طلاق در آیین یهود: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = طلاق در آیین یهود.jpg | |||
| زیرنویس تصویر = نقاشی «گِط» (سند طلاق یهودی)، اثر موشه رینِکی، حدود سال ۱۹۳۰ میلادی. | |||
| image_alt =نقاشی گِط (سند طلاق یهودی) | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
در | | عنوان اصلی = | ||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''طلاق در آیین یهود'''؛ قوانین جدایی زن و شوهر در آیین یهود. | |||
در آیین یهود، [[حق طلاق]] بر اساس [[تورات]] و [[تلمود]] در اختیار [[مرد]] است و او میتواند با صدور گِط (طلاقنامه) همسرش را یکطرفه طلاق دهد، هرچند آموزههای اخلاقی بر پایداری [[خانواده]] تأکید دارند و در رویههای معاصر، [[زنان]] نیز میتوانند با مراجعه به دادگاه، درخواست طلاق دهند. موجبات طلاق از سوی مرد شامل مواردی مانند نفرت، زنا، عدم پوشش سر در ملأعام، عیوب جسمی زن، و اهانت شدید است؛ در مقابل، زن نیز در شرایطی چون اجبار به رفتار خلاف شرع، عدم پرداخت [[نفقه]]، بیماری صعبالعلاج مرد، غیبت طولانی و سوءمعاشرت غیرقابل تحمل، میتواند به دادگاه شرعی (بیتدین) مراجعه کرده و تقاضای طلاق کند. در طلاق، مرد موظف به پرداخت [[مهریه]] و حقوق مالی زن است، مگر در موارد استثنایی مانند ارتکاب زنا یا رفتار فضیحتآمیز که در این صورت زن از مهریه محروم میشود. پس از طلاق، زن باید تا نود روز [[عده طلاق|عده]] نگهدارد و در صورت ازدواج با مرد دیگر، بازگشت به شوهر نخست برای او جایز نیست. همچنین، محدودیتهایی برای ازدواج کاهنان با [[زن مطلقه|زنان مطلقه]] وجود دارد. | |||
== حق طلاق در آیین یهودیت == | == حق طلاق در آیین یهودیت == | ||
بر اساس احکام سنتی و فقهی | بر اساس احکام سنتی و فقهی [[دین یهود|یهود]]، حق طلاق بهطور انحصاری در اختیار شوهر است و او میتواند بهصورت یکطرفه همسر خود را [[طلاق]] دهد. مستند این حکم به تورات ارجاع داده میشود که آیه ۱ از باب ۲۴ در سفر تثنیه، بر دادن طلاقنامه از سوی مرد به زن تأکید شده است. در متون تلمودی نیز بر صلاحیت انحصاری مرد در صدور طلاق تأکید شده است،<ref>[https://www.porseman.com/!110537 «طلاق در یهودیت و مسیحیت-آثار ممنوعیت طلاق»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> هرچند آموزههای اخلاقی یهودیت همواره بر [[تحکیم خانواده]] سفارش کرده و محدودیتهای اخلاقی و اجتماعی را برای استفادهٔ بیرویه از این حق توصیه میکنند.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.</ref> در قوانین و رویکردهای معاصر قضایی میان جوامع مختلف یهودی، اصلاحاتی صورت گرفته است؛ بر این اساس، زنان در شرایط خاصی حق ارائهٔ دادخواست طلاق به دادگاه را دارا هستند و طلاق منوط به توافق طرفین و رضایت زن شده است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95.</ref> | ||
== موجبات طلاق == | == موجبات طلاق == | ||
در فقه یهود، هرچند اصل حق طلاق با مرد است، اما | در فقه یهود، هرچند اصل حق طلاق با مرد است، اما إعمال آن در موارد مشخصی نیازمند اذن و تأیید دادگاه شرعی است. | ||
=== موجبات طلاق از سوی مرد === | === موجبات طلاق از سوی مرد === | ||
* '''نفرت از همسر''': زن در نظر شوهر ناپسند جلوه کند یا چیزی ناشایسته در او یافت شود. البته مکتب شَمّای آن را به بیناموسی محدود میکرد، اما مکتب هیلِل دامنهٔ آن را گستردهتر دانسته تا جایی که سوزاندن غذا را نیز دربرمیگیرد. ربی عقیوا نیز یافتن زنی زیباتر را از دلایل قابل طرح برای طلاق شمرده است. در برخی منابع تلمودی نیز جدایی از همسر بد، بهعنوان تکلیفی دینی برای مرد مطرح شده است.<ref>هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان، 1387ش، ص219.</ref> | |||
