‌های همسو با ایران، موسوم به محور مقاومت، از کشورهایی چون عراق، لبنان، یمن و پاکستان نیز به درگیری با منافع آمریکا در منطقه اقدام کردند.[۵۳] این تقابل به حملات آمریکا و اسرائیل علیه نیروهای هم‌پیمان با ایران در عراق و لبنان انجامید.[۵۴]

مدیریت و حمله به زیرساخت‌ها

در جریان جنگ ایران و آمریکا، حمله به زیرساخت‌ها به‌عنوان بخشی از راهبرد جنگ ترکیبی مورد توجه طرفین درگیر قرار گرفت. در این چارچوب، تهدید یا هدف‌گیری زیرساخت‌های حیاتی به‌ویژه در حوزه انرژی، نیروگاه‌ها و تأسیسات اقتصادی به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار راهبردی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی و اقتصاد کشور مطرح شد. در کنار این تهدیدها، عملیات رسانه‌ای و روانی نیز با هدف ایجاد نگرانی عمومی، بی‌ثباتی اقتصادی و تغییر فضای ادراک عمومی نسبت به روند جنگ دنبال می‌شد. در محاسبات راهبردی طرف‌های درگیر، حمله گسترده به زیرساخت‌های حیاتی ایران با ملاحظات مهمی همراه بود. از یک سو، احتمال واکنش متقابل ایران و گسترش دامنه درگیری به زیرساخت‌های انرژی و منافع منطقه‌ای طرف مقابل مطرح بود و از سوی دیگر، توان داخلی ایران در بازسازی و ترمیم سریع بسیاری از زیرساخت‌ها مورد توجه قرار داشت. همین عوامل سبب شد، تهدید علیه زیرساخت‌ها بیشتر در قالب فشار روانی و بازدارندگی متقابل مطرح شود و در عمل با محدودیت‌هایی روبه‌رو باشد.[۵۵]

در جریان جنگ رمضان، حملات متعددی به زیرساخت‌های دولتی و عمومی در ایران شامل مراکز درمانی، مراکز آموزشی و ساختمان‌های دولتی انجام گرفت. در این حملات همچنین زیرساخت‌های نظامی و انتظامی همچون کلانتری‌ها و پایگاه‌های بسیج نیز هدف حمله قرار گرفتند. این حملات عموماً با هدف ایجاد هراس عمومی و برهم زدن ثبات اجتماعی توصیف شده‌اند. دولت ایران در مواجهه با این تهدیدات، تلاش برای تأمین کالاهای اساسی و مدیریت شرایط جنگی را پیش گرفت تا بتواند با کاهش نگرانی‌های عمومی و جلوگیری از نارضایتی اجتماعی جنگ را به درستی مدیریت کند.[۵۶] در این میان، رئیس‌جمهور آمریکا در پیامی تهدید کرد که زیرساخت‌های انرژی از جمله نیروگاه‌های برق را هدف حمله قرار خواهد داد.[۵۷]

در روز چهارم جنگ، ایران رسماً از بسته شدن تنگه هرمز خبر داد و تهدید کرد هیچ شناوری حق عبور از این تنگه را نداشته و در صورت تخطی، مورد حمله قرار خواهد گرفت. اقدامی که با بروز بحران انرژی در جهان همراه شد.[۵۸] همچنین مقامات ایرانی تهدید کردند که در صورت آسیب به زیرساخت‌های انرژی ایران، زیرساخت‌های انرژی در تمام منطقه هدف حمله قرار خواهد گرفت.[۵۹]

عملیات‌های پرچم دروغین

در میانهٔ عملیات‌های انجام شده در جریان جنگ رمضان، برخی حملات به‌صورت ساختارشکنانه انجام می‌شد. این‌گونه عملیات‌ها عموماً با عنوان پرچم دروغین برای متوجه کردن هزینه بیشتر به یکی از طرفین درگیری انجام می‌شد. حمله به پالایشگاه آرامکو در عربستان، یکی از این موارد بود. با وجود آن‌که عربستان یکی از هم‌پیمانان آمریکا در جنگ رمضان شناخته می‌شد و چندین پایگاه آمریکایی در خاک آن کشور، هدف حملات نیروهای ایرانی قرار گرفت، اما حمله به منافع زیرساختی کشورهای منطقه، در بانک اهداف ایران قرار نداشت. از همین رو، پس از حمله به این پالایشگاه در روز سوم جنگ، رسانه‌های ایرانی این عملیات را از سوی اسرائیل، برای ایجاد اختلال بیشتر در روند روابط کشورهای منطقه عنوان کرد و آن را یک عملیات پرچم دروغین معرفی کرد.[۶۰] مقامات ایرانی همچنین تأیید کردند که حملات به منطقه مسکونی بحرین، از سوی نیروهای مسلح ایران نبوده است و احتمالاً یک عملیات پرچم دروغین از سوی اسرائیل بوده است.[۶۱] نیروهای مسلح ایران همچنین تأیید کردند که حمله‌ای به خاک عمان، ترکیه و آذربایجان نداشتند و این حملات را نیز به‌عنوان پرچم دروغین معرفی کردند.[۶۲]

عملیات‌های سایبری

همزمان با تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، موج گسترده‌ای از حملات سایبری و عملیات هک علیه زیرساخت‌های سایبری ایران به‌ویژه رسانه‌های خبری نیز آغاز شد. در روز اول جنگ، تمام سایت‌هایی که مجوز رسمی رسانه را از وزارت ارشاد ایران داشتند، دچار اختلال شدند. وب‌سایت خبری تابناک[۶۳] و خبرگزاری ایسنا از جمله خبرگزاری‌های رسمی ایران بودند که از دسترس خارج شدند.[۶۴] چهار روز پس از آغاز حملات به ایران و در پی احتمال حملات سایبری، پلیس فتای ایران، اخطارها و هشدارهایی را صادر کرد.[۶۵]

در روز چهارم جنگ، جبهه پشتیبانی سایبری در پیامی اعلام کرد که حملات سایبری علیه زیرساخت‌های ارتباطات نظامی و دولتی اسرائیل انجام خواهد داد. این گروه مدعی شد که در اثر این حمله، تمامی ارتباطات نظامی، دولتی و خصوصی، مختل شده و تمام داده‌ها و اسناد آن‌ها نابود شدند.[۶۶] همچنین گروه حنظله نیز اقدام به هک زیرساخت‌های اسرائیل و انتشار اطلاعات مرتبط با نظامیان و شهروندان اسرائیلی اقدام کرد. همچنین ادعا شده که این گروه، شرکت ملی نفت شارجه را نیز هک کرده است.[۶۷]

عملیات‌های رسانه‌ای-شناختی

یکی از محورهای اصلی جنگ تلاش برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی و ایجاد هراس اجتماعی معرفی شده است. در مقابل، حضور عمومی مردم و آنچه تاب‌آوری ایرانی خوانده شده، به‌عنوان عاملی در ناکام ماندن این راهبردها توصیف شده است. همچنین بر نقش پیشینه تاریخی و فرهنگی جامعه ایران در تقویت این تاب‌آوری تأکید شده است.[۶۸]

تلفات و خسارات

تلفات انسانی در ایران

مراسم تدفین دانش‌آموزان شهید مدرسه شجره طیبه میناب در هرمزگان
مراسم تدفین دانش‌آموزان شهید در فاجعه حمله ارتش آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب در هرمزگان

در اولین روز درگیری، مقامات ایرانی از این‌که در طول حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران متحمل تلفات انسانی شدند، سخن گفتند ولی آن را در مقایسه با جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل، اندک دانستند.[۶۹] تا ساعات پایانی روز اول جنگ، رسانه‌های ایرانی از زنده‌بودن رهبر جمهوری اسلامی خبر می‌دادند،[۷۰] اما در صبح روز ۱۰ اسفند تأیید شد که تعدادی از مسئولان بلندمرتبه ایرانی ازجمله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، به‌همراه دختر، داماد، عروس و نوه‌اش کشته شده‌اند.[۷۱] کمی بعد، رسانه‌های ایرانی از کشته‌شدن مقامات دیگری در ۲ روز اول جنگ خبر دادند که برخی از آنها عبارت بودند از:

بنا بر اعلام رئیس جمعیت هلال احمر ایران، تا روز بیست‌وپنجم جنگ، ۶۶ کودک زیر پنج سال کشته شدند و حدود سه‌هزار زن که در منازل خود حضور داشتند، زخمی شدند. در میان نیروهای امدادی و درمانی نیز یک نفر از نیروهای هلال احمر کشته و ۱۲ نفر زخمی شدند و در میان کادر درمان ۲۳ نفر کشته و ۱۷۷ نفر زخمی گزارش شد.[۸۱]

خسارات در ایران

در پی حملات هوایی به ایران در طول جنگ رمضان، بسیاری از ساختمان‌های نظامی، انتظامی، دولتی و حتی مناطق مسکونی هدف حملات قرار گرفتند. از میان ساختمان‌های دولتی و نظامی می‌توان به قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، تأسیسات صداوسیما، ساختمان وزارت اطلاعات و ساختمان پلیس امنیت اخلاقی اشاره کرد.[۸۲] بنا بر اعلام رئیس جمعیت هلال احمر ایران، تا روز بیست‌وپنجم جنگ، بیش از ۸۵٬۱۷۶ مکان غیرنظامی اعم از ۶۴٬۵۸۳ واحد مسکونی و ۱۹٬۶۹۴ واحد تجاری، دچار آسیب شدند. همچنین ۲۸۲ مرکز درمانی شامل بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، داروخانه‌ها و مراکز بهداشتی هدف قرار گرفتند و برخی از آنها، از جمله بیمارستان مطهری، به‌طور کامل از چرخه فعالیت خارج شدند. در این حملات ۶۰۰ مدرسه نیز آسیب دیدند و ۱۷ پایگاه و شعبه جمعیت هلال احمر هدف قرار گرفت.[۸۳]

در بخش تجهیزات امدادی و زیرساختی نیز خساراتی گزارش شد؛ از جمله انهدام کامل سه فروند بالگرد امدادی و هدف قرار گرفتن ۴۸ خودروی نجات و ۴۶ دستگاه آمبولانس. همچنین در برخی نقاط کشور، از جمله تهران، فرودگاه‌ها، هواپیماهای مسافربری و مخازن سوخت مورد حمله قرار گرفتند.[۸۴]

