آبشار؛ پدیدهٔ طبیعی ریزش آب از ارتفاع بالا و با سرعت زیاد به سمت پایین.
آبشارها از شگفت‌انگیزترین و جذاب‌ترین پدیده‌های زمین‌شناسی و طبیعی هستند که در آنها آب رودخانه یا چشمه، از یک نقطهٔ مرتفع مانند شیب‌های تند یا صخره‌ها با سرعت زیاد به پایین یک دره یا دامنه می‌ریزند و معمولاً در مناطق کوهستانی و پربارش دیده می‌شوند. آبشارها بر اساس شکل ریزش آب و شرایط محیطی به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند. آبشارهای نیاگارا و ویکتوریا از معروف‌ترین آبشارهای جهان هستند. در ایران نیز آبشارهای متعددی در نقاط مختلف پراکنده شده‌اند، اما استان لرستان در ایران با داشتن پنجاه آبشار، رکورددار تعداد آبشارها در منطقهٔ خاورمیانه است. در متون دینی، آب، جلوه‌ای از نعمت‌های بهشتی و رحمت الهی معرفی شده است. جریان دلنشین آب و صدای پرخروش آبشار به‌عنوان سرمایه‌ای طبیعی، یادآور قدرت خداوند در آفرینش و جریان زندگی است.
تعریف آبشار
آبشارها به‌دلیل فرسایش متفاوت سنگ‌ها در مسیر جریان آب شکل می‌گیرند. وقتی رودخانه یا جریان آب از روی لایه‌ای از سنگ‌های سخت عبور می‌کند و سپس به لایه‌ای از سنگ‌های نرم‌تر می‌رسد، سنگ‌های نرم‌تر به‌مرور زمان توسط جریان آب فرسایش می‌یابند. این فرسایش سنگ‌های نرم زیرین، موجب می‌شود که سنگ‌های سخت بالایی به‌صورت آویزان باقی بمانند و در نهایت، آب از لبهٔ این سنگ‌های سخت به‌صورت ناگهانی به پایین ریخته و آبشار تشکیل می‌شود.[۱]
بر اساس تحقیقات مؤسسهٔ نشنال جئوگرافیک، روش استانداردی برای تقسیم‌بندی آبشارها وجود ندارد؛ با این حال شاخص‌هایی برای طبقه‌بندی آبشارها وجود دارد، مانند این‌که برخی آبشارها دائمی بوده و برخی فصلی هستند، یا تقسیم‌بندی آبشارها بر اساس الگوی ریزش، حجم، عرض و ارتفاع صورت می‌گیرد و هر نوع، ویژگی‌های خاصی در شکل و جریان آب دارند که آن را از دیگر انواع متمایز می‌کند.
رایج‌ترین روش طبقه‌بندی آبشارها، الگوی ریزشی آنها است که بر اساس آن آبشارها به آبشار توده‌ای، آبشار چندپله‌ای آرام، آبشار پودری، آبشار یخی، آبشار دم‌اسبی، آبشار شیرجه‌ای، آبشار آسیاب آبی، آبشار کاسه‌ای، آبشار چند مرحله‌ای، آبشار نواری، آبشار لغزشی، آبشار چندبخشی و آبشار ردیفی طبقه‌بندی می‌شوند.[۲]
نحوهٔ تشکیل آبشارها
آبشارها به شیوه‌های گوناگونی، شکل می‌گیرند و عوامل متعددی در شکل‌گیری آنها اثرگذار هستند، از جمله:
فرسایش نامساوی سنگ‌ها: آب‌های جاری بر سطح زمین، هنگام عبور از بستر خود، موجب فرسایش سنگ‌های نرم‌تر می‌شوند.[۳] با فرسودن سنگ‌های نرم، زیر سنگ‌های سخت خالی می‌شود و حفره یا ناهمواری پدید می‌آید که موجب ریزش آب به‌سمت پایین می‌شود.[۴]آبشار نیاگارا در مرز کانادا و آمریکا، این‌گونه شکل گرفته است.[۵]
تبدیل شدن یخچال‌های طبیعی کوه سیلو در جنوب ترکیه به آبشارهای یخچالی بر اثر تغییرات آب و هواییذوب یخچال‌های طبیعی: مرتفع‌ترین آبشار اروپا در نروژ با نام اوتیگارد و با ارتفاع ۸۰۰ متر، حاصل ذوب‌شدن یخچال یوستردال است که آب آن از دیواره‌های پرشیب نسدال به پایین می‌ریزد. این دیواره‌ها به‌دلیل فرسایش یخچال‌ها در گذشته، بسیار پرشیب شده‌اند.[۶]