* '''اختلاف بر سر مهاجرت''': اگر مرد بخواهد [[مهاجرت]] کند و زن رضایت ندهد، مرد میتواند بدون پرداخت [[مهریه]] او را طلاق دهد.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''زنا از سوی زن''': درصورتیکه زن مرتکب [[زنا]] شود و در دادگاه اثبات شود، مرد موظف است او را بدون کتوبا (مهریه) طلاق دهد.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/433360/بررسی-نقش-زن-در-یهودیت عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص80.]</ref> | |||
* '''عدم پوشش سر در ملأعام''': اگر زن در انظار عمومی بدون روسری ظاهر شود، معادل [[خیانت زناشویی|خیانت]] تلقی میشود و مرد میتواند دادخواست طلاق دهد.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص110.</ref> | |||
* '''عیوب جسمی زن''': وجود بیماریهایی چون [[جذام]]، برص (پیسی)، [[نازایی|عقیمبودن]]، یا عیوبی که مانع نزدیکی میشود. اگر این عیوب قبلاز عقد در زن موجود باشد و مرد نسبت به آن جاهل بوده باشد، این موارد در نزد بتدین (محکمه و دادگاه) ثابت میشود. اگر ثابت شد، مرد زن را با اذن بتدین بدون مهریه طلاق میدهد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/433360/بررسی-نقش-زن-در-یهودیت عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص80.]</ref> اگر زن بتواند ثابت کند که مرد از این عیوب آگاه بوده است، مرد باید برای معالجهٔ زن بکوشد و اگر درمان نشد، مرد میتواند زن دیگری بگیرد یا با پرداخت مهریه او را طلاق دهد.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''بوی بد دهان یا زیربغل''': اگر این بوها قابل درمان نباشد، مرد میتواند با پرداخت مهریه طلاق دهد. در صورت ابتلای مرد، حق طلاق با زن است.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''باکره نبودن زن''': عدم [[بکارت]] زن در زمان عقد، در صورت اثبات، حق طلاق برای مرد ایجاد میکند.<ref>علیجانی، زن در متون مقدس: زن در آیین یهود، 1389ش، ص138.</ref> | |||
* '''محکومیت جنایی زن''': اگر زن به جرمی محکوم شود، مرد میتواند او را طلاق دهد. همین امر برای مرد نیز حق طلاق به زن میدهد.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''اهانت شدید زن به شوهر''': توهین شدید زن به شوهر، حق طلاق را برای مرد به وجود میآورد.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
=== موجبات طلاق از سوی زن === | === موجبات طلاق از سوی زن === | ||
در سنت یهودی زن حق مستقیم طلاق ندارد، اما در موارد زیر میتواند به دادگاه شرعی مراجعه کرده و تقاضای طلاق دهد: | در سنت یهودی زن حق مستقیم طلاق ندارد، اما در موارد زیر میتواند به دادگاه شرعی مراجعه کرده و تقاضای طلاق دهد: | ||
* '''اجبار زن به رفتار خلاف شرع''': هرگاه مرد همسرش را اجبار کند که برخلاف مقررات شرعی رفتار کند، برای زن [[حق طلاق زن|حق طلاق]] به وجود میآید. در آیین یهود اجبار زن به [[تمکین زن|تمکین]] از شوهر در مواقعی که شرعاً جایز نیست، به زن این حق را میدهد که از دادگاه، تقاضای طلاق کند. اثبات این امر با شهادت شهود نزد دادگاه انجام میگیرد.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''عدم ایفای حقوق واجب زن''': مانند [[نفقه]] و دیگر حقوق شرعی؛<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''بیماریهای مرد''': در صورت ابتلای شوهر به بیماری صرع یا غش پساز [[ازدواج]] و همچنین درصورتیکه شوهر به امراض غیرقابل درمان یا بیماری که وجود آن دوام زندگی زناشویی را برای زن موجب خطر کند، حق طلاق برای زن به وجود میآید.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''بیماری مقاربتی''': در صورت ابتلای مرد به بیماری آمیزشی، دادگاه حکم طلاق با پرداخت مهریه صادر میکند.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''سوءمعاشرت به حد غیرقابل تحمل''': اگر رفتار مرد چنان باشد که جان زن را به خطر اندازد، زن میتواند درخواست طلاق کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/433360/بررسی-نقش-زن-در-یهودیت عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص80.]</ref> | |||
