اصلاح شناسه |
|||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =بدخشان.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =شهر فیضآباد مرکز ولایت بدخشان افغانستان | |||
|image_alt=شهر فیضآباد مرکز ولایت بدخشان افغانستان | |||
| فایل پادکست =بدخشان14041018.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =3/45 | |||
| تاریخ پادکست =18-10-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''بدخشان؛'''}} منطقهای تاریخی با طبیعت بکر، معادن غنی و تنوع فرهنگی و زبانی کمنظیر در فلات پامیر. | {{درشت|'''بدخشان؛'''}} منطقهای تاریخی با طبیعت بکر، معادن غنی و تنوع فرهنگی و زبانی کمنظیر در فلات پامیر. | ||
ولایت بدخشان، واقع در شمالشرق [[افغانستان]] با مرکزیت فیضآباد، منطقهای با پیشینهای کهن است که تاریخ آن به [[دوران باستان]] و [[تمدن هپتالی]] پیوند خورده و در دورههای اسلامی تحت حکومتهای محلی مستقل و سپس تابعیت امپراتوریهایی چون [[غزنویان]] و [[تیموریان]] قرار داشته است. این ولایت کوهستانی با مساحت حدود ۴۴٬۸۳۶ کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱٫۰۴ میلیون نفر، از ۲۸ [[ولسوالی]] تشکیل شده و بهدلیل تنوع قومی و زبانی به | ولایت بدخشان، واقع در شمالشرق [[افغانستان]] با مرکزیت فیضآباد، منطقهای با پیشینهای کهن است که تاریخ آن به [[دوران باستان]] و [[تمدن هپتالی]] پیوند خورده و در دورههای اسلامی تحت حکومتهای محلی مستقل و سپس تابعیت امپراتوریهایی چون [[غزنویان]] و [[تیموریان]] قرار داشته است. این ولایت کوهستانی با مساحت حدود ۴۴٬۸۳۶ کیلومتر مربع و جمعیتی نزدیک به ۱٫۰۴ میلیون نفر، از ۲۸ [[ولسوالی]] تشکیل شده و بهدلیل تنوع قومی و زبانی به موزۀ زبانها شهرت دارد. [[اقتصاد]] آن مبتنی بر [[کشاورزی]]، [[دامداری]]، [[صنایع دستی]] مانند [[چپندوزی]] و معادن غنی از جمله [[لاجورد]] و [[طلا]] است. بدخشان همچنین دارای جاذبههای طبیعی بینظیری مانند پارک ملی در ولسوالی واخان و فرهنگ غنی با آدابورسوم خاص [[نوروز]] و پوشش سنتی رنگارنگ است. در [[تاجیکستان]] نیز استان خودگردان بدخشان کوهستانی (GBAO) بخش دیگری از این سرزمین تاریخی را تشکیل میدهد. بدخشان در [[ادبیات فارسی]]، بهویژه بهخاطر [[لعل|لعلهای]] گرانبهایش، نمادین شده است. | ||
==تاریخچه بدخشان== | ==تاریخچه بدخشان== | ||
تاریخ بدخشان به دوران باستان پیوند خورده است.<ref>Barthold, WW، ج۱، ص۴۸، X Istoriko-geograficheskii obzor Irana n، Sochineniya, Moscow, 1971, vol VII.</ref> برخی مورخان، منطقهٔ کوهستانی مورد اشارهٔ یونانیان را همان بدخشان میدانند. در [[ساسانیان|دورهٔ ساسانی]]، این منطقه یکی از مراکز اصلی تمدن هپتالی بود و برخی محققان، بدخشان را حتی خاستگاه اصلی [[هپتالیان]] دانستهاند.<ref>طبری، تاریخ طبری، 1353ش، ج۷، ص۱۱۳–۱۳۸.</ref> از زمان آغاز فتوحات مسلمانان، [[بدخشان]] برای [[جهان اسلام]] یک سرزمین مرزی مهم تلقی میشد. ویژگیهای نظامی و تجاری بدخشان سبب میشد تا دستگاه [[خلافت اسلامی]]، به تابعیت صوری این منطقه و استقلال نسبی آن رضایت دهد؛<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، 1893م، ج۱، ص۶۴.</ref> اما ساخت بناهایی چون [[قلعه]] و [[رباط]] توسط زبیده، همسر هارون نشاندهندهٔ تلاشهایی برای اعمال نفوذ در اواخر سده ۲ق است.<ref>مقدسی، احسن التقاسیم، 1906م، ج۱، ص۳۰۳.</ref> در این دوران، چندین حکومت محلی، زمام امور بدخشان را در دست داشتند، ازجمله حکومت هاشم بن مجور خُتَّلی در حدود ۱۹۸ق؛<ref>بلاذری، فتوحالبلدان، 1978م، ج۱، ص۴۱۵.</ref> حکومت ابوالفتح (یفتلی) و فرزندش در اواخر سدهٔ ۳ق؛<ref>اصطخری، مسالک الممالک، 1927م، ج۱، ص ۲۷۸.</ref> حکومت علی بن اسد در سدهٔ ۵ق؛ در دورهٔ [[غزنویان]]، بدخشان چندی تابع سلطان مسعود غزنوی شد، اما در دهههای بعدی دوباره به استقلال بازگشت.<ref>سیفی هروی، تاریخ نامه هرات، 1943م، ج۱، ص۶۲۹.</ref> | تاریخ بدخشان به دوران باستان پیوند خورده است.<ref>Barthold, WW، ج۱، ص۴۸، X Istoriko-geograficheskii obzor Irana n، Sochineniya, Moscow, 1971, vol VII.</ref> برخی مورخان، منطقهٔ کوهستانی مورد اشارهٔ یونانیان را همان بدخشان میدانند. در [[ساسانیان|دورهٔ ساسانی]]، این منطقه یکی از مراکز اصلی تمدن هپتالی بود و برخی محققان، بدخشان را حتی خاستگاه اصلی [[هپتالیان]] دانستهاند.<ref>طبری، تاریخ طبری، 1353ش، ج۷، ص۱۱۳–۱۳۸.</ref> از زمان آغاز فتوحات مسلمانان، [[بدخشان]] برای [[جهان اسلام]] یک سرزمین مرزی مهم تلقی میشد. ویژگیهای نظامی و تجاری بدخشان سبب میشد تا دستگاه [[خلافت اسلامی]]، به تابعیت صوری این منطقه و استقلال نسبی آن رضایت دهد؛<ref>مسعودی، التنبیه و الاشراف، 1893م، ج۱، ص۶۴.</ref> اما ساخت بناهایی چون [[قلعه]] و [[رباط]] توسط زبیده، همسر هارون نشاندهندهٔ تلاشهایی برای اعمال نفوذ در اواخر سده ۲ق است.<ref>مقدسی، احسن التقاسیم، 1906م، ج۱، ص۳۰۳.</ref> در این دوران، چندین حکومت محلی، زمام امور بدخشان را در دست داشتند، ازجمله حکومت هاشم بن مجور خُتَّلی در حدود ۱۹۸ق؛<ref>بلاذری، فتوحالبلدان، 1978م، ج۱، ص۴۱۵.</ref> حکومت ابوالفتح (یفتلی) و فرزندش در اواخر سدهٔ ۳ق؛<ref>اصطخری، مسالک الممالک، 1927م، ج۱، ص ۲۷۸.</ref> حکومت علی بن اسد در سدهٔ ۵ق؛ در دورهٔ [[غزنویان]]، بدخشان چندی تابع سلطان مسعود غزنوی شد، اما در دهههای بعدی دوباره به استقلال بازگشت.<ref>سیفی هروی، تاریخ نامه هرات، 1943م، ج۱، ص۶۲۹.</ref> | ||