موقعیت جغرافیایی کوهستانی: در مناطق کوهستانی، عبور آب رودها از روی لبه‌ها و صخره‌های متعدد، موجب شکل‌گیری آبشارهای کوچک و بزرگ می‌شود.[۷] آب‌های زیرزمینی که از دل کوه می‌جوشند و به‌صورت چشمه جریان می‌یابند نیز در مسیر حرکت، به‌صورت آبشار در می‌آیند.[۸]
سایر عوامل زمین‌شناسی: برخی عوامل طبیعی مانند زمین‌لرزه، گسل، لغزش و آتشفشان نیز به‌ندرت موجب شکل‌گیری آبشار می‌شوند.[۹]
آبشارهای مهم جهان
برخی از مهم‌ترین و معروف‌ترین آبشارهای جهان بر اساس شهرت، عظمت، ارتفاع یا حجم آب به شرح زیر هستند:
آبشار آنجل (Angel Falls)
بلندترین آبشار جهان با ارتفاع ۹۷۹ متر در ونزوئلا و در پارک ملی کانایما قرار دارد. آبشار آنجل در دل جنگل‌های انبوه و دورافتادهٔ پارک ملی کانیما قرار دارد که یکی از مناطق بکر و حفاظت‌شدهٔ جهان و ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو است. آب این آبشار، تنها از بارش‌های باران و برف منطقه تأمین می‌شود و به‌همین دلیل هیچ‌گاه خشک نمی‌شود، اگرچه در برخی فصل‌ها از شدت آب آن کاسته می‌شود. این آبشار تا دههٔ ۱۹۳۰م برای جهان ناشناخته بود، زیرا در منطقه‌ای دورافتاده و صعب‌العبور واقع شده است. نام این آبشار برگرفته از جیمز آنجل، کاوشگر آمریکایی است که در سال ۱۹۳۵م هواپیمای خود را نزدیک آبشار فرود آورد و باعث شناخته‌شدن آن شد.[۱۰]
آبشار نیاگارا (Niagara Falls)
از مشهورترین و پربازدیدترین آبشارهای دنیا است که از سه آبشار نعل اسبی، آبشار نقاب عروس و آبشار آمریکایی در مرز بین کانادا و ایالات متحده آمریکا تشکیل شده است. این آبشار به‌دلیل حجم عظیم آب و موقعیت جغرافیایی‌اش بسیار شناخته شده است و سالانه میلیون‌ها گردشگر را جذب می‌کند. آبشار نیاگارا قابلیت تولید چهار هزار مگاوات برق دارد که بین آمریکا و کانادا تقسیم می‌شود.[۱۱]
آبشار ویکتوریا (Victoria Falls)
آبشار ویکتوریا در مرز زیمبابوه و زامبیا در جنوب آفریقا و بر روی رودخانهٔ زامبزی واقع شده است. این آبشار از بزرگ‌ترین آبشارهای جهان با عرض ۱٬۷۰۸ متر و ارتفاع ۱۰۸ متر است و به‌دلیل مه غلیظ و صدای رعدآسای سقوط آب به «مهی که می‌غرد»، شهرت دارد. مه غلیظ ناشی از برخورد آب با صخره‌ها اغلب تا کیلومترها دورتر دیده می‌شود و رنگین‌کمان‌های زیبایی در اطراف آبشار ایجاد می‌کند. این آبشار در فهرست عجایب هفت‌گانهٔ طبیعی دنیا قرار گرفته است. آبشار ویکتوریا در سال ۱۸۵۵م توسط دیوید لیوینگستون، کاشف اسکاتلندی کشف و به افتخار ملکهٔ ویکتوریا نامگذاری شد.[۱۲]
آبشار ایگواسو (Iguazu Falls)
نمای هوایی آبشارهای ایگواسو
این آبشار، از وسیع‌ترین و تماشایی‌ترین آبشارهای جهان با بیش از ۲۷۵ آبشار کوچک و بزرگ است که در مجموع حدود ۳ کیلومتر عرض دارد و در منطقه‌ای جنگلی در مرز بین برزیل و آرژانتین واقع شده است. ارتفاع آبشارها بین ۳۰ تا ۴۰ متر و در برخی نقاط تا ۶۰ تا ۸۲ متر متغیر است. از معروف‌ترین بخش‌های این مجموعه، «گلوگاه شیطان» (Devil’s Throat) است که شکافی به شکل U با ارتفاع حدود ۸۲ متر دارد و بیشترین حجم آب از این نقطه فرو می‌ریزد. نام ایگواسو از زبان گوارانی به‌معنای «آب بزرگ» یا «آب زندگی» گرفته شده است.[۱۳]