* '''مفقودالاثر شدن شوهر''': زن میتواند در ضمن عقد شرط کند که در صورت غایبشدن طولانیمدت شوهر یا تخلف او از برخی تعهدات، مانند سفر به مکانهای معین، حق طلاق برای زن ایجاد شود. در صورت تحقق این شرایط، زن میتواند از این حق استفاده کند. همچنین مرد میتواند پس از عقد، اختیار اجرای طلاق را از طریق اعطای وکالت به دادگاه دینی (بیتدین) واگذار کند.<ref>آنترمن، باورهای آیینهای یهودی، 1385ش، ص247؛ هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان،1387ش، ص220.</ref> | |||
* '''ازکارافتادگی شدید مرد''': محرومیت شوهر از هر دو دست، هر دو پا، یا هر دو چشم (نه یک عضو) حق مراجعه به دادگاه را به زن میدهد.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
* '''نبود رضایت کامل زن در زمان عقد''': اگر زن اثبات کند که تحت فشار یا اکراه به ازدواج رضایت داده، میتواند تقاضای فسخ یا طلاق کند.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> | |||
== تعهدات مالی در طلاق == | == تعهدات مالی در طلاق == | ||
[[پرونده:طلاق در آیین یهود۱.jpg|جایگزین=کارت پستال مراحل طلاق، موزه یهودیان سوئیس|بندانگشتی|کارت پستالی که مراحل طلاق را نشان میدهد، موزه یهودیان سوئیس]] | |||
متون یهودی برای حمایت از زن، تعهدات مالی قابل توجهی بر عهدهٔ مرد قرار دادهاند: پرداخت مهریه، [[جهیزیه]] و در دوران معاصر، اعطای بخشی از دارایی.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.</ref> در تلمود، پرداخت [[مهریه]] هنگام طلاق وظیفهای غیرقابل تخطی برای مرد شمرده شده و تنها در چند استثنا میتواند بدون پرداخت مهریه زن را طلاق دهد.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص110.</ref> | متون یهودی برای حمایت از زن، تعهدات مالی قابل توجهی بر عهدهٔ مرد قرار دادهاند: پرداخت مهریه، [[جهیزیه]] و در دوران معاصر، اعطای بخشی از دارایی.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.</ref> در تلمود، پرداخت [[مهریه]] هنگام طلاق وظیفهای غیرقابل تخطی برای مرد شمرده شده و تنها در چند استثنا میتواند بدون پرداخت مهریه زن را طلاق دهد.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص110.</ref> | ||
مواردی که زن از حقوق مالی محروم میشود عبارت است از: رفتار فضیحتآمیز در ملأعام مانند غذا خوردن در کوچه، شیردادن به کودک در مسیر عبور مردم، پشم ریسیدن در کوچه و بازار، نپوشاندن سر، اختلاط با مردان، سوزاندن غذا و دشنام به والدین شوهر در حضور او، که در این صورت هم ازدواج باطل است و هم مهریه به زن تعلق نمیگیرد.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.</ref> | |||
== قوانین طلاق == | == قوانین طلاق == | ||
[[پرونده:طلاق در آیین یهود۲.jpg|جایگزین=سند طلاق یهودی|بندانگشتی|این سند طلاق یهودی مربوط به سال ۱۱۸۱، در جنیزه قاهره پیدا شد. ]] | |||
در آیین یهود، مجموعهای از مقررات برای جلوگیری از طلاقهای خودسرانه و [[ازدواج موقت|ازدواجهای موقت]] و [[ازدواج صوری|صوری]] وضع شده است. این قواعد در منابع دینی بهعنوان ابزاری برای کاهش طلاق معرفی شدهاند.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> بر اساس این احکام، طلاق بدون آگاهی زن معتبر دانسته نمیشود. همچنین مفاد کتوبا (عقدنامهٔ ازدواج) که شامل مهریه و شرایط ازدواج است، مرد را ملزم میکند در صورت طلاق یا فوت، حقوق مالی همسر، از جمله مهریه، را از دارایی خود بپردازد.