آسیب‌های کاخ گلستان
تصویری از آسیب‌های کاخ گلستان، در تهران، پس از حملات موشکی آمریکا و اسرائیل

در پی حمله موشکی آمریکا به کاخ دادگستری تهران در نزدیکی کاخ گلستان، این کاخ که به عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، متحمل آسیب‌هایی شد.[۸۵] در همین حملات، به ساختمان رادیو تهران و مسجد ارگ آسیب وارد شد.[۸۶] مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کردستان از تخریب تعدادی از بناهای شاخص تاریخی سنندج، از جمله بنای ملک تجار، امامزاده پیرعمر، منزل متوسل، منزل مجتهدی و منزل امین‌الاسلام در پی حملات به استان خبر داد.[۸۷] همچنین حملاتی به حریم قلعه فلک‌الافلاک در خرم‌آباد موجب آسیب به این بنا و همچنین چندین بنای تاریخی دیگر در این شهر شد. گفته شده است که بنای تاریخی سربازخانه شماره ۲، سربازخانه شماره ۱، ساختمان باشگاه افسران، ساختمان دژبانی (هنگ) و خانه تاریخی قاضی یا آخوند ابو، دچار آسیب‌های جدی شده و همچنین دو موزه مستقر در قلعه، دچار خسارت شدند.[۸۸] در روزهای بعد، خبرهایی از آسیب به کاخ چهل‌ستون و چند مسجد تاریخی در اصفهان منتشر شد.[۸۹]

تلفات و خسارات برای مهاجمان

خسارت وارده به رادار برد بلند آمریکایی در حمله پهپادی و موشکی ایرا
خسارت وارده به رادار برد بلند آمریکایی در حمله پهپادی و موشکی ایران به پایگاه هوایی «موفق السلطی» نیروهای آمریکایی در اردن

در جریان حملات تلافی‌جویانه و دفاعی جمهوری اسلامی ایران، تلفات و خساراتی به نیروهای مهاجم آمریکایی و اسرائیلی، پایگاه‌های منطقه‌ای آمریکا و پایگاه‌ها و مناطق اقتصادی، زیرساختی و نظامی اسرائیل وارد شد. در روزهای ابتدایی جنگ، رسانه‌های رسمی آمریکایی، حجم تلفات و خسارات خود را حداقلی توصیف کردند.[۹۰] با این وجود سپاه پاسداران در اطلاعیه‌ای مدعی شد که تلاش‌های ۷۰ ساله آمریکا در منطقه، تا روز یازدهم جنگ از بین رفته است.[۹۱] بعدها تصاویر ماهواره‌ای تأیید کردند تعداد زیادی از نقاط پایگاه‌های آمریکایی توسط موشک‌ها و پهپادهای ایرانی هدف حمله قرار گرفته[۹۲] و بسیاری از رادارهای پایگاه‌های آمریکایی منهدم شده‌اند.[۹۳] گزارش‌ها حاکی از آن است که روز نهم جنگ، در نزدیکی سفارت آمریکا در پایتخت نروژ، انفجاری شکل گرفت که تلفات و خسارات قابل توجهی نداشت.[۹۴] همچنین پایگاه‌های انگلیس در کشور قبرس، یکی از اهداف حملات پهپادی بود.[۹۵]

تلفات و خسارات برای دیگر کشورها

در جنگ رمضان، تلفات و خساراتی در کشورهای دیگر همچون لبنان به ثبت رسیده است. وزیر بهداشت لبنان در اطلاعیه‌ای اعلام کرد، در حملات اسرائیل در دو روز ابتدایی جنگ، دست‌کم ۵۰ تبعه لبنانی کشته و ۳۳۵ نفر زخمی شدند.[۹۶]

در جریان اعتراضاتی که گروهی از معترضان پاکستانی در نزدیکی سفارت آمریکا در کراچی انجام شد، خشونت‌ها بالا گرفت و سبب شد تا ۹ نفر کشته و ۳۲ نفر زخمی شوند.[۹۷]

واکنش‌های طرف‌های درگیری

واکنش‌های رسمی جمهوری اسلامی ایران

  • در پی حمله به مدرسه شجره طیبه میناب و کشته شدن ده‌ها دانش‌آموز دختر و پسر، موجی از ابراز همدردی‌ها در ایران شکل گرفت. بسیاری از مسئولان جمهوری اسلامی این اقدام را محکوم کردند و پیام‌های تسلیت صادر شد.[۹۸] همچنین مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری نیز بیانیه‌ای در محکومیت این حمله صادر کرد.[۹۹]
  • بسیاری از نهادهای رسمی در ایران، این حملات را محکوم کردند. جمعیت هلال‌احمر و کمیته ملی حقوق بشردوستانه جمهوری اسلامی ایران از جمله این نهادها بودند.[۱۰۰]
  • علی لاریجانی در خصوص حملات جمهوری اسلامی ایران به خاک کشورهای همسایه توضیح داد که قصد آنان حمله به کشورهای منطقه نیست و تنها پایگاه‌های آمریکایی که از آنجا به خاک ایران تعرض شده است را هدف قرار خواهد داد.[۱۰۱]
  • نمایندگی ایران در وین در نامه‌ای به رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، خواستار برگزاری نشست فوق‌العاده فوری شورای حکام شد.[۱۰۲] سازمان انرژی اتمی ایران نیز در نامه‌ای خطاب به رافائل گروسی، از حملات مجدد به سایت‌های هسته‌ای ایران خبر داد و آن را خلاف قوانین بین‌المللی دانست.[۱۰۳]
  • مسعود پزشکیان نیز در پیامی ویدیوئی، اعلام کرد که اگر کشورهای منطقه، در حمله آمریکا و اسرائیل به خاک ایران اقدامی نکنند و از پایگاه‌های آمریکا در آن کشور حمله‌ای شکل نگیرد، پاسخ متقابل ایران به آن کشور انجام نخواهد شد.[۱۰۴]
  • دادستانی ایران در پی گزارش‌هایی از جاسوسی و همکاری با مهاجمان به ایران، توسط ایرانیان خارج از کشور، دستوری مبنی بر مصادره اموال آنان را صادر کرد.[۱۰۵] همچنین تصویربرداری از اماکن مورد حمله در ایران ممنوع اعلام شد و در پی آن، چند نفر که به فیلمبرداری و ارسال به خارج از کشور اقدام کرده بودند، توسط قوه قضائیه ایران شناسایی و دستگیر شدند.[۱۰۶]

واکنش‌های رسمی ایالات متحده آمریکا

  • در روز دوم جنگ، ارتش آمریکا اعلام کرد که موضوع حمله به یک مدرسه در ایران و کشته شدن دانش‌آموزان را بررسی خواهد کرد.[۱۰۷]
  • در روز چهارم جنگ، تعدادی از مردم آمریکا در تجمعی مسالمت‌آمیز خواستار پایان و محکومیت حملات شدند.[۱۰۸]
  • در روز هفتم جنگ، برخی از دولت‌مردان آمریکا در خصوص هزینهٔ بالای جنگ برای آمریکا و همچنین اتمام مهمات ارتش آمریکا ابراز نگرانی کردند. بعداً وزیر دفاع آمریکا در مصاحبه‌ای اعلام کرد که به اندازه کافی برای ادامه جنگ، مهمات در اختیار ارتش آمریکا قرار دارد.[۱۰۹]
  • در روز هشتم جنگ، ترامپ درخصوص حمله به مدرسه میناب، واکنش نشان داد و مسئولیت آن را به گردن ایران انداخت؛ این در حالی بود که بسیاری از رسانه‌ها و کارشناسان، این حمله را به نیروهای آمریکا نسبت داده‌اند.[۱۱۰]
  • در روز هجدهم جنگ، رئیس مرکز ضدتروریسم آمریکا در مخالفت با جنگ آمریکا با ایران، از سمت خود استعفاء داد.[۱۱۱]
  • تعدادی از سناتورهای آمریکایی با جنگ ابراز مخالفت کردند. کریس مورفی[۱۱۲] و برنی سندرز از جمله این افراد بودند. سندرز در مواجهه با درخواست ترامپ برای بودجه ۲۰۰ میلیارد دلاری ادامه جنگ، این جنگ را متعلق به مردم آمریکا ندانست و با درخواست مخالفت کرد. او همچین به‌خاطر اقدامات ترامپ که به افزایش قیمت انرژی در آمریکا انجامیده بود، از سیاست‌های او انتقاد کرد.[۱۱۳]

واکنش رسمی دولت اسرائیل

  • در پی رسانه‌ای شدن حملات آمریکا و اسرائیل به مدرسه‌ای در میناب در روز اول جنگ، ارتش اسرائیل اعلام کرد که موضوع را بررسی خواهد کرد.[۱۱۴]
  • در میان هم‌صدایی گسترده رسانه‌ها و دولتمردان سیاسی اسرائیلی در حمایت از حمله به ایران، منتقدان دولت و برخی از گروه‌های اپوزیسیون اسرائیل، به مخالفت با جنگ پرداختند.[۱۱۵]