در دورهٔ تیموریان نیز بدخشان، استقلال نسبی خود را حفظ کرد. تیمور پس از جنگهای مکرر، شاهان بدخشان را به باجگزاری واداشت و استقلال آنان را تا حد زیادی تحمل میکرد.<ref>نظامی، منشأ الانشاء، 1357ش، ج۱، ص۲۱۰.</ref> یاربیک در سده ۱۱ق سلسلهٔ میرهای بدخشان را بنیان نهاد.<ref>طبری، تاریخ طبری، 1353ش، ج۷، ص۱۱۳–۱۳۸.</ref> در سده هجدهم میلادی با گسترش نفوذ روسیه و بریتانیا، اوضاع سیاسی و اجتماعی بدخشان دگرگون شد و [[امیر شیرعلی]]، پادشاه وقت افغان، بدخشان را در ۱۷۷۳م ضمیمه خاک خود ساخت. در ۱۸۹۵م، طبق توافق روسیه و بریتانیا، منطقهٔ پامیر میان افغانستان و امارت بخارا تقسیم شد.<ref>خلیلی، «یمگان»، ۱۳۵۴ش، ص9-10.</ref> | در دورهٔ تیموریان نیز بدخشان، استقلال نسبی خود را حفظ کرد. تیمور پس از [[جنگ|جنگهای]] مکرر، شاهان بدخشان را به باجگزاری واداشت و استقلال آنان را تا حد زیادی تحمل میکرد.<ref>نظامی، منشأ الانشاء، 1357ش، ج۱، ص۲۱۰.</ref> یاربیک در سده ۱۱ق سلسلهٔ میرهای بدخشان را بنیان نهاد.<ref>طبری، تاریخ طبری، 1353ش، ج۷، ص۱۱۳–۱۳۸.</ref> در سده هجدهم میلادی با گسترش نفوذ روسیه و بریتانیا، اوضاع سیاسی و اجتماعی بدخشان دگرگون شد و [[امیر شیرعلی]]، پادشاه وقت افغان، بدخشان را در ۱۷۷۳م ضمیمه خاک خود ساخت. در ۱۸۹۵م، طبق توافق روسیه و بریتانیا، منطقهٔ پامیر میان افغانستان و امارت بخارا تقسیم شد.<ref>خلیلی، «یمگان»، ۱۳۵۴ش، ص9-10.</ref> | ||
==جغرافیای ولایت بدخشان== | ==جغرافیای ولایت بدخشان== | ||
ولایت بَدَخشان در شمال شرق افغانستان واقع شده و مرکز آن شهر فیضآباد است که ۱۲۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.<ref>فسایی، فارسنامه ناصری، 1367ش، ج۱، ص۵۴۱.</ref> این ولایت پهناور دارای مساحت ۴۴٬۸۳۵٫۹ کیلومتر مربع است. بدخشان بین طول جغرافیایی شرقی ۷۰ درجه و ۴ دقیقه و ۳۶ ثانیه و عرض جغرافیایی شمالی ۳۶ درجه و ۵۰ دقیقه و ۱۶ ثانیه قرار دارد. ولایت بدخشان از شمال به دریای آمو، از جنوب به [[ولایت بغلان]]، از شرق به [[ولایت تخار]] و از غرب با [[ولایت بلخ]] متصل شده است.<ref>[https://shahed.news/2021/03/11074/12/16/ «معرفی ولایت بدخشان»، خبرگزاری شاهد، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1399ش.]</ref> | ولایت بَدَخشان در شمال شرق افغانستان واقع شده و مرکز آن شهر فیضآباد است که ۱۲۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد.<ref>فسایی، فارسنامه ناصری، 1367ش، ج۱، ص۵۴۱.</ref> این ولایت پهناور دارای مساحت ۴۴٬۸۳۵٫۹ کیلومتر مربع است. بدخشان بین طول جغرافیایی شرقی ۷۰ درجه و ۴ دقیقه و ۳۶ ثانیه و عرض جغرافیایی شمالی ۳۶ درجه و ۵۰ دقیقه و ۱۶ ثانیه قرار دارد. ولایت بدخشان از شمال به دریای آمو، از جنوب به [[بغلان|ولایت بغلان]]، از شرق به [[تخار|ولایت تخار]] و از غرب با [[بلخ|ولایت بلخ]] متصل شده است.<ref>[https://shahed.news/2021/03/11074/12/16/ «معرفی ولایت بدخشان»، خبرگزاری شاهد، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1399ش.]</ref> | ||
==جمعیت ولایت بدخشان== | ==جمعیت ولایت بدخشان== | ||
| خط ۴۸: | خط ۷۶: | ||
|- | |- | ||
|'''واخان''' | |'''واخان''' | ||
|شرق ولایت، ۱۸٬۳۲۸ نفر جمعیت. بهدلیل ارتفاع بلند، با عنوان «بام دنیا» شناخته میشود. در ۲۰۱۳م بهعنوان دومین پارک ملی افغانستان معرفی شد. | |شرق ولایت، ۱۸٬۳۲۸ نفر جمعیت. بهدلیل ارتفاع بلند، با عنوان «بام دنیا» شناخته میشود. در ۲۰۱۳م بهعنوان دومین پارک ملی [[افغانستان]] معرفی شد. | ||
|بزرگترین یخچالهای طبیعی افغانستان در این ولسوالی قرار دارد. منابع درآمد مردم بهطور عمده از طریق [[دامپروری]] و [[گردشگری]] تأمین میشود. | |بزرگترین یخچالهای طبیعی افغانستان در این ولسوالی قرار دارد. منابع درآمد مردم بهطور عمده از طریق [[دامپروری]] و [[گردشگری]] تأمین میشود. | ||
|- | |- | ||
| خط ۵۶: | خط ۸۴: | ||
|- | |- | ||
|'''بهارک''' | |'''بهارک''' | ||
|مرکز ولایت، ۴۵٬۰۰۰ نفر جمعیت. از لحاظ ترانزیتی، یکی از شاهراههای بسیار مهم راه ابریشم بهشمار میرفت. | |مرکز ولایت، ۴۵٬۰۰۰ نفر [[جمعیت]]. از لحاظ ترانزیتی، یکی از شاهراههای بسیار مهم [[راه ابریشم]] بهشمار میرفت. | ||
|از نظر فرهنگی، اقتصادی و موقعیت جغرافیایی اهمیت ویژهای دارد. شغل مردم شامل کشاورزی، دامداری، هتلداری و تجارتهای کوچک است. | |از نظر فرهنگی، اقتصادی و موقعیت جغرافیایی اهمیت ویژهای دارد. شغل مردم شامل کشاورزی، دامداری، هتلداری و تجارتهای کوچک است. | ||
|- | |- | ||
| خط ۶۵: | خط ۹۳: | ||
|'''ولسوالی یفتل''' | |'''ولسوالی یفتل''' | ||
|غرب ولایت، نزدیک به ۸۸٬۰۰۰ نفر جمعیت. از دو بخش بالا و پایین تشکیل شده بود و بخش بالایی آن به شهر فیضآباد پیوست. | |غرب ولایت، نزدیک به ۸۸٬۰۰۰ نفر جمعیت. از دو بخش بالا و پایین تشکیل شده بود و بخش بالایی آن به شهر فیضآباد پیوست. | ||
|شغل اصلی مردم دامپروری، کشاورزی و طلاکاری است. آب و هوای منطقه برای پرورش میوههایی نظیر توت، | |شغل اصلی مردم دامپروری، کشاورزی و [[طلاکاری]] است. آب و هوای منطقه برای پرورش میوههایی نظیر توت، [[سیب]]، [[آلبالو]] و [[گیلاس]] بسیار مناسب است. | ||