آبشار خون یا خنه فافنگ (Khone Phapheng Falls)
عریض‌ترین آبشار جهان با عرض حدود ۱۰٬۷۷۳ متر[۱۴] در استان چامپاساک لائوس، نزدیک مرز تایلند و کامبوج و در مسیر رودخانهٔ مکونگ قرار گرفته است و بزرگ‌ترین آبشار در جنوب‌شرق آسیا به‌شمار می‌رود. این آبشار، عریض‌ترین آبشار جهان شناخته می‌شود.[۱۵]
آبشارهای ایران
آبشارها در ایران از جاذبه‌های طبیعی مهم و متنوعی هستند که در نقاط مختلف کشور پراکنده هستند و بسیاری از آنها به‌دلیل ارتفاع، زیبایی و ویژگی‌های منحصربه‌فرد، شهرت دارند و هر ساله گردشگران زیادی را جذب می‌کنند. همچنین آبشارها در ایران، فضایی برای آرامش، تفریح، توسعهٔ گردشگری و حفظ سنت‌های محلی فراهم می‌کنند و نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی و اقتصاد مناطق مختلف کشور دارند. در کتابراهنمای میدانی آبشارهای ایران بیشتر از ۷۰۰ آبشار، گزارش شده است که حدود ۳۳۰ مورد از آنها مصور و تدوین شده است.[۱۶]
استان لرستان با بیش از پنجاه آبشار، یکی از قطب‌های اصلی آبشارهای ایران و خاورمیانه به‌شمار می‌رود.[۱۷] برخی آبشارهای ایران مانند آبشارهای شوشتر در سازه‌های آبی شوشتر، دست‌ساز تمدنی ایرانیان باستان بوده‌اند[۱۸] و آبشارهای گنجنامه،[۱۹] آسیاب خرابه،[۲۰] نیاسر،[۲۱] اخلمد،[۲۲] افرینه و سمیرم نیز قدمت تاریخی دارند که علاوه بر جاذبهٔ طبیعی، یادگارهایی از تمدن و فرهنگ ایران باستان را در خود جای داده‌اند. این آبشارها علاوه بر زیبایی طبیعی، در گذشته برای مصارف کشاورزی، صنعتی و ساخت آسیاب‌های آبی اهمیت داشته‌اند و در منابع تاریخی به آنها اشاره شده است.[۲۳]
آبشار لاتون
آبشار لاتون در استان گیلان
از بلندترین آبشارهای ایران است که در استان گیلان و جنوب شهرستان آستارا واقع شده است. ۱۰۵ متر ارتفاع آبریز اصلی، آن را به یکی از ۳۰ آبشار بلند جهان تبدیل کرده است.[۲۴]آبشار لاتون از دامنه‌های شرقی کوه اسپیناس سرچشمه می‌گیرد و با عبور از جنگل‌های بکر و سرسبز منطقه، به رودخانهٔ لوندویل و در نهایت به دریای خزر می‌ریزد. مسیر دسترسی به آبشار از روستای کوته کومه آغاز می‌شود و شامل یک پیاده‌روی حدود ۶ کیلومتری در دل جنگل‌های هیرکانی است. این مسیر، به‌دلیل داشتن طبیعت بکر، درختان متنوعی مانند فندق، گردو، آلو، به، گلابی و سیب وحشی و همچنین گونه‌های جانوری مختلف، از جذاب‌ترین مسیرهای طبیعت‌گردی شمال ایران محسوب می‌شود.[۲۵] آبشار لاتون در سال ۱۳۹۸ش در فهرست میراث طبیعی کشور ثبت شده است.[۲۶]
آبشار تاف (برنجه)