واکنش‌های بین‌المللی

  • سازمان ملل متحد: شورای امنیت سازمان ملل در پی یک قطعنامه که به درخواست کشور بحرین مطرح شده بود، حملات ایران به بحرین را محکوم و از ایران خواست تا حملات را متوقف کند. در واکنش به این قطعنامه، ایران آن را فاقد وجاهت قانونی دانست.[۱۱۶]
  • سازمان همکاری شانگهای: دولت‌های عضو سازمان همکاری شانگهای در پیامی، نگرانی عمیق خود را از حملات علیه ایران اعلام کردند و اقدامات صورت گرفته علیه ایران را خلاف تمامیت ارضی ایران و منشور سازمان ملل متحد دانستند.[۱۱۷]
  • واتیکان: در روز دوم جنگ، پاپ لئو چهاردهم، با ابراز نگرانی از جنگ پیش گرفته شده در منطقه، درخواست کرد که سریعاً چرخه خشونت پایان یابد.[۱۱۸]
  • اندونزی: مجلس علمای اندونزی (MUI) ضمن ابراز تأسف از شهادت رهبر انقلاب اسلامی، حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی را محکوم کرد.[۱۱۹]
  • عمان: وزیر امور خارجه عمان در ساعات اولیه جنگ، در پیامی از وضعیت پیش‌آمده ابراز تعجب کرد و با اشاره به فعال بودن مذاکرات بین آمریکا و ایران، خواستار پایان سریع جنگ شد.[۱۲۰] او این پیام را در روزهای بعد از طریق رایزنی با کشورهای مختلف پیگیری می‌کرد.[۱۲۱]
  • چین: وزیر امور خارجه چین در مصاحبه‌ای اعلام کرد که حملات اسرائیل و آمریکا به خاک ایران غیرقابل قبول است. او همچنین ترور یک رهبر سیاسی در کشوری مستقل را محکوم کرد. وی از سوی دولت چین تقاضای فوری پایان جنگ را اعلام کرد.[۱۲۲] او در جلسه دیگری نیز بر لزوم پایان جنگ تأکید داشت و این جنگ را به نفع هیچ‌کس نمی‌دانست.[۱۲۳]
  • ترکیه: رئیس‌جمهور ترکیه، در سخنرانی اعلام کرد که از حمله به ایران متأسف است. او این حمله از سوی آمریکا را با تحریک نتانیاهو معرفی کرد و از پیامدهای آن ابراز نگرانی کرد.[۱۲۴] فاتح اربکان، فرزند نجم‌الدین اربکان و رهبر حزب دوباره رفاه در ترکیه، در خصوص حمله به ایران معتقد بود: این حمله علیه یک فرد نیست، بلکه علیه اراده و مقاومت مستقل جهان اسلام است. صهیونیسم نه تنها ایران، بلکه ترکیه را نیز هدف قرار می‌دهد».[۱۲۵]
  • فرانسه: رئیس‌جمهور فرانسه در گفتگویی اعلام کرد که از این حملات اطلاعی نداشته و در آن مشارکتی نیز نخواهد کرد.[۱۲۶]
  • عراق: فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق در تماس تلفنی با وزیر امور خارجه ایران، حملات آمریکا به ایران و کشتار غیرنظامیان را محکوم کرد.[۱۲۷] شیخ الکعبی، دبیرکل نجباء عراق، در پیامی اعلام کرد که نسبت به تجاوز ترامپ، بی‌تفاوت نخواهد بود و این اقدام را بی‌پاسخ نخواهد گذاشت.[۱۲۸] عبدالقادر الکربلائی معاون نظامی جنبش نجباء نیز از ورود خود به نبرد با آمریکا و اسرائیل خبر داد.[۱۲۹] حزب الدعوه عراق، در پیامی، تجاوز مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران را محکوم کرد و پیامد این حمله را ایجاد بی‌ثباتی بیشتر در منطقه و تشدید تنش دانست.[۱۳۰] کتائب حزب‌الله عراق در بیانیه ای اعلام کرد که به زودی حمله به پایگاه‌های آمریکایی را در پاسخ به تجاوزات آمریکایی صهیونیستی به ایران آغاز خواهیم کرد. کاظم حبیب الفرطوسی سخنگوی گردان‌های سیدالشهداء عراق از ورود خود به جنگ با آمریکا و رژیم صهیونیستی خبر داد.[۱۳۱] نیچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کُردستان عراق در جلسه‌ای امنیتی در اقلیم کردستان تأکید کرد که به هیچ شیوه‌ای اجازه داده نخواهد شد که خاک اقلیم کُردستان، منشأ تهدید و ارعاب برای جمهوری اسلامی ایران باشد.[۱۳۲]
  • عربستان: محمد بن سلمان در خصوص ایجاد جنگ در منطقه ابراز نگرانی کرد و از طرف ایرانی خواست تا در زمینه هدف قرار دادن مواضعی در کشور عربستان، خرد به خرج بدهد تا از بالاگرفتن جنگ جلوگیری شود.[۱۳۳]
  • فلسطین: حازم قاسم، سخنگوی جنبش اسلامی فلسطین (حماس) در پیامی ویدیویی ضمن محکومیت شدید حملات رژیم صهیونسیتی و آمریکا علیه ایران، امت اسلامی را به همراهی و حمایت از ایران فراخواند.[۱۳۴] گردان‌های القسام، شاخه نظامی جنبش حماس ضمن محکومیت حملات به ایران، در بیانیه‌ای اعلام کرد که کاملاً در کنار مردم ایران حضور دارد.[۱۳۵]
  • کره شمالی: وزیر امور خارجه کره شمالی در پیامی، حمله اسرائیل و آمریکا به ایران را محکوم و آن را تجاوز غیرقانونی و نقض حاکمیت ملی خواند.[۱۳۶]
  • یمن: سید عبدالملک بدرالدین الحوثی، رهبر انصارالله یمن، در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران اعلام کرد که برای هرگونه تحولات لازم در آماده‌باش هستند. او این حملات را در راستای رؤیای صهیونیستی اسرائیل بزرگ معرفی کرد.[۱۳۷]
  • بریتانیا: در ساعات ابتدایی حمله آمریکا به ایران، گروهی از معترضان به این حمله در خیابان‌های لندن دست به اعتراضات زدند.[۱۳۸] بر اساس گزارش‌های منتشر شده، بریتانیا در زمینه همکاری نظامی با آمریکا برای حمله به ایران، تردید و تعلل داشته و این موضوع برای ترامپ سخت بوده است.[۱۳۹]
  • امارات متحده عربی: وزارت خارجه امارات متحده عربی در اعتراض به حملات ایران به پایگاه‌های آمریکایی و منافع آمریکا در این کشور، سفارت خود در ایران را تعطیل و دیپلمات‌های خود را به کشور خود فراخواند.[۱۴۰]
  • روسیه: وزارت امور خارجه روسیه در بیانیه‌ای حمله آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد و آن را ناقض اصول و هنجارهای اساسی حقوق بین‌الملل خواند. در بخشی از این بیانیه آمده است که واشینگتن و تل‌آویو بار دیگر یک ماجراجویی خطرناک را آغاز کرده‌اند که به‌سرعت منطقه را به‌سمت فاجعه انسانی، اقتصادی و احتمالاً رادیولوژیکی سوق می‌دهد.[۱۴۱]
  • اتحادیه اروپا: اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، در پستی در رسانه‌های اجتماعی خواستار تغییر رژیم در ایران شد و اعلام کرد یک گذار معتبر در ایران به‌شدت مورد نیاز است.[۱۴۲]
  • آلمان: فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان در خصوص حملات آمریکا و اسرائیل به ایران اعلام کرد که آنها هیچ منفعتی در یک جنگ بی‌پایان و همچنین در خدشه وارد شدن به تمامیت ارضی ندارند.[۱۴۳] یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان، در مصاحبه‌ای اعلام کرد که نیروهای این کشور در حمله به ایران هیچ همکاری نداشته و مشارکتی نخواهند کرد.[۱۴۴]
  • آذربایجان: جیحون بایراموف وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان در تماس با وزیر خارجه ایران تأکید کرد که استفاده از خاک آذربایجان علیه ایران همسایه و دوست، غیرممکن است.[۱۴۵]
  • اسپانیا: دولت اسپانیا در اقدامی رسمی، استفاده از پایگاه‌های این کشور برای حمله به ایران را منع کرد. در پی این واکنش، هواپیماهای آمریکایی، پایگاه‌های این کشور را ترک کردند.[۱۴۶] بعدها ترامپ از عدم همکاری اسپانیا، ابراز نارضایتی کرد.[۱۴۷]
  • افغانستان: وزارت خارجه امارت اسلامی افغانستان، در پیامی، ضمن محکومیت حملات علیه ایران، آن را نقض حاکمیت ملی و تمامیت ارضی تلقی کرد و درخواست پیش گرفتن مسیر دیپلماسی را مطرح کرد.[۱۴۸]
  • قبرس: در پی حمله به پایگاه نظامی انگلیسی در قبرس، سخنگوی دولت قبرس در پیامی، حمله صورت گرفته را حمله به یک پایگاه انگلیسی و نه حمله به خاک کشور قبرس دانست.[۱۴۹]
  • سوئیس: ویولا آمهرد، رئیس‌جمهور سوئیس، در گفتگوی خود از افزایش تنش در منطقه خاورمیانه ابراز نگرانی کرد و از طرفین درگیر درخواست بازگشت به دیپلماسی را داشت.[۱۵۰]
  • پاکستان: محمد اسحاق‌دار، وزیر خارجه پاکستان طی گفتگویی، وقایع پی‌آمده برای ایران را بسیار نگران‌کننده توصیف کرد و از تلاش‌های دیپلماتیک پاکستان برای رفع هر چه سریع‌تر خشونت میان دو طرف ایران و آمریکا خبر داد.[۱۵۱] نمایندگان مجلس ایالت سند پاکستان با تصویب قطعنامه‌ای، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کردند و آنها را بزرگ‌ترین تهدید برای صلح جهانی دانستند.[۱۵۲]
  • ایتالیا: جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، در روز دوازدهم جنگ اعلام کرد که ایتالیا در حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران شرکت نمی‌کند و نمی‌خواهد وارد جنگ شود.[۱۵۳]
  • کانادا: کارک کارونی، نخست‌وزیر کانادا در نشستی خبری، اعلام کرد که کانادا از پایان دادن به برنامه تسلیحاتی هسته‌ای ایران حمایت می‌کند، اما در عین حال به کاهش تنش در منطقه، تأکید دارد. او تأکید کرد که مشارکت با آمریکا را به‌طور کامل رد نمی‌کند و آن را محتمل می‌داند.[۱۵۴]

واکنش هواداران جمهوری اسلامی ایران

مراسم تشییع پیکر شهیدان جنگ رمضان
مراسم تشییع پیکر شهیدان جنگ رمضان در تهران، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش

در ایران، مردم هوادار جمهوری اسلامی، عموماً به‌صورت خودجوش، در خیابان‌ها تجمع شبانه انجام دادند. این تجمعات از روز دوم جنگ آغاز شد. این اقدامات با هدف تقویت همبستگی ملی و انسجام اجتماعی انجام می‌گرفت.[۱۵۵]