|- | |- | ||
|'''راغستان''' | |'''راغستان''' | ||
| خط ۷۷: | خط ۱۰۵: | ||
|'''دَرایِم''' | |'''دَرایِم''' | ||
|غرب ولایت، ۶۵٬۰۰۰ نفر جمعیت. | |غرب ولایت، ۶۵٬۰۰۰ نفر جمعیت. | ||
|دارای معادنی نظیر طلا و لعل است. بیشتر مردم به دامپروری و کشاورزی مشغول هستند و تولیدات عمدهٔ آنان | |دارای معادنی نظیر [[طلا]] و لعل است. بیشتر مردم به دامپروری و کشاورزی مشغول هستند و تولیدات عمدهٔ آنان [[گندم]]، [[جو]]، [[ذرت]] و [[برنج]] است. | ||
|- | |- | ||
|'''اَرغَنج خواه''' | |'''اَرغَنج خواه''' | ||
| خط ۸۹: | خط ۱۱۷: | ||
|'''مایمی''' | |'''مایمی''' | ||
|شمال غربی ولایت، حدود ۳۰٬۰۰۰ نفر جمعیت. با نام دروازه پایین نیز مشهور است. | |شمال غربی ولایت، حدود ۳۰٬۰۰۰ نفر جمعیت. با نام دروازه پایین نیز مشهور است. | ||
|مردم آن بهطور عمده کشاورز هستند و محصولاتی مانند گندم، جو، | |مردم آن بهطور عمده کشاورز هستند و محصولاتی مانند گندم، جو، [[هندوانه]]، [[خربزه]]، [[زردآلو]]، [[گردو]] و انواع میوههای فصلی تولید میکنند. این ولسوالی بهدلیل زیباییهای طبیعی ([[آبشار]]، [[چشمه]] و علفزار) شهرت دارد. | ||
|- | |- | ||
|'''شِکَی''' | |'''شِکَی''' | ||
|شمال غرب ولایت، حدود ۲۶٬۰۰۰ نفر جمعیت. بیشتر اراضی آن کوهستانی است. | |شمال غرب ولایت، حدود ۲۶٬۰۰۰ نفر جمعیت. بیشتر اراضی آن کوهستانی است. | ||
|زمینهای زراعتی آن نسبت به مناطق اطراف کمتر است. محصولات کشاورزی شامل گندم، جو، ذرت، باقالی و نخود است و درختان میوهای مانند توت، سیب و انگور دارد. | |زمینهای زراعتی آن نسبت به مناطق اطراف کمتر است. محصولات کشاورزی شامل گندم، جو، ذرت، باقالی و نخود است و درختان میوهای مانند توت، سیب و [[انگور]] دارد. | ||
|- | |- | ||
|'''اِشکاشِم''' | |'''اِشکاشِم''' | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۳۳: | ||
|'''خواهان''' | |'''خواهان''' | ||
|شمال غرب ولایت، ۱۸٬۷۳۴ نفر جمعیت. | |شمال غرب ولایت، ۱۸٬۷۳۴ نفر جمعیت. | ||
|دارای زمستانهای نسبتاً معتدل و تابستانهای گرم است. بیشتر مردم به کشاورزی، دامداری و باغداری مشغول هستند. | |دارای [[زمستان|زمستانهای]] نسبتاً معتدل و [[تابستان|تابستانهای]] گرم است. بیشتر مردم به کشاورزی، دامداری و باغداری مشغول هستند. | ||
|- | |- | ||
|'''کوفاب''' | |'''کوفاب''' | ||
| خط ۱۶۵: | خط ۱۹۳: | ||
==فرهنگ در ولایت بدخشان== | ==فرهنگ در ولایت بدخشان== | ||
===دین و مذهب=== | ===دین و مذهب=== | ||
در بدخشان [[مذهب شیعه]] شامل اسماعیلیه و دوازدهامامی و [[مذهب حنفیه]] رواج دارد؛ اما بیشتر تاجیکهای بدخشان پیرو مذهب اسماعیلیه هستند.<ref>ابوالمعالی، بیان الادیان، 1376ش، ج۱، ص۷۲.</ref> تصوف بهویژه طریقتهای [[نقشبندیه]] و [[قادریه]] نیز از دیرباز در بدخشان پیروانی داشته و همچنان در [[سبک زندگی]] مردم نقش دارد.<ref>[https://8am.media/favorites-of-badakhshan-youth-to-mysticism-and-sufism-sufism-would-be-the-roots-of-extremism/ «علاقهمندی جوانان بدخشان به عرفان و تصوف»، وبسایت روزنامه ۸ صبح.]</ref> | در بدخشان [[شیعه|مذهب شیعه]] شامل اسماعیلیه و دوازدهامامی و [[مذهب حنفیه]] رواج دارد؛ اما بیشتر تاجیکهای بدخشان پیرو مذهب اسماعیلیه هستند.<ref>ابوالمعالی، بیان الادیان، 1376ش، ج۱، ص۷۲.</ref> [[تصوف]] بهویژه طریقتهای [[نقشبندیه]] و [[قادریه]] نیز از دیرباز در بدخشان پیروانی داشته و همچنان در [[سبک زندگی]] مردم نقش دارد.<ref>[https://8am.media/favorites-of-badakhshan-youth-to-mysticism-and-sufism-sufism-would-be-the-roots-of-extremism/ «علاقهمندی جوانان بدخشان به عرفان و تصوف»، وبسایت روزنامه ۸ صبح.]</ref> | ||
===زبان و ادبیات=== | ===زبان و ادبیات=== | ||
ولایت بَدَخشان از نظر زبانشناختی بسیار متنوع است و به موزهٔ زبانها شهرت دارد. زبان رایج و مشترک در زندگی روزمره مردم ولایت بدخشان، فارسی با گویش تاجیکی است. با این حال، در مناطق دوردست کوهستانی، چندین گویش بومی ایرانی شرقی موسوم به زبانهای پامیری رواج دارد. این گویشها شامل شِغنی، پامیری، واخانی، اشکاشمی و منجانی است که توسط اقلیتی از مردم در خانهها استفاده شده و پیوند قوی با هویت محلی دارند. تفاوت میان این گویشها گاهی به حدی است که گویشوران برای فهماندن منظور خود، مجبور به استفاده از زبان فارسی میشوند. محققان این تنوع زبانی را نشاندهندهٔ غنای فرهنگی و ریشههای آریایی ساکنان بدخشان میدانند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3146234/ولایت-بدخشان-افغانستان-کجاست-و-چه-اهمیتی-دارد «ولایت بدخشان افغانستان کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ولایت بَدَخشان از نظر زبانشناختی بسیار متنوع است و به موزهٔ زبانها شهرت دارد. زبان رایج و مشترک در زندگی روزمره مردم ولایت بدخشان، فارسی با گویش تاجیکی است. با این حال، در مناطق دوردست کوهستانی، چندین گویش بومی ایرانی شرقی موسوم به زبانهای پامیری رواج دارد. این گویشها شامل شِغنی، پامیری، واخانی، اشکاشمی و منجانی است که توسط اقلیتی از مردم در خانهها استفاده شده و پیوند قوی با هویت محلی دارند. تفاوت میان این گویشها گاهی به حدی است که گویشوران برای فهماندن منظور خود، مجبور به استفاده از [[زبان فارسی]] میشوند. محققان این تنوع زبانی را نشاندهندهٔ غنای فرهنگی و ریشههای آریایی ساکنان بدخشان میدانند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3146234/ولایت-بدخشان-افغانستان-کجاست-و-چه-اهمیتی-دارد «ولایت بدخشان افغانستان کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ||