<ref>هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان، 1387ش، ص220.</ref> | در آیین یهود، مجموعهای از مقررات برای جلوگیری از طلاقهای خودسرانه و [[ازدواج موقت|ازدواجهای موقت]] و [[ازدواج صوری|صوری]] وضع شده است. این قواعد در منابع دینی بهعنوان ابزاری برای کاهش طلاق معرفی شدهاند.<ref>[http://www.iranjewish.com/essay/Essay_37_Talagh%20Dar%20Yahood.htm افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.]</ref> بر اساس این احکام، طلاق بدون آگاهی زن معتبر دانسته نمیشود. همچنین مفاد کتوبا (عقدنامهٔ ازدواج) که شامل مهریه و شرایط ازدواج است، مرد را ملزم میکند در صورت طلاق یا فوت، حقوق مالی همسر، از جمله مهریه، را از دارایی خود بپردازد.<ref>هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان، 1387ش، ص220.</ref> | ||
در یهودیت، جدایی رسمی زوجین مستلزم تنظیم و تسلیم طلاقنامهای به نام گِط است.<ref>سالتز، سیری در تلمود، 1383ش، ص199.</ref> این سند که زمان و مکان طلاق در آن ذکر میشود، حاوی اعلام رسمی آزادی زن برای ازدواج مجدد است و طلاق شرعی با تحویل آن از سوی شوهر به زن تحقق مییابد.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95.</ref> نگارش این سند باید در حضور شاهدان انجام شود و اجرای آن تابع شرایط و زمانهای معینی است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.</ref> | در یهودیت، جدایی رسمی زوجین مستلزم تنظیم و تسلیم طلاقنامهای به نام گِط است.<ref>سالتز، سیری در تلمود، 1383ش، ص199.</ref> این سند که زمان و مکان طلاق در آن ذکر میشود، حاوی اعلام رسمی آزادی زن برای ازدواج مجدد است و طلاق شرعی با تحویل آن از سوی شوهر به زن تحقق مییابد.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95.</ref> نگارش این سند باید در حضور شاهدان انجام شود و اجرای آن تابع شرایط و زمانهای معینی است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.</ref> | ||
در برخی احکام آمده است که اگر زن پس از طلاق با مرد دیگری ازدواج کند، بازگشت او به همسر نخست مجاز نیست، چون فاسد و بیعفت شدهاند. زن با ازدواج با مرد دوم حرمت خود را نزد شوهر اول از دست داده و برای او نجس میشود. همچنین در متون دینی محدودیتهایی برای ازدواج کاهنان یهود با [[زن مطلقه|زنان مطلقه]] ذکر شده است، هرچند آنان امکان طلاق دادن همسران خود را دارند.<ref>هولم و بوکر، زن درادیان بزرگ جهان، 1387ش، ص219.</ref> در این سنت برای زن مطلقه [[عده طلاق]] نود روزه در نظر گرفته شده است و پس از پایان آن امکان ازدواج مجدد وجود دارد، هرچند در برخی منابع این امر ناپسند شمرده شده است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95.</ref> | در برخی احکام آمده است که اگر زن پس از طلاق با مرد دیگری ازدواج کند، بازگشت او به همسر نخست مجاز نیست، چون فاسد و بیعفت شدهاند. زن با ازدواج با مرد دوم حرمت خود را نزد شوهر اول از دست داده و برای او نجس میشود. همچنین در متون دینی محدودیتهایی برای ازدواج کاهنان یهود با [[زن مطلقه|زنان مطلقه]] ذکر شده است، هرچند آنان امکان طلاق دادن همسران خود را دارند.<ref>هولم و بوکر، زن درادیان بزرگ جهان، 1387ش، ص219.</ref> در این سنت برای زن مطلقه [[عده طلاق]] نود روزه در نظر گرفته شده است و پس از پایان آن امکان ازدواج مجدد وجود دارد، هرچند در برخی منابع این امر ناپسند شمرده شده است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95.</ref> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۳۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۵۲
 نقاشی «گِط» (سند طلاق یهودی)، اثر موشه رینِکی، حدود سال ۱۹۳۰ میلادی. |
طلاق در آیین یهود؛ قوانین جدایی زن و شوهر در آیین یهود.