از بلندترین و زیباترین آبشارهای ایران است که در استان لرستان و در نزدیکی شهرستان الیگودرز واقع شده است. این آبشار پلکانی با ارتفاع کلی ۵۰۰ متر، بلندترین آبشار فصلی ایران،[۲۷] بلندترین آبشار در قارهٔ آسیا و سیزدهمین آبشار بلند جهان به حساب می‌آید. آبشار تاف از دامنهٔ کوه برنجه با ارتفاع ۳۵۰۰ متر، جاری می‌شود. منطقهٔ اطراف آبشار تاف دارای طبیعتی بکر و سرسبز است و پوشش گیاهی متنوعی دارد و محل مناسبی برای آب‌تنی در رودخانه، عکاسی، پیک‌نیک و کمپینگ است. بهترین زمان بازدید از آبشار تاف، اردیبهشت است که آبشار در پرآب‌ترین حالت خود قرار دارد و کوه برنجه نیز با پوشش گیاهی متنوع و گل‌های رنگانگ و لاله‌های واژگون رنگ‌آمیزی زیبایی را در این منطقه به‌وجود آورده است و چشم هر گردشگری را می‌نوازد. در زمستان هم، سرمای شدید موجب یخ‌زدگی آبشار می‌شود که منظره‌ای متفاوت و جذاب را ایجاد می‌کند.[۲۸]
آبشار شوی
از بزرگ‌ترین و زیباترین آبشارهای ایران و خاورمیانه است که در شهرستان دزفول و در مرز دو استان لرستان و خوزستان واقع شده و نزد ساکنان مناطق اطراف، با نام «تاف شوی» یا «تله‌زنگ» شناخته می‌شود.[۲۹] آبشار شوی از دل غاری در کوه چورویک سرچشمه می‌گیرد و از پرتگاهی بلند با ارتفاع ۱۰۰ متر[۳۰] و با عرض ۷۰ متر فرو می‌ریزد و به رودخانهٔ دز منتهی می‌شود.[۳۱]آبشار شوی به‌دلیل ارتفاع و پهنای قابل توجه، به «نیاگارای ایران» معروف شده است. در نزدیکی آبشار شوی، آبشار دومی نیز وجود دارد که به «آبشار دوم شوی» یا «سنگ مار» معروف است و حوضچه‌های کم‌عمق‌تری دارد که برای آب‌تنی مناسب است. آبشار شوی در ۲۹ دی ۱۳۹۳ش در فهرست آثار طبیعی ملی ایران ثبت شده است.[۳۲]
آبشار نوژیان
آبشار نوژیان
با ارتفاع ۹۵ متر و عرض تاج ۵ متر، بلندترین آبشار استان لرستان و یکی از بلندترین آبشارهای ایران است که در جنوب‌شرق خرم‌آباد قرار دارد.[۳۳] آب این آبشار از چشمه‌های بالادست کوه تاف تأمین می‌شود و پس از سقوط، با رودخانهٔ کوچکی در پایین‌دست تلفیق شده و در نهایت به رودخانه سزار و سپس به کارون می‌ریزد.[۳۴] تابستان‌های خنک و زمستان‌های سرد و پربرف، جذابیت آبشار نوژیان را برای طبیعت‌گردی دوچندان می‌کند.[۳۵] آبشار نوژیان در سال ۱۳۸۷ش، به‌عنوان چهل‌وششمین اثر ملی در فهرست میراث طبیعی ایران به ثبت رسیده است.[۳۶]
آبشار مارگون
آبشار مارگون
از بزرگ‌ترین و مرتفع‌ترین آبشارهای چشمه‌ای ایران و جهان است که در استان فارس، حوالی شهرستان سپیدان واقع شده است. این آبشار با ارتفاع ۷۰ متر و عرض تقریبی ۱۰۰ متر، از تعداد زیادی چشمهٔ پرآب در دل کوه سرچشمه می‌گیرد و در بالادست آن هیچ رودخانه‌ای وجود ندارد. آب سفید و تمیز چشمه‌ها هنگام سقوط از ارتفاعات، مانند مار به خود می‌پیچد و برروی زمین ریخته می‌شود.[۳۷] مردم ساکن این منطقه هنگام جشنازدواج، در کنار آبشار مارگون، عکس‌های یادگاری می‌گیرند.[۳۸] آبشار مارگون به‌دلیل ارتفاع، عرض، منبع چشمه‌ای و طبیعت بکر، از محبوب‌ترین مقاصد گردشگری طبیعی ایران به‌شمار می‌رود.[۳۹]
آبشار گنجنامه
این آبشار با ارتفاع ۱۲ متر در منطقهٔ نمونهٔ گردشگری الوند و در پنج کیلومتری غرب شهر همدان، کنار کتیبه‌های تاریخی گنجنامه قرار دارد. این آبشار از چشمه‌ها و رودهای کوه الوند سرچشمه می‌گیرد. آبشار گنجنامه عرضی بین ۲ تا ۴ متر دارد و در پای آن حوضچه‌هایی شکل گرفته که برای آب‌تنی و استراحت گردشگران مناسب است.[۴۰] در دوران هخامنشیان، آب این آبشار مقدس شمرده می‌شد و کتیبه‌های گنجنامه به خط میخی در نزدیکی آن روی صخره‌ها حجاری شده‌اند.[۴۱] آبشار گنجنامه در سال ۱۳۸۷ش به‌عنوان اثر طبیعی ملی ایران ثبت شده است.[۴۲]