===جشن نوروز=== | ===جشن نوروز=== | ||
[[جشن نوروز]] در بدخشان با آدابی خاص گرامی داشته میشود. این آیین با پاکیزگی و نوسازی محیط زندگی آغاز میشود و مردم از ساعات اولیهٔ صبح [[نوروز]]، لباسهای نو بر تن میکنند. پس از تمیزکردن خانه، بانوان به تهیهٔ خوراکهای سنتی نوروزی مانند سَمَنَک، [[کاچی]] و «بت» اقدام میکنند.<ref>[https://8am.media/badakhshan-nawruz-preparing-ceremony/ «بدخشانیان برای نوروز آمادگی میگیرند»، وبسایت روزنامه ۸ صبح.]</ref> برای دیدوبازدید نوروزی، افراد با شاخههای جوان درخت بید، به خانه آشنایان و همسایگان رفته و با عبارت «شاگون بهار مبارک» سال نو را تبریک میگویند. همچنین، کودکان و نوجوانان با اجرای رسم خانهگشتک یا «کلاغز-غز»، از صاحبخانهها [[شیرینی]] و کلوچه مطالبه میکنند.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=80270 جمشیدی،«نوروز در بدخشان»، وبسایت روزنامه ماندگار.]</ref> | [[جشن نوروز]] در بدخشان با آدابی خاص گرامی داشته میشود. این آیین با پاکیزگی و نوسازی محیط زندگی آغاز میشود و مردم از ساعات اولیهٔ صبح [[نوروز]]، لباسهای نو بر تن میکنند. پس از تمیزکردن خانه، بانوان به تهیهٔ خوراکهای سنتی نوروزی مانند سَمَنَک، [[کاچی]] و «بت» اقدام میکنند.<ref>[https://8am.media/badakhshan-nawruz-preparing-ceremony/ «بدخشانیان برای نوروز آمادگی میگیرند»، وبسایت روزنامه ۸ صبح.]</ref> برای دیدوبازدید نوروزی، افراد با شاخههای جوان درخت بید، به خانه آشنایان و همسایگان رفته و با عبارت «شاگون بهار مبارک» سال نو را تبریک میگویند. همچنین، [[کودک|کودکان]] و [[نوجوان|نوجوانان]] با اجرای رسم خانهگشتک یا «کلاغز-غز»، از صاحبخانهها [[شیرینی]] و کلوچه مطالبه میکنند.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=80270 جمشیدی،«نوروز در بدخشان»، وبسایت روزنامه ماندگار.]</ref> | ||
===عیدهای اسلامی=== | ===عیدهای اسلامی=== | ||
[[ | [[عید فطر]] و قربان در ولایت بدخشان با شور و شکوه برگزار میشود. هر دو [[عید اسلامی]] با ادای [[نماز عید]] و پوشیدن لباسهای نو آغاز میشوند؛ در روز عید فطر، رسم دیدوبازدید از بزرگان فامیل، [[زیارت قبور]] و اهدای [[عیدی]] به کودکان و نوجوانان رایج است. همچنین، [[عید قربان]] با تأکید بر [[قربانی کردن|قربانیکردن]] و توزیع گوشت بین نیازمندان، گرامی داشته میشود.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nuaiWNVjDgc «عید قربان، بازار مواشی بدخشان، قیمت گوسفند، گاو و بز»، وبسایت یوتیوب.]</ref> | ||
===ازدواج=== | ===ازدواج=== | ||
[[پرونده:بدخشان۵.jpg|جایگزین= محفل عروسی دستجمعی در بدخشان|بندانگشتی|محفل عروسی دستجمعی در بدخشان]] | |||
[[مراسم عروسی]] در این ولایت، بهویژه در محیطهای روستایی با آدابورسوم قدیمی و شکوه خاصی برگزار میشود.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/ده-زوج-در-بدخشان-مراسم-عروسی-شان-را-بگونۀ-دستهجمعی-برگزار-کردند «ده زوج در بدخشان مراسم عروسی شان را بگونۀ دستهجمعی برگزار کردند»، وبسایت طلوع نیوز.]</ref> در سالهای اخیر، برای کاهش فشار اقتصادی، تلاشهایی برای برگزاری مراسم عروسی دستهجمعی صورت گرفته است. این محافل با پایکوبی، [[رقص]] و آهنگهای محلی بدخشانی پیوند خورده است.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/ده-زوج-در-بدخشان-مراسم-عروسی-شان-را-بگونۀ-دستهجمعی-برگزار-کردند «ده زوج در بدخشان مراسم عروسی شان را بگونۀ دستهجمعی برگزار کردند»، وبسایت طلوع نیوز.]</ref> | [[مراسم عروسی]] در این ولایت، بهویژه در محیطهای روستایی با آدابورسوم قدیمی و شکوه خاصی برگزار میشود.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/ده-زوج-در-بدخشان-مراسم-عروسی-شان-را-بگونۀ-دستهجمعی-برگزار-کردند «ده زوج در بدخشان مراسم عروسی شان را بگونۀ دستهجمعی برگزار کردند»، وبسایت طلوع نیوز.]</ref> در سالهای اخیر، برای کاهش فشار اقتصادی، تلاشهایی برای برگزاری مراسم عروسی دستهجمعی صورت گرفته است. این محافل با پایکوبی، [[رقص]] و آهنگهای محلی بدخشانی پیوند خورده است.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/ده-زوج-در-بدخشان-مراسم-عروسی-شان-را-بگونۀ-دستهجمعی-برگزار-کردند «ده زوج در بدخشان مراسم عروسی شان را بگونۀ دستهجمعی برگزار کردند»، وبسایت طلوع نیوز.]</ref> | ||
| خط ۱۸۶: | خط ۲۱۵: | ||
*جنس پارچه: پارچههای مورد استفاده اغلب از جنس کتان گلدار است؛ | *جنس پارچه: پارچههای مورد استفاده اغلب از جنس کتان گلدار است؛ | ||