در آیین یهود، حق طلاق بر اساس تورات و تلمود در اختیار مرد است و او میتواند با صدور گِط (طلاقنامه) همسرش را یکطرفه طلاق دهد، هرچند آموزههای اخلاقی بر پایداری خانواده تأکید دارند و در رویههای معاصر، زنان نیز میتوانند با مراجعه به دادگاه، درخواست طلاق دهند. موجبات طلاق از سوی مرد شامل مواردی مانند نفرت، زنا، عدم پوشش سر در ملأعام، عیوب جسمی زن، و اهانت شدید است؛ در مقابل، زن نیز در شرایطی چون اجبار به رفتار خلاف شرع، عدم پرداخت نفقه، بیماری صعبالعلاج مرد، غیبت طولانی و سوءمعاشرت غیرقابل تحمل، میتواند به دادگاه شرعی (بیتدین) مراجعه کرده و تقاضای طلاق کند. در طلاق، مرد موظف به پرداخت مهریه و حقوق مالی زن است، مگر در موارد استثنایی مانند ارتکاب زنا یا رفتار فضیحتآمیز که در این صورت زن از مهریه محروم میشود. پس از طلاق، زن باید تا نود روز عده نگهدارد و در صورت ازدواج با مرد دیگر، بازگشت به شوهر نخست برای او جایز نیست. همچنین، محدودیتهایی برای ازدواج کاهنان با زنان مطلقه وجود دارد.
حق طلاق در آیین یهودیت
بر اساس احکام سنتی و فقهی یهود، حق طلاق بهطور انحصاری در اختیار شوهر است و او میتواند بهصورت یکطرفه همسر خود را طلاق دهد. مستند این حکم به تورات ارجاع داده میشود که آیه ۱ از باب ۲۴ در سفر تثنیه، بر دادن طلاقنامه از سوی مرد به زن تأکید شده است. در متون تلمودی نیز بر صلاحیت انحصاری مرد در صدور طلاق تأکید شده است،[۱] هرچند آموزههای اخلاقی یهودیت همواره بر تحکیم خانواده سفارش کرده و محدودیتهای اخلاقی و اجتماعی را برای استفادهٔ بیرویه از این حق توصیه میکنند.[۲] در قوانین و رویکردهای معاصر قضایی میان جوامع مختلف یهودی، اصلاحاتی صورت گرفته است؛ بر این اساس، زنان در شرایط خاصی حق ارائهٔ دادخواست طلاق به دادگاه را دارا هستند و طلاق منوط به توافق طرفین و رضایت زن شده است.[۳]
موجبات طلاق
در فقه یهود، هرچند اصل حق طلاق با مرد است، اما إعمال آن در موارد مشخصی نیازمند اذن و تأیید دادگاه شرعی است.
موجبات طلاق از سوی مرد
- نفرت از همسر: زن در نظر شوهر ناپسند جلوه کند یا چیزی ناشایسته در او یافت شود. البته مکتب شَمّای آن را به بیناموسی محدود میکرد، اما مکتب هیلِل دامنهٔ آن را گستردهتر دانسته تا جایی که سوزاندن غذا را نیز دربرمیگیرد. ربی عقیوا نیز یافتن زنی زیباتر را از دلایل قابل طرح برای طلاق شمرده است. در برخی منابع تلمودی نیز جدایی از همسر بد، بهعنوان تکلیفی دینی برای مرد مطرح شده است.[۴]
- اختلاف بر سر مهاجرت: اگر مرد بخواهد مهاجرت کند و زن رضایت ندهد، مرد میتواند بدون پرداخت مهریه او را طلاق دهد.[۵]
- زنا از سوی زن: درصورتیکه زن مرتکب زنا شود و در دادگاه اثبات شود، مرد موظف است او را بدون کتوبا (مهریه) طلاق دهد.[۶]
- عدم پوشش سر در ملأعام: اگر زن در انظار عمومی بدون روسری ظاهر شود، معادل خیانت تلقی میشود و مرد میتواند دادخواست طلاق دهد.[۷]
- عیوب جسمی زن: وجود بیماریهایی چون جذام، برص (پیسی)، عقیمبودن، یا عیوبی که مانع نزدیکی میشود. اگر این عیوب قبلاز عقد در زن موجود باشد و مرد نسبت به آن جاهل بوده باشد، این موارد در نزد بتدین (محکمه و دادگاه) ثابت میشود. اگر ثابت شد، مرد زن را با اذن بتدین بدون مهریه طلاق میدهد.[۸] اگر زن بتواند ثابت کند که مرد از این عیوب آگاه بوده است، مرد باید برای معالجهٔ زن بکوشد و اگر درمان نشد، مرد میتواند زن دیگری بگیرد یا با پرداخت مهریه او را طلاق دهد.[۹]