آبشار بیشه
آبشار بیشه
از زیباترین و معروف‌ترین آبشارهای استان لرستان در جنوب‌شرقی شهرستان دورود است. این آبشار، ترکیبی از چند آبشار کوچک است که از میان کوه‌ها و جنگل‌های بلوط زاگرس سرازیر می‌شوند و در نهایت به رودخانهٔ دائمی و پرآب سزار می‌ریزند. ارتفاع آبشار بیشه از تاج تا نقطهٔ برخورد به زمین حدود ۴۸ متر و عرض تاج آن حدود ۲۰ متر است.[۴۳] یکی از ویژگی‌های جذاب این منطقه، گذر ریل قطار از میان طبیعت بکر و نزدیک ایستگاه بیشه است که چشم‌اندازی زیبا و تجربه‌ای متفاوت برای گردشگران فراهم می‌کند. مسیر راه‌آهن سراسری در کنار این آبشار نیز ثبت جهانی شده است.[۴۴]آبشار بیشه در اسفند ۱۳۸۷ش به‌عنوان چهل‌وهشتمین اثر ملی طبیعی ایران به ثبت رسیده است.[۴۵]
نقش آبشارها در صنعت گردشگری
آبشارها به‌عنوان جاذبه‌های طبیعی نقش مهمی در صنعت گردشگری دارند. این جاذبه‌ها علاوه بر زیبایی بصری و تجربهٔ منحصربه‌فردی که برای بازدیدکنندگان فراهم می‌کنند، سهم قابل توجهی در توسعهٔ اقتصادی مناطق میزبان دارند، به‌ویژه در مناطقی که منابع اقتصادی محدود است و گردشگری می‌تواند منبع درآمد اصلی آن مناطق باشد.[۴۶] آبشارها به‌دلیل زیبایی، مقاصد محبوبی برای طبیعت‌گردی، کوهنوردی، عکاسی و فعالیت‌های تفریحی هستند و تنوع گردشگری را افزایش می‌دهند.[۴۷] این جاذبه‌های گردشگری می‌توانند به رشد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مناطق کمک کنند.
ایجاد فرصت‌های شغلی
اقامتگاه بوم‌گردی آبشار میلاش
توسعهٔ گردشگری مرتبط با آبشارها، فرصت‌های شغلی متعددی در زمینه‌های خدمات گردشگری، اقامت، حمل‌ونقل، صنایع دستی و راهنمایی گردشگران فراهم می‌آورد که به بهبود معیشت مردم محلی کمک می‌کند.[۴۸]آبشار نیاگارا در مرز کانادا و آمریکا، با جذب میلیون‌ها بازدیدکننده، درآمد قابل توجهی برای اقتصاد محلی و ملی ایجاد می‌کند. در ایران نیز که علاقه به آب و آبشار از گذشته‌های دور در فرهنگ ایرانی وجود داشته، آبشارها از جاذبه‌های محبوب گردشگری هستند و به توسعهٔ اقتصادی مناطق کمک می‌کنند.[۴۹]
مدیریت محیط‌های اطراف آبشار
با وجود جذابیت آبشارها برای گردشگران، توسعهٔ گردشگری آبشارها با چالش‌های گوناگونی روبرو است؛ از جمله:
آسیب به محیط زیست و آلودگی ناشی از زباله و عدم رعایت اصول گردشگری توسط برخی بازدیدکنندگان؛[۵۰]
فشار بر منابع طبیعی در فصول پر بازدید و تخریب پوشش گیاهی و خاک؛
نبود زیرساخت‌های کافی در برخی مناطق صعب‌العبور و دورافتاده؛
کمبود نیروی انسانی و منابع مالی برای حفاظت و مدیریت بهینهٔ محیط‌های اطراف آبشارها.[۵۲]
بر این اساس، مدیریت محیط‌های اطراف آبشارها در ایران به‌صورت نسبی در حال توسعه است. این مدیریت اغلب بر پایهٔ اصول توسعهٔ پایدار، حفاظت از منابع طبیعی و ارتقای کیفیت تجربه گردشگران استوار است و با اقدامات حفاظتی، زیرساختی و فرهنگی در تلاش است تا تعادل میان بهره‌برداری گردشگری و حفظ محیط طبیعی برقرار شود.[۵۳]