*پوشش سر: چادرهای کتانی و بهویژه دستمال سر «گل سیب» بدخشان در سراسر افغانستان معروف است؛<ref>[https://www.afghanpaper.com/info/lebas/lebas.htm «لباس مردم افغانستان»، وبسایت شبکۀ اطلاعرسانی افغانستان.]</ref> | *پوشش سر: چادرهای کتانی و بهویژه دستمال سر «گل سیب» بدخشان در سراسر افغانستان معروف است؛<ref>[https://www.afghanpaper.com/info/lebas/lebas.htm «لباس مردم افغانستان»، وبسایت شبکۀ اطلاعرسانی افغانستان.]</ref> | ||
*صنایع دستی و اقتصاد: تولید و فروش لباسهای سنتی رنگارنگ و صنایع دستی در بدخشان، یکی از راههای اصلی خودکفایی زنان در برابر بحرانهای اقتصادی محسوب میشود. لباسهای سنتی بدخشان، بهطور کلی، نمادی از هویت | *صنایع دستی و اقتصاد: تولید و فروش لباسهای سنتی رنگارنگ و [[صنایع دستی]] در بدخشان، یکی از راههای اصلی [[خودکفایی زنان]] در برابر بحرانهای اقتصادی محسوب میشود. لباسهای سنتی بدخشان، بهطور کلی، نمادی از [[هویت فرهنگی]]، مهارتهای دستی زنان و انعکاسدهندهٔ سبک زندگی کوهستانی در این ولایت است.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/news/44418/ «چپن؛ مظهری ملی که به دست زنان تولید میشود»، خبرگزاری جمهور.]</ref> | ||
===آموزش=== | ===آموزش=== | ||
بر اساس گزارش رسانهها در ۱۳۹۱ش ولایت بدخشان بیش از ۶۴۰ باب مکتب ابتدائیه، متوسطه و لیسه داشت که بیش از ۳۲۸ هزار شاگرد، شامل ۱۵۰ هزار | [[پرونده:بدخشان۲.jpg|جایگزین=مکتبی در ولسوالی کشم بدخشان|بندانگشتی|مکتبی در ولسوالی کشم بدخشان]] | ||
بر اساس گزارش رسانهها در ۱۳۹۱ش ولایت بدخشان بیش از ۶۴۰ باب مکتب ابتدائیه، متوسطه و لیسه داشت که بیش از ۳۲۸ هزار شاگرد، شامل ۱۵۰ هزار [[دختر]]، در آن مشغول به تحصیل بودند و توسط حدود ۱۰ هزار معلم از جمله ۳ هزار [[معلم زن]]، تدریس میشدند.<ref>[https://pajhwok.com/fa/2015/04/25/معارف-بدخشان-در-سردرگمی-مطلق-قرار-دارد/ «معارف بدخشان در سردرگمی مطلق قرار دارد»، خبرگزاری پژواک.]</ref> با تسلط مجدد [[طالبان]]، [[آموزش و پروش]] در ولایت بدخشان به سمت آموزش دینی سوق داده شده است. این تغییر، ضمن تأکید بر تفکیک کامل جنسیتی در محیطهای آموزشی، دسترسی دختران بالاتر از صنف ششم به مکتب را بهشدت محدود کرده و بر کیفیت زندگی و آیندهٔ تحصیلی آنان تأثیر منفی گذاشته است. علاوهبر این، نگرانیها دربارهٔ کادر معلمین افزایش یافته و تأکید بر بهکارگیری طلاب علوم دینی در امر آموزش، افزایش یافته است.<ref>[https://8am.media/fa/changing-the-curriculum-taliban-converted-25-schools-in-takhar-and-badakhshan-into-schools/ «تغییر نصاب معارف؛ طالبان ۲۵ مکتب را در تخار و بدخشان به مدرسه تبدیل کردند»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> | |||
دانشگاه بدخشان در ۱۳۷۷ش در شهر فیضآباد تأسیس شد. این دانشگاه دارای ۹ دانشکده شامل دانشکده اقتصاد، ادبیات، علوم اجتماعی، تعلیم و تربیه، زراعت، حقوق، شرعیات، کامپیوتر ساینس، مهندسی و ۲۶ گروه علمی شامل گروه ریاضی، فیزیک، کیمیا، بیولوژی، دری، عربی، پشتو، ژورنالیزم، انگلیسی، مالداری، باغداری، جنگلات و منابع طبیعی، اگرانومی، امورمالی و بانکی، اداره و مدیریت، فقه و قانون، تعلیمات اسلامی، جغرافیه، تاریخ، جامعهشناسی، قضا، اداره و دیپلوماسی، تکنالوژی معلوماتی، دیتابیس سیستم، مهندسی و جیولوژی (زمینشناسی) و معدن است. این دانشگاه، همچنین، دارای یک مجلهٔ علمیپژوهشی است که در آن پژوهشهای کادرهای علمی به نشر میرسد. در این دانشگاه بیش از پنج هزار دانشجوی دختر و پسر مصروف تحصیل هستند که ۶۶ درصد آن را پسران و ۳۴ درصد آن را دختران تشکیل میدهند.<ref>[https://mohe.gov.af/sites/default/files/2020-10/اندبوک.pdf «کتلاک دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی دولتی»، وبسایت وزارت تحصیلات عالی افغانستان، ص۲۹.]</ref> | دانشگاه بدخشان در ۱۳۷۷ش در شهر فیضآباد تأسیس شد. این دانشگاه دارای ۹ دانشکده شامل دانشکده اقتصاد، ادبیات، علوم اجتماعی، تعلیم و تربیه، زراعت، حقوق، شرعیات، کامپیوتر ساینس، مهندسی و ۲۶ گروه علمی شامل گروه ریاضی، فیزیک، کیمیا، بیولوژی، دری، عربی، پشتو، ژورنالیزم، انگلیسی، مالداری، باغداری، جنگلات و منابع طبیعی، اگرانومی، امورمالی و بانکی، اداره و مدیریت، فقه و قانون، تعلیمات اسلامی، جغرافیه، تاریخ، جامعهشناسی، قضا، اداره و دیپلوماسی، تکنالوژی معلوماتی، دیتابیس سیستم، مهندسی و جیولوژی (زمینشناسی) و معدن است. این دانشگاه، همچنین، دارای یک مجلهٔ علمیپژوهشی است که در آن پژوهشهای کادرهای علمی به نشر میرسد. در این دانشگاه بیش از پنج هزار دانشجوی دختر و پسر مصروف تحصیل هستند که ۶۶ درصد آن را پسران و ۳۴ درصد آن را دختران تشکیل میدهند.<ref>[https://mohe.gov.af/sites/default/files/2020-10/اندبوک.pdf «کتلاک دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی دولتی»، وبسایت وزارت تحصیلات عالی افغانستان، ص۲۹.]</ref> | ||
===رسانهها=== | ===رسانهها=== | ||
[[پرونده:بدخشان۴.jpg|جایگزین=مجله بدخشان|بندانگشتی|مجله بدخشان]] | |||