- بوی بد دهان یا زیربغل: اگر این بوها قابل درمان نباشد، مرد میتواند با پرداخت مهریه طلاق دهد. در صورت ابتلای مرد، حق طلاق با زن است.[۱۰]
- باکره نبودن زن: عدم بکارت زن در زمان عقد، در صورت اثبات، حق طلاق برای مرد ایجاد میکند.[۱۱]
- محکومیت جنایی زن: اگر زن به جرمی محکوم شود، مرد میتواند او را طلاق دهد. همین امر برای مرد نیز حق طلاق به زن میدهد.[۱۲]
- اهانت شدید زن به شوهر: توهین شدید زن به شوهر، حق طلاق را برای مرد به وجود میآورد.[۱۳]
موجبات طلاق از سوی زن
در سنت یهودی زن حق مستقیم طلاق ندارد، اما در موارد زیر میتواند به دادگاه شرعی مراجعه کرده و تقاضای طلاق دهد:
- اجبار زن به رفتار خلاف شرع: هرگاه مرد همسرش را اجبار کند که برخلاف مقررات شرعی رفتار کند، برای زن حق طلاق به وجود میآید. در آیین یهود اجبار زن به تمکین از شوهر در مواقعی که شرعاً جایز نیست، به زن این حق را میدهد که از دادگاه، تقاضای طلاق کند. اثبات این امر با شهادت شهود نزد دادگاه انجام میگیرد.[۱۴]
- عدم ایفای حقوق واجب زن: مانند نفقه و دیگر حقوق شرعی؛[۱۵]
- بیماریهای مرد: در صورت ابتلای شوهر به بیماری صرع یا غش پساز ازدواج و همچنین درصورتیکه شوهر به امراض غیرقابل درمان یا بیماری که وجود آن دوام زندگی زناشویی را برای زن موجب خطر کند، حق طلاق برای زن به وجود میآید.[۱۶]
- بیماری مقاربتی: در صورت ابتلای مرد به بیماری آمیزشی، دادگاه حکم طلاق با پرداخت مهریه صادر میکند.[۱۷]
- سوءمعاشرت به حد غیرقابل تحمل: اگر رفتار مرد چنان باشد که جان زن را به خطر اندازد، زن میتواند درخواست طلاق کند.[۱۸]
- مفقودالاثر شدن شوهر: زن میتواند در ضمن عقد شرط کند که در صورت غایبشدن طولانیمدت شوهر یا تخلف او از برخی تعهدات، مانند سفر به مکانهای معین، حق طلاق برای زن ایجاد شود. در صورت تحقق این شرایط، زن میتواند از این حق استفاده کند. همچنین مرد میتواند پس از عقد، اختیار اجرای طلاق را از طریق اعطای وکالت به دادگاه دینی (بیتدین) واگذار کند.[۱۹]
- ازکارافتادگی شدید مرد: محرومیت شوهر از هر دو دست، هر دو پا، یا هر دو چشم (نه یک عضو) حق مراجعه به دادگاه را به زن میدهد.[۲۰]
- نبود رضایت کامل زن در زمان عقد: اگر زن اثبات کند که تحت فشار یا اکراه به ازدواج رضایت داده، میتواند تقاضای فسخ یا طلاق کند.[۲۱]
تعهدات مالی در طلاق
متون یهودی برای حمایت از زن، تعهدات مالی قابل توجهی بر عهدهٔ مرد قرار دادهاند: پرداخت مهریه، جهیزیه و در دوران معاصر، اعطای بخشی از دارایی.[۲۲] در تلمود، پرداخت مهریه هنگام طلاق وظیفهای غیرقابل تخطی برای مرد شمرده شده و تنها در چند استثنا میتواند بدون پرداخت مهریه زن را طلاق دهد.[۲۳]
مواردی که زن از حقوق مالی محروم میشود عبارت است از: رفتار فضیحتآمیز در ملأعام مانند غذا خوردن در کوچه، شیردادن به کودک در مسیر عبور مردم، پشم ریسیدن در کوچه و بازار، نپوشاندن سر، اختلاط با مردان، سوزاندن غذا و دشنام به والدین شوهر در حضور او، که در این صورت هم ازدواج باطل است و هم مهریه به زن تعلق نمیگیرد.[۲۴]
قوانین طلاق
در آیین یهود، مجموعهای از مقررات برای جلوگیری از طلاقهای خودسرانه و ازدواجهای موقت و صوری وضع شده است. این قواعد در منابع دینی بهعنوان ابزاری برای کاهش طلاق معرفی شدهاند.[۲۵] بر اساس این احکام، طلاق بدون آگاهی زن معتبر دانسته نمیشود. همچنین مفاد کتوبا (عقدنامهٔ ازدواج) که شامل مهریه و شرایط ازدواج است، مرد را ملزم میکند در صورت طلاق یا فوت، حقوق مالی همسر، از جمله مهریه، را از دارایی خود بپردازد.[۲۶]