برای جلوگیری از آسیب‌های ناشی از حضور گردشگران، برنامه‌ریزی‌هایی جهت ایجاد زیرساخت‌های مناسب مانند مسیرهای پیاده‌روی، پارکینگ، سرویس‌های بهداشتی و اقامتگاه‌های بوم‌گردی در اطراف آبشارها صورت گرفته است.[۵۵]
آگاه‌سازی گردشگران و مردم محلی دربارهٔ اهمیت حفاظت از محیط زیست و رعایت اصول گردشگری مسئولانه در برخی مناطق انجام می‌شود. این موضوع به کاهش زباله‌ریزی، تخریب پوشش گیاهی و آلودگی آب کمک می‌کند. همچنین آبشارها در بسیاری از مناطق، با فرهنگ و تاریخ محلی گره خورده‌اند و گردشگری مسئولانه می‌تواند به حفظ این ارزش‌ها و افزایش آگاهی عمومی دربارهٔ اهمیت آنها کمک کند.[۵۶]
در برخی آبشارهای پر بازدید، محدودیت‌هایی برای تعداد گردشگران و زمان بازدید اعمال می‌شود تا فشار بر محیط کاهش یابد و فرصت بازسازی طبیعی فراهم شود.
مشارکت مردم محلی در حفاظت از آبشارها و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی، باعث افزایش حمایت و حفظ فرهنگ محلی می‌شود.[۵۷]
آب در فرهنگ ایرانی
آب و جلوه‌های آن مانند آبشار، در فرهنگ ایرانی همواره مورد احترام بوده و مراقبت از آب نیز بخشی از فرهنگ ایرانیان به‌شمار می‌رفته است.[۵۸] در فرهنگ ایرانی، آب یکی از مقدس‌ترین عناصر طبیعت است. ایرانیان باستان، آفرینش آب را پس از آسمان می‌دانستند و باور داشتند که خداوند، زمین را از آب پدیدآورد.[۵۹] در متون کهن همچون «آبان‌یشت» و «تیریشت»، آب، موجودی مقدس و قابل نیایش معرفی شده و ایزدبانوی آب، آناهیتا، نماد باروری و پاکیزگی است که بسیار ستوده شده است. در فرهنگ ایرانی، آب نماد آگاهی، پاکی، ایمان و زایندگی است و درک رمزهای نمادین آب، کلید فهم بسیاری از آثار هنری و تاریخی در ایران است.[۶۰] ایرانیان باستان هرگز آب جاری را نمی‌آلودند و حتی برای قربانی کردن، خون را در گودالی کنار آب می‌ریختند تا آب آلوده نشود.[۶۱]
ادب پاسداشت آب در فرهنگ ایرانیان با پذیرش دین اسلام، ارتقا یافت. آب در قرآن به‌عنوان نعمتی مبارک و پربرکت معرفی شده و نزول باران و جاری‌شدن آب‌ها نشانهٔ رحمت و لطف خداوند به بندگان[۶۲] خود است.[۶۳]قرآن، اندیشیدن دربارهٔ آب و شکرگزاری بر این نعمت را یادآور شده است و آب را مایهٔ حیات، پاکیزگی[۶۴] و نشانهٔ قدرت الهی دانسته است. ایرانیان تحت تأثیر آموزه‌های اسلام، باور داشتند که همه چیز از آب، زندگی یافته است. همچنین آب به‌عنوان رکن بهداشت انسان و باروری گیاهان، دارای حرمت است.[۶۵] عارفان و شاعران ایرانی با الهام از آموزه‌های دین اسلام، آب را نماد حقیقت، آیینه‌گی، بی‌کرانگی و منفعت‌دهی دانسته‌اند و از آن برای بیان مفاهیم عمیق عرفانی بهره برده‌اند.[۶۶]
جایگاه آبشار در سبک زندگی ایرانیان
آبشار ویسادار