واکنش اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران

  • رضا پهلوی خطاب به مردم ایران، از فروپاشی زودهنگام جمهوری اسلامی سخن گفت. او همچنین اقدامات نظامی آمریکا علیه ایران را مداخله‌ای بشردوستانه توصیف کرد و از ترامپ خواست از وارد آمدن آسیب به غیرنظامیان جلوگیری کند.[۱۵۶] دختر او نور پهلوی نیز در توئیتی از ترامپ بابت حمله به ایران تشکر کرد.[۱۵۷]
  • بر اساس ویدئوهای منتشر شده در فضای مجازی، در برخی نقاط ایران، شهروندان ایرانی پس از مشاهده حمله هوایی به آنچه خانه رهبر نامیدند، ابراز شادی می‌کردند.[۱۵۸] این اقدام توسط برخی ایرانیان مقیم خارج کشور نیز تکرار یا مورد حمایت قرار گرفت.[۱۵۹]

واکنش هنرمندان و ورزشکاران

پوستری با موضوع «جنگ رمضان»
پوستری با موضوع «جنگ رمضان» طراحی شده توسط محسن کربلایی‌زاده، خانه طراحان انقلاب اسلامی
  • جین فوندا، بازیگر آمریکایی، در راهپیمایی محکومیت حملات به ایران در آمریکا مشارکت کرد و در سخنرانی خود اعلام کرد که باید برای مقابله با این جنگ به خیابان‌ها آمد تا از کشته‌شدن فرزندان در خاورمیانه جلوگیری شود.[۱۶۰]
  • لیام کانینگهام، بازیگر آمریکایی در پیامی، کشتار کودکان در ایران را محکوم کرد و دربارهٔ حمله به مدرسه میناب بیان کرد هر کس این ابتذال و وقاحت بی‌دلیل را توجیه کند، یک روانی است.[۱۶۱]
  • خاویر باردم، بازیگر هالیوودی، در پیامی نوشت: «زیر پوشش حمله به ایران، اسرائیل در حال تشدید پاکسازی قومی فلسطینی‌ها در کرانه باختری با حملات خشونت‌آمیز و مرگبار در روزهای اخیر است».[۱۶۲]
  • در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل و بعضاً به‌طور ویژه، به کودکان کشته‌شده در مدرسه شجره طیبه میناب، تعدادی از هنرمندان ایرانی، به این کشتار واکنش نشان دادند. از بازیگران ایرانی، پرویز پرستویی[۱۶۳] و رضا فیاضی،[۱۶۴] از نویسندگان و شاعران ایرانی، علی‌محمد مؤدب[۱۶۵] و از میان کارگردانان ایرانی، مجید مجیدی،[۱۶۶] سیدرضا میرکریمی[۱۶۷] و امیر مشهدی‌عباس به این قضیه واکنش نشان دادند.[۱۶۸]

واکنش رسانه‌ها

واکنش اندیشمندان و تحلیلگران

  • آدولفو مورگانتی استاد دانشگاه ادیان در سن‌مارینو و مدیر انتشارات بزرگ چرکیو در اروپا، در پیامی، حملات آمریکا و اسرائیل را بی‌دلیل و تحت عنوان تروریسم دولتی معرفی کرد و مدعی شد که رنج‌های ملت ایران بتواند فصلی نو از شجاعت و دفاع از حقوق مشروع آن را آبیاری کند.[۱۷۲]
  • مایک پریسنر، مدیر اجرایی مرکز وجدان و جنگ در آمریکا، مدعی شد که سربازان آمریکایی عموماً به‌خاطر جنگیدن برای اسرائیل، از این جنگ، گریزان یا ناراحت هستند.[۱۷۳]
  • برخی مراجع تقلید شیعه از جمله حسین نوری همدانی و ناصر مکارم شیرازی، حکم انتقام خون سیدعلی خامنه‌ای را صادر کردند. مکارم شیرازی در پیامی اعلام کرد بر هر مسلمانی واجب است که شر این جنایتکاران را ریشه‌کن کند.[۱۷۴] مولوی واحدبخش شنبه‌زهی، از علمای اهل‌سنت سیستان و بلوچستان، در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، حکم جهاد صادر کرد.[۱۷۵]

پیامدها

نقشه ترابری انرژی در جهان
نقشه ترابری انرژی در جهان؛ تنگه هرمز مسیر عبور ۲۰ درصد از نفت مورد نیاز جهان است.

پیامدهای اقتصادی و تجاری

از جمله پیامدهای عمومی جنگ، ایجاد نامنی در منطقه خصوصاً آسمان منطقه، خلیج فارس و تنگه هرمز بود. در روزهای ابتدایی جنگ، با وجود باز بودن تنگه هرمز، اکثر شرکت‌های ترابری به‌خاطر ناامنی منطقه از این مسیر عبور نداشتند. عبور و مرور هواپیماهای مسافری نیز دچار اختلال شدید شد. بیشتر کشورهای منطقه، حریم هوایی خود را برای کاهش خطرات ناشی از جنگ، بستند.[۱۷۶] این اقدام موجب سرگردانی مسافران خارجی در کشورهای منطقه شد. رسانه‌های دولتی امارات اعلام کردند که مسافران سرگردان در این کشور، مورد حمایت مالی دولت قرار خواهند گرفت و ویزای آنها تمدید می‌شود.[۱۷۷] همچنین ناامنی‌های منطقه‌ای سبب افزایش قیمت بیمه‌ها شد.[۱۷۸]

بر اساس گزارش رسانه‌ها، حدود یک‌پنجم نفت مورد نیاز جهان از خلیج فارس تأمین و از تنگه هرمز عبور می‌کند. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، به‌طور معمول، روزانه از تنگه هرمز، بیش از ۶۰ کشتی باری عبور می‌کند این در حالی است که تا روز چهارم جنگ، میانگین کشتی‌های عبوری از این منطقه، به ۴ عدد نمی‌رسد. این محدودیت سبب شد تا بسیاری از کشورها همچون تایلند و آمریکا، دچار بحران سوخت شوند و مردم برای دریافت سوخت به پمپ‌بنزین‌ها هجوم ببرند. از این‌رو دولت‌ها برای مدیریت مصرف سوخت، اقداماتی را تمهید کردند. پیشنهاد استفاده نکردن از خودرو،[۱۷۹] تغییرات در برنامه تعطیلات،[۱۸۰] دورکار کردن کارمندان، درخواست برای لغو سفرهای غیرضروری مردم و رعایت اصول صرفه‌جویی از این اقدامات بود.[۱۸۱] برای مدیریت انرژی در برخی کشورها همچون آمریکا، پیشنهاد استفاده از ذخایر استراتژیک مطرح شد.[۱۸۲]

با مسدود شدن تنگه هرمز و عدم امکان انتقال نفت از منطقه به سایر نقاط جهان، کشورهای عربی، تولید نفت خود را کاهش دادند. عراق تا مرز ۳۰ درصد و دیگر کشورهای عربی تا ۲۵ درصد کاهش تولید نفت را تجربه کردند.[۱۸۳] کاهش تولید نفت و نبود نفت در بازارها، سبب افزایش قیمت نفت و انرژی شد. در روز دهم جنگ، قیمت نفت خام از ۱۲۰ دلار برای هر بشکه گذشت.[۱۸۴] این افزایش قیمت سبب شد تا در ۸۵ کشور جهان، قیمت بنزین افزایش یابد.[۱۸۵] از پیامدهای تجاری این جنگ، آسیب به بازارهای متکی به انرژی همچون بازرهای آسیایی بود. بازارهای کره جنوبی، ژاپن و تایوان از جمله بازارهای جهانی بودند که بیشترین آسیب را از جنگ دیدند.[۱۸۶]

در ادامه روند ناامنی فعالیت تجاری در منطقه، بسیاری از شرکت‌های تجاری، خصوصاً در حوزه انرژی، از تعطیلی بخشی از تولیدات خود خبر دادند. شرکت فرانسوی توتال انرژی[۱۸۷] و همین‌طور میدان نفتی‌ای در کردستان عراق، متعلق به یک شرکت آمریکایی از جمله این شرکت‌های نفتی بودند.[۱۸۸] در روز دوم جنگ، آتش‌سوزی و قطعی برق در یکی از تأسیسات زیرساختی شرکت آمازون در دبی، قطعی سرویس ابری در بخشی از سامانه این شرکت آمریکایی را پدیدآورد.[۱۸۹] در پی بالا گرفتن تنش در منطقه و تهدید ایران برای هدف قرار دادن بانک‌های آمریکایی در منطقه، در روز دوازدهم جنگ، بانک HSBC در قطر[۱۹۰] و بانک استاندارد چارترد، در امارات متحده عربی، دفاتر خود را تعطیل و تخلیه کردند.[۱۹۱] گزارش‌ها حاکی از تعطیلی مناطق تجاری و گردشگری در کشورهایی همچون امارات متحده عربی بود.[۱۹۲]

پیامدهای سیاسی

در پی ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، دولت ایران ۷ روز تعطیل و ۴۰ روز عزای عمومی اعلام کرد.[۱۹۳] در ساختار سیاسی ایران، شورای موقت رهبری شامل علیرضا اعرافی، نماینده شورای نگهبان، مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور و غلامحسین محسنی اژه‌ای رئیس قوه قضائیه شکل گرفت تا وظایف رهبری اجرا شود.[۱۹۴] بعد از ده روز، در ۱۸ اسفند، سید مجتبی خامنه‌ای، از سوی مجلس خبرگان رهبری به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران معرفی شد.[۱۹۵]

پیامدهای اجتماعی

اندکی پس از آغاز جنگ، شورای عالی امنیت ملی ایران، سریعاً جلسه برگزار کرد و در بیانیه‌ای اعلام نمود که مدارس و دانشگاه‌ها تا اطلاع ثانوی تعطیل و بانک‌ها همچنان فعال هستند. در این اطلاعیه گفته شده بود که ادارات باید با ۵۰ درصد ظرفیت کار خود را پیش بگیرند. در این اطلاعیه خواسته شده بود که در صورت امکان، مردم از مراکز شهرهای ایران دور شده و سفر کنند.[۱۹۶] مدارس در بسیاری از کشورهای منطقه تعطیل شدند. ایران و امارات متحده عربی تا اطلاع ثانوی، مدارس و نهادهای آموزشی خود را تعطیل کردند.[۱۹۷]