رسانهها در ولایت بدخشان در حکومت طالبان با بحران مالی و اعمال محدودیتها و سانسور مواجه شده است. رسانههای خصوصی، منابع درآمدی خود مانند اعلانات تجاری و پروژههای آگاهیدهی را از دست دادهاند و برخی، قادر به پرداخت حقوق کارمندان خود نیستند. همچنین اعمال ممنوعیتهای سختگیرانه علیه خبرنگاران، بهویژه زنان، منجر به توقف فعالیت رسانههای مختص زنان شده است. خبرنگاران و نهادهای حامی رسانهها معتقدند که مداخله طالبان، عامل فروپاشی رسانهها در این ولایت است.<ref>[https://8am.media/fa/bad-situation-of-the-media-in-badakhshan-out-of-49-media-outlets-7-media-outlets-remain-active/ «وضعیت بد رسانهها در بدخشان؛ از ۴۹ رسانه ۷ رسانه فعال مانده است»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> | رسانهها در ولایت بدخشان در حکومت طالبان با بحران مالی و اعمال محدودیتها و سانسور مواجه شده است. رسانههای خصوصی، منابع درآمدی خود مانند اعلانات تجاری و پروژههای آگاهیدهی را از دست دادهاند و برخی، قادر به پرداخت حقوق کارمندان خود نیستند. همچنین اعمال ممنوعیتهای سختگیرانه علیه خبرنگاران، بهویژه زنان، منجر به توقف فعالیت رسانههای مختص زنان شده است. خبرنگاران و نهادهای حامی رسانهها معتقدند که مداخله طالبان، عامل فروپاشی رسانهها در این ولایت است.<ref>[https://8am.media/fa/bad-situation-of-the-media-in-badakhshan-out-of-49-media-outlets-7-media-outlets-remain-active/ «وضعیت بد رسانهها در بدخشان؛ از ۴۹ رسانه ۷ رسانه فعال مانده است»، وبسایت روزنامۀ 8 صبح.]</ref> | ||
| خط ۲۲۰: | خط ۲۵۱: | ||
==اقتصاد ولایت بدخشان== | ==اقتصاد ولایت بدخشان== | ||
بیشتر مردم در نقاط مختلفی از بدخشان، به کشاورزی، دامداری، صنایعدستی و معدنکاری مشغول هستند. از جمله محصولات عمدهٔ کشاورزی در این ولسوالی میتوان به [[گندم]]، [[جو]]، جواری ([[ذرت]])، باقلی، ارزن، برنج لک، | بیشتر مردم در نقاط مختلفی از بدخشان، به کشاورزی، دامداری، صنایعدستی و معدنکاری مشغول هستند. از جمله محصولات عمدهٔ کشاورزی در این ولسوالی میتوان به [[گندم]]، [[جو]]، جواری ([[ذرت]])، باقلی، ارزن، برنج لک، [[کنجد]]، تخمه آفتابگردان و حبوبات اشاره کرد.<ref>[https://lajward.blogsky.com/J «ولسوالیهای ولایت بدخشان»، وبلاک سرزمین لعل و لاجورد.]</ref> | ||
===صنایع دستی=== | ===صنایع دستی=== | ||
[[پرونده:بدخشان۳.jpg|جایگزین=نمایشگاه موقت صنایع دستی زنان ولایت بدخشان|بندانگشتی|نمایشگاه موقت صنایع دستی زنان ولایت بدخشان]] | |||
مردم بدخشان و بهویژه زنان از دیرباز به اَلچَهبافی، کَرباسبافی، گِیلمبافی، چَکمندوزی، قاقمهبافی، [[زرگری]]، آهنگری، مسگری، موزه و کفشدوزی، چَموسدوزی، پیزار دوزی، کَلالی، معماری، نجاری، گلدوزی و خامَکدوزی مصروف بودهاند. نمد و پارچههای نخی نیز در این ولایت تهیه میشود.<ref>[https://tourism.gov.af/persian/badakhshan.php «آثار تاریخی ولایت بدخشان»، وبسایت ولایت بدخشان.]</ref> | مردم بدخشان و بهویژه زنان از دیرباز به اَلچَهبافی، کَرباسبافی، گِیلمبافی، چَکمندوزی، قاقمهبافی، [[زرگری]]، آهنگری، مسگری، موزه و کفشدوزی، چَموسدوزی، پیزار دوزی، کَلالی، معماری، نجاری، گلدوزی و خامَکدوزی مصروف بودهاند. نمد و پارچههای نخی نیز در این ولایت تهیه میشود.<ref>[https://tourism.gov.af/persian/badakhshan.php «آثار تاریخی ولایت بدخشان»، وبسایت ولایت بدخشان.]</ref> | ||
===معادن=== | ===معادن=== | ||
[[پرونده:بدخشان۶.jpg|جایگزین= یکی از معدنهای لاجورد در ولایت بدخشان|بندانگشتی|یکی از معدنهای لاجورد در ولایت بدخشان]] | |||
ولایت بدخشان ذخایر معدنی متنوع دارد؛ ازجمله آهن در ساجر و فارماره؛ [[مس]] در گلیک؛ سرب و جست در بایقره؛ [[لاجورد]] و قلعی در دهگال؛ [[طلا]] در ویکادور؛ تورمالین در رباط؛ کوارتز در صندوقول؛ تراورتین در سرجنگل؛ زغالسنگ در اندمین؛ [[فیروزه]] در کفترخانه.<ref>فرامکین، باستانشناسی در آسیای مرکزی، ج۱، ۱۳۷۲ش، ص ۱۰۵؛ [https://momp.gov.af/ظواهر-معدنی-ولایت-بدخشان «ظواهر معدنی ولایت بدخشان»، وبسایت وزارت معادن و پترولیم.]</ref> | ولایت بدخشان ذخایر معدنی متنوع دارد؛ ازجمله آهن در ساجر و فارماره؛ [[مس]] در گلیک؛ سرب و جست در بایقره؛ [[لاجورد]] و قلعی در دهگال؛ [[طلا]] در ویکادور؛ تورمالین در رباط؛ کوارتز در صندوقول؛ تراورتین در سرجنگل؛ زغالسنگ در اندمین؛ [[فیروزه]] در کفترخانه.<ref>فرامکین، باستانشناسی در آسیای مرکزی، ج۱، ۱۳۷۲ش، ص ۱۰۵؛ [https://momp.gov.af/ظواهر-معدنی-ولایت-بدخشان «ظواهر معدنی ولایت بدخشان»، وبسایت وزارت معادن و پترولیم.]</ref> | ||
==جاذبههای گردشگری ولایت بدخشان== | ==جاذبههای گردشگری ولایت بدخشان== | ||
[[پرونده:بدخشان۱.jpg|جایگزین=ولسوالی واخان ولایت بدخشان|بندانگشتی|ولسوالی واخان ولایت بدخشان]] | |||
ولایت بَدَخشان با طبیعت کوهستانی و دستنخورده، کانون ظرفیتهای عظیم [[گردشگری]] در شمال شرق افغانستان است. ساختار جغرافیایی و زیستمحیطی، این ولایت را به یک مقصد منحصر به فرد تبدیل کرده است.<ref>[https://tourism.gov.af/persian/badakhshan.php «آثار تاریخی ولایت بدخشان»، وبسایت ولایت بدخشان.]</ref> | ولایت بَدَخشان با طبیعت کوهستانی و دستنخورده، کانون ظرفیتهای عظیم [[گردشگری]] در شمال شرق افغانستان است. ساختار جغرافیایی و زیستمحیطی، این ولایت را به یک مقصد منحصر به فرد تبدیل کرده است.<ref>[https://tourism.gov.af/persian/badakhshan.php «آثار تاریخی ولایت بدخشان»، وبسایت ولایت بدخشان.]</ref> | ||