آبشار در فرهنگ ایرانیان به‌عنوان جلوه‌ای از آب جاری و خروشان، نماد قدرت، پویایی، پاکی و نوزایی است و در هنر، شعر و فرهنگ عامه، آبشارها همواره الهام‌بخش و نشانه‌ای از عظمت و زیبایی آفرینش الهی بوده‌اند. نقش پررنگ آبشار در زندگی و سبک زندگی ایرانیان، ریشه در تاریخ، فرهنگ، اقتصاد و حتی باورهای دینی و آیینی آنها دارد.[۶۷]
حضور در کنار آبشارها و شنیدن صدای جاری آب، تجربه‌ای عمیق از پیوستگی با هستی را برای انسان فراهم می‌کند، نقش مهمی در سلامت روان و گرایش به معنویت دارد[۶۸] و انسان را به تأمل در چرخه‌های طبیعی و جایگاه خود در جهان هستی فرامی‌خواند.[۶۹]
آبشارها با صدای دلنشین و مناظر چشم‌نواز، همواره پناهگاهی برای فرار از هیاهوی زندگی شهری و مکانی برای آرامش، تفریح و تجدید روحیهٔ مردم بوده‌اند و به همین دلیل بسیاری از ایرانیان در تعطیلات و اوقات فراغت خود به بازدید از آبشارها می‌روند.[۷۰]
آبشارها در افسانه‌ها، نمادها و هنرهای ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارند و در نامگذاری آنها اغلب با توجه به ویژگی‌های ظاهری، به افسانه‌های بومی اشاره می‌شود؛ مانند آبشار آب‌پری در مازندران و آبشار ویسادار در تالش.[۷۱]
آبشارها به هویت فرهنگی جوامع محلی پیوند خورده‌اند و ثبت ملی آنها به حفظ این میراث و انتقال آن به نسل‌های آینده کمک می‌کند.[۷۲] برپایی مراسم گلاب‌گیری در کنار آبشار نیاسر و جشنواره‌های محلی در نزدیکی آبشار بیشه، پیوند عمیق آبشارها با سنت‌های ایرانی را نشان می‌دهد.[۷۳]
ایرانیان در گذشته از برخی آبشارها برای راه‌اندازی آسیاب‌های آبی استفاده می‌کرده‌اند. امروزه نیز آبشارها با جذب گردشگر، به توسعهٔ اقتصاد محلی و منطقه‌ای و درآمدزایی برای جوامع محلی، یاری می‌رساند.[۷۴]
«آبشار بیشه دستمایه نگارش کتاب‌های گردشگری و طبیعت‌گردی، آمیختگی رود و ریل و زیبایی‌های چشم‌نواز»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ انتشار: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
«آبشار پلکانی زیبای تاف در لرستان»، وب‌سایت وسیم لرستان، تاریخ انتشار: ۹ خرداد ۱۴۰۳ش.
«آبشار تاف، بلندترین آبشار ایران از جاذبه‌های گردشگری لرستان»، خبرگزاری شبستان، تاریخ انتشار: ۹ فروردین ۱۳۹۷ش.
«آبشار شوی»، وب‌سایت کجارو، تاریخ انتشار: ۱۶ مهر ۱۳۹۶ش.
«آبشار شوی نیاگارای ایران»، وب‌سایت عاشقان طبیعت ایران، تاریخ بازدید: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«آبشار گنجنامه؛ جاری، باشکوه و شورانگیز»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار: ۲۱ مرداد ۱۴۰۲ش.
«آبشار گنجنامه همدان منجمد شد»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ انتشار: ۶ دی ۱۴۰۳ش.
«آبشار لاتون؛ شاهکاری از خلقت در آستارا»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ انتشار: ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ش.
«آبشار لاتون یکی از ۳۰ آبشار بلند جهان در شمال ایران»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ انتشار: ۱۷ تیر ۱۴۰۲ش.
«آبشار مارگون»، وب‌سایت کجارو، تاریخ انتشار: ۱۳ آبان ۱۳۹۶ش.
«آبشار مارگون؛ زیباترین آبشار طبیعی ایران»، وب‌سایت مای‌سفر، تاریخ انتشار: ۲۸ آذر ۱۴۰۳ش.