بازی‌های لیگ برتر و دیگر لیگ‌های فوتبال ایران به‌طور کامل لغو شد.[۱۹۸] در این میان برخی از بازیکنان و مربیان خارجی فوتبال در ایران، کشور را ترک کردند.[۱۹۹] تیم فوتسال بانوان ایران که در کشور استرالیا به سر می‌برد، هدف حملات و فشار روانی مخالفان جمهوری اسلامی قرار گرفت که نگرانی‌هایی از امنیت تیم در آن کشور را به همراه داشت. همچنین تیم ملی فوتبال ایران نیز اعلام کرد در جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶م، به‌دلیل نداشتن امنیت، شرکت نخواهد کرد.[۲۰۰]

سازمان ستاره سرخ داوود (سازمان امداد و نجات) در اسرائیل به‌صورت رسمی در بیانیه‌ای از همه شهرک‌نشینان درخواست کرد تا اقدام به اهدای خون کنند. رسانه‌های ایرانی این اقدام را در راستای افزایش تلفات و مجروحان حملات ایران قلمداد کردند.[۲۰۱]

با بالا گرفتن جنگ، اقدامات اعتراضی به آغاز و ادامه جنگ در کشورهای مختلفی شکل گرفت. در هند، اعتراضات مردمی در محکومیت حملات و عزاداری برای رهبر ایران با خشونت پلیس همراه بود.[۲۰۲] شیعیان بحرین نیز دست به اقدامات اعتراضی زدند و حکومت بحرین برای سرکوب، نیروهای سپر جزیره را از عربستان فراخواند.[۲۰۳]

پیامدهای امنیتی و نظامی

در ساعات ابتدایی حمله، سازمان هوایی ایران، برای آسمان تمام کشور، نوتام صادر کرد و آسمان کشور به‌طور کامل بسته شد.[۲۰۴] اسرائیل با آغاز حملات، وضعیت اضطراری سراسری در سرزمین‌های تحت حکمرانی خود اعلام کرد و حریم هوایی خود را بست و از شهروندانش خواست تا به فرودگاه مراجعه نکنند.[۲۰۵] کشورهای دیگر منطقه نیز آسمان خود را برای امنیت بیشتر، بستند.[۲۰۶]

وزارت ارتباطات در ایران، محدودیت‌هایی را بر اینترنت[۲۰۷] و دیگر خدمات ارتباطی وضع کرد.[۲۰۸]

وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا به تمام نیروهای خود در عربستان، عمان و قبرس اجازه داد تا کشورهایی که در آنجا مأمور بودند را ترک کنند.[۲۰۹]

با وجود آن‌که ترامپ در روز ششم جنگ، در واکنش به نگرانی برای اتمام ذخایر سلاح آمریکا در این جنگ، از ذخایر نامحدود سلاح سخن گفت، دریاسالار بازنشسته ارتش آمریکا در مصاحبه‌ای با سی‌ان‌ان مدعی شد که ذخایر سلاح آمریکا بسیار سریع در حال کاهش است.[۲۱۰]

پیامدهای حقوقی و بین‌المللی

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، خطاب به دبیرکل و رئیس شورای امنیت سازمان ملل متحد نامه‌ای نوشت و از دفاع مشروع ایران سخن گفت.[۲۱۱]