ولسوالی واخان، که با چین، [[پاکستان]] و تاجیکستان هممرز است، به تاج افغانستان معروف است. این منطقه، دومین پارک ملی کشور و پناهگاه حیات وحش شناخته میشود و میزبان گونههای جانوری کمیاب مانند پلنگ برفی، آهوی مارکوپولو و خرس نصواری است. با مشارکت فعال ساکنان بومی، از ۱۳۸۴ش شکار حیوانات در این منطقه بهشدت کنترل میشود.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/34530 «معرفی واخان بدخشان، به عنوان دومین پارک ملی کشور»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ولسوالی واخان، که با چین، [[پاکستان]] و تاجیکستان هممرز است، به تاج [[افغانستان]] معروف است. این منطقه، دومین پارک ملی کشور و پناهگاه حیات وحش شناخته میشود و میزبان گونههای جانوری کمیاب مانند پلنگ برفی، آهوی مارکوپولو و خرس نصواری است. با مشارکت فعال ساکنان بومی، از ۱۳۸۴ش شکار حیوانات در این منطقه بهشدت کنترل میشود.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/34530 «معرفی واخان بدخشان، به عنوان دومین پارک ملی کشور»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ||
وزارت اطلاعات و فرهنگ در دوران جمهوری اسلامی افغانستان، ۲۵ ساحهٔ جدید گردشگری را در ۹ منطقه از ولایت بدخشان ثبت کرده و ظرفیتهای گردشگری ولایت را افزایش داده است. ثبت رسمی این جاذبهها، یک هدف استراتژیک برای رشد صنعت گردشگری را دنبال میکند. پیشبینی میشود که رونق اقتصادی ناشی از حضور گردشگران داخلی و خارجی، مستقیماً به بهبود معیشت و کیفیت زندگی مردم بومی کمک شایانی کند. بهدلیل صعبالعبور بودن بخشهایی از این ولایت، مناطق گردشگری کشفنشدهٔ دیگری نیز وجود دارند که ظرفیت گردشگری بدخشان را در آینده افزایش میدهد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8820542/معرفی-۲۵-ساحه-جدید-گردشگری-در-ولایت-بدخشان «معرفی ۲۵ ساحه جدید گردشگری در ولایت بدخشان»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | وزارت اطلاعات و فرهنگ در دوران جمهوری اسلامی افغانستان، ۲۵ ساحهٔ جدید گردشگری را در ۹ منطقه از ولایت بدخشان ثبت کرده و ظرفیتهای گردشگری ولایت را افزایش داده است. ثبت رسمی این جاذبهها، یک هدف استراتژیک برای رشد [[گردشگری|صنعت گردشگری]] را دنبال میکند. پیشبینی میشود که رونق اقتصادی ناشی از حضور گردشگران داخلی و خارجی، مستقیماً به بهبود معیشت و کیفیت زندگی مردم بومی کمک شایانی کند. بهدلیل صعبالعبور بودن بخشهایی از این ولایت، مناطق گردشگری کشفنشدهٔ دیگری نیز وجود دارند که ظرفیت گردشگری بدخشان را در آینده افزایش میدهد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8820542/معرفی-۲۵-ساحه-جدید-گردشگری-در-ولایت-بدخشان «معرفی ۲۵ ساحه جدید گردشگری در ولایت بدخشان»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | ||
==زیرساختهای ولایت بدخشان== | ==زیرساختهای ولایت بدخشان== | ||
ولایت بدخشان، به دلیل اقلیم کوهستانی، همواره با چالشهای اساسی در زمینهٔ زیرساختهای حملونقل مواجه بوده است. راههای مواصلاتی این ولایت اغلب تحت تأثیر بارش سنگین برف و ریزش بهمن قرار میگیرند و در فصل زمستان، راههای چندین ولسوالی بهطور کامل مسدود میشود.<ref>[https://swn.af/residents-of-badakhshan-and-the-problems-of-their-travels/ «باشندهگان بدخشان و مشکلات راههای رفتوآمدشان»، وبسایت سلام وطندار.]</ref> جاده پنجشیر-بدخشان، اصلیترین مسیر ارتباطی ولایت بدخشان به [[کابل]] است. این جاده با ۲۱۰ کیلومتر درازا، جایگزین گذرگاه سالنگ میشود.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/provincial-194530#:~:text=را%20ارائه%20میکند.-,لوای%20پنجشیر:%20۱۴۸%20کیلومتر%20جاده%20پنجشیر-بدخشان%20هموار%20و%20جغلاندازی،%20و%20کابل%20را%20کوتاه%20میسازد.&text=شبکه%20خبری-,طلوعنیوز%20برنامههای%20گونهگون،%20مانند%20گفتمانها%20و%20نیز%20گزارشهای%20اقتصادی،%20منطقهیی،%20و%20جهانی%20را%20ارائه%20میکند. «لوای پنجشیر: ۱۴۸ کیلومتر جاده پنجشیر-بدخشان هموار و جغلاندازی شده است»، وبسایت طلوع نیوز].</ref> همچنین ساخت سرک واخان آغاز شده است که بخشی از مسیر تاریخی جادهٔ ابریشم تلقی میشود و قرار است واخان را به مرز چین متصل سازد.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan-194613 «کار جغلاندازی فاز اول و دوم سرک واخان تا پایان سال جاری تکمیل میشود»، وبسایت طلوع نیوز.]</ref> ولایت بدخشان دارای یک فرودگاه در مرکز ولایت است که برای شرایط اضطراری یا پروازهای سبک کاربرد دارد.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/287517/تکمیل-۹۷-درصدی-کار-بازسازی-میدان-هوایی-فیض-آباد «تکمیل ۹۷ درصدی کار بازسازی میدان هوایی فیضآباد»، خبرگزاری آوا.]</ref> | ولایت بدخشان، به دلیل اقلیم کوهستانی، همواره با چالشهای اساسی در زمینهٔ زیرساختهای حملونقل مواجه بوده است. راههای مواصلاتی این ولایت اغلب تحت تأثیر بارش سنگین برف و ریزش بهمن قرار میگیرند و در فصل زمستان، راههای چندین ولسوالی بهطور کامل مسدود میشود.<ref>[https://swn.af/residents-of-badakhshan-and-the-problems-of-their-travels/ «باشندهگان بدخشان و مشکلات راههای رفتوآمدشان»، وبسایت سلام وطندار.]</ref> جاده [[پنجشیر]]-بدخشان، اصلیترین مسیر ارتباطی ولایت بدخشان به [[کابل]] است. این جاده با ۲۱۰ کیلومتر درازا، جایگزین گذرگاه سالنگ میشود.