در یهودیت، جدایی رسمی زوجین مستلزم تنظیم و تسلیم طلاقنامهای به نام گِط است.[۲۷] این سند که زمان و مکان طلاق در آن ذکر میشود، حاوی اعلام رسمی آزادی زن برای ازدواج مجدد است و طلاق شرعی با تحویل آن از سوی شوهر به زن تحقق مییابد.[۲۸] نگارش این سند باید در حضور شاهدان انجام شود و اجرای آن تابع شرایط و زمانهای معینی است.[۲۹]
در برخی احکام آمده است که اگر زن پس از طلاق با مرد دیگری ازدواج کند، بازگشت او به همسر نخست مجاز نیست، چون فاسد و بیعفت شدهاند. زن با ازدواج با مرد دوم حرمت خود را نزد شوهر اول از دست داده و برای او نجس میشود. همچنین در متون دینی محدودیتهایی برای ازدواج کاهنان یهود با زنان مطلقه ذکر شده است، هرچند آنان امکان طلاق دادن همسران خود را دارند.[۳۰] در این سنت برای زن مطلقه عده طلاق نود روزه در نظر گرفته شده است و پس از پایان آن امکان ازدواج مجدد وجود دارد، هرچند در برخی منابع این امر ناپسند شمرده شده است.[۳۱]
پانویس
- ↑ «طلاق در یهودیت و مسیحیت-آثار ممنوعیت طلاق»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95.
- ↑ هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان، 1387ش، ص219.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص80.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص110.
- ↑ عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص80.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ علیجانی، زن در متون مقدس: زن در آیین یهود، 1389ش، ص138.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص80.
- ↑ آنترمن، باورهای آیینهای یهودی، 1385ش، ص247؛ هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان،1387ش، ص220.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص110.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.
- ↑ افرامیان، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران.
- ↑ هولم و بوکر، زن در ادیان بزرگ جهان، 1387ش، ص220.
- ↑ سالتز، سیری در تلمود، 1383ش، ص199.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص94.
- ↑ هولم و بوکر، زن درادیان بزرگ جهان، 1387ش، ص219.
- ↑ غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص95.
منابع
- آنتزمن، الن، باورهای آیینهای یهودی، مترجم رضا فرزین، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب تهران، ۱۳۸۵ش.
- افرامیان، فرهاد، «طلاق در فقه یهود»، وبسایت انجمن کلیمیان تهران، تاریخ درج مطلب: آذر ۱۳۸۸ش.
- سالتز، آدین اشتاین، سیری در تلمود، مترجم باقر طالبی دارابی، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، قم، ۱۳۸۳ش.
- «طلاق در یهودیت و مسیحیت-آثار ممنوعیت طلاق»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطالب: ۲۸ دی ۱۳۹۴ش.
- عزیزی خادم، معصومه و حسینی، علییار، «بررسی نقش زن در یهودیت»، نشریه زن و فرهنگ، شماره ۲۲، زمستان ۱۳۹۳ش.
- علیجانی، رضا، زن درمتون مقدس: زن درآیین یهود، روشنگران و مطالعات زنان، تهران، ۱۳۸۹ش.
- غلامی، علی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، قم، جامعهالزهراء، چاپ اول، ۱۳۹۹ش.
- هولم، جین و بوکر، جان، زن در ادیان بزرگ جهان، ترجمه علی غفاری، تهران، بینالملل، چاپ دوم، بهار ۱۳۸۷ش.