پانویس

  1. ↑ ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، 1402ش، ص10-18.
  2. ↑ ذوالفقاری و احمدی‌نژاد، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، 1402ش، ص22-25.
  3. ↑ «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
  4. ↑ «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا.
  5. ↑ «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها» خبرگزاری فارس؛ «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
  6. ↑ «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
  7. ↑ «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، وب‌سایت یورونیوز.
  8. ↑ «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.
  9. ↑ «ناگفته‌هایی از پشت‌پرده حوادث دی‌ماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟»، وب‌سایت فرارو.
  10. ↑ «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، وب‌سایت یورونیوز.
  11. ↑ «سه گزینه نظامی روی میز ترامپ»، وب‌سایت یورونیوز.
  12. ↑ "Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes", politico news.
  13. ↑ «How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?»، new statesman.
  14. ↑ «ترامپ می‌خواهد شرایط را برای تغییر رژیم در ایران فراهم کند»، خبرگزاری دویچه وله.
  15. ↑ "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'". Reuters.
  16. ↑ "U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva", Axios; "لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت»، اطلاعات آنلاین.
  17. ↑ "Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union", Financial Times..
  18. ↑ "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.'", BBC
  19. ↑ «لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت»، اطلاعات آنلاین.
  20. ↑ «ترامپ: می‌خواهم با ایران به توافق برسم»، اطلاعات آنلاین.
  21. ↑ "Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands". The New York Times.
  22. ↑ "Trump says US ‘armada’ heading to Middle East", The Guardian
  23. ↑ «ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟»، اطلاعات آنلاین.
  24. ↑ "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.'", BBC
  25. ↑ «جزئیات سرنگونی پهپاد ایرانی که به ناو آمریکا نزدیک شد»، وب‌سایت فرارو.
  26. ↑ «آمریکا از پایگاه العدید قطر فرار کردند»، اطلاعات آنلاین.
  27. ↑ «رویترز: ایران در آستانه نهایی کردن توافق خرید موشک‌های ضدکشتی مافوق‌صوت از چین است»، وب‌سایت یورونیوز.
  28. ↑ «ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟»، اطلاعات آنلاین.
  29. ↑ «انتقال گسترده تجهیزات نظامی روسیه به ایران»، خبرگزاری آرمان ملی.
  30. ↑ «رویترز: ایران در آستانه نهایی کردن توافق خرید موشک‌های ضدکشتی مافوق‌صوت از چین است»، وب‌سایت یورونیوز.
  31. ↑ «تصاویر ۶۰ ساعت اول جنگ تحمیلی سوم»، خبرگزاری مهر.
  32. ↑ «سنتکام جزئیات عملیات خشم حماسی علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد»، وب‌سایت ایندیپندنت فارسی.
  33. ↑ «رسانه اسرائیلی: عملیات احتمالی علیه تهران شیر یهودا نام‌گذاری شده است»، وب‌سایت سی‌ان‌ان فارسی.
  34. ↑ «موج نوزدهم عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، خبرگزاری العالم؛ «اطلاعیه شماره ۲ سپاه: عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، اطلاعات آنلاین.
  35. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  36. ↑ «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت»، خبرگزاری تسنیم.
  37. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera
  38. ↑ «آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک.
  39. ↑ «تمدید آتش بس؛ یا عملیات فریب؟»، خبرگزاری عصرایران.
  40. ↑ «تحلیل رسانه‌های غربی از تمدید آتش‌بس ترامپ»، خبرگزاری تابناک.
  41. ↑ «تمدید آتش بس؛ یا عملیات فریب؟»، خبرگزاری عصرایران.
  42. ↑ «تحلیل رسانه‌های غربی از تمدید آتش‌بس ترامپ»، خبرگزاری تابناک.
  43. ↑ «تمدید آتش بس؛ یا عملیات فریب؟»، خبرگزاری عصرایران.
  44. ↑ "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'". Carnegie Endowment.
  45. ↑ "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'". Carnegie Endowment.
  46. ↑ تاجیک خاوه، «ترورهای هدفمند دانشمندان و فرماندهان نظامی ایران؛ تحلیل مصداق جنایت بین‌المللی در چارچوب حقوق بشر»، 1404ش، ص287.
  47. ↑ تاجیک خاوه، «ترورهای هدفمند دانشمندان و فرماندهان نظامی ایران؛ تحلیل مصداق جنایت بین‌المللی در چارچوب حقوق بشر»، 1404ش، ص295-296.
  48. ↑ «وزارت دفاع: شکست‌های پیاپی دشمن در جنگ رمضان با ترور جبران‌شدنی نیست»، خبرگزاری دفاع مقدس؛ "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'". Carnegie Endowment.
  49. ↑ «برای هر فرمانده تا 4 جانشین انتخاب شده است»، خبرگزاری تسنیم؛ «۳ تا ۷ سطح جایگزین برای فرماندهان و مسئولان تعیین شده است»، وب‌سایت نورنیوز.
  50. ↑ «اعتراف رسمی آمریکا به پنهان‌شدن نظامیانش در هتل‌ها»، خبرگزاری تسنیم.
  51. ↑ «چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟»، خبرگزاری تسنیم.
  52. ↑ «عراقچی: پایگاه‌های آمریکا در منطقه هدف مشروع ماست»، خبرگزاری تسنیم؛ «کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکایی هدف مشروع ایران هستند»، خبرگزاری تسنیم.
  53. ↑ «چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟»، خبرگزاری تسنیم.
  54. ↑ «حمله مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به مقر حشد شعبی در القائم عراق»، خبرگزاری تسنیم؛ «ادامه حملات اسرائیل به لبنان/ دولت سلام درخواست جلسه اضطراری کرد»، خبرگزاری تسنیم.
  55. ↑ «آمریکا در باتلاق جنگ گیر کرد/ چرا تهدید زیرساخت‌ها نشانه شکست است؟»، خبرگزاری تسنیم.
  56. ↑ «چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟»، خبرگزاری تسنیم.
  57. ↑ «آمریکا در باتلاق جنگ گیر کرد/ چرا تهدید زیرساخت‌ها نشانه شکست است؟»، خبرگزاری تسنیم.
  58. ↑ «تنگه هرمز بسته است/ عبور نفتکش‌ها با پاسخ قاطع روبه‌رو می‌شود»، خبرگزاری تسنیم.
  59. ↑ «آمریکا در باتلاق جنگ گیر کرد/ چرا تهدید زیرساخت‌ها نشانه شکست است؟»، خبرگزاری تسنیم.
  60. ↑ «منبع آگاه خبر داد: حمله اسرائیل به آرامکو با پرچم دروغین»، خبرگزاری تسنیم.
  61. ↑ «بقائی: عملیات پرچم دروغین برای بدنام کردن ایران افشا شد»، خبرگزاری تسنیم.
  62. ↑ «سفارت ایران: تعدادی مأمور موساد در عملیات‌های پرچم دروغین دستگیر شدند»، خبرگزاری تسنیم.
  63. ↑ «هک سایت‌های خبری و تلاش برای انتشار اخبار جعلی»، خبرگزاری تابناک.
  64. ↑ «ایسنا به دلایل فنی داخلی در دسترس نیست»، خبرگزاری تسنیم.
  65. ↑ «هشدار افتا نسبت به رخدادهای مشکوک سایبری»، خبرگزاری تسنیم.
  66. ↑ «حمله سایبری به زیرساخت‌های ارتباطات نظامی و دولتی رژیم صهیونیستی»، خبرگزاری تسنیم.
  67. ↑ «شرکت نفتی شارجه هک شد»، خبرگزاری تسنیم.
  68. ↑ «چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟»، خبرگزاری تسنیم.
  69. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  70. ↑ «رهبر انقلاب استوار و محکم در حال فرماندهی میدان هستند»، خبرگزاری تسنیم.
  71. ↑ "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes", BBC News.
  72. ↑ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
  73. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله؛ «بیانیه سپاه در پی ترور سپهبد شهید پاکپور»، خبرگزاری تسنیم.
  74. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله؛ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
  75. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله؛ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
  76. ↑ «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، خبرگزاری تابناک.
  77. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  78. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  79. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  80. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  81. ↑ «ثبت بیش از 7هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی»، خبرگزاری تابناک.
  82. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  83. ↑ «ثبت بیش از 7هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی»، خبرگزاری تابناک.
  84. ↑ «ثبت بیش از 7هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی»، خبرگزاری تابناک.
  85. ↑ "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  86. ↑ «ماجرای حمله به رادیو و تعطیلی مراسم مسجد ارک/ حال حاج منصور ارضی خوب»، خبرگزاری تسنیم.
  87. ↑ «تخریب بناهای شاخص تاریخی سنندج»، خبرگزاری تسنیم.
  88. ↑ «حمله آمریکایی ـ صهیونی به حریم فلک‌الافلاک؛ تخریب یک بنای ثبت ملی»، خبرگزاری تسنیم.
  89. ↑ «حمله پهپادی رژیم صهیونیستی به آثار تاریخی اصفهان جنایت جنگی است»، خبرگزاری تسنیم.
  90. ↑ «سنتکام جزئیات عملیات خشم حماسی علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد»، وب‌سایت ایندیپندنت فارسی.
  91. ↑ «اجرای موج 36 عملیات وعده صادق 4 در شب شهادت امام علی»، خبرگزاری تسنیم.
  92. ↑ «تصاویر ماهواره‌ای از قبل و بعد اهداف منهدم شده دشمن توسط ایران»، خبرگزاری تسنیم.
  93. ↑ «تجهیزات حیاتی ارتباطی و ماهواره‌ای آمریکا در پایگاه العدید منهدم شد»، خبرگزاری تسنیم.
  94. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  95. ↑ «پایگاه‌های نظامی انگلیس در قبرس تخلیه شد»، خبرگزاری تسنیم.
  96. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  97. ↑ «اعتراضات مقابل کنسولگری آمریکا در کراچی 9 کشته برجا گذاشت»، خبرگزاری تسنیم.
  98. ↑ «حمله وحشیانه آمریکا و اسرائیل به دبستان دخترانه در میناب؛ سران کشور واکنش نشان دادند»، اطلاعات آنلاین.
  99. ↑ «بیانیه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری»، خبرگزاری تسنیم.
  100. ↑ «بیانیه کمیته ملی حقوق بشردوستانه در محکومیت حملات غیرقانونی به ایران»، خبرگزاری تسنیم.
  101. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  102. ↑ «درخواست ایران برای برگزاری فوری جلسه شورای حکام»، خبرگزاری تسنیم.
  103. ↑ «نامه ایران به گروسی درباره حمله جدید آمریکا و اسرائیل به تأسیسات نطنز»، خبرگزاری تسنیم.