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/provincial-194530#:~:text=را%20ارائه%20میکند.-,لوای%20پنجشیر:%20۱۴۸%20کیلومتر%20جاده%20پنجشیر-بدخشان%20هموار%20و%20جغلاندازی،%20و%20کابل%20را%20کوتاه%20میسازد.&text=شبکه%20خبری-,طلوعنیوز%20برنامههای%20گونهگون،%20مانند%20گفتمانها%20و%20نیز%20گزارشهای%20اقتصادی،%20منطقهیی،%20و%20جهانی%20را%20ارائه%20میکند. «لوای پنجشیر: ۱۴۸ کیلومتر جاده پنجشیر-بدخشان هموار و جغلاندازی شده است»، وبسایت طلوع نیوز].</ref> همچنین ساخت سرک واخان آغاز شده است که بخشی از مسیر تاریخی جادهٔ ابریشم تلقی میشود و قرار است واخان را به مرز چین متصل سازد.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan-194613 «کار جغلاندازی فاز اول و دوم سرک واخان تا پایان سال جاری تکمیل میشود»، وبسایت طلوع نیوز.]</ref> ولایت بدخشان دارای یک فرودگاه در مرکز ولایت است که برای شرایط اضطراری یا پروازهای سبک کاربرد دارد.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/287517/تکمیل-۹۷-درصدی-کار-بازسازی-میدان-هوایی-فیض-آباد «تکمیل ۹۷ درصدی کار بازسازی میدان هوایی فیضآباد»، خبرگزاری آوا.]</ref> | ||
ولایت بدخشان دارای یک باب شفاخانهٔ دولتی بزرگ در فیضآباد است و در سطح ولسوالیها، خدمات درمانی از طریق درمانگاههای دولتی کوچک تأمین میشود. در دو ولسوالی نیز دو شفاخانهٔ تخصصی با نامهای «CSA» و «BSA» خدماترسانی میکنند.<ref>[https://swn.af/patients-in-badakhshan-there-are-no-specialist-doctors-in-the-emergency-department-of-the-provincial-hospital/ «بیمارداران در بدخشان: در بخش عاجل شفاخانهی ولایتی هیچ پزشک متخصص وجود ندارد»، وبسایت سلام وطندار.]</ref> بهدلیل کمبود امکانات درمانی کامل در مناطق دوردست این ولایت، بیماران بیش از حد انتظار به شفاخانهٔ ولایتی مراجعه میکنند.<ref>[https://8am.media/fa/critical-situation-in-badakhshan-hospital-320-patients-are-being-treated-in-128-beds/ «وضعیت بحرانی در شفاخانه بدخشان؛ ۳۲۰ مریض در ۱۲۸ بستر زیر درمانند»، وبسایت 8 صبح.]</ref> در سالهای اخیر تلاشهایی برای توسعهٔ فضاهای ورزشی نیز صورت گرفته است؛ ازجمله یک جمنازیوم ورزشی بزرگ در بدخشان برای مسابقات فوتسال ساخته شده که ظرفیت تماشای حدود هزار نفر را دارد.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/270259 «ساخت یک جمنازیوم ورزشی با هزینه ۱۰ میلیون افغانی در بدخشان»، خبرگزاری آوا.]</ref> | ولایت بدخشان دارای یک باب شفاخانهٔ دولتی بزرگ در فیضآباد است و در سطح ولسوالیها، خدمات درمانی از طریق درمانگاههای دولتی کوچک تأمین میشود. در دو ولسوالی نیز دو شفاخانهٔ تخصصی با نامهای «CSA» و «BSA» خدماترسانی میکنند.<ref>[https://swn.af/patients-in-badakhshan-there-are-no-specialist-doctors-in-the-emergency-department-of-the-provincial-hospital/ «بیمارداران در بدخشان: در بخش عاجل شفاخانهی ولایتی هیچ پزشک متخصص وجود ندارد»، وبسایت سلام وطندار.]</ref> بهدلیل کمبود امکانات درمانی کامل در مناطق دوردست این ولایت، بیماران بیش از حد انتظار به شفاخانهٔ ولایتی مراجعه میکنند.<ref>[https://8am.media/fa/critical-situation-in-badakhshan-hospital-320-patients-are-being-treated-in-128-beds/ «وضعیت بحرانی در شفاخانه بدخشان؛ ۳۲۰ مریض در ۱۲۸ بستر زیر درمانند»، وبسایت 8 صبح.]</ref> در سالهای اخیر تلاشهایی برای توسعهٔ فضاهای [[ورزش|ورزشی]] نیز صورت گرفته است؛ ازجمله یک جمنازیوم ورزشی بزرگ در بدخشان برای مسابقات [[فوتسال]] ساخته شده که ظرفیت تماشای حدود هزار نفر را دارد.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/270259 «ساخت یک جمنازیوم ورزشی با هزینه ۱۰ میلیون افغانی در بدخشان»، خبرگزاری آوا.]</ref> | ||
==بدخشان کوهستانی در تاجیکستان== | ==بدخشان کوهستانی در تاجیکستان== | ||
| خط ۲۴۴: | خط ۲۷۸: | ||
===گردشگری=== | ===گردشگری=== | ||
[[پرونده:بدخشان۷.jpg|جایگزین=چشمۀ آب گرم|بندانگشتی|چشمۀ آب گرم]] | |||
بدخشان تاجیکستان بهدلیل جاذبههای طبیعی زیاد به یک مقصد اصلی گردشگری بینالمللی تبدیل شده است. این منطقه دارای قلههای مرتفع مانند اسماعیل سامانی و پدیدههای زمینشناختی نایابی چون یخچال طبیعی فدچنکو و دریاچهٔ سریز است. همچنین، وجود چشمههای آبگرم شفابخش مانند اوجند و بیبی فاطمه زهرا و آثار تاریخی همچون قلعههای یمچون و قهقهه در کنار مسیر تاریخی راه ابریشم، عمق فرهنگی منطقه را برجسته میسازد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83386848/بدخشان-نگین-گردشگری-تاجیکستان «بدخشان نگین گردشگری تاجیکستان»، خبرگزاری ایرنا]</ref> | بدخشان تاجیکستان بهدلیل جاذبههای طبیعی زیاد به یک مقصد اصلی گردشگری بینالمللی تبدیل شده است. این منطقه دارای قلههای مرتفع مانند اسماعیل سامانی و پدیدههای زمینشناختی نایابی چون یخچال طبیعی فدچنکو و دریاچهٔ سریز است. همچنین، وجود چشمههای آبگرم شفابخش مانند اوجند و بیبی فاطمه زهرا و آثار تاریخی همچون قلعههای یمچون و قهقهه در کنار مسیر تاریخی راه ابریشم، عمق فرهنگی منطقه را برجسته میسازد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83386848/بدخشان-نگین-گردشگری-تاجیکستان «بدخشان نگین گردشگری تاجیکستان»، خبرگزاری ایرنا]</ref> | ||