«آبشار؛ مقصدی جذاب برای گردشگران»، وب‌سایت انتشارات ایرانشناسی، تاریخ بازدید: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«آبشار نوژیان لرستان»، وب‌سایت کارناوال، تاریخ بازدید: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«آبشار نیاگارا کجاست؟ بهترین زمان بازدید، عکس و عجایب»، وب‌سایت فرناز فیاض‌بخش، تاریخ بازدید: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«آبشارهای شگفت‌انگیز و زیبای سراسر دنیا»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«آبشارهای ایران»، وب‌سایت انتشارات ایرانشناسی، تاریخ بازدید: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«آبشارهای ایران»، وب‌سایت عاشقان طبیعت ایران، تاریخ بازدید: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«آبشارهای لرستان، مقصد مهمی برای گردشگری»، وب‌سایت میراث آریا، تاریخ انتشار: ۱۰ مرداد ۱۴۰۰ش.
«آبشارهای هفت‌گانه شیرآباد در فهرست آثار ملی طبیعی ثبت شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ انتشار: ۲ شهریور ۱۳۹۳ش.
«آبشار ویسادار»، وب‌سایت کاروان، تاریخ بازدید: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«آب، نماد اندیشه و خرد است، نمادپردازی آب در اسطوره‌های ایرانی و گشودن رمزهای نمادین آب»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ انتشار: ۱۰ تیر ۱۴۰۲ش.
اجزاء شکوهی، محمد و دیگران، «ارزیابی و اولویت‌بندی آبشارهای طبیعی به‌منظور توسعه اکوتوریسم (مطالعه موردی: آبشارهای هفت‌گانه استان لرستان)»، پژوهش‌های بوم‌شناسی شهری، ۱۳۹۳ش.
«بلندترین آبشارهای جهان»، وب‌سایت تاریخ ما، تاریخ بازدید: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«تحقیق در مورد پدیده آبشار و انواع آن»، وب‌سایت دانش‌چی، تاریخ بازدید: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
تفضلی، احمد و دیگران، «آب»، وب‌سایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ به‌روزرسانی: ۲۱ دی ۱۳۹۸ش.
«توسعه پایدار گردشگری»، وب‌سایت عاشقان طبیعت ایران، تاریخ بازدید: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
جعفریان، لیلی، «ژئوتوریسم آبشارهای استان لرستان»، مجله رشد آموزش علوم زمین، شماره ۸۳، ۱۳۹۷ش.
«چگونگی تشکیل آبشار»، وب‌سایت علوم تجربی، تاریخ بازدید: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
حسینی جهانگیر، سیدآمنه و فخری، فاطمه، «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، فصلنامه پژوهش‌های ادبی و بلاغی، سال هفتم، شماره ۳، ۱۳۹۸ش.
حیدری، «آب و اشکال گوناگون آن در ادبیات عرفانی فارسی، بر اساس مکتب ابن عربی از قرن هفتم تا نهم»، وب‌سایت متن‌پژوهی ادبی دانشگاه علامه طباطبایی، تاریخ بازدید: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
سقائی، محسن و آبدار اصفهانی، مهدی، «گردشگری از دیدگاه قرآن و روایات»، فصلنامه قرآن و علوم بشری، سال سوم، شماره ۲، ۱۳۹۳ش.
«صداهای جنگل، غوغای پرندگان، صداهای رودخانه برای خواب و آرامش»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«طبیعت خیره‌کننده آبشار نوژیان لرستان آدم را غرق در زیبایی می‌کند، دیدن این طبیعت در بهار حال و هوای خاصی داره که دیگه نمیشه تجربه کرد»، وب‌سایت ساعدنیوز، تاریخ انتشار: ۶ اسفند ۱۴۰۳ش.
«طبیعت‌گردی در اسلام؛ فرصتی برای تفریح، تذکر و شکرگزاری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ انتشار: ۱۳ فروردین ۱۴۰۳ش.
«عوامل خارجی مؤثر در تغییر شکل زمین-آبشار»، وب‌سایت مؤسسه طبیعت، تاریخ بازدید: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
مرادی، محسن، «آبشار ایگواسو؛ بهشتی خروشان در میان برزیل و آرژانتین»، وب‌سایت ایوار، تاریخ انتشار: ۱۵ تیر ۱۴۰۳ش.
.jpg)