  104. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  105. ↑ «آغاز شناسایی اموال ایرانیان خارج نشینی که با دشمن همکاری می‌کنند»، خبرگزاری تسنیم.
  106. ↑ «اطلاعات سپاه: تعداد از عوامل و عناصر وطن فروش دستگیر شدند»، خبرگزاری تسنیم.
  107. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  108. ↑ "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  109. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  110. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  111. ↑ «رئیس مرکز ملی ضدتروریسم آمریکا کیست و چرا استعفا داد؟»، وب‌سایت یورونیوز.
  112. ↑ «اظهارات شوکه کننده سناتور آمریکایی درمورد ترامپ !»، خبرگزاری تابناک.
  113. ↑ «مخالفت تند برنی سندرز با لایحه 200 میلیارد دلاری جنگ با ایران»، خبرگزاری نورنیوز.
  114. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  115. ↑ «سه نه از درون جامعه اسرائیل به جنگ: از نقد ایدئولوژیک تا شهادت زیسته و افشای منطق قدرت»، خبرگزاری رادیوزمانه.
  116. ↑ «قطعنامه شورای امنیت وجاهت قانونی ندارد»، خبرگزاری تسنیم.
  117. ↑ «بیانیه سازمان همکاری شانگهای در حمایت از ایران و محکومیت متجاوزان»، خبرگزاری تسنیم.
  118. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  119. ↑ «تسلیت مجلس علمای اندونزی در پی شهادت مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم.
  120. ↑ «واکنش وزیر خارجه عمان به حمله موشکی به ایران: متحیر هستم!»، اطلاعات آنلاین.
  121. ↑ «عمان خواستار توقف فوری حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران شد»، خبرگزاری تسنیم.
  122. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  123. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News.
  124. ↑ «اردوغان پشت ایران درآمد؛ از این جنایت عمیقاً متأسف و نگران هستیم»، اطلاعات آنلاین.
  125. ↑ «فاتح اربکان با تسلیت شهادت امام خامنه‌ای: اینجرلیک در خدمت اسرائیل است»، خبرگزاری تسنیم.
  126. ↑ «رئیس‌جمهور فرانسه: نه از حملات به ایران مطلع بودیم و نه نقشی داشتیم»، اطلاعات آنلاین.
  127. ↑ «وزیر خارجه عراق شهادت امام خامنه‌ای را تسلیت گفت»، خبرگزاری تسنیم.
  128. ↑ «دبیرکل نجباء عراق: بینی ترامپ به خاک مالیده خواهد شد»، خبرگزاری تسنیم.
  129. ↑ «حزب‌الله عراق: حمله به پایگاه‌های آمریکا را آغاز خواهیم کرد»، خبرگزاری تسنیم.
  130. ↑ «واکنش حزب الدعوه عراق به تجاوز آمریکایی صهیونیستی به ایران»، خبرگزاری تسنیم.
  131. ↑ «حزب‌الله عراق: حمله به پایگاه‌های آمریکا را آغاز خواهیم کرد»، خبرگزاری تسنیم.
  132. ↑ «بارزانی: اجازه نمی‌دهیم اقلیم منشأ تهدیدی برای ایران باشد»، خبرگزاری تسنیم.
  133. ↑ "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph.
  134. ↑ «سخنگوی حماس: هدف جنگ با ایران تحقق اسرائیل بزرگ است»، خبرگزاری تسنیم.
  135. ↑ «گردان‌های القسام: در کنار مردم ایران هستیم»، خبرگزاری تسنیم.
  136. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  137. ↑ «رهبر انصارالله یمن: برای هر سناریویی آماده هستیم»، خبرگزاری تسنیم.
  138. ↑ «اعتراض گسترده در لندن علیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران»، اطلاعات آنلاین.
  139. ↑ "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes", CNN News; "ترامپ: از انگلیس و اسپانیا در مورد ایران راضی نیستم»، خبرگزاری تسنیم.
  140. ↑ «امارات سفارت خود در ایران را بست»، خبرگزاری تسنیم.
  141. ↑ «روسیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد»، خبرگزاری تسنیم.
  142. ↑ «وزرای خارجه اتحادیه اروپا از حمایت از تغییر رژیم در ایران خودداری کردند»، وب‌سایت یورونیوز.
  143. ↑ «هراس صدراعظم آلمان از عواقب ادامه جنگ افروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی»، خبرگزاری تسنیم.
  144. ↑ «آلمان: در حمله نظامی علیه ایران مشارکت نمی‌کنیم»، خبرگزاری تسنیم.
  145. ↑ «بایراموف: استفاده از خاک جمهوری آذربایجان علیه ایران غیرممکن است»، خبرگزاری تسنیم.
  146. ↑ «خروج 15 هواپیمای نظامی آمریکا از اسپانیا»، خبرگزاری تسنیم.
  147. ↑ «ترامپ: از انگلیس و اسپانیا در مورد ایران راضی نیستم»، خبرگزاری تسنیم.
  148. ↑ «طالبان حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران را محکوم کرد»، خبرگزاری تسنیم.
  149. ↑ «قبرس: هدف حملات ایران کشورمان نیست بلکه پایگاه انگلیس است»، خبرگزاری تسنیم.
  150. ↑ «تأکید سوئیس بر لزوم توقف جنگ‌افروزی آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  151. ↑ «پاکستان: خواهان دیپلماسی به جای جنگ هستیم»، خبرگزاری تسنیم.
  152. ↑ «تصویب قطعنامه علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی در مجلس ایالتی سند پاکستان»، خبرگزاری تسنیم.
  153. ↑ «ایتالیا: وارد جنگ علیه ایران نخواهیم شد»، خبرگزاری تسنیم.
  154. ↑ "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News.
  155. ↑ «حضور مردم در خیابان یک رویداد مهم فرهنگی»، خبرگزاری کردتودی.
  156. ↑ "Prince Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets". Iran International.
  157. ↑ «نور پهلوی از جنایت ترامپ علیه ایران حمایت کرد!»، اطلاعات آنلاین.
  158. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  159. ↑ "Rally in Sweden calls for 'regime change in Iran". www.iranintl.com (به English). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01؛ "Iranians in Switzerland rally against the Islamic Republic". www.iranintl.com (به English). 2026-02-28. Retrieved 2026-03-01.
  160. ↑ «بازیگر برنده اسکار: جنگ علیه ایران ممنوع»، خبرگزاری تسنیم.
  161. ↑ «لیام کانینگهام: هرکسی کشتار کودکان ایرانی را نادیده بگیرد روانی است»، خبرگزاری تسنیم.
  162. ↑ «باردم: اسرائیل حمله به ایران را پوششی برای پاکسازی فلسطینی‌ها کرده است»، خبرگزاری تسنیم.
  163. ↑ «پرویز پرستویی شهادت دختران میناب را تسلیت گفت»، خبرگزاری تسنیم.
  164. ↑ «رضا فیاضی: گهرِ خاکِ ما جز خونِ جوانانِ وطن لاله ندارد»، خبرگزاری تسنیم.
  165. ↑ «چگونه گریه کنم ای حماسه در سوگت»، خبرگزاری تسنیم.
  166. ↑ «تاریخ شهادت خواهد داد چگونه رهبر ایران بی‌پناه در کنار مردم شهید شد»، خبرگزاری تسنیم.
  167. ↑ «میرکریمی: با یک مشتِ مقدس، صخرۀ فرسوده فرومی‌ریزد!»، خبرگزاری تسنیم.
  168. ↑ «رضا فیاضی: گهرِ خاکِ ما جز خونِ جوانانِ وطن لاله ندارد»، خبرگزاری تسنیم.
  169. ↑ «عملیات صبح امروز اسرائیل شکست خورد؛ هیچ مسئولی ترور نشده!»، اطلاعات آنلاین.
  170. ↑ "Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism". CNN.
  171. ↑ "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News.
  172. ↑ «استاد دانشگاه سن مارینو: تهاجم آمریکا و اسرائیل، تروریسم دولتی محض است»، خبرگزاری تسنیم.
  173. ↑ «افزایش مخالفت نیروهای آمریکایی با جنگ ایران: نمی‌خواهیم برای اسرائیل کشته شویم»، خبرگزاری عصرایران.
  174. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  175. ↑ «حکم جهاد مولوی واحدبخش شنبه‌زهی»، خبرگزاری تسنیم.
  176. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  177. ↑ "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran", CNN News.
  178. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  179. ↑ «شوک نفتی جنگ آمریکا علیه ایران به دانمارک»، خبرگزاری تسنیم.
  180. ↑ «کمبود سوخت ویتنامی‌ها را هم به چالش کشاند»، خبرگزاری تسنیم.
  181. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News; "کمبود سوخت ویتنامی‌ها را هم به چالش کشاند»، خبرگزاری تسنیم.
  182. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  183. ↑ «بلومبرگ: تولید نفت اعراب خلیج فارس کاهش یافته است»، خبرگزاری تسنیم.
  184. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  185. ↑ «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بنزین را در 85 کشور گران کرد»، خبرگزاری تسنیم؛ "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News.
  186. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  187. ↑ «توتال تولید خود در چند کشور خاورمیانه را متوقف می‌کند»، خبرگزاری تسنیم.
  188. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  189. ↑ «حمله به مرکز داده آمازون در امارات؛ ابعاد فنی، استراتژیک و امنیتی»، خبرگزاری تسنیم.
  190. ↑ «تخلیه 2 بانک بزرگ دنیا در قطر و دبی پس از هشدار ایران»، خبرگزاری تسنیم.
  191. ↑ «تخلیه 2 بانک بزرگ دنیا در قطر و دبی پس از هشدار ایران»، خبرگزاری تسنیم.
  192. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  193. ↑ «هیئت دولت 40 روز عزای عمومی و 7 روز تعطیلی اعلام کرد»، خبرگزاری تسنیم.
  194. ↑ «معرفی آیت‌الله اعرافی به‌عنوان عضو فقیه شورای نگهبان در شورای رهبری»، خبرگزاری تسنیم.
  195. ↑ "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges", CNN News.
  196. ↑ «اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران در پی تجاوز آمریکا و اسرائیل»، اطلاعات آنلاین.
  197. ↑ "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News.
  198. ↑ «همه بازی‌های لیگ برتر لغو شد؛ پرسپولیسی‌ها با اتوبوس راهی تهران شدند»، اطلاعات آنلاین.
  199. ↑ «خروج دو ستاره خارجی استقلال از ایران؛ شاید برنگردند!»، اطلاعات آنلاین.
  200. ↑ «تاج: با دورنمای فعلی هیچ عقل سلیمی نمی‌پذیرد که به جام جهانی برویم»، خبرگزاری تسنیم.
  201. ↑ «درخواست سازمان امداد و نجات اسرائیل برای اهدای خون توسط صهیونیست‌ها»، خبرگزاری تسنیم.
  202. ↑ «درگیری در کشمیر هند»، خبرگزاری تسنیم.
  203. ↑ «ورود نیروهای سپر جزیره از عربستان به بحرین»، خبرگزاری تسنیم.
  204. ↑ «اطلاعیه سازمان هواپیمایی: آسمان کشور بسته است»، اطلاعات آنلاین.
  205. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera
  206. ↑ Al-Samarraie, Jawad (28 February 2026). "URGENT: Iraqi aiarspace closed following joint U.S. -Israeli strikes on Iran". Iraqi News (به English). Retrieved 28 February 2026.
  207. ↑ «با آغاز حملات هوایی به ایران، اینترنت بین‌الملل در کشور قطع شد»، وب‌سایت زومیت.
  208. ↑ "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera
  209. ↑ "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News.
  210. ↑ "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News.
  211. ↑ «عراقچی به رئیس شورای امنیت سازمان ملل نامه نوشت»، اطلاعات آنلاین.

منابع

  • «آغاز شناسایی اموال ایرانیان خارج نشینی که با دشمن همکاری می‌کنند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «آلمان: در حمله نظامی علیه ایران مشارکت نمی‌کنیم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «آمریکا از پایگاه العدید قطر فرار کردند»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «آمریکا در باتلاق جنگ گیر کرد/ چرا تهدید زیرساخت‌ها نشانه شکست است؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «اجرای موج ۳۶ عملیات وعده صادق ۴ در شب شهادت امام علی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ادامه حملات اسرائیل به لبنان/ دولت سلام درخواست جلسه اضطراری کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اردوغان پشت ایران درآمد؛ از این جنایت عمیقاً متأسف و نگران هستیم»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «استاد دانشگاه سن مارینو: تهاجم آمریکا و اسرائیل، تروریسم دولتی محض است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اطلاعات سپاه: تعداد از عوامل و عناصر وطن فروش دستگیر شدند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اطلاعیه سازمان هواپیمایی: آسمان کشور بسته است»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اطلاعیه شماره ۲ سپاه: عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران در پی تجاوز آمریکا و اسرائیل»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اظهارات شوکه کننده سناتور آمریکایی درمورد ترامپ!»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «اعتراض گسترده در لندن علیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اعتراضات مقابل کنسولگری آمریکا در کراچی ۹ کشته برجا گذاشت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «اعتراف رسمی آمریکا به پنهان‌شدن نظامیانش در هتل‌ها»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «امارات سفارت خود در ایران را بست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «انتقال گسترده تجهیزات نظامی روسیه به ایران»، خبرگزاری آرمان ملی، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ایتالیا: وارد جنگ علیه ایران نخواهیم شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ایران پهپاد ۲۲۰ میلیون دلاری آمریکا را در تنگه هرمز زد؟»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ایسنا به دلایل فنی داخلی در دسترس نیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «با آغاز حملات هوایی به ایران، اینترنت بین‌الملل در کشور قطع شد»، وب‌سایت زومیت، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «باردم: اسرائیل حمله به ایران را پوششی برای پاکسازی فلسطینی‌ها کرده است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «بارزانی: اجازه نمی‌دهیم اقلیم منشأ تهدیدی برای ایران باشد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «بازیگر برنده اسکار: جنگ علیه ایران ممنوع»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «بایراموف: استفاده از خاک جمهوری آذربایجان علیه ایران غیرممکن است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «برای هر فرمانده تا ۴ جانشین انتخاب شده است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «بقائی: عملیات پرچم دروغین برای بدنام کردن ایران افشا شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «بلومبرگ: تولید نفت اعراب خلیج فارس کاهش یافته است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «بیانیه سازمان همکاری شانگهای در حمایت از ایران و محکومیت متجاوزان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «بیانیه سپاه در پی ترور سپهبد شهید پاکپور»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «بیانیه کمیته ملی حقوق بشردوستانه در محکومیت حملات غیرقانونی به ایران»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «بیانیه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «پاکستان: خواهان دیپلماسی به جای جنگ هستیم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «پایگاه‌های نظامی انگلیس در قبرس تخلیه شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «پرویز پرستویی شهادت دختران میناب را تسلیت گفت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تأکید سوئیس بر لزوم توقف جنگ‌افروزی آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تاج: با دورنمای فعلی هیچ عقل سلیمی نمی‌پذیرد که به جام جهانی برویم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • تاجیک خاوه، حسین، «ترورهای هدفمند دانشمندان و فرماندهان نظامی ایران؛ تحلیل مصداق جنایت بین‌المللی در چارچوب حقوق بشر»، مطالعات فقه و حقوق فرهنگی، شماره ۴، پاییز و زمستان ۱۴۰۴ش.
  • «تاریخ شهادت خواهد داد چگونه رهبر ایران بی‌پناه در کنار مردم شهید شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۴۰۴ش.
  • «تجهیزات حیاتی ارتباطی و ماهواره‌ای آمریکا در پایگاه العدید منهدم شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تخریب بناهای شاخص تاریخی سنندج»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تخلیه ۲ بانک بزرگ دنیا در قطر و دبی پس از هشدار ایران»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ترامپ می‌خواهد شرایط را برای تغییر رژیم در ایران فراهم کند»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «ترامپ: از انگلیس و اسپانیا در مورد ایران راضی نیستم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تسلیت مجلس علمای اندونزی در پی شهادت مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تصاویر ۶۰ ساعت اول جنگ تحمیلی سوم»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تصاویر ماهواره‌ای از قبل و بعد اهداف منهدهم شده دشمن توسط ایران»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تصویب قطعنامه علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی در مجلس ایالتی سند پاکستان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تنگه هرمز بسته است/ عبور نفتکش‌ها با پاسخ قاطع روبه‌رو می‌شود»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «توتال تولید خود در چند کشور خاورمیانه را متوقف می‌کند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ثبت بیش از ۷هزار مصدوم تا روز نهم جنگ در سرزمین‌های اشغالی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «جزئیات سرنگونی پهپاد ایرانی که به ناو آمریکا نزدیک شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بنزین را در ۸۵ کشور گران کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «چرا آمار جان‌باختگان از خیابان تا سردخانه و پزشکی قانونی متفاوت است؟»، وب‌سایت یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ ژانویه ۲۰۲۶م.
  • «چرا معادلات راهبردی جنگ اخیر دستخوش تغییرات شد؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «چگونه گریه کنم ای حماسه در سوگت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حزب‌الله عراق: حمله به پایگاه‌های آمریکا را آغاز خواهیم کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حضور مردم در خیابان یک رویداد مهم فرهنگی»، خبرگزاری کردتودی، تاریخ درج مطلب: ۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «حکم جهاد مولوی واحدبخش شنبه‌زهی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حمله آمریکایی ـ صهیونی به حریم فلک‌الافلاک؛ تخریب یک بنای ثبت ملی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حمله به مرکز داده آمازون در امارات؛ ابعاد فنی، استراتژیک و امنیتی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حمله پهپادی رژیم صهیونیستی به آثار تاریخی اصفهان جنایت جنگی است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حمله سایبری به زیرساخت‌های ارتباطات نظامی و دولتی رژیم صهیونیستی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حمله مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به مقر حشد شعبی در القائم عراق»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حمله موشکی ایران به اسرائیل آغاز شد»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «حمله وحشیانه آمریکا و اسرائیل به دبستان دخترانه در میناب؛ سران کشور واکنش نشان دادند»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «خروج ۱۵ هواپیمای نظامی آمریکا از اسپانیا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «خروج دو ستاره خارجی استقلال از ایران؛ شاید برنگردند!»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «دبیرکل نجباء عراق: بینی ترامپ به خاک مالیده خواهد شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «درخواست ایران برای برگزاری فوری جلسه شورای حکام»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «درخواست سازمان امداد و نجات اسرائیل برای اهدای خون توسط صهیونیست‌ها»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «درگیری در کشمیر هند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • ذوالفقاری، مهدی و احمدی‌نژاد، حمید، «استراتژی چهار دهه تقابل آمریکا با جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه محیط‌شناسی راهبردی جمهوری اسلامی ایران، شماره ۴، ۱۴۰۲ش.
  • «رئیس مرکز ملی ضدتروریسم آمریکا کیست و چرا استعفا داد؟»، وب‌سایت یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مارس ۲۰۲۶م.
  • «رئیس‌جمهور فرانسه: نه از حملات به ایران مطلع بودیم و نه نقشی داشتیم»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «رسانه اسرائیلی: عملیات احتمالی علیه تهران شیر یهودا نام‌گذاری شده است»، وب‌سایت سی‌ان‌ان فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م.
  • «رضا فیاضی: گهرِ خاکِ ما جز خونِ جوانانِ وطن لاله ندارد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «روسیه تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۴۰۴ش.
  • «رویترز: ایران در آستانه نهایی کردن توافق خرید موشک‌های ضدکشتی مافوق‌صوت از چین است»، وب‌سایت یورونیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «رهبر انصارالله یمن: برای هر سناریویی آماده هستیم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «رهبر انقلاب استوار و محکم در حال فرماندهی میدان هستند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «سفارت ایران: تعدادی مأمور موساد در عملیات‌های پرچم دروغین دستگیر شدند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «سنتکام جزئیات عملیات خشم حماسی علیه جمهوری اسلامی را منتشر کرد»، وب‌سایت ایندیپندنت فارسی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م.
  • «سه نه از درون جامعه اسرائیل به جنگ: از نقد ایدئولوژیک تا شهادت زیسته و افشای منطق قدرت»، وب‌سایت رادیو فردا، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «شرکت نفتی شارجه هک شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «شوک نفتی جنگ آمریکا علیه ایران به دانمارک»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «طالبان حملات رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران را محکوم کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «عراقچی به رئیس شورای امنیت سازمان ملل نامه نوشت»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «عراقچی: پایگاه‌های آمریکا در منطقه هدف مشروع ماست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «عمان خواستار توقف فوری حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «عملیات صبح امروز اسرائیل شکست خورد؛ هیچ مسئولی ترور نشده!»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «عملیات‌های منحصر به فرد مقاومت عراق علیه پایگاه‌های آمریکا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «فاتح اربکان با تسلیت شهادت امام خامنه‌ای: اینجرلیک در خدمت اسرائیل است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «قبرس: هدف حملات ایران کشورمان نیست بلکه پایگاه انگلیس است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکایی هدف مشروع ایران هستند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «کمبود سوخت ویتنامی‌ها را هم به چالش کشاند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «گردان‌های القسام: در کنار مردم ایران هستیم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «لشگرکشی آمریکایی‌ها به منطقه شدت گرفت»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «لیام کانینگهام: هرکسی کشتار کودکان ایرانی را نادیده بگیرد روانی است»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ماجرای حمله به رادیو و تعطیلی مراسم مسجد ارک/ حال حاج منصور ارضی خوب»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «مخالفت تند برنی سندرز با لایحه ۲۰۰ میلیارد دلاری جنگ با ایران»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «معرفی آیت‌الله اعرافی به‌عنوان عضو فقیه شورای نگهبان در شورای رهبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «مقاومت اسلامی عراق: ۱۳ آمریکایی طی ۱۲ روز اخیر به هلاکت رسیده‌اند»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «منبع آگاه خبر داد: حمله اسرائیل به آرامکو با پرچم دروغین»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج
  • «موج نوزدهم عملیات وعده صادق ۴ آغاز شد»، خبرگزاری العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «میرکریمی: با یک مشتِ مقدس، صخرهٔ فرسوده فرومی‌ریزد!»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ناگفته‌هایی از پشت‌پرده حوادث دی‌ماه؛ فقدان عدالت یا بحران معیشت؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «نامه ایران به گروسی دربارهٔ حمله جدید آمریکا و اسرائیل به تأسیسات نطنز»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «نور پهلوی از جنایت ترامپ علیه ایران حمایت کرد!»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «واکنش حزب الدعوه عراق به تجاوز آمریکایی صهیونیستی به ایران»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «واکنش وزیر خارجه عمان به حمله موشکی به ایران: متحیر هستم!»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «ورود نیروهای سپر جزیره از عربستان به بحرین»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «وزارت دفاع: شکست‌های پیاپی دشمن در جنگ رمضان با ترور جبران‌شدنی نیست»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «وزیر خارجه عراق شهادت امام خامنه‌ای را تسلیت گفت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «هراس صدراعظم آلمان از عواقب ادامه جنگ افروزی آمریکا و رژیم صهیونیستی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «هشدار افتا نسبت به رخدادهای مشکوک سایبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «هک سایت‌های خبری و تلاش برای انتشار اخبار جعلی»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «همه بازی‌های لیگ برتر لغو شد؛ پرسپولیسی‌ها با اتوبوس راهی تهران شدند»، اطلاعات آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «هیئت دولت ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیلی اعلام کرد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «آتش‌بس به طرف مقابل تحمیل شد/ اخذ عوارض از کشتی‌های تجاری ادامه دارد / آمریکا در صورت ادامه محاصره دریایی باید با چین وارد جنگ شود»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1405ش.
  • «تمدید آتش بس؛ یا عملیات فریب؟»، خبرگزاری عصرایران، تاریخ درج مطلب: 2 اردیبهشت 1405ش.
  • «تحلیل رسانه‌های غربی از تمدید آتش‌بس ترامپ»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: 2 اردیبهشت 1405ش.
  • «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴.
  • «747 مصدوم و 201 شهید تاکنون/ 24 استان مورد اصابت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴.
  • «۳ تا ۷ سطح جایگزین برای فرماندهان و مسئولان تعیین شده است»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «How much longer can Iran’s Islamic Republic survive?»، new statesman, Date posted: 14 January 2026.
  • "Exiled crown prince implores Trump to follow through on Iran strikes", politico news, Date posted: 16 January 2026.
  • "Six key lines from Trump's statement on Iran strikes", BBC News, Date posted: 16 January 2026.
  • "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'", Reuters, Date posted: 14 January 2026.
  • "Trump says US ‘armada’ heading to Middle East", The Guardian, Date posted: 24 January 2026.
  • "Trump Threatens Iran With 'Massive Armada' and Presses a Set of Demands", The New York Times, Date posted: 28 January 2026.
  • "U.S. and Iran set to hold second round of nuclear talks in Geneva", Axios, Date posted: ۱۳ فوریه ۲۰۲۶
  • "Trump: Iran regime change 'would be the best thing to ever happen.'", BBC, Date posted: ۱۴ فوریه ۲۰۲۶
  • "Donald Trump condemns Iran's 'sinister' nuclear ambitions in State of the Union", Financial Times, Date posted: 24 February 2026.
  • "Iran’s busiest airport on fire after massive Israeli bombardment", telegraph, Date posted: 7 march 2026.
  • "Day 3 of the US-Israeli war with Iran", CNN News, Date posted: 3 march 2026.
  • "Day 4 of the US-Israeli war with Iran", CNN News, Date posted: 4 march 2026.
  • "Day 5 of Middle East conflict - Tehran retaliation, more than 1,000 killed in US-Israeli attacks", CNN News, Date posted: 5 march 2026.
  • "Day 6 of Middle East conflict — countries intercepting Iranian strikes, US ramps up campaign", CNN News, Date posted: 6 march 2026.
  • "Day 7 of Middle East conflict — Trump says no deal with Iran until ‘unconditional surrender’", CNN News, Date posted: 7 march 2026.
  • "Day 8 of Middle East conflict — Trump signals plans to escalate attacks, Iran vows to continue retaliatory strikes’", CNN News, Date posted: 8 march 2026.
  • "Day 9 of Middle East conflict — new Iranian leader named, global markets react to oil surges’", CNN News, Date posted: 9 march 2026.
  • "Day two of the launch of a US-Israeli military operation against Iran", CNN News, Date posted: 6 march 2026.
  • "How the US-Israeli strikes on Iran unfolded and the aftermath, moment by moment", CNN News, Date posted: 1 march 2026.
  • "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera, Date posted: 14 January 2026.
  • "US, Israel launch attack on Iran, explosions across Tehran", Al Jazeera, Date posted: ۲۸ فوریه ۲۰۲۶
  • "Prince Pahlavi calls on Iranians to get ready to return to streets". Iran International, Date posted: 28 February 2026.
  • "Timing of US-Israel attack on Iran bears symbolic meaning in Judaism". CNN, Date posted: 28 February 2026.
  • "The Diverging U.S. and Israeli Goals in Iran Are Making the Endgame Even Murkier'", Carnegie Endowment, Date posted: 20 march 2026.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=جنگ_رمضان&oldid=